مەھبۇس

ئالىمجان باۋۇدۇن

بۇ رومانىمنى ئۈچ ئوغۇل، ئالتە قىزنى بېقىپ-ئۆستۈرۈپ قاتارغا قوشقان پېشقەدەم مائارىپچى، مەرھۇم ئاتام مۆھىدىن ئەپەندى سەيدۇللا ئوغلى، مەرھۇم ئانام رۇقىيەم يولداش قىزىنىڭ خاتىرىسىگە بېغىشلايمەن. 
                                                                                        مۇئەللىپتىن.

 تالانتلىق يازغۇچى ئالمىجان باۋدىنوۋنىڭ "مەھبۇس" سەياسىي رومانىدا بۈگۈنكى جىددىي ھايات ھەقىقەتلىرى قويۇق، كەسكىن ۋاقىئەلەر قاينىمىدا ئەكس ئېتىلىدۇ. 
مۇئەللىپ قەيسەر ئوبرازى ئارقىلىق خەلىقنىڭ ئېچىنىشلىق تەغدىرى، سەرسان-سەرگەندانلىقتىكى ئېغىر قىسمەت-كەچۈرمىشلىرى، يۈز بېرىۋاتقان پاجىئەلىك ھايات-مامات، ئېغىر تۇرمۇشى، تۈگىمەس-پۈتمەس غەم-تەشۋىشلىرى بەدىئىي ۋاسىتىلەر بىلەن تەسۋىرلەنگەن. 
ئىرادىلىك قەيسەرنىڭ ھەرىكەت-پائالىيەتلىرى ئۇنىڭ ئازادلىققا، ئەركىنلىككە ئىنتىلىشى، ئارزۇ-مەقسەتلىرى روشەن ئىپادىلەنگەن. 

مۇندەرىجە

1 ‏- قىسىم

ئۈچىنچى باغلاقتا ..................................................
بارماق كويزىسى ..................................................
خونەنلىك ژىگىت ..................................................
تۈرمىدىكى ئىسلاھات ...............................................
ئاچچىق پۇغان ..................................................
سۇ تۈرمىسىدە ..................................................
ۋەيلۇن دوزىقىدىكى دوست ..................................................
قانلىق ئىنتىقام ..................................................
جۇدالىق ..................................................
قايمۇقۇش ..................................................
ۋاڭ جۇن قەسەم يادى  ..................................................

 2 ‏- قىسىم

مۇساپىر دەردى ..................................................
ئىز قوغلاش ..................................................
ئېغىر قىسمەتلەر، سەرگۈزەشتىلەر ..................................................
توختاجىنىڭ ئاھۇ-زارى ..................................................
ئىشقىي-مۇھەببەت ..................................................
مۇھاپىزەتتە تاپقان بەخت ..................................................
دۇنىيانىڭ قىزىقى، ھاياتنىڭ لەززىتى ...........................................
داچىدىكى ئەيشى-ئىشرەت ..................................................
بۇقا زەنجىرىنى ئۈزدى ..................................................
ئاللاھتىن تىلىگەن تىلەك ..................................................

1 ‏- قىسىم 
                            
ئۈچىنچى باغلاقتا

   ئۆيدىن ھويلىغا چىقىشىمغىلا،گۈرلا قىلىپ ئىشىك ئالدىغا ماشىنا كېلىپ توختىدى. ھەيەل قىلماي،ئەسكى دەرۋازىنىڭ ئانچە چوڭ بولمىغان قاپقىغى شانىرىدىن ئاژىراپ كەتكىدەك دەرىژىدە شىددەت بىلەن غارسىلداپ ئېچىلدىدە،قۇراللىق ئۈچ ساقچى ھويلىغا باستۇرۇپ كىرىپ كەلدى. ئۇلارنىڭ ئىككىسى خىتاي،بىرسى ئۇيغۇر ئېدى. ساقچىلار ئەتراپقا ئالاق-ژۇلۇق قاراشتى. ئاندىن مېنىڭ ئالدىمغا ھۆرپۈيۈپ كېلىشتىدە،غەزەپكە تولغان كۆزلىرىنى ماڭا تىكتى.
   مەن نېمە ۋاقىئە بولغانلىغىنى بىلەلمەي،تاڭ قېتىپ تۇرۇپ قالدىم.
   - قەيسەر ئابلىمىت دېگەن سەنغۇ؟-قوپاللىق بىلەن ئۈن قاتتى ئۇيغۇر ساقچى.
   -ھە،مەن. نېمە بولدى؟-دېدىم ئۆزەمنى قولغا ئېلىپ،مەغرۇرلۇق بىلەن.
   -مانا،سېنى قولغا ئېلىش بۇيرۇغى!-دېدى، ئۇ ئاستىغا قىزىل تامغا بېسىلغان بىر پارچە خىتايچە يېزىلغان قەغەزنى كۆزىمگە تىققىدەك قىلىپ دېۋەيلەپ ئالدىمغا كەلدى.
   -مەن نېمە ژىنايەت قىپتىمەن؟-دېدىم ئاۋازىمنى بەلەنت چىقىرىپ.
   -نېمە ژىنايەت قىپتىمەن،دەيسانا تېخى؟!-دەپ ۋاقىراپ سۆزلىدى ئۇ مۇغامبىرلىك بىلەن. ئاندىن يېنىدىكى ئۆزىدىن بىر ئىككى دەرىژە ئۈستۈن خىتاي ساقچىغا قاراپ قويدىدە،-سەن فېۋرالъ ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرۇغىسەن؟!.. 
   -ماڭا مۇنداق تۆھمەت چاپلىما،مېنى مۇنداق ھاقارەت قىلما؟!-غەزىۋىم بىردىن قايناپ كەتتى. ئەۋۇ ئىككىسى چۈشەنسۇن،بىلسۇن دەپ خىتايچە سۆزلەشكە ئۆتتۈم.شۇنىڭدىن كېيىن ئۇيغۇر ساقچىمۇ خىتايچە سۆزلەشكە باشلىدى.
   -بىزدە يېتەرلىك فاكت بار. مانا بۈگۈن سەن نەق مەيداندا قولغا چۈشتۈڭ؟! ئەندى ھېچ ياققا قېچىپ قۇتۇلالمايسەن؟! 
   -نېمە قىلغان نەق مەيدان؟ مەن ئۇنسۇر ئەمەس.
   -سەن ھازىر چەت ئەل رادىئوسىنى ئاڭلىدىڭ!
   -مەن رادىئو ئاڭلىسام،چەت ئەل رادىئوسىنى ئەمەس،مەركىزىي رادىئو ستانцئىياسىنىڭ خەۋەرلىرىنى ئاڭلىدىم. ئىشەنمىسەڭ رادىئوپرېمنىكنى تەكشۈرۈپ كۆر؟
   -ئالدىرىما، ئۇنىمۇ تەكشۈرەيمىز،سېنىمۇ ژىپ-ژىڭنىسىغىچە تەكشۈرەيمىز!
   -سىلەر تەكشۈرىمەيدىغان ھېچ نەرسە قالمىدىغۇ؟-دېدىم غەزىۋىم قايناپ.
   -تولا كۆكەملىك قىلما!...
   بۇ ۋاراڭ-چۇرۇڭنى ئاڭلاپ،كالچىنىڭ سوڭىنى دەسسىگىنىچە ئىچكىرى ئۆيدىن پايپاسلاپ چىقىپ كەلگەن ئانام ھويلىدىكى قۇراللىق ساقچىلارنى كۆرۈشى بىلەن "ۋايژان،بۇ نېمە ئىش؟!"دېگىنىچە ماڭا يېپىشتى.
   -ئانا،قورىقماڭ،قورىقماڭ.بۇ بىر ئۇقۇشماسلىق ئىش بولىۋاتقان ئوخشايدۇ؟-دەپ ئانامنى خاتىرژەم قىلىشقا تىرىشتىم.
   -ۋاي،ژېنىم بالام،سەن يالغۇزۇمدىنمۇ ئايرىلىپ قالىدىغان ئوخشىمامدىم ئەندى؟!-ئانام زارلىنىشقا باشلىدى.
   ئانامنىڭ "سەن يالغۇزۇمدىن ئايرىلىپ قالىدىغان ئوخشىمامدىم ئەندى؟"دەپ مېنى باغرىغا مەككەم بېسىۋېلىپ زارلىنىشى بېكار ئەمەس ئېدى. شۇ كۈنلەردە غۇلژا شەھىرىدە،ئىلى ۋىلايىتىدە "ئەشەددىي ئۇنسۇر،مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي"دېگەنگە ئوخشاش بەدنام يالا-تۆھمەتلەر بىلەن ئۇيغۇر ياشلىرىنى كېچە-كۈندۈزلەپ قولغا ئېلىش ئىشلىرى ئادەتتىكى نەرسىلەرگە ئايلىنىپ قالغان ئېدى. "سېنىڭ بالاڭ فېۋرالъ ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان مىللىي بۆلگۈنچىلەرنىڭ بىرسى!... سېنىڭ بالاڭ فېۋرالъ ۋاقىئەسىگە قاتناشقان،ژەمىيەتتە قالايمىقانچىلىق چىقارغان بۇزۇق ئۇنسۇر!"دېگەنگە ئوخشاش ئەيىپلەر بىلەن ساقچىلار ئۆيلەرگە باستۇرۇپ كىرىپ، "گۇمانلىق"دەپ تېپىلغان ياشلارنىڭ قولىغا كويزا سېلىپ،تۈرمىلەرگە ئېلىپ كېتەتتى. بالىلىرىنىڭ،يېڭىدىن توي قىلىشقان ئەرلىرىنىڭ بۇ خىل ئىشلارغا ئارىلىشىپ قالغان ياكى ئارىلاشمىغانلىغىنى،گۇناھكار ياكى گۇناھسىز،بىرەر ژىنايەت ئۆتكۈزگەن ياكى ئۆتكۈزمىگەنلىگىنى،ئۇلارنىڭ قايسى تۈرمىدە يېتىۋاتقانلىغىنى،ئۆلۈك ياكى تىرىك ئېكەنلىگىنى بىلەلمەي زار قاخشاپ ژۈرگەن ئاتا-ئانىلارنىڭ،ياش ژۇگانلارنىڭ ئاھۇ-زارىنىڭ چېكى يوق ئېدى.ساقچى ماشىنىسى ئىشىگىنىڭ ئالدىغا كېلىپ توختىسا،چوڭ-كىچىك ھەممىسى تەشۋىشلىنەتتى ۋە ژۈرىگى سۇ بولاتتى.
   -ھاي ساقچى،مېنىڭ بالام فېۋرالъ ۋاقەسىگە قاتناشقىنى يوق!ئۇ چاغدا بىز غۇلژىدا يوق ئېدۇق. ئانام ئۆلۈپ، بالام ئىككىمىز خوتەنگە كەتكەن ئېدۇق. مېنىڭ بالامدا ھېچ قانداق گۇناھ يوق؟!..-ئانامنىڭ قاخشاپ زارلىنىشلىرىغا،يالۋۇرۇپ-يېلىنىشلىرىغا قۇلاق سېلىۋاتقان ساقچىلار يوق ئېدى.
   ئۇيغۇر ساقچى خىتاي باشلىغىنىڭ ئىشارىتى بىلەن يەنە بىر ساقچىنىڭ ھەمكارلىغىدا ئىككى قولۇمنى ئارقىغا قايرىدىدە،كويزا سالدى. 
   -ھاي، ژېنىم بالام،سەن ئۇيغۇر ئېكەنسەنغۇ،مۇسۇلمان ئېكەنسەنغۇ،ئەۋۇلىرىڭغا ئېيتساڭچۇ،مېنىڭ بالام گۇناسىز،قويىۋەتسۇن؟...سېنىڭمۇ ماڭا ئوخشاش ئاق باش ئاناڭ باردۇ؟ماڭا ئىچىڭ ئاغرىسۇن.مېنىڭ بۇ يالغۇزۇمدىن باشقا ھېچ كىمىم يوق!بالامنى تۈرمىگە ئېلىپ كەتسەڭلار ماڭا كىم قارايدۇ؟-ئانام بېچارە ئۇيغۇر ساقچىنىڭ قولىغا ئېسىلىۋېلىپ توختىماي يالۋۇرۇشقا باشلىدى. ساقچى بولسا "تۇتمىسىلا مېنى،تۇتمىسىلا.نېرى تۇرسىلا؟"دەپ،ئۆزىنى ئانامدىن قاچۇرۇشقا ھەرىكەت قىلاتتى.
   كۆزۈم خىتاي ساقچىغا چۈشۈپ قالدى. قولىنى ئارقىسىغا قىلىۋالغان ئۇ مەغرۇر قىياپەتتە قىزىق بىر ئويۇننى كۆرۈۋاتقان تاماشىبىندەك مېيىغىدا كۈلۈپ تۇراتتى.
   -ئانا،يالۋۇرماڭ ئۇنىڭغا،ئۇنىڭ قولىدىن ھېچ ئىش كەلمەيدۇ؟!-دېدىم ئانامغا ئىچىم ئاغىرىپ.
   ئۇيغۇر ساقچى ماڭا ئالىيىپ بىر قارىدىيۇ،بىراق ئېغىز ئاچقىنى يوق.
   شۇ ئارىدا ئىشىك ئالدىغا خولۇم-خوشنىلار توپلىنىشقا باشلىدى.ئۇلارنىڭ  بەزىلىرى بويۇنلىرىنى سوزۇشۇپ ھويلا ئىچىگە،بىزگە قارىشاتتى.
   بىر چاغدا ساقچى باشلىغى قوپاللىق بىلەن "زو!- /ماڭ!/"دەپ ۋاقىردى.
   ساقچىلار كەينىگە قايرىپ كويزا سېلىنغان ئىككى قولۇمنىڭ بىلىگىدىن قاتتىق تۇتتىدە، "زو،زو!"دېيىشتى.ماڭا ئۇلارنىڭ بۇيرۇغىغا ئىتائەت قىلىشتىن باشقا ئامال قالمىغان ئېدى.
   -قورىقماڭ،ئانا،ژىغىلماڭ.مەن قايتىپ كېلىمەن،مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوق!-دېدىم ئىشەشلىك تۈردە،مېنى تۈرمىگە ئالغىدەك ژىنايەت ئۆتكۈزمىگەنلىگىمدىن.
   -ۋاي بالام،قانداق قىلارمەن،قانداق قىلارمەن؟!-ئانام ئىككى يامپىشىغا ئۇرۇپ زارلانغىنىچە،بىزنى ئەگىشىپ كوچىغا چىقتى.
   -ئانا،بولدى ژىغىلماڭ؟ مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوق.بۇ بىر ئۇقۇشماسلىق ئىش.مەن قايتىپ كېلىمەن!-دەتتىم ئانامنى خاتىرژەم قىلىشقا تىرىشىپ.
   مېنى دۈشكەللەپ،بىقىنلىرىمغا ئۇرۇپ-نوقۇپ ھويلىدىن ئېلىپ چىققان ئىككى ساقچىنىڭ بىرسى ماشىنىنىڭ ئىشىگىنى ئاچتىدە،ئاندىن ھەر ئىككىلىسى بىردىنلا گەژگەمدىن تۇتۇپ،ئىچكىرىگە ئىشتەردى. ماشىنىدىن چۈشمەي ئولتارغان ساقچى موتورنى ئوت ئالدۇردى. ماشىنا ئىشىكلىرى كەينى-كەينىدىن ژاق-ژۇق قىلىپ يېپىلدى.
   ئانامغا قارىدىم. ئانام قوللىرىنى ئاسمانغا پۇلاڭلىتىپ،بىر نەرسىلەرنى دەپ،نالە قىلىۋاتاتتى. ئىككى بىلىگىدىن تۇتۇۋالغان خوشنا ئاياللار بولمىغىنىدا،شۇندا ئانام ئۆزىنى ماشىنىنىڭ ئاستىغا ئېتىشى تۇرغان گەپ ئېدى.
   ساقچى ماشىنىسى ئورنىدىن قوزغىلىشىغا،ئانامنىڭ باياتىن ئاسمانغا كۆتەرگەن قوللىرى تىتىرەپ لاسسىدە تۆۋەنگە چۈشتى...يېنىدىكى ئاياللار تۇتۇپ تۇرمىغان بولسا،ئانام شۇ يەرگىلا ژىقىلغان بولار ئېدى...
   بۇ دۇنىيادا ئانىنىڭ ژۈرىگىدەك سەزگۈر نەرسە بولمىسا كېرەك؟ بېچارە ئانامنىڭ مەسۈم ژۈرىگى شۇ تاپتا ھەممىنى...سەزگەن ئېكەندە! يالغۇز مېنىڭلا ئانامنىڭ ئەمەس،شۇ كۈنلەردە ھەممىلا ئانىلارنىڭ ژۈرىگى تولىمۇ سەزگۈر بولۇپ كېتىشكەن ئېدى.
   ساقچى ماشىنىسى كېلىپ،ساقچىلار قولىڭنى كەينىگە قايرىپ كويزا سېلىپ ئېلىپ كەتتىمۇ،بولدى،دېمەك سەن مەھبۇس! مەھبۇس بولغاندىمۇ "سىياسىي مەھبۇس"دېگەن قالپاق بېشىڭغا كىيىلىپ قېلىشىدىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن؟! بۇ قالپاق بېشىڭغا كىيىلدىمۇ،دېمەك سەن بۇ دۇنىيادا بار ياكى يوق! بار دېگىنىم،ئۇزاق مۇددەتلىك ياكى مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىسەن! يوق دېگىنىم، بىر پاي ئوقتا ئۇ دۇنىيالىق باقىيلىق بولىسەن!...
   سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ ئىچىدىكى "گۇناسىغا ئىخرار كەلمىگەن ئەشەددىي ژاھىل،تەتۈرلىرى ئاتالساڭ"،بولدى،ئاناڭدىن تۇغۇلغىنىڭغا ۋاي دات دېگۈزىدىغان قىيناپ-ئازاپلاشلاردىن، ئۇزاققا سوزۇلىدىغان تۈگۈمەس سوئال-سوراقلاردىن كېيىن، تۈرمە ئازابىدىن ئازات بولغىنىڭ بىلەن،بۇ يورۇق دۇنىيادا بار-يوقنىڭ ئارىسىدىكى ئادەم بولۇپ قالىسەن!...بۇ دۇنىيادا بار بولغىنىڭ،يەيسەن،ئىچىسەن،ماڭىسەن،تۇرىسەن،ياتىسەن.لېكىن،ئويلاش،پىكىر قىلىش،ئىنكاس قايتۇرۇش،تەپەككۈر قىلىش،ھاياتقا نېمە ئۈچۈن كەلدىڭ،نېمە ئۈچۈن ياشايسەن،بۇلارنىڭ بىرسىمۇ كاللاڭدا يوق.تۇرغان تۇرۇشىڭلا ئادەم.ئەقىل-پاراسەتتىن ئايرىلغان،مەھرۇم بولغان مەخلۇق سەن،بەئەينى تاش ھەيكەلسەن! سېنىڭدىن ھېچ كىمگە زىيانمۇ كەلمەيدۇ،پايدىمۇ كەلمەيدۇ.سېنى مىڭ بىر ماشاقەتلەر،ئارزۇ-ئارمانلار بىلەن بېقىپ چوڭ قىلغان ئاتا-ئاناڭغا سەن مىسقال پايدا ئەمەس،بەلكى سەرلەپ زىيان ئېلىپ كېلىسەن!...ساڭا قارىغاندا،ئېغىلدىكى كالا،ئېشەكتىن پايدا كۆپىرەك كېلىدۇ. كالا سۈت بېرىدۇ. ئېشەك ھارۋۇ سۆرەيدۇ. ئۈستىگە مىنىۋالساڭ،دېگەن يېرىڭگە ئاپىرىدۇ. لېكىن سەن ھېچ نەرسە قىلالمايسەن،ھېچ نەرسىگە يارىمايسەن!...ئۆيگە كىرىسەن،تەييار ئاش-تاماقنى يەيسەن،ئىچىسەن.تالاغا چىقىسەن،ئاپتاپقا قاخلىنىپ،ئەسكى تامنى يۆلەپ كۈن بويى ئولتىرىسەن؟!..
   بۇ دۇنىيادا يوق بولغىنىڭ،سەن تېخى بەرگىدىن ئۈزۈلمىگەن،پىشىپ،گۈپۈلدەپ پۇراپ تۇرغان سېرىق قوغۇن.لېكىن،بۇ چىرايلىق قوغۇن ئىچىدىن سېسىپ،ئاداپ كەتكەن.ئۇنىڭغا قول تەگدىمۇ،تامام،شاقلا يېرىلىدىدە،ئاداپ بولۇپ كەتكەن سۇيۇقلۇق ئۈستى-بېشىڭغا چېچىرايدۇ.ئەتراپنى بىقسىغان سېسىق پۇراق ئېگىلەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ قوغۇننى ئادەم ئەمەس،شاپىغىنى كالا،ئېشەكمۇ يېمەيدۇ. دېمەك،سېنىڭ سىرتىڭ پۈتۈن،بېژىرىم بولغىنى بىلەن ئىچى-قارىنىڭ ئەشۇ قوغۇندەك سېسىپ،چىرىپ تامام بولغان...بىر كۈنى تارسلا قىلىپ بەرگىڭ ئۈزۈلىدىدە،ئۇ دۇنىياغا كېتىسەن،كۆز ژۇمۇسەن! ئاتا-ئاناڭ،قومى-قېرىنداشلىرىڭ زار قاخشاپ قالىدۇ. "ئاللاھنىڭ تەغدىرى...بۇ دۇنىيادىكى كۆرۈدىغان كۈنى، يەيدىغان رىسقى تۈگىگەن ئېكەن،قانداق قىلىمىز،ئۆلۈمگە نە چارە! ياتقان يېرى ژەننەتتە بولغاي! قالغانلار ئامان بولسۇن. سەۋىر قىلىڭلار؟!" ژىنازا نامىزىغا كەلگەنلەر شۇنداق دېيىشىپ تەساللا بېرىشىدۇ.ئاللھاتائالا ساڭا بۇنچىلىك قىسقا ئۆمۈر بەرمىگەنلىگىنى،ئاللاھ بەرگەن تولۇق رىسقا-نەسىبەڭ تۈرمە-زىندانلاردا قىسقارتىلىۋەتكەنلىگىنى ھېچ كىم بىلمەيدۇ. بىلگەنلىرى ئوچۇق ئېيتىشتىن بەك قورقىشىدۇ. ئەشۇنداق قارا كۈنلەرنىڭ ئۆز بېشىغا چۈشىشىدىن بەك ئەنسىرىشىدۇ.
   شۇنىڭ بىلەن سېنىڭ بۇ دۇنىيادىن نېمە ئۈچۈن مۇنچىلىك تېزلىك بىلەن كەتكەنلىگىڭ پەقەت ئۆزەڭگىلا مەلۇم. ھەتتا بەزى ئاتا-ئانىلار بەقۇۋەت،ساغلام،ھېچ قاچاندا كېسەل بولۇپ كۆرمىگەن،ئون گۈلىنىڭ بىرسى ئېچىلمىغان پالۋان قامەتلىك،ئىرادىلىك،ژاسارەتلىك ئوغۇللىرىنىڭ تۈرمىدىن چىقىپلا ئاز ئۆتمەي ،ئۇ دۇنىيالىق بولۇپ كېتىشلىرىنى "ئاللاھ ئۆزى بەردى،ئۆزى ئالدى"دېيىش بىلەن ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى سەۋىرلىك،تەسەللە بېرىشىپ،ھەممە ئىشنى ئاللاھنىڭ يازمىشى،تەغدىر دەپ ژۈرۈشىدۇ،خالاس!
   ئانام مانا موشۇ ئىشلارنى ياخشى بىلگەنلىكتىن ھەم مۇنداق ۋاقىئەلەرنى كۆرۈپ،ئاڭلاپ ژۈرگەنلىكتىن بولسا كېرەك،مەن يالغۇزىنى مەڭگۈگە يوقىتىۋاتقانلىغىدىن ئۆزىنى قويار ژاي تاپالماي ئاھ ئۇرۇپ،چاچلىرىنى ژۇلۇپ،قاداق قوللىرىنى يامپاشلىرىغا ئۇرۇپ،زار-زار قاخشاپ قالغان ئېدى.

   مېنى غۇلژا شەھەرلىك ساقچى بۆلۈمىگە ئېلىپ كەلدى.سىياسىي مەھبۇسلارنى سوراق قىلىدىغان يەر ئاستى ئۆيىگە ئەكىردى. ئۆينىڭ ئوتتۇرسىغا قويۇلغان يالغۇز ئورۇندۇققا ئولتارغۇزدى.ئىككى پۇتۇمغا ئېغىر كىشەن سالدى. ئىككى قولۇم تېخىچىلا ئارقىغا باغلاقلىق ئېدى.سوراقخانىدا مېنى كۈزۈتىپ تۇرغان ئىككى خىتاي ساقچى ئۇ يان-بۇ يان ماڭغاچ،خۇددى مەن ئۇلارنىڭ ئانىسى بىلەن ئاتىسىنى ئۆلتۈرگەندەك،ماڭا نەپرەت،ئۆچمەنلىك بىلەن قاراپ قوياتتى. ئۇلارنىڭ بىرسى قولىدىكى رېزىنكا كالتەكنى پېقىرىتىپ ئوينىغاچ،تۇرۇپ-تۇرۇپلا ئالقىنىغا يېنىك ئۇرۇپ قوياتتى. مەن ئۇنىڭ بۇ ھەرىكەتلىرىدىن "كۆردىڭمۇ،مانا بۇ كالتەك مەن دېگەن ئوغۇل بالاڭنى قۇچقاچتەك ۋىچىرلىتىۋېتىدۇ!"دېگەندەك سۆزلەرنى ئۇققاندەك بولدۇم.
   بىر چاغدا ئىشىك ئېچىلىپ،ئۈچ ساقچى كىرىپ كېلىشتى. ژۇقۇرىدىكى ئورۇندۇقلارغا بېرىپ ئولتىرىشتى. قوللىرىدىكى پاپكا،قەغەزلىرىنى ئۈستەل ئۈستىگە قويدى. "سوراق قىلىدىغانلىرى موشۇلار ئېكەندە؟"دەپ ئويلىدىم. ئۇ ئۈچىنىڭ ئىككىسى خىتاي،بىرسى ئۇيغۇر ئېدى. ھەر ئۈچىلىسىنىڭ چىرايلىرىدىن قار-مۇز يېغىپ تۇراتتى. ئۇلارنىڭ بۇ ئەلپازىدىن ئادەم بالىسىغا نىسبەتەن رەھىم-شەپقەت ئالامەتلىرىنى بايقاش مۈمكىن ئەمەس ئېدى. "توۋۋا،بۇلارنىڭ ھەممىسىلا ماڭا نېمىگە بۇنچە ژىرىتقۇچ ھايۋانلاردەك ھۆرپىيىدۇ،خىرىس قىلىشىدۇ؟ مەن نېمە گۇناھ ئۆتكۈزگەندىمەن؟ قانداق ژىنايەت سادىر قىلغاندىمەن،ھە؟ ياق،ھېچ قانداق مەسىلە چىقارغىنىم يوق. مېنى ئۇقۇشماسلىق بىلەن بۇ يەرگە ئېلىپ كەلگەن بولۇشى مۈمكىن؟"دېگەن بالىلارچە ئوي-خىياللارغا بېرىلدىم.
   سوراق باشلاندى.
   سوراقچىلارنىڭ سوئاللىرىغا ژاۋابەن مەن ئۆزەمنىڭ غۇلژا شەھىرىدە تۇغۇلغانلىغىمنى،ئاتام بۇنىڭدىن ئىككى-ئۈچ ژىل ئىلگىرى ژۈرەك كېسىلى بىلەن ۋاپات بولغانلىغىنى،ھازىر ئاتمىشتىن ئاشقان ئانام بىلەن تۇرىدىغانلىغىمنى،ئوتتۇرا مەلۇماتلىق ئېكەنلىگىمنى،بازاردا ئۇششاق-چۈشەك نەرسىلەرنى ئېلىپ-سېتىپ،كۈنىمىزنى ئاران-ئاران كۆرۈۋاتقانلىغىمىزنى ئېيىتتىم.مېنىڭ ئېيىتقانلىرىمنى ئۈستەلنىڭ بىر چېتىدە ئولتارغان خىتاي ساقچى يېزىپ ئولتىراتتى.
   -بۇ يەرگە نېمە ئۈچۈن كەلگەنلىگىڭنى بىلەمسەن؟-قوپاللىق بىلەن سورىدى ئوتتۇرىدا ئولتارغان تېلەتى سۆرۈن خىتاي ساقچى.
   -ياق،بىلمەيمەن. مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوق تۇرسا،مېنى نېمە ئۈچۈن بۇ يەرگە ئېلىپ كەلگىنىڭلارنىمۇ بىلمەيمەن!-دېدىم.
   -مەسىلە يوق دەمسەن؟ ياق،سېنىڭدە مەسىلە كۆپ! ئەڭ ياخشىسى،ئىدېياڭنى ئۆزگەرتتە،مەسىلەڭنى تاپشۇر؟ شۇ چاغدا ساڭا كەچۈرۈم بولىدۇ!
   -مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە بولمىسا، نېمىنى تاپشۇرىمەن؟-دېدىم.
   -مەسىلە يوق دەپ بىزنى ئالدالمايسەن. سەن ۋەتەننىڭ بىرلىگىنى پارچىلاشقا،مىللەتلەر ئىتتىپاقىنى بۇزۇشقا قارىتىلغان قۇتراتقۇلۇق ھەرىكەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرۇغىسەن؟!-خىتاي ساقچى ئالدىدىكى قەغەزلەرنى ۋاراقلىغاچ،قاپىغىنى تۈرگەن ھالدا سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.-سېنىڭ مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرۇغى ئېكەنلىگىڭنى تەستىقلەيدىغان بىزدە فاكتلار يېتەرلىك. مانا،پولاتتەك بۇ فاكتلاردىن ھېچ ياققا قېچىپ قۇتۇلالمايسەن،ئۇختىڭمۇ؟!-دەپ ئۇ بىر نەچچە ۋاراق قەغەزنى قولىغا ئېلىپ ژۇقۇرى كۆتەردى.
   -ئۇنداق سىياسىي ئىشلارغا ئارىلىشىدىغان مېنىڭدە ئالىي بىلىممۇ يوق،سەۋىيەمۇ يوق. سىلەر ئېيتىۋاتقان ئۇنداق بۆلگۈنچى ئۇنسۇرلارنىڭ بىرسىنىمۇ تونۇمايمەن،بىلمەيمەن. بۇلارنىڭ ھەممىسى تۆھمەت!-دېدىم قەتьئىيلىك بىلەن.
   -ياق،سەن ئالىي مەكتەپ تۈتەرمىگىنىڭ بىلەن سېنىڭدە ئالىي مەكتەپ پۈتۈرگەنلەردىن كام ئەمەس ئىختىدار،بىلىم،ئاڭ-سەۋىيە بار.بىز بۇنى ياخشى بىلىمىز. سەۋەۋى، سەن ئاتاقلىق ئابلىمىت ئەپەندىمنىڭ ئوغۇلى بولغانلىغىڭدىن، ئاتىنىڭ ياخشى تەربىيىسىنى ئالغان ژىگەرلىك ژىگىتسەن،-سىلىقلىق بىلەن سۆزلەشكە باشلىدى خىتاي ساقچى.-ساڭا ئوخشاش ژىگىتلەر ژەمىيەتكە كېرەك. ژەمىيەتنىڭ ئامانلىغى،ۋەتەننىڭ بىرلىگى،مىللەتلەر ئىتتىپاقلىغى ساڭا ئوخشاش ژىگىتلەر بىلەن مۇستەھكەم!
   -ھەي ئۇكام،ئاڭلىدىڭغۇ بۇ يولداشنىڭ ئېيتىۋاتقان سەمىمىي سۆزلىرىنى،-دەپ سۆزگە ئارىلاشتى ئۇيغۇر ساقچى ئۇيغۇرچە گەپ قىلىپ.-سېنىڭ بىلەن مەن بىر ئۇيغۇر،بىر قان.سېنىڭ ياش ھاياتىڭنىڭ نابۇت بولۇپ كېتىشىنى مەنمۇ خالىمايمەن. مېنىڭ سۆزۈمگە كىرسەڭ،ئەڭ ياخشىسى،ھەممىنى ئۆزەڭنىڭ ئوچۇق ئېيتىپ بەرگىنىڭ ياخشى؟شۇ چاغدا ساڭا كەچۈرۈم بولىدۇ. ئەكسى ھالدا تەتۈرلىك،ژاھىللىق قىلساڭ ئۆزەڭگە ياخشى بولمايدۇ!
   -مەن زادى نېمىنى ئېيتىشىم كېرەك؟ مەن سىلەرنى چۈشەنمەيۋاتىمەن؟ سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۈرىۋاتقان بولساڭلار كېرەك؟-ئۇيغۇر ساقچىنىڭ ئۇيغۇرچە ئېيتقان سۆزلىرىگە مونۇ تۆرت خىتاي چۈشەنسۇن دەپ،خىتايچە ژاۋاپ بەردىم.
- سەن بىزنىڭ ئادىل قانۇنىمىزنى چۈشەنمەيدىغان، چۈشىنىشنى خالىمايدىغان تەتۈر، تەرسا ئېكەنسەن، - دەپ سۆزلىدى خىتاي ساقچى بىردىن جىددىي قىياپەتكە كىرىپ. ئۇنىڭ باياقى سىلىق-سىپايىلىغىدىن ئەسەرمۇ قالمىغان ئېدى. ئۇ قاپىغىنى تۈرگەن ھالدا دوق-پوپۇزىغا ئۆتتى. - بىرىنچىدىن، سەن،- دېدى ئالدىدىكى قەغەزلەرنى ۋاراقلىغاچ، - غۇلجىدا مەشرەپ ئۇيۇشتۇرغۇچىلارنىڭ بىرسى بولۇشىڭ بىلەن دۆلەت قانۇنىغا قارشى ھەرىكەتلەرگە باردىڭ. ياشلارنىڭ ئىچىدە تەتۈر تەشۋىقات تارقىتىپ، جەمىيەتنىڭ مۇقىملىغىغا زىيانكەشلىك پائالىيەتلەرنى ژۈرگۈزدۈڭ؟! ئىككىنچىدىن، غۇلژا فېۋرالь ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان بىر توپ مىللىي بۆلگۈنچىلەرنىڭ قۇيرىغى بولۇشىڭ بىلەن ۋەتەننىڭ بىرلىگىنى پارچىلاشقا، مىللەتلەر ئىتتىپاقىنى بۇزۇشقا ئوخشاش ئىشلار بىلەن شۇغۇللاندىڭ؟! ئۈچىنچىدىن، سەن دايىم چەت ئەل رادىئولىرىنى داۋاملىق تىڭشاپ، چەت ئەل جاھانگىرلىرىنىڭ ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىگە قارشى تەشۋىقاتلىرىنى ئامما ئارىسىدا تەشۋىق قىلىپ، خەلىقنى پارتىياگە، ھۆكۈمەتكە قارشى ھەرىكەتلەردە قۇتراتقۇلۇق ئىشلارنى قىلىۋاتىسەن؟! بىز، سېنى خېلىدىن بېرى كۈزىتىپ ژۈرگەن ئېدۇق. مانا بۈگۈن نەق مەيداندا قولغا چۈشتۈڭ. بۈگۈن ئەتىگەن ئامېرىكا رادىئوسىنى تىڭشىغانلىغىڭنى ماشىنا ئىچىگە ئورنىتىلغان مەخسۇس ئاپپاراتۇرىلار، يەنى رادار بىلەن بىلىپ ئولتاردۇق... 
"ئابلا، بۇ كاساپەتلەر ئامېرىكا رادىئوسىنىڭ خەۋەرلىرىنى ئاڭلاپ كېلىۋاتقانلىغىمنى بىلىپ ژۈرگەن ئېكەندە؟" دېگەن سۆز چاقماق تېزلىگىدە كاللامدىن ئۆتتى. سىر بەرمەسكە، چاندۇرۇپ قويماسلىققا تىرىشىپ، بېپەرۋا ئولتىرىۋەردىم. 
-	خوش، پولاتتەك بۇ فاكتلار ئالدىدا نېمە دەيسەن؟ -ئالدىمغا دېۋەيلەپ كەلگەن ئۇيغۇر ساقچى شۇنداق دېدى. 
-	بۇلارنىڭ ھەممىسى يالغان،تۆھمەت!...
   كاچىتىمغا تەككەن قاتتىق شاپىلاقتىن كۆزلىرىمدىن ئوت چىقىپ كەتكەندەك بولدى.
   ئارقامدا تۇرغان خىتاي ساقچى رېزىنكا كالتەك بىلەن غولۇمغا،ئىككى تاغىغىمنىڭ ئوتتۇرىسىغا كەينى-كەينىدىن ئىككى-ئۈچنى ئۇرىۋەتتى. بېشىم ژىڭنە سانژىغاندەك زىڭىلداپ،رېزىنكا كالتەك تەككەن ژاي چىدىغۇسىز دەرىژىدە ئاغىرىپ كەتتى. چىشىمنى چىشىمغا باستىم.
   -ھە،گۇناھىڭغا ئىخرار بولامسەن،يوق؟!-ژېنىنىڭ بارىچە ۋاقىرىدى ئۇيغۇر ساقچى ئەندى خىتايچە سۆزلەپ.
   -مېنىڭدە ھېچ قانداق گۇناھ يوق! مەشرەپتىن،فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن ھېچ قانداق ئالاقەم يوق.ئۇ ئىشلارغا ئارىلاشقان ئەمەسمەن.چەت ئەل رادىئوسىنى ئاڭلىغىنىم يوق.ھەر كۈنى شىنژاڭ رادىئوسىنى،مەركىزىي رادىئوستانцئىياسىنى ئاڭلايمەن.بۈگۈن ئەتىگەن رادىئو ئاڭلىغىنىم راست. بىراق،چەت ئەل رادىئوسىنى ئەمەس،شىنژاڭ رادىئوسى خەۋەرلىرىنى ئاڭلىدىم.ئىشەنمىسەڭلار ئۆيدىكى رادىئونى بېرىپ تەكشۈرىڭلار؟ مېنىڭ چەت ئەل رادىئوسى بىلەن نېمە ئىشىم بار ئېدى؟!-دېدىم. ئەسلىدە مەن چەت ئەل رادىئولىرىنى يوشۇرۇن ھالدا ئاڭلاپ كېلىۋاتاتتىم.خەۋەرنى ئاڭلاپ بولۇشىم بىلەنلا رادىئو كاناللىرىنى دەررۇ ئۆزگەرتىپ،شىنژاڭ رادىئوسى ياكى مەركىزى رادىئو ستانцئىياسى كاناللىرىغا توغۇرلاپ قوياتتىم. بۇ ھەقتە ئىشەشلىك سۆزلىگىنىمنىڭ سەۋەۋى شۇ ئېدى.
   سوراق شۇ خىلدا ئۇزاق داۋام قىلدى. رېزىنكا كالتەك بىر نەچچە قېتىم غولۇمدا،دۈمبەمدە،بىقىنىمدا ئوينىدى. چىدىدىم،چىدىماي ئامال يوق.ۋاي ژان،دەپ ۋاقىرغىنىم،يېلىنىپ-يالۋۇرغىنىم يوق. بىرلا سۆزدە تۇرىۋالدىم. "بىلمەيمەن! ئۇ ئىشلارغا ئارىلاشقىنىم يوق.مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوق.مەن تازا ئادەممەن!".
   شۇنىڭدىن كېيىن ئۇلار "بەرىبىر ئىخرار بولىسەن،ئىخرار بولماي ئامالىڭ يوق!...بۇ ژاھىل ئۇنسۇرنى بىرىنچى باغلاققا ئېسىپ قويۇڭلار،شۇنىڭدىن كېيىن كۆرىمىز قانداق سايرىغىنىنى؟!"دەپ قەغەز-پاپكىلىرىنى ژىغىشتۇرۇپ چىقىپ كېتىشتى.
   باياقى ئىككى ساقچىنىڭ بىرسى "تۇر ئورنىڭدىن،بۇ ياققا ماڭ؟!"دەپ رېزىنكا كالتەك بىلەن ئىككى تاغىغىمنىڭ ئوتتۇرسىغا يەنە بىرنى ئۇردى.
   ئورنىمدىن تۇردۇم. پۇتۇمدا ئېغىر كىشەن. ئۇلار كۆرسەتكەن ژايغا باردىم. قولۇمدىكى كويزىنى بوشاتتىدە،قايتىدىن ئاغامچا بىلەن باغلىدى. كەينىگە قايرىلغان ئىككى قولۇمنى بېلىمدىن بىر غېرىچ ژۇقۇرىغا-دۈمبەمگە يەتكۈزۈپ باغلىدى. ئاندىن تورۇستا ساڭگىلاپ تۇرغان سىم ئاغامچىنىڭ ئىلغۇرىغا ئاستى.
   تىك تۇرالمايمەن.تىك تۇرۇش مۈمكىن ئەمەس. دوك ئادەمدەك دۈمچۈيۈپ قالدىم. "بىرىنچى باغلاق دېگىنى موشۇ بولسا كېرەك؟"-دەپ ئويلىدىم ئىككى قولۇمنى ئارقامغا قايرىپ،دۈمبەمگىچە يەتكۈزۈپ باغلىغان ژايدىن ئېسىپ قويغانلىغىنى كۆرگىنىمدىن كېيىن...ئىككى قولۇم،غولۇم،تاغىغىمغا شۇنچىلىك قاتتىق ئاغىرىق كىردېكىن،زادى چىدالماي ئۈنلۈك ۋاقىراۋەتتىم.
   -ھەي،سەن چىدىماس ئېكەنسەن! ئوغۇل بالا دېگەن مۇنداق ۋاقىرىمايدۇ!-دېدى ساقچىلارنىڭ بىرسى مېنى مازاق قىلغاندەك ھېژاراپ.
   -قولۇم بەك ئاغىرىپ كېتىۋاتىدۇ؟...
   -ھا-ھا-ھا!-دەپ كۈلدى ساقچىلار. "چاشقانغا قىيىن،مۆشۈككە ئويۇن"نىڭ ئۆزى ئېدى بۇ.
   -گۇناھىڭنى بوينۇڭغا ئالدە،ھەممىنى ئېيتىپ قۇتۇلمامسەن؟-دېدى ساقچىلاردىن بىرسى ھېيلە-نەيرىڭىنى ئىشلىتىپ.
   -مېنىڭدە ھېچ گۇناھ بولمىسا،نېمىنى بوينۇمغا ئالاتتىم؟-دېدىم ئۇنىڭ سۆزىگە ژاۋابەن.
   -ھەي،سەن ژاھىل،يامان ئادەم!
   -توختا،مەن بۇ ژاھىلنىڭ ئىخرار بولمىغىنىنى كۆرەي!-دېدى ئىككىنچى ساقچى ۋە ئۈستەل ئۈستىدە تۇرغان قېلىن تاشلىق كىتاپنى ئېلىپ كەلدى. دۈمبەمگە چاپلاپ دېگىدەك باغلاقلىق قوللىرىمنى قايرىپ تۇرۇپ ئىككى قولۇمنىڭ ئاستىغا،دۈمبەم بىلەن قوللىرىم ئارىسىغا كىتاپنى تىقتى. ئاغرىققا چىدىماي چېقىراپ كەتتىم...شۇ ياشقا كېلىپ،ئاغرىق دېگەن نەرسىنىڭ بۇ دەرىژىدىكى ئازاۋىنى كۆرۈپ باقمىغان ئېكەنمەن.ئىككى قولۇمنىڭ دەھشەتلىك ئاغرىشىغا چىدىماي ۋاقىراۋاتىمەن،چېقىراۋاتىمەن. مېنى تىڭشاۋاتقان،ماڭا ئىچى ئاغىرىۋاتقان ئەۋۇ ئىككىسى يوق. ئۇلار دۇنىيادىن بېغەم،پاراڭنى دۆڭ سوقۇپ،قاقاخلاپ كۈلۈپ ئولتىرىشاتتى. بۇ ئۇلار ئۈچۈن ئادەتتىكى،كۈندىلىك ئىش،ۋەزىپە ئېدى. ئۇلار بۇنىڭدىن راھەتلىنەتتى،ئارام،ھۆزۈر ئالاتتى.
   ئارىدىن قانچە ۋاقىت ئۆتكەنلىگىنى بىلمەيمەن. مەن شۇ ئېسىقلىق پېتىچە تۇرىمەن...مانا ئەندى ئاغىرىقمۇ بىر ئاز پەسەيگەندەك بولدى. قوللىرىم مۇز بولۇپ،ئۇيۇپ قالغاندەك،ھېچ نەرسىنى سەزمەس ئېدى.
   بىر سائاتتىن ئارتۇق ئېسىقلىق تۇردۇم. "بىرىنچى باغلاق"نىڭ ۋاقتى تولغان بولسا كېرەك،قوللىرىمنى يەشتى. ھەر ئىككى قولۇم بەئەينى بىلىگىدىن ئۈزۈلگەندەك،شالاققىدە قىلىپ تۆۋەنگە چۈشۈپ كەتتى...قوللىرىمنى مىدىرتالمايمەن،كۆتىرەلمەيمەن.
   شۇنىڭدىن كېيىن مېنى كىچىكىنە بىر ئۆيگە ئەكىرىپ سولاپ قويدى. ئۆي ئىچىدە ياغاچ كروۋاتتىن باشقا ھېچ نەرسە يوق ئېدى. پۇتۇمدىكى ئېغىر كىشەننى شاراقلىتىپ مېڭىپ،ئۆزەمنى قۇرۇق كروۋات ئۈستىگە تاشلىدىم...
  شۇنىڭ بىلەن ھاياتىمدىكى دوزاق كۈنلەر غۇلژا شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ يەر ئاستى سوراق ئۆيىدە ئەينە شۇنداق باشلاندى.

   ئەتىسى سوراق يەنە داۋام قىلدى.
   تۈنۈگۈنكى ئۈچ ساقچى ژۇقۇردىكى ئۈستەلدە قاتار ئولتىرىشتى. سول تەرەپتىكىسى بىر نەرسىلەرنى يېزىپ ئولتىرىدۇ. ئوڭ تەرەپتە ئۇيغۇر ساقچى. ئوتتۇرىدا ئۇلارنىڭ باشلىغى خىتاي ساقچى. يېنىمدا ئۆرە تۇرۇشقان ئىككى ساقچىنىڭ بىرسىنىڭ قولىدا رېزىنكا كالتەك. مېنىڭ پۇتۇمدا كىشەن. ئىككى قولۇمنى ئارقىسىغا قايرىپ،پۇت-قوللىرىم بىلەن ئورۇندۇققا باغلاپ قويۇشقان.
   بىرىنچى بولۇپ باشلىق ساقچى قاپىغىنى تۈرگەن ھالدا سۆز باشلىدى.
   -بۈگۈن ياخشى ئويلانغانسەن؟
   -نېمىنى ئويلىشىم مۈمكىن؟-دېدىم بېشىمنى تىك كۆتىرىپ.
  -سەن ئويلىنىدىغان كۆپ نەرسىلەر بار.ئەڭ ياخشىسى، گۇناھىڭغا ئىخرار بول،توۋۋا قىل؟! توۋۋا قىلساڭ،توۋۋا قىلغانلارغا بىزنىڭ سىياسىتىمىزدا،قانۇنىمىزدا يېنىكچىلىك،كەڭچىلىكلەر يارىتىلغان. ئەگەر سەن موشۇنداقلا بىر خىل ژاۋاپ،بىر خىل زۇۋاندا بولساڭ گۇناھىڭ تېخىمۇ ئېغىرلىشىدۇ. شۇنى بىل؟!...سەن بىزدىن ئەندى ھېچ ياققا قېچىپ قۇتۇلالمايسەن! بەرىبىر ئىخرار بولىسەن.ئەڭ ياخشىسى،ئۆتكۈزگەن خاتالىقلىرىڭنى بوينىڭغا ئالدە،گۇناھىڭنى يېنىكلەت؟
   -مېنىڭدە ھېچ قانداق گۇنا يوق تۇرسا،نېمىنى بوينۇمغا ئېلىشىم كېرەك؟-دېدىم.
   -ئاناڭنى...ياۋايى!-ئۇ شۇنداق دەپ ۋاقىرىغاچ،ئىككى يېنىمدا تۇرغان ساقچىلارغا ئىشارە قىلدى.
   "تارس-تۇرس"قىلىپ، رېزىنكا كالتەك بىلەن بىر نەچچىنى ئۇرىۋەتتى. ئورۇندۇق-پورۇندۇق بىلەن ئوڭدامغا چۈشتۈم.
   -ئاناڭنى...!-ژەھلى چىقىپ، غەزەپ بىلەن ۋاقىرىغان ساقچىنىڭ بىرسى بىقىنىمغا بىر نەچچىنى تېپىۋەتتى. كۆز ئالدىم قاراڭغۇلۇشۇپ،ئىچىمدىن بىر نەرسىلەر ئۈزۈلۈپ كەتكەندەك بولدى. رېزىنكا كالتەك تەككەن ژايلار ژىڭنە سانژىغاندەك زىڭىلداپ،چىدىغۇسىز ھالدا ئاغىرىپ كەتتى. چىشىمنى چىشىمغا بېسىپ،ئەيتەۋۈر چىدىدىم. چىدىماي ئامال يوق ئېدى.
   -تۇرغۇزىڭلار؟!-دەپ ۋاقىرىدى مېنى سوراق قىلىۋاتقان ساقچى باشلىغى.
   ئۇنىڭ بۇيرۇغى دەررۇ بەژا كەلتۈرىلدى. ئورۇندۇققا پۇت-قوللىرى بىلەن باغلانغان ھالدا ئوڭدىسىغا ياتقان مېنى ئىككى ساقچى ئىنژىقلىغان ھالدا يۆلەپ،ئورۇندۇق بىلەن قايتىدىن ئولتارغۇزدى. شۇندا پۇتلىرىمغا سېلىنغان ئېغىر كىشەنلەر شاراقلاپ،بۇ يەر ئاستى سوراقخانىسىدا ئەكس سادا بەرگەندەك بولدى.
   ئۇيغۇر ساقچى ئالدىمغا كەلدى.ئۇ ماڭا ئىچى ئاغىرىۋاتقاندەك،ھىسداشلىق بىلدۈرىۋاتقاندەك قىلىپ سۆزلىدى.
   -ھەي،سەن نېمە دېگەن سۆز چۈشەنمەيدىغان، غەرەز ئۇقمايدىغان بالا،ھە؟! سەن ئويلىما،موشۇنداقلا قۇتۇلۇپ كېتىمەن دەپ! ياق،بەرىبىر بىز سېنى شۇنداق سايرىتىمىزكېن،ئۇ چاغدا ئۆزەڭگە ياخشى ئەمەس. ئەڭ ياخشىسى، "مەن خاتالىشىپتىمەن. بىر تۈركۈم ئۇنسۇرلارنىڭ ئارقىسىغا كىرىپ،پارتىياگە،ھۆكۈمەتكە قارىشى ھەرىكەتلەرگە ئارىلىشىپ قاپتىمەن. بۇندىن كېيىن ئۇنداق ئىشلارغا ئارىلاشمايمەن"دەپ گۇناھىڭغا ئىخرار بولساڭ،بىزنىڭ سوئاللىرىمىزغا توغرا ژاۋاپ بەرسەڭ،ساڭا كەچۈرۈم،كەڭچىلىك بولىدۇ! ئەندى چۈشەنگەنسەن؟
   -مەن ھېچ قانداق ھەرىكەتكە ئارىلاشمىسام،ئۆتكۈزمىگەن ژىنايەتكە قانداق ئىخرار بولىمەن؟ سىلەر ماڭا دوق قىلىۋاتىسىلەر. مېنىڭ ئوچۇق گېپىم شۇ،مەن ھېچ نەرسىنى بىلمەيمەن،ھېچ قانداق ئىشلارغا،ھەرىكەتلەرگە ئارىلاشقىنىم يوق!-دېيىشىمگىلا؛
   -ۋۇي ئاناڭنى...سۆز ئۇقمايدىغان ئىپلاس!- ئۇيغۇر ساقچىنىڭ تۇيۇقسىز بېشىمغا تەككەن قاتتىق مۇشتۇمىنىڭ زەربىسىدىن گۈپلا قىلىپ ئوڭدامغا يەنە چۈشتۈم. ئۇيغۇر ساقچى بىقىنىمغا كەينى-كەينىدىن بىر نەچچىنى قاتتىق تېپىۋەتتى. ژۇقۇرىدىكى ئۈستەلدە تاماشىبىن مىسالى ئولتارغان باشلىققا كۆزۈم چۈشۈپ قالدى.ئۇ تاماكىسىنى قىڭغىر چىشلىگەن ھالدا مېنىڭ بېچارە،مۈشكۈل ھالىمغا مېيىغىدا كۈلۈپ قاراپ ئولتىراتتى.
   شۇنىڭدىن كېيىن رېزىنكا كالتەك تۇتقان ساقچى ئۆز ۋەزىپىسىنى ئاتقۇرۇشقا كىرىشتى.ئۇ ئېغىزغا ئېلىپ بولمايدىغان ھاقارەتلىك سۆزلەر بىلەن مېنى  تىللىغىنىچە،قولىدىكى رېزىنكا كالتەك بىلەن توغرا كەلگەن يېرىمگە ئۇرۇشقا باشلىدى.
   بىر چاغدا ھوشۇمدىن كېتىپ قاپتىمەن...
   ھوشسىز قانچە ۋاقىت ياتقىنىمنى بىلمەيمەن. "شارلا"قىلىپ ئۈزۈمگە چېچىلغان مۇزدەك سۇدىن كېيىن،ھوشۇمغا كەلدىم. كۆزىمنى ئېچىپ قارىسام،شۇ باياقى ژايىمدا-پۇت-قوللىرىم ئورۇندۇققا باغلاقلىق ھالدا ئولتىرىپتىمەن.
   خىتاي ساقچى ئالدىمغا كېلىپ،ئېڭىشكەن ھالدا كۆزىمگە تىك قاراپ تۇرۇپ غەزەپلەنگەن ھالدا شۇنداق دېدى؛
   -سەن، مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي،ئەشەددىي ئۇنسۇر خوتەنلىك ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنىڭ بۇ يەردىكى قۇيرۇقلىرىنىڭ بىرىسەن! ئۇ ژەمىيەتتە قالايمىقانچىلىق تۇغدۇرۇپ،فېۋرالь ۋاقىئەسىنىڭ چىقىشىغا سەۋەپ بولغان ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ بىرسى!..ئۇ ھازىر تۈرمىدە!...سېنىڭ بىلەن دوست ئېكەنلىگىنى،بىر سەپتە بولغانلىغىنى ئىخرار قىلدى!...
   بېشىمدمن بىر قاپاق سۇ قۇيۇلغاندەك بولدىدە،سەسكىنىپ كەتتىم. دەررۇ تېتىكلەندىم. شۇ زامان ئۆزەمنى قولغا ئالدىم. سىر بەرمەسكە تىرىشتىم. خىتاي ساقچىنىڭ ماڭا نەيزىدەك قادالغان كۆزلىرىدىن كۆزلىرىمنى ئېلىپ قاچقىنىم يوق.ئۆزەمنى بېپەرۋا كۆرسىتىپ،ئۇنىڭغا تىكلىنىپ قاراپ تۇرىۋەردىم.
   شۇندا كۆز ئالدىمدا تېلەتى سۆرۈن،بەت-بەشەرە خىتاي ساقچى ئەمەس،ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنىڭ ئىللىق سىماسى لاپ قىلىپ پەيدا بولدىدە،قانچىلىك تېزلىكتە پەيدا بولغان بولسا،شۇنچىلىك تېزلىكتە ئۆچتى. ئاق سېرىق كەلگەن،كۆكۈچ كۆزلىرىنىڭ ئىچىدىن ئوت چاقناپ تۇرغان،ئىككى مەڭزى قىپ-قىزىل،چىرايىنىڭ تېگى-تېگىدىن نۇر يېغىپ تۇرغان خۇش تەبەسسۈم،ئېگىز بويلۇق،ژىگىرمە-ژىگىرمە ئىككى ياشلاردىكى قىران ژىگىت ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنىڭ سىماسى كۆز ئالدىمغا سۈرەت بولۇپ چۈشۈپ قالغان ئېدى.
   "قۇۋ،ھېيلىگەر،ياۋۇز دۈشمەندىن رەھىم-شەپقەت كۈتۈش - ھاماقەتنىڭ ئىشى! دۈشمەنگە باش ئېگىش - نامەرتلىك! دۈشمەنگە يېلىنش--بېچارىلىك! ساداقەتلىككە،ۋاپادارلىققا خىيانەت قىلىش -مۇناپىقلىق،خائىنلىق،ساتقۇنلۇق! دۈشمەندىن ئۆچ ئېلىش -مەرت-مەردانىلىقنىڭ بەلگۈسى!.." غايىپتىن كېلىۋاتقان بۇ سۆزلەرنى ئابابەكرى ئابدۇمېژىت ئېيتىۋاتقاندەك ئاڭلاندى ماڭا. ئەشۇ سۆزلەر بىلەن پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا قان-تومۇرلىرىم ئارقىلىق مىسلىسىز كۈچ-غەيرەت،ژاسارەت ئېقىپ كىرگەندەك بولۇپ،قەلىب-ۋۇژۇدىمدىكى رەقىپلەرگە نىسبەتەن ئۆچمەنلىك، غەزەپ-نەپرەت،قىساسكارلىق ئوتلىرى نەچچە ھەسسە لاۋۇلداپ يانغاندەك بولدى.
   قەددىمنى رۇسلاپ،بېشىمنى ئېگىز كۆتەردىم. خىتاي ساقچى ئالدىمدا تۇرۇپ سۆزلەۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئاخىرقى سۆزلىرى قۇلىغىمغا كىرگىنى يوق. نېمىلەرنى دەۋەتتى،بىلمەيمەن. ئۇنىڭ ئۈنلىرى پۈتۈپ،كۆزلىرى قىزىرىپ كەتكەندى.
   -مانا ئەندى ئىخرار بولماي،ئامالىڭ يوق!..-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى خىتاي ساقچى چاپاق تولغان كۆز چاناقلىرىنى سۈرتۈۋېتىپ.
   -سىلەر ئېيتىۋاتقان ئابابەكرى ئابدۇمېژىت دېگەننى بىلمەيمەن،تونۇمايمەن،كۆرگەنمۇ ئەمەسمەن! سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۇرىۋاتىسىلەر؟!-دېدىم ساقچىنىڭ كۆزلىرىگە تىك قاراپ.
   -ئابابەكرىنىڭ ئۆزى سېنىڭ بىلەن دوست ئېكەنلىگىنى، بىر سەپتە بولغانلىغىنى ئىخرارنامىسىدا كۆرسەتكەن تۇرسا،سەن يەنە ژاھىللىق قىلىپ،پولاتتەك فاكتتىن كۆز ژۇمۇۋاتىسەن؟! ئاخماق!
   -ئابابەرى دېگىنىڭلار خوتەنلىك تۇرسا،مەن غۇلژىلىق تۇرسام،ئۇنى نەدىن تونۇيمەن،نەدىن بىلىمەن؟ قېنى شۇ ئابابەكرى دېگىنىڭلار بىلەن مېنى ئۈزلەشتۈرىڭلار؟ئۇ مېنى تونامدۇ ياكى تونۇمامدۇ،شۇ چاغدا بىلىسىلەر؟ راستىنى ئېيتسام،مەن ئۇنىڭ چىراي-شەكلىنىڭ قانداقلىغىنىمۇ بىلمەيمەن،كۆرگەن ئەمەسمەن!-دېدىم ئىشەشلىك سۆزلەپ.
   -كۆپ خۇپسەنلىك قىلما.سەن ھەممە ئىشنى ياخشى بىلىسەن! ئۇنىڭ خوتەندىن غۇلژىغا قاچان كەلگەنلىگىنى،بۇ يەردە نېمە ئىشلارنى قىلغانلىغىنى،خوتەنگە قاچان كەتكەنلىگىنىمۇ ياخشى بىلىسەن؟!
   -ياق،بۇ دېگىنىڭلارنىڭ ھەممىسى تۆھمەت! مەن يەنە قايتىلاپ ئېيتىمەن،ئۇ ئابابەكرى دېگىنىڭلارنى بىلمەيمەن،تونۇمايمەن! مەن ھېچ قانداق سىياسىي ئىشلارغا ئارىلاشقىنىم يوق. سىلەر ئېيتىۋاتقان فېۋرالь ۋاقىئەسىگىمۇ قاتناشقىنىم يوق.ئۇ چاغدا مەن خوتەندە ئېدىم.
   -خوتەنگە نېمە ئۈچۈن بارغانلىغىڭنىمۇ بىز بىلىمىز؟!
   -چوڭ ئانام ئۆلۈپ،ئانامنى ئېلىپ بارغان ئېدىم.-دېدىم.
   -خوتەندە قانچە ۋاقىت تۇردۇڭ؟
   -ژىگىرمە كۈنچە تۇردۇق.
   -شۇ ژىگىرمە كۈننىڭ ئىچىدە ئابابەكرى بىلەن قانچە قېتىم كۆرۈشتىڭ؟-دەپ ۋاقىرىدى ژەھلى چىقىپ.
   -ئابابەرى دېگەننى بىلمىسەم،تونۇمىسام،كۆرمىسەم،ئۇنىڭ بىلەن نېمە ئۈچۈن كۆرۈشەتتىم؟ كۆرۈشكىدەك مەن كىم ئۇنىڭ ئۈچۈن؟ مەن بازاردا خوتۇن-قىزلارنىڭ پايپىغى بىلەن ئىشتىنىنى سېتىپ،تاپقان بەش-ئون يۇۋەن بىلەن كېسەلچان ئانامنى ئاران بېقىپ كېلىۋاتقان بىر بېچارىمەن،خالاس!-دېدىم مەنمۇ قوشۇمامنى تۈرۈپ.
   -يالغان ئېيتىۋاتىسەن! ئاناڭنى...
   رېزىنكا كالتەك "تارس-تۇرس"قىلىپ ئىككى غولۇمدا ئويناشقا باشلدى...بىلمەيمەن،قاياقتىن كەلگەن چىداملىق ياكى ئىككى كۈندىن بېرى ئۇرىۋېرىپ،تاياق تەككەن ژايلارنىڭ گۆش-ئۇستىخانلىرى سېزىمىنى يوقاتتىمۇ يە ئۈگىنىپ قالغانمۇ،ھەر ھالدا، بۇ قېتىم ئىلگەركىدەك قاتتىق شېقىراپ،ژىڭنە سانژىغاندەك  چىدىغۇسىز ئاغىرىپ كەتكىنى يوق.
   -قېنى ئېيتە،ئابابەرى بىلەن كۆرۈشكەندە،نېمە توغرىسىدا سۆزلەشتىڭلار؟-سوراق قايتىدىن باشلاندى.
   -مەن ئېيتىۋاتىمەنغۇ سىلەرگە،ئۇنى تونۇمايمەن،بىلمەيمەن دەپ.سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۈرىۋاتىسىلەر!
   -ياق،سەن ھەممىنى بىلىسەن. بىراق، ئېيتقىڭ كەلمەيۋاتىدۇ!
   -مەن سىلەرگە ئېيتىۋاتىمەنغۇ،ھېچ قانداق سىياسىي ئىشلارغا ئارىلاشقىنىم يوق.ئۇنداق ئىشلارغا ئارىلىشىدىغان ئادەم ئەمەسمەن. مېنىڭ قېرى ئانامدىن باشقا ھېچ كىمىم يوق. مەن ئەشۇ يالغۇز،كېسەلچان ئانام ئۈچۈنلا ياشاپ ژۈرگەن ئادەممەن.
   -قېرى ئانام دەيسەن،-دەپ سوراققا ئارىلاشتى ئۇيغۇر ساقچى.-ئەشۇ قېرى ئاناڭنى نېمىشكە ئويلىمايسەن،ھە؟ سېنىڭدىن ئايرىلسا ،ئاناڭنىڭ كۈنى نېمە بولىدۇ،شۇنى بىلەمسەن؟!
   -بىلىمەن.بېچارە ئانام مېنىڭدىن ئايرىلسا كۈنى بەك تەس بولىدۇ. ئانامنىڭ مېنىڭدىن باشقا بۇ دۇنىيادا ژان كۆيەر ھېچ كىمى يوق.-دېدىم ھەق گەپنى ئېيتىپ.
   -ھە بەللى،دېمەك، سەن ئاناڭنى ئايىشىڭ،ئاناڭ ئۈچۈن ياشىشىڭ كېرەك. شۇنداق بولغاندىن كېيىن،ھەممىنى ئوچۇق ئېيتقىندە،گۇناھىڭغا ئىخرار بول،توۋۋا قىل.توۋۋا قىلساڭ،ساڭا كەچۈرىم بولىدۇ!...
   مەن ياخشى بىلەتتىم. كۆپ ئاڭلىغانمەن. سىياسىي ژىنايەتچى دەپ،قولغا ئېلىندىڭمۇ،بولدى،سەن ئارىلاشمىغان،قىلمىغان،بىلمىگەن،كۆرمىگەن،ھەتتا سەۋىيەرىڭ،ئىختىدار-قابىلىيىتىڭ يەتمەيدىغان بەزىبىر سىياسىي ھەرىكەتلەر،پائالىيەتلەرگە مۇناسىۋەتلىك ئويدۇرمىلار ئۈستىڭدىن توقۇپ چىقىرىلىدىدە،تۈگمىدەك مەسىلە تۆگىدەك يوغىرىپ،كۆپتىرىلىپ،سەن "مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي،ئەشەددىي ئۇنسۇر" ئاتىلىسەن. "ۋەتەننىڭ بىرلىگىنى پارچىلاشقا،مىللەتلەر ئىتتىپاقىغا بۇزغۇنچىلىق قىلىشقا ئۇرۇنغان،ئامما ئارىسىدا قۇتراتقۇلۇق ھەرىكەتلەرنى ئېلىپ بارغان" دېگەنگە ئوخشاش سەن ئۇخلىساڭ چۈشىڭگە كىرمەيدىغان مەسىللەردىن ژىنائىي ئىش قوزغۇلىدىدە،تۈرمە-زىندانلاردىكى قىيناپ-ئازاپلاشلارغا چىدىماي،بەرداشلىق بېرەلمەي،ئەشۇ "گۇناھ،ئەيىپ،ژىنايەتلىرىڭدىن" بىرەرسىگە ئىخرارمۇسەن،كۇپايە،ئىشىڭنىڭ تۈگىگىنى شۇ!...شۇڭا مەن، قانچە ئۇرۇپ-قىينىسىمۇ بىرلا سۆزدە--ماڭا توقۇلغان ئەيىپ-گۇناھلارغا،ژىنايەتلەرگە قەتьئىي ئىخرار بولماسقا،ئۇلارنى بوينۇمغا ئالماسقا تىرىشتىم. بۇنىڭسىز ھېچ مۈمكىن ئەمەس ئېدى. نېمە بولسا شۇ بولسۇن،باشقا كەلگەننى،پېشانىگە يازغاننى كۆرمەي ئىلاژە يوق ئېدى. ئۇنىڭدىن ھېچ ياققا قېچىپمۇ قۇتۇلالمايسەن. قانچە قاچساڭ،ئارقاڭدىن قوغلاپ تۇتىدۇ...
   سوراق ئىككى-ئۈچ سائات داۋام قىلدى. بۇ ۋاقىت ئىچىدە مەن قاتتىق تاياقتىن ئىككى-ئۈچ قېتىم ھوشۇمدىن كەتتىم. سۇ چېچىپ ھوشۇمغا كەلتۈرگەندىن كېيىن،سوراقنى يەنە داۋام قىلاتتى.
   بىر چاغدا سوراقچىلارنىڭ باشلىغى خىتاي ساقچى سائاتىغا قارىدىدە؛
   -چۈشلىك تاماق،دەم ئېلىش ۋاقتى بولۇپ قاپتۇ.سوراقنى چۈشتىن كېيىن داۋاملاشتۇرايلى. بۇ ژاھىل ياۋايىنى ئىككىنچى باغلاققا ئېسىپ قويۇڭلار. شۇنىڭدىن كېيىن بۇنىڭ گۇناھىنى،ئەيىۋىنى بوينىغا ئالمىغىنىنى كۆرەيلى؟!-دەپ ئالچاڭ-ئالچاڭ بېسىپ، چىقىپ كېتىشتى.
   پۇت-قوللىرىمنى يېشىپ،ئورۇندۇقتىن بوشاتتى.
   -تۇر ئورنىڭدىن!-دەپ ۋاقىرىدى ساقچىلاردىن بىرسى.ئورنىمدىن زورغا تۇردىم.
   -زو-زو!-/ماڭ/-دەپ رېزىنكا كالتەك بىلەن بىقىنىمغا نوقىدى. ئۇنىڭ ئىشارىتى بىلەن تورۇسقا باغلانغان سىم ئاغامچا ساڭگىلاپ تۇرغان تەرەپكە ماڭدىم.ئاياقلىرىمغا سېلىنغان ئېغىر كىشەنلەر بىر-بىرسىگە ئۇرۇرۇپ،شاراقلىغان ئاۋاز چىقاتتى. "تۈنۈگۈنكىدەك ئاسىدىغان ئوخشايدۇ؟ بۇ ئىككىنچى باغلاق دېگىنى تۈنۈگۈنكىدىن ئېغىر بولسا كېرەك؟ چىداش كېرەك،ئامال يوق! چىدايمەن،چىدايمەن!"-دېدىم ئۆزەمگە ئۆزەم غەيرەت بېرىپ.
   مېنىڭ پەرەزىم توغرا چىقتى. ئىككى قولۇمنى بىر-بىرسىگە ژۈپلەپ ئارقىغا قايرىپ،تۈنۈگۈنكىدەك باغلىدى. بېلىمدىن ژۇقۇرى دۈمبەمگە چاپلاپ دېگىدەك باغلىغان ئىككى بىلىگىم بىلەن دۈمبەمنىڭ ئارىسىنى قايرىپ ئاچتىدە،ئىككى ئارىلىققا بۈگۈن كىتاپ ئەمەس،قىزىل خىشنى بەئەينى يېرىلمايۋاتقان چىگىش كۆتەكنىڭ ژىرىغىغا پانا قاققاندەك كۈچ بىلەن ئىشتىرىپ كىرگۈزدى...قانچە غەيرەت قىلساممۇ چىدىمىدىم،ئاغرىققا چىدىماي ۋاقىراپ كەتتىم. قانچە چېقىراپ،ۋاقىرغىنىم بىلەن ئاۋازىم بۇ يەر ئاستى بېتۇنلۇق cئوغاق سوراقخانىدىن سىرتقا ئاڭلانماس ئېدى.
   پېقىراپ دۈمبەمگە چىقىپ قالغان ئىككى قولۇمنىڭ ئاغرىغىنىنى سۆز بىلەن ئېيتىپ يەتكۈزەلمەيمەن. بەئەينى تۆمۈرچى سەندالنىڭ ئۈستىگە قويۇۋېلىپ،ئىككى قولۇمنى گۆش-ئۇستىخىنى بىلەن بازغاندا سوقۇپ،كۇكۇم تالقان قىلىۋاتقاندەك،قاخشاپ ئاغىراتتى. ھەر قانچە غەيرەتلىك ئادەم بولسىمۇ،بۇ ئازاپلارغا چىدىماي ۋاقىراپ،چېقىراپ كېتىشى تۇرغان گەپ ئېدى.
   سۆز بىلەن ئېيتىپ يەتكۈزگۈسىز بۇ ئازاپلىق دەقىقىلەر قانچە داۋام قىلغانلىغىنى بىلمەيمەن. بىر چاغدا قولۇمنىڭ ئاغرىغى سەل پەسەيگەندەك بولدى.ئامما كۆزلىرىمنىڭ يېپىلىپ كېتىۋاتقانلىغىنى،باياتىن دەھشەتلىك ئاغرىۋاتقان قوللىرىمنىڭ كۈيۈشۈپ،مۇزغا ئوخشاش قېتىۋاتقانلىغىنى،ئۆزەمنىڭ بارغانسېرى ھالسىزلىنىۋاتقانلىغىمنى،بېشىم ئېغىرلىشىپ،تۆۋەنگە چۈشۈپ كېتىۋاتقانلىغىنى سېزىۋاتىمەن. بىراق،قانچە غەيرەت قىلساممۇ،كۈچ-مادارىم يەتمەتتى. كۆزلىرىمنى زورغا ئېچىپ قارايمەن. مېنى باغلاپ ئاسقان ئىككى خىتاي ساقچىمۇ كۆرۈنمەيدۇ. ئۇلارمۇ چۈشلىك تاماققا چىقىپ كەتكەن ئوخشايدۇ.
   "بىرىنچى باغلاق،ئىككىنچى باغلاق"دەپ ئاتلغان بۇ دەھشەتلىك قىيناش ئۇسۇللىرىدىن قانچىلىك قىينىلىپ،ئازاپلىنىۋاتقانلىغىمنى كۆرۈۋاتقان،مېنىڭ ۋاقىراپ-چېقىراشلىرىمنى،زارلىنىشلىرىمنى،ئىڭراشلىرىمنى ئاڭلاۋاتقان ھېچ كىم يوق. مەن يېرىم تىرىك،يېرىم ئۆلۈك ھالەتتە تورۇسقا ئېسىقلىق تۇرىمەن...

   يېرىم ژان تېنىمگە شاررىدە قۇيۇلغان بىر چېلەك سوغ سۇدىن كېيىن ھوشۇمغا كەلدىم.قارىسام،يەردە ياتىمەن. قانچىلىك ۋاقىت ئېسىقلىق تۇردىم،ساقچىلار قاچان كىرىشتى،قاچان باغلاقنى يېشىپ يەرگە چۈشەردى،بىلمەيمەن. كۆزىمنى ئاچتىم.
   -ئۆلمەپتۇ. تىرىك ئېكەن!-دېدى ساقچىلاردىن بىرسى.
   -ياخشى.-دېدى يەنە بىرسى.-ۋاقتىدىن سەل ئۆتكۈزۈپ قويغان ئوخشايسىلەر؟
   -شۇنداق.تاماق ئىچىپ چىققىچە سەل ئۇزاق تۇرۇپ قاپتۇ. نېمە بولسا ئۆلمەپتىغۇ؟!-دېدى ئۇلاردىن بىرسى بېپەرۋالىق بىلەن.
   -ھازىرچە بىزنىڭ قولۇمىزدا ئۆلمىگىنى ياخشى.تۈرمىگە بارغاندىن كېيىن نېمە بولسا بولمامدۇ!
   -بۇ ياۋايىنىڭ ژېنى مىقتا ئېكەن؟-دېدى ساقچىلاردىن بىرسى.
   -كۆرىمىز تېخى قانچىلىك مىقتىلىغىنى!
   -ئورۇندۇقتا ئولتارغۇزدە،ئازىراق سۇ بەر؟-دېدى سوراقچىلارنىڭ باشلىغى.
   ئىككى ساقچى بىلىگىمدىن تۇتۇپ تۇرغۇزىشىغا،ئىككى قولۇمغا شۇنچىلىك ئاغىرىق كىرىپ كەتتىكېن،چىدىماي ۋاقىراپ كەتتىم. ئۇلار مېنىڭ ۋاقىرىشىمغا،زارلىنىشىمغا پەرۋامۇ قىلماي،سۆرەپ ئاپىرىپ ئورۇندۇققا ئولتارغۇزدى. ئىككى قولۇم ساڭگىلاپ تۇرىدۇ. كۆتىرەلمەيمەن. سەللا مىدىرلىسا،ئاغرىقتىن پۈتۈن تېنىمغا ژىڭنە سانژىلغاندەك بولۇپ،بېشىمدىن،كۆزلىرىمدىن،ئاغزى-بۇرۇنىمدىن ئوت چىقىپ كېتىۋاتقاندەك بىلىنىپ،ئاغرىق ئازاۋىغا چىدىماي ۋاقىراپ كېتەتتىم.
   -بولدى،قولىنى باغلىما؟!-دېدى سوراقچى ساقچى يېنىمدا تۇرغان ئىككىسىگە قاراپ.ئۇلار قولۇمنى باغلىمىغىنى بىلەن پۇتۇمدىكى ئېغىر زەنژىر كىشەننى ئېلىۋەتكىنى يوق.
   -سۇ بەرگىن!-دەپ بۇيرۇق قىلدى...
   يېرىم كرۇژكا سۇنى ئىككى قوللاپمۇ تۇتالمايمەن. قوللىرىم مېنىڭ ئەمەستەك. ماڭا بېقىنمايدۇ. كۆتىرەلمەيمەن.تىتىرەپ تۇرىدۇ. مىدىرلىسا ژېنىم شېقىراپ،ئاغىرىق مېيەمدىن چىقىپ كېتىۋاتقاندەك قاخشايدۇ. تەشنالىق يامان ئېكەن. چىشىمنى چىشىمغا باستىمدە،كرۇژكىنى زورغا ئاغزىمغا ئاپاردىم.يېرىم كرۇژكا سۇنى دەم ئالماي گۈپۈلدەپ ئىچىۋەتتىم. تەشنالىغىم ئازىراق بولسىمۇ بېسىلغاندەك بولدى. يەنە ئىچكۈم كەلدى. سورىدىم...يەنە يېرىم كرۇژكا ئىچتىم. شۇنىڭدىن كېيىن سەل ئۆزەمگە كەلگەندەك بولدۇم.
   سوراق يەنە داۋام قىلدى.
   -ئەندى ياخشى ئويلانغانسەن،ئەقلىڭگە كەلگەنسەن؟-چۈشتىن كېيىنكى سوراقنى ئۇيغۇر ساقچى باشلىدى.-سەن تولىمۇ تەرسا،ژاھىل بالا ئېكەنسەن. ھەممىنى بىلىپ تۇرۇپ،ئېيتقۇڭ كەلمەيۋاتىدۇ. بىزدە سەن توغرىلىق يېتەرلىك مەلۇماتلار بار. بىز سېنى كۆپتىن بېرى كۈزەتكەن ئېدۇق. سەن ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت،تۇرسۇن سەلەي،ئىبراھىم ئىسمائىل،ئابابەكرى ئابدۇمېژىت،زىياۋدۇن،ئابدۇۋەلى ئوخشاش بىر تۈركۈم مىللىي بۆلگۈنچىلەرنىڭ،ئەشەددىي بۇزۇق ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرىغىسەن؟! سېنىڭ ئەشۇ ئاكىلىرىڭنىڭ ھەممىسى ھازىر تۈرمىدە!...سەن ئەشۇلار بىلەن بىرلىكتە ئىلى ياشلار مەشرىۋىنى ئۇيۇشتۇرۇپ،ياشلارنى يولدىن چىقىرىپ،ژەمىيىتىمىزگە زىيانلىق پائالىيەتلەر بىلەن شۇغۇللاندىڭ! ئىككىنچىدىن،فۇتبول ئويۇنىنى ئۆتكۈزىمىز دەپ،ژەمىيەتتە قالايمىقانچىلىق تۇغدۇرۇشقا قاتناشتىڭ! ئۈچىنچىدىن،فېۋرالь ۋاقىئەسىنى ئۇيۇشتۇرغۇچىلارنىڭ سېپىدە بولدۇڭ! تۆرتىنچىدىن،چەت ئەل رادىئولىرىنى تىڭشاپ،يېقىنلىرىڭ ئارىسىدا دۆلىتىمىزگە قارىشى تەتۈر تەشۋىقات ئىشلىرىنى ژۈرگۈزۈپ كەلدىڭ! خوش،بۇلارغا نېمە دەيسەن؟ بىزدە،بۇ ژىنايەتلىرىڭنى تەستىقلەيدىغان دەلىل،فاكتلار يېتەرلىك. شۇنىڭ ئۈچۈن سەن ھەممىنى ئوچۇق ئېيت؟ شۇ چاغدا سېنىڭ ژىنايىتىڭ يېنىكلەيدۇ،ساڭا كەچۈرۈم بولىدۇ!
   -مەن سىلەرگە ئىككى كۈندىن بېرى دەۋاتىمەنغۇ،مەن بۇ ئىشلاردىن تامامەن خەۋەرسىز.ئۇلارنىڭ بىرسىگىمۇ ئارىلاشقىنىم يوق.سىلەر ئېيتىۋاتقان ئۇ ئادەملەرنىڭ بىرسىنىمۇ بىلمەيمەن،تونۇمايمەن!-دېدىم باياقى بىر سۆزدىلا تۇرۇۋېلىپ.
   -ياق،سەن ھەممىگە ئارىلاشقان!-دېدى ئۇ كۆزلىرىنى چەكچەرىتىپ.
   -بۇ ئېيتىۋاتقىنىڭلارنىڭ ھەممىسى تۆھمەت!-دېدىم بېشىمنى تىك كۆتۈرۈپ.
   -ۋۇي ئاناڭنى...،-تۇيۇقسىزدىن كاچىتىمغا زەربە بىلەن تەككەن شاپىلاقتىن ئىككى كۆزىمدىن ئوت چىقىپ كەتكەندەك بولدى.
   بۇ شاپىلاقنى مەن ئۇيغۇر ساقچىدىن يېگەن ئېدىم.
   "خەپ،-دەيمەن ئىچىمدە.-مونۇ مۇناپىقنى قارا! بۆكىنى ئال دېسە،بېشىنى كېسىدىغان،موشۇنداق چالا قۇيرۇق مۇناپىقلارنىڭ دەردىنى قاچانغىچە تارتىدېكىن بۇ خەلىق؟! توختا،سەن ئەبلەختىن ئۆچ ئالىدىغان كۈنلەرمۇ كېلەر،تېخى!..."
   سوراق شۇ خىلدا خېلە ئۇزاق داۋام قىلدى.تاياقتىنمۇ خېلە يېتەرلىك يېدىم. لېكىن،يالۋۇرغىنىم،ۋايژان دەپ،نالە قىلغىنىم يوق. دەردىم ئىچىمدە بولدى. ئامال يوق.چىداش كېرەك،چىدىدىم.ئاللاھ ئۇيغۇرنى چىداملىق ياراتقان ئېكەن. شۇنىڭغىمۇ شۈكرى...
   غۇلژا شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ يەر ئاستى ئۆيىدىكى سوراقخانىدا ئېلىپ بېرىلغان "گۇناسىغا ئىخرار قىلدۇرۇش" سورىغى تۆرت كۈن داۋام قىلدى. ھېچ قانداق ژاۋاپ ئالالمىغان ساقچىلار مېنى تىللاپ-ھاقارەتلەپمۇ تېرىكتى،ئۇرۇپمۇ زېرىكتى،قىيناپ-ئازاپلاپمۇ تويدى. ئاخىرقى كۈنى "ئۈچىنچى باغلاقتا" ئازاپلاپمۇ كۆردى. لېكىن،ئۇلارنىڭ شۇنچە ھەرىكەتلىرىدىن ھېچ نەتىژە چىقمىدى. "ژاھىل،تەتۈر،ياۋايى" مېنىڭدىن ھېچ قانداق سۆز ئالالمىدى. ئوچۇغى "ئۆتكۈزگەن گۇناھىمغا ئىخرار،توۋۋا" قىلدۇرالمىدى.

                           بارماق كويزىسى

   شۇ كۈنى كېچىسى سائات ئون ئىككىلەر چامىسىدا مېنى شەھەردىكى "يېڭى ھايات" تۈرمىسىگە ئېلىپ كېلىپ سولاشتى.
   بۇ تۈرمىگە مېنى پۇتۇمغا ئېغىر زەنژىر كىشەن،ئىككى قولۇمغا سالغان كويزىنى ئاز كۆرگەندەك،ئىككى بارمىغىمغىمۇ بارماق كويزىسىنى سالغان ھالدا،ئىككى قۇراللىق ساقچىنىڭ ھەمرالىغىدا ئېلىپ كېلىشكەن ئېدى. كىچىكىنە بارماق كويزىسى شۇ قەدەر دەھشەتلىك ئېدىكى،بارماقلىرىڭنى مىدىرلاتتىڭمۇ،بولدى،شۇ زامانلا قاتتىق قىسىشقا باشلايدۇ. قانچە مىدىرلاتساڭ،شۇنچىلىك دەھشەتلىك قىسقىنى قىسقان. بارماقلىرىڭنى ئۈزۈپ،ئېزىپ تاشلىۋەتكىدەك ئاغىرتىدۇ. ئۇنىڭ ئاغىرتىشى شۇنچىلىك ئېدىكى،ھەر قانداق ئوغۇل بالىنى ئىككى پۈكلىتىۋېتىدۇ...
   "يېڭى ھايات" تۈرمىسىنىڭ چوڭ قارا دەرۋازىسى ئېچىلىشى بىلەن مېنى ئېلىپ كەلگەن ساقچى ماشىنىسى تۈرمە ھويلىسىغا كىرىپ توختىدى. ئۇلار مېنى ماشىنىدىن چۈشەردىدە؛
   -زو!-دەپ ۋاقىرىدى قۇراللىرىنى تەڭلىشىپ.
   ئۇلارنىڭ ئىشارىتى بىلەن سول تەرەپتىكى ئۆيگە قاراپ ماڭدىم. تۆرت كۈندىن بۇيان تويۇپ ئىسسىق تاماق ئىچمەي،قايناق سۇ بىلەن قاتتىق-قۇرۇق،پارچە-پۇرات نانلارنى غاژىلاپ كۈن ئۆتكۈزگەنلىگىمدىن،ئۇنىڭ ئۈستىگە تۆرت كۈندىن بۇيانقى ئۇرۇپ-سوقۇشلاردىن، "بىرىنچى باغلاق،ئىككىنچى باغلاق،ئۈچىنچى باغلاق" دېگەنگە ئوخشاش ژازالاش-قىيناش ئۇسۇللىرىدىن كېيىن تامامەن ھالسىزلىنىپ كەتكەن ئېدىم.پۇت-قوللىرىمنىڭ ئىلىكلىرى قۇرۇپ كەتكەندەك تۇيۇلۇپ، ژان،ماغدىر يوق. ماڭسام ئاياقلىرىم دىر-دىر تىتىرەتتى. بۇنى ئاز دېگەندەك،ئايىغىمدىكى ئون ئىككى كىلوگرامم ئېغىرلىقتىكى كىشەننى ئاران كۆتىرىپ، ئاياق باساتتىم.
   ئىككى خىتاي ساقچىسى مېنى قۇراللىرىنىڭ پاينەكلىرى بىلەن ئىشتىرىپ،نوقۇپ،دۈشكەللەپ مەھبۇسلارنى قوبۇل قىلىش بۆلۈمىگە ئېلىپ كىرىشتى.
   چوڭ بۆلمە.ئوتتۇرىدا چوڭ ئۈستەل. بىر چەتتە دىۋان،كروۋات.بىر بۇلۇڭدا تېلېۋىزور.ھەربىي كىيىمدىكى ئۈچ خىتاي ئولتىرىپتۇ. ئۇلارنىڭ بىرسى چەتتىكى ئۈستەلدە بىر نەرسىلەرنى يېزىپ ئولتىرىدۇ. قالغان ئىككىسى تېلېۋىزور كۆرگەچ،پۇتلىرىنى ئالماشتۇرۇپ ئولتارغىنىچە تاماكىسىنى پۇقۇرىتىپ چېكىپ،قاقاقلاپ كۈلۈشكىنىچە پاراڭلىشىۋاتاتتى. ئۇلار تۈرمە گۇندىپايلىرى ئېدى. بۆلمە ئىچى تاماكا ئىسىغا تولغان. خەت يېزىپ ئولتارغان گۇندىپاي بېشىنى كۆتىرىپ ، بىز تەرەپكە قارىدىدە؛
   -ئېلىپ كەلدىڭلارمۇ؟-دەپ سورىدى ۋە.-ياخشى،ياخشى. ئۇ ياققا ئەكىر!-دېدى. ئۇنىڭ سۆزىدىن كېيىن تېلېۋىزور كۆرۈپ ئولتارغان ئىككىسى ماڭا ئالىيىپ قاراپ قويدىدە،ئاندىن نەزەرىنى تېلېۋىزور эكرانىغا قاراتقاچ،پارىڭىنى داۋاملاشتۇرىۋەردى.
   مېنى ئىچكىركى ئۆيگە ئېلىپ كىرىشتى.بۇ تۈرمە باشلىغىنىڭ بۆلۈمى ئېدى.
   -ئىسمىڭ كىم؟-دەپ سورىدى تۈرمە باشلىغى خىتاي.
   -قەيسەر ئابلىمىت!-دېدىم.
   -قەيسەر ئابلىمىت؟!-دەپ ئۇ ئايىغىمدمن بېشىمغىچە بىر قاراۋېلىپ.-سىياسىي ژىنايەتچى،ياۋايى، تەتۈر قەيسەر ئابلىمىت دېگەن ئۇنسۇر سەن ئېكەنسەندە؟-دەپ ئۆچمەنلىك نەزىرىدە تىكلەندى ئۇ ماڭا.
   "مەن ھېچ قانداق سىياسىي ژىنايەتچى ئەمەسمەن!" بۇ سۆزنى ئېيتىش بۇ يەردە ئورۇنسىز ئېدى. شۇڭا گەپ قىلماي ئۈنسىز تۇرىۋەردىم. ئۇ ئۈستەل ئۈستىدىكى قەغەز پاپكىنى قولىغا ئالدىدە،ئۇنىڭ ئىچىدىكى قەغەزلەرگە كۆز ژۈگەرتكەندەك بولدى.
   -مانا،سېنىڭ ژىنايى ئىشىڭ ئەندى بىزگە كەلدى!-دېدى ئۇ تېلەتىنى تۈرۈپ.-سەن يامان ئادەم ئېكەنسەن؟!..
   تۈرمە باشلىغىنىڭ ئەشۇ سۆزىدىن كېيىن، "كۆرىدىغىنىم ئەندى ئالدىمدا ئوخشايدۇ؟..ئېھ ئاللاھ،بۇ دوزاقتىن ئەندى قانداقمۇ قۇتۇلۇپ،ساق چىقارمەن!-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم خىيالەن.-خەيىر،باشقا كەلگەننى كۆرەرمەن. ئاتام مېنى ئوغۇل دەپ تاپقان،ئانام مېنى ئوغۇل دەپ تۇققان! بۇنداق كۈنلەر يالغۇز مېنىڭلا بېشىمغا كېلىۋاتقىنى يوق...سوراقخانىلاردا،تۈرمە-زىندانلاردا ئازاپلىنىۋاتقان،ئېتىپ ئۆلتۈرىلىۋاتقان،مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىنىۋاتقان،ئىز-دېرەكسىز يوقاپ كېتىۋاتقان يۈزلىگەن،مىڭلىغان ۋەتەنداشلىرىمدىن،دوست-بۇرادەرلىرىمدىن مېنىڭ ژېنىم ئەزىز ئەمەس! مەنمۇ ئەشۇ قانداش-قېرىنداشلىرىمغا ئوخشاشلا موشۇ ۋەتەننىڭ بىر بالىسى...شۇنداق بولغاندىن كېيىن،ئۆلۈپ كەتسەم ئۆلۈپ كېتىمەنكېن،سەن لومودا گۇيلار مېنى ھېچ قاچاندا تىز پۈكتۈرەلمەيسەن،ئىخرار قىلدۇرالمايسەن! قانچە ئۇرۇپ-قىيناپ،ئازاپلىساڭمۇ مەندىن سۆز ئالالمايسەن! مەن سەنلەرگە باش ئەگمەيمەن،ئەگدۈرەلمەيسەن! سەنلەرگە سەژىدە قىلمايمەن،قىلدۇرالمايسەن!...
   بېشىمنى تىك كۆتىرىپ تۇردۇم. تۈرمە باشلىغى قول ئاستىدىكى گۇندىپايلارنى چاقىردى.
   -مونۇنى خوزىغا /كامېرىغا/ ئەكىرىۋېتىڭلار!-دېدى.
   مېنى تاشقارقى بۆلۈمگە ئېلىپ چىقىشتى. پۇت-قوللىرىمنى كىشەن،كويزىلاردىن بوشاتتى. كىيىملىرىمنى تولۇق يەشتۈردى. يانچۇقلىرىمدىكى ئۇشاق-چۈشەك نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئېلىپ،ئۈستەل ئۈستىگە قويدى. كىيىملىرىمنى يەشتۈرۈپ،تەكشۈرۈش ژەرىيانىدا ئانا تۇغمىدەك يالىڭاچ بەدىنىمنىڭ ھەممە يېرىنى قاراپ چىقتىدە،ئاندىن ئاغزىمنى ئاچتۇرۇپ،ئېغىز ئىچىلىرىگىمۇ قارىدى. شۇنىڭدىن كېيىن كىيىنىشىمنى بۇيرىدى. ئىشتىنىمنىڭ بەلبېغىنى چىقىرىۋالدى. پايپىغىمنى كىيگىنىم بىلەن تۇفلىيىمنىڭ ئورنىغا رېزىنكا كەشە كىيگۈزدى. ئېغىر زەنژىر كىشەننى پۇتلىرىمغا قايتىدىن سالدى.
مېنى خوزىغا ئېلىپ كىرىشنىڭ ئالدىدا گۇندىپاي شۇنداق دېدى؛
   -بۇ يەرنىڭ قانۇن-قائىدىسىنى بىلەمسەن؟-سوزۇپ سورىدى.
   -ياق،تۈرمە دېگەننى ئۆمرىمدە بىرىنچى قېتىم كۆرۈۋاتسام،مەن نەدىن بىلەي؟-دېدىم.
   -بىلمىسەڭ،بىلىپ قوي. مەن ساڭا ئېيتاي،ھازىر مەن سېنى خوزىغا ئېلىپ چىقىمەن.خوزىلاردىكى مەھبۇسلارغا قارايدىغان ھەربىي يولداشقا قاراپ "ۋوگو بەنژاڭ،ۋا لەيلا!"-/باشلىق،مەن كەلدىم/ دەپ دوكلاد قىلىسەن. ئۇقتىڭمۇ؟-دەپ ماڭا ئۆچمەنلىك بىلەن  قارىدى. مەن ئۇقتۇم دېگەندەك، باش لىڭشىتتىم.
   شۇنىڭدىن كېيىن مېنى قاتارسىغا كامېرىلار ژايلاشقان ئۇزۇن كورىدورغا ئېلىپ كىردى. ئالدىمىزغا چىققان گۇندىپايغا قاراپ؛
   -ۋوگو بەنژاڭ،ۋا لەيلا!-دەپ چاست بەردىم. ئۇ ماڭا ئالىيىپ بىر قارىدىدە، ھېچ نەرسە دېگىنى يوق. ئالتىنچى كامېرىنىڭ ئىشىگىنى ئېچىپ، "كىرە!"-دەپ بۇيرۇق قىلدى.بوسۇغىدىن ئاتلىشىمغا،تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ يېپىلدى.
   كامېرا ئىچى گىرىمسەن يورۇق ئېدى. ئانچە چوڭ بولمىغان كامېرىغا بەنژاڭ /بۈگۈلۈك/ياسالغان بولۇپ،ئۇنىڭ ئۈستىدە قىسىلىشىپ،بىر-بىرسىگە چاپلىشىپ دېگىدەك ئون نەچچە مەھبۇس ياتاتتى.ئۇلاردىن بەزىلىرى پۇشۇلداپ،بەزىلىرى خورەك تارتىپ ئۇخلىشىۋېتىپتۇ. بىر نەچچىسى پاراڭلىشىپ ئولتىرىپتۇ. بۈگلۈكنىڭ ئاستى كۆپ-كۆك цئېمېنت. ئىشىكتىن كىرگەندىكى سول تەرەپتە تاھارەت قىلىدىغان ژاي.ئۇنىڭ يېنىدا ئۈز ژۇيىدىغان ئورۇن.كامېرا ئىچىدە بۇنىڭدىن باشقا كۆزگە چېلىققىدەك ھېچ نەرسە يوق ئېدى. كامېرا ئىچىدىكى ھاۋا تولىمۇ ئېغىر،سېسىقچىلىق.ھاۋا كىرگىدەك دېرىزە ياكى مۇشتۇمچىلىك بولسىمۇ تۆشۈك يوق ئېدى.
   كامېرا ئىچىدە پاراڭلىشىپ ئولتارغانلار مېنىڭ پۇتۇمدىكى كىشەننى كۆرگەچ،مېنىڭ سىياسىي مەھبۇس ئېكەنلىگىمنى بىردىن بىلىشتى.ئۇلارغا سەپ-سېلىپ قاراۋاتىمەن.مەن تونۇيدىغان بىر نەچچە ژىگىتلەرگە كۆزۈم چۈشتى.ئۆزەمنى كىچىكىنە بولسىمۇ يېنىك ھىس قىلغاندەك بولدۇم.
   -ھوي،قەيسەرمۇسەن؟!-دېدى مەن تونۇيدىغان بالىلاردىن بىرسى.-كەلە،بۇ ياققا ئۆتە!
   ئۇ كۆرسەتكەن ئورۇنغا بېرىپ ژايلاشتىم. تېچلىق-ئامانلىق سوراشتۇق.
   -سېنى نېمە ئۈچۈن قولغا ئالدى؟-سورىدى يەنە بىر تونۇشۇم.
   -سىياسىي ژىنايەتچى دەپ.-قىسقىلا ژاۋاپ بەردىم.
   -نېمە،بىرەر چوڭ مەسىلە چىقارغانمېدىڭ؟
   -مېنىڭدە نېمە قىلغان مەسىلە بولسۇن. مەن ئوقۇمىغان،ئالىي مەكتەپ پۈتۈرمىگەن تۇرسام،سىياسىي ئىشلارغا ئارىلاشقىدەك مېنىڭدە بىلىم-سەۋىيە نەدە دەيسەن؟ كۈنىگە بەش-ئون كوينى ئاران تېپىپ ژان بېقىپ ژۈرگەن ئېلىپ-ساتار تۇرسام.-دېگەن سۆزنى قىلدىم.
   بۇنىڭدىن ئىلگىرى مەن "تۈرمە-زىندانلاردىمۇ شىپىئونلار كۆپ.ئۇلاردىن ساق بولمىساڭ بولمايدۇ. كۆرۈنۈشتە ئۇلار ژىنايەتچى،ئەمەلىياتتا بولسا،مەھبۇسلارنىڭ ئارىسىغا كىرگۈزۈپ،قوشۇپ قويغان چوڭ ساتقۇنلار،مۇناپىق،خائىنلار. ئەڭ دەھشەتلىگى ئەشۇلار..." دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەرنى كۆپ ئاڭلىغانمەن. شۇنىڭ ئۈچۈن ئارتۇق سۆزلىمەس كېرەك. ئارتۇق بىر ئېغىز سۆزۈڭ،ئۆزەڭگە دۈشمەن. بېشىڭغا تۈگۈمەس بالا-قازا ئېلىپ كېلىشى تۇرغان گەپ.
   -ئۇنچىلىك دەپ كەتمە ئەندى.سەنمۇ موشۇ غۇلژىنىڭ مەن دەپ ژۈرگەن ئوغۇل بالىلىرىنىڭ بىرسى! گەپ ئالىي مەكتەپ پۈتۈرگەندىلا ئەمەس؟
   -كۆپ ماختاۋەتتىڭ.مەن ئۇنچىلىك ماختاشقا ئەرزىمەيمەن.-دېدىم.
   -خوش،شۇنىڭ بىلەن،نېمە مەسىلە بويىچە تۈرمىگە چۈشتىڭ؟-دېدى ئۇ.
     تۆرت كۈن ئىلگىرى،ئەتىگەندە ساقچىلار ئۆيىمىزگە كېلىپ "سەن چەت ئەل رادىئوسىنى ئاڭلايسەن. چەت ئەل ژاھانگىرلىرىنىڭ ۋەتىنىمىزگە قارىشى تەشۋىقاتلىرىنى ئۇ يەر،بۇ يەرلەردە خەلىققە تەشۋىق قىلىۋاتىسەن! بىز سېنى كۆپتىن بېرى كۈزەتكەن ئېدۇق. سەن ھازىر رادىئو ئاڭلاپ چىقتىڭ. بىز ماشىنىغا ئورنىتىلغان رادار ئارقىلىق ھەممىنى بىلدۇق" دەپ قولۇمغا كويزا سالدى.ئەمەلىياتتا مەن چەت ئەل رادىئوسىنى ئەمەس،ئۆزىمىزنىڭ شىنژاڭ رادىئوسىنى،مەركىزىي خەلىق رادىئو ستانцئىياسى خەۋەرلىرىنى ئاڭلىغان ئېدىم.ئۇنىڭ ئۈستىگە "فېۋرالь ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرىغىسەن!"دېگەنگە ئوخشاش ئەيىپلەر بىلەن ئەيىپلەۋاتىدۇ!...
   كامېرىدىكى ژىنايەتچى مەھبۇسلارنىڭ ھەر خىل سوئاللىرىغا شۇ تېرىقىدە ژاۋاپ قايتۇردۇم،خالاس!

   شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ تۈرمە ھاياتىم موشۇ كامېرىدىن باشلاندى. 
   مەن سىياسىي مەھبۇس بولغانلىغىم ئۈچۈن پۇتۇمدا كىشەن. سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ ھەممىسىنىڭ پۇتىغا كىشەن سېلىنىدۇ. سەككىز كىلوگرامملىق،ئون كىلوگرامملىق،ئون ئىككى كىلوگرامملىق زەنژىر كىشەنلەر. شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىدا مېنىڭ پۇتۇمغا سېلىنغان ئون ئىككى كىلوگرامملىق كىشەن ئۆزگەرتىلگىنى يوق،ئېلىنغىنى يوق. ھەر ئىككى ئايىغىمنىڭ ئوشۇقلىرىنى قاتتىق تۆمۈر غاژاپ قانىتىپ،يارا قىلىۋەتكەن ئېدى.
   تۈرمىدىكى سىياسىي مەھبۇسلارغا قارىغاندا،ئوغرىلىق قىلىپ،ئۇرۇش-ژېدەل چىقىرىپ،خوتۇن-قىزلارغا باسقۇنچىلىق قىلىپ ياكى باشقا ژىنايەتلەر بىلەن سولانغانلارغا بىر ئاز يېنىكچىلىكلەر بار. ئۇلارنىڭ پۇتىغا كىشەن سېلىنمايدۇ. ئۇلارنى ۋاقتى قەرەلىدە ئاتا-ئانىسى،تۇققانلىرى بىلەن كۆرۈشتۈرىدۇ. ئۇلارنىڭ ئېلىپ كەلگەن يېمەك-ئىچمەك،ئازدۇ-تولا ئاقچىلىرىنى قوبۇل قىلىدۇ،ئەكىرىپ بېرىشىدۇ. ئاقچا بولغاندا،ژەمىيەتتە قوللىنىۋاتقان دۆلەت پۇلى ئەمەس،تۈرمە ئۆزىنىڭ قەغەز ئاقچىسى. سىرتتىن كىرگەن پۇلنى تۈرمىنىڭ قەغەز ئاقچىسىغا ئالماشتۇرۇپ بېرىدۇ. ئۇنىڭغا تۈرمە ئىچىدىكى مەخسۇس ناۋايخانىدىن نان سېتىۋېلىشقا،كىچىكىنە دۇكاندىن تاماكا-سەرەڭگە ۋە ئۇشاق-چۈشەك نەرسىلەرنى ئېلىشقا رۇخسەت قىلىنغان. ئەندى سىياسىي مەھبۇسلار بولسا،بۇلاردىن تامامەن مەھرۇم. سىياسىي مەھبۇسلارنى ھېچ كىم بىلەن كۆرۈشتۈرمەيدۇ. دېمەك،سەن سىياسىي مەھبۇس ئاتالدىڭمۇ،تۈرمىدە سېنىڭ دوست-ئاغىنەڭمۇ،ئىچ-سىر ئېيتىشىدىغان،ھال-مۇڭىڭغا يېتىدىغان سىردىشىڭمۇ، سۆھبەتدىشىڭمۇ بولمايدۇ. سېنىڭ بىلەن تۈرمىدىكى ژىنايەتچىلەرنىڭ بىرەرسىنىڭ سۆزلىشىپ،يېقىن ژۈرۈپ قالغىنىنى كۆرۈپ،بايقاپ قالىدىغان بولسا،ئۇ چاغدا،ئۇ ژىنايەتچىنى سوراققا ئەكىرىۋېلىپ "ئەۋۇ سىياسىي مەھبۇس بىلەن قانداق مۇناسىۋېتىڭ بار؟ ئۇنى قاچاندىن بېرى تونۇيسەن؟ سەن ئۇنى تونۇغاندىن كېيىن،دېمەك،سېنىڭمۇ ئۇ ئەشەددىي ئۇنسۇر بىلەن باغلىنىشىڭ بار دېگەن سۆز!... سىلەرنىڭ مەخسىتىڭلار نېمە؟ نېمە توغرىلىق سۆزلەشتىڭ؟ ئۇ نېمە دېدى؟..."دېگەنگە ئوخشاش تۈگۈمەس سوئاللار بىلەن ئۇرۇپ،قىيناپ ئازاپلايدۇ.شۇنىڭ ئۈچۈن ئادەتتىكى ژىنايەتچىلەر سىياسىي مەھبۇسلاردىن ئۆزلىرىنى چەتكە تارتىدۇ،سۆزلەشمەيدۇ،سۆزلىشىشتىن،يېقىن ژۈرۈشتىن قورقىشىدۇ. دېمەك،سىياسىي مەھبۇسنىڭ تۈرمىدە بىرەر يېقىنى،ئاغىنىسى بولمايدۇ.ئۇ يالغۇز،تەنھا!

   ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتۈپ،بىر كۈنى يېرىم كېچىدە كامېرىنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،ئىككى گۇندىپاي كىرىپ كەلدى.
   -قەيسەر ئابلىمىت! تۇر ئورنىڭدىن،ماڭ بۇ ياققا؟!-دەپ بۇيرۇق قىلدى.
   ئورنىمدىن تۇردىمدە،گۇندىپاينىڭ ئالدىغا چۈشتۈم.
   كامېرىدىن ئېلىپ چىقىشى بىلەن گۇندىپايلار ئىككى قولۇمغا كويزا سالدىدە؛
   -زو!-دېدى قوپاللىق بىلەن.
   گۇندىپايلارنىڭ بىرسى ئالدىمدا،بىرسى كەينىمدە.ئىككىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا تاشقارقى ئىشىك تەرەپكە قاراپ ئۇزۇن كورىدوردا ئاستا كېلىۋاتىمەن.ئىككى پۇتۇمدىكى ئېغىر كىشەندىن قەدەملىرىمنى تېز يۆتكەلمەتتىم.ئاياقلىرىمنى ھەر قېتىم كۆتىرىپ باسقىنىمدا،تۆمۈر زەنژىرلەر بىر-بىرسىگە ئۇرۇلۇپ، "شاراق-شۇرۇق،شاراق-شۇرۇق" ئاۋاز چىقىرىپ،تۈن ژىم-ژىتلىغىنى بۇزۇپ تۇرغاندەك ئېدى.
   گۇندىپايلار مېنى ھويلىغا ئېلىپ چىقىشتى. تۈرمە ھويلىسى эلېكتر چىراقلىرىنىڭ نۇرىدا يوپ-يورۇق ئېكەن.بىر ھەپتىگە يېقىن سېسىق كامېرىنىڭ ئىچىدە يېتىپ،تازا ھاۋانى ژۇتۇشقا زار بولغانلىغىمدىن،غۇلژىنىڭ كېچىلىك تازا ھاۋاسىنى تەشنالىق بىلەن قېنىپ-قېنىپ ژۇتتۇم. بىلىنە-بىلىنمەس چىقىۋاتقان كېچىلىك سالقىن مەيىن شامالنىڭ ئۈزۈمگە ئۇرۇلىشى بىلەن پۈتۈن تېنىم،ۋۇژۇدىم بىر راھەتلىنىپ قالغاندەك بولدى...ئاھ،نېمە دېگەن راھەت! موشۇنداق تازا ھاۋانى ژۇتۇپ،نەپەس ئېلىشتىن ئارتۇق راھەت بولمىسا كېرەك؟..ئاسمانغا قارىدىم. سانسىز يۇلتۇزلار كۆك توگا ئۈستىگە چېچىلغان ئۈنچە-مارژانلاردەك چاقناپ تۇراتتى. نېمە دېگەن گۆزەللىك؟!...
   بالىلىق دەۋىرلىرىم لاپ قىلىپ كۆز ئالدىمدىن ئۆتۈشكە باشلىدى.
   ئېسىمنى بىلگىنىمدىن باشلاپ مەن يۇلتۇزلارنى ياخشى كۆرەتتىم. موشۇنداق يۇلتۇزلۇق كېچىلەردە يالغۇزدىن-يالغۇز،ئۇزاقتىن-ئۇزاق ئاسماندىن كۆز ئالماي،كۆكتىكى سانسىز يۇلتۇزلارنىڭ بەس-بەس بىلەن چاقناشلىرىنى تاماشە قىلىپ تويماتتىم. ئانامنىڭ ئۇنىمىغىنىغا قارىماي "ھاي بالام،يالغۇز يېتىشتىن قورىقمامسەن؟...قار بېسىپ قالىدۇ. ئۇيقۇلۇقتا ژىقىلىپ چۈشۈپ كەتسەڭ،نېمە بولىدۇ؟..خۇدايىم ساقلىسۇن،قوي بالام،بولمايدۇ!" دېگىنىگە كۆنمەي،ئۇنىماي،ئورۇن-يوتقىنىمنى ئېلىپ،ئۆگۈزگە چىقىۋېلىپ،قوي-كالا ئېغىلىنىڭ ئۈستىدىكى بېدىدە يېتىپ،ئۇخلاتتىم.
   "بوپتۇ،مەيلى. بۇ تىنژىقتا ئۆيدە ياتقاندىن،تازا ھاۋادا ئۇخلىغىنى ياخشى.ھېچ زىيىنى يوق"دەتتى ئاتام.
   شۇنىڭ بىلەن مەن ياز كۈنلىرى ئۆگۈزدە يېتىپ ئۇخلاشنى،كۆكتىكى سانسىز يۇلتۇزلارنى،تولۇن ئاينى تاماشە قىلىشنى ئادەتكە ئايلاندۇرىۋالغان ئېدىم. ئۆگۈزدە يېتىپ ئۇخلاشنىڭ پەيزى باشقىچە ئېدى. تاغدىن كېلىۋاتقان كېچىلىك سالقىن مەيىن شامال ئۈزلىرىڭنى،چاچلىرىڭنى ئاستا سىيپاپ،ساڭا ھۆزۈر-ھالاۋەت بېغىشلايدۇ. ئاستىڭدىكى،باش-ئايىغىڭدىكى،ئىككى يېنىڭدىكى بېدە-چۆپلەردىن گۈپۈلدەپ كېلىۋاتقان ئەژايىپ خۇش پۇراقلاردىن نەپەس ئېلىپ تويمايسەن. ئەتراپ تىپ-تىنىچ. ھەممە تۈن ئۇيقۇسىغا چۆمگەن.قايسى بىر ھويلىلاردىن كېلىۋاتقان ئىشتلارنىڭ ئۇيقۇلۇق ھاۋۇشۇپ قويۇشلىرىنى ئاڭلىغاچ،ئوڭداڭغا يېتىۋېلىپ كۆكتىكى ئۆزەڭ ياقتۇرغان،ياخشى كۆرگەن ئەڭ چوڭ،ئەڭ ژىلۋىدار يۇلتۇزلارغا مەھلىيا بولغان ھالدا ئۇلار بىلەن ئىچىڭدە،غايىۋانە گەپلىشىشنىڭ،سىردىشىشنىڭ ئۆزى بىر راھەت،ئەژايىپ! باشقىلارغا قانداق،بىلمەيمەن،ئامما سائاتلاپ-سائاتلاپ،ھەتتا ئۇخلاپ قالغىچە يۇلتۇزلارغا قاراپ يېتىش مەن ئۈچۈن باشقىچىلا بىر دۇنىيا ئېدى!...
   يۇلتۇزلارنى نېمىگە بۇنچە ياخشى كۆرۈمەن، بىلمەيمەن. بولۇپمۇ، يەتتە يۇلتۇز مەن ئۈچۈن بۆلەكچىلا ئېدى. ئەشۇ يەتتە يۇلتۇزنى مەن پەقەت يۇلتۇزلۇق كېچىدە،ئوچۇق ئاسماندىلا ئەمەس،كۈندىزلىرىمۇ،خالىغان ۋاقتىمدا چوڭ تاش ئەينەكتىكى ئۆز ئەكسىمدە كۆرۈپ تۇراتتىم...
   -ئاپا،دادا،قاراڭلارا،ئاسماندىكى يەتتە يۇلتۇز مېنىڭ بوينۇمدا تۇرىدۇ؟!-دېدىم بىر كۈنى ھەم ئەركىلەش ھەم ماختىنىش بىلەن.
   -نېمە دەيدىغانسەنۇ،بالام؟-دېدى ئانام ھەيران بولغان ھالدا.
   -مانا،قاراڭلار!-دېدىم كۆينىگىمنىڭ ياقىسىنى كەڭ ئېچىپ،بوينۇمنىڭ ئوڭ تەرىپىنى قولۇم بىلەن كۆرسىتىپ.
   -ھوي،ئانىسى،راست،كۆكتىكى يەتتە يۇلتۇز ئوغلۇمىزنىڭ بوينىدا تۇرمامدۇ؟!-دادام قىزىقىپ قاراشقا باشلىدى.-بىر،ئىككى،ئۈچ،..يەتتە! توپ-توغرا يەتتە. يەتتە يۇلتۇز يەتتە قارا مەڭ بولۇپ،ئوغلۇمىزنىڭ بوينىدا ئۆز ئەكسى بويىچە تۇرىدۇ! سەن كۆرمىگەنمۇ بۇنى،ئانىسى؟
   -نېمە دەيدىغانسىلەردۇ،-دەپ ئانام ئېرەڭسىزلىك بىلەن بوينۇمغا قارىدى.-ۋاي توۋۋا،ئاسماندىكى يەتتە يۇلتۇز!...موشۇ كەمگىچە قانداقلارچە بايقىمىدىم بۇنى؟
   -بۇ بىر ياخشىلىقنىڭ ئالامىتى،-دېدى ئاتام مەغرۇرلۇق تۇيغۇسى بىلەن.- دۇنىيا يارالغاندىن بۇ يان يەتتە يۇلتۇز بىرلا ژايدا چاقناپ تۇرىدۇ. ئۇلار يە كۆچمەيدۇ،يە ئۆچمەيدۇ. يەتتە يۇلتۇزنى ئۈكەر دەپمۇ ئاتىشىدۇ. ئىلگەركى زامانلاردا يەتتە يۇلتۇز شىمالنى،ژەنۇپنى،غەرىپنى،شەرىقنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان قىبلەنامىنىڭ ئىشىنى ئاتقۇرغان. كارۋانلار بارىدىغان مەنزىلىنى ئەشۇ يەتتە يۇلتۇزغا قاراپ بەلگۈلەر ئېدى...
   ئاتامنىڭ بۇ سۆزلىرىدىن كېيىن مەن تېخىمۇ مەغرۇرلىنىپ كەتتىم.
   -ئاسماندىكى يەتتە يۇلتۇزنىڭ ئۆز ئەكسى بويىچە ئوغلۇمىزنىڭ بوينىدا پەيدا بولۇشى،بۇ بىر ئىزگۈلىكنىڭ بېشارىتى.-دەپ ھاياژان بىلەن سۆزلەپ كەتتى ئاتام.-مېنىڭ بۇ ئەقىللىق بالام چوڭ بولغاندا،ئاللاھ بۇيرىسا،ئادەملەر ھەۋەس قىلغىدەك چوڭ ئادەم بولىدۇ!
   -ئىلاھىم،ئاغىزلىرىغا شېكەر،-دېدى ئانام باشلىرىمنى سىيپاپ،پېشانەمگە سۆيدى.-ياراتقان ئېگەم بۇ يالغۇز كۆز نۇرىمىزنىڭ ئۆمرىنى بەرسۇن،توغرا بالا-قازالاردىن ساقلىغاي! قەيسەرژېنىمنىڭ تەلىيىگە ئاللاھ بىزنىڭ ئۆمرىمىزنى ئۇزاق قىلغاي!
   -ئاللاھ بۇيرىسا، مەن ئوغلۇمنى ئوقۇتۇپ،ياخشى ئادەم قىلىمەن. مېنىڭ ئوغلۇم ئەدەپسىز بالىلاردىن ئەمەس،ئەقىللىق،زېرەك بالا.ئۇ ئوقۇشنى ياخشى كۆرىدۇ. شۇنداقمۇ،ئوغلۇم؟...
   بۇ سۆزلەردىن كېيىن ئاتامنى تېخىمۇ ياخشى كۆرۈپ كەتتىم. ئەركىلەپ ،بوينىغا ئېسىلدىم. ئۈزلىرىگە چوكۇلداپ سۆيدۈم.
  -مەن ياخشى ئوقۇيمەن. چوڭ بولغاندا چوڭ باشلىق بولىمەن!-دېدىم ئاتامنىڭ سۆزلىرىدىن روھلىنىپ.
-ئىلاھىم،ئاغزىڭغا شېكەر،ئوغلۇم،-دەپ ئانام مېنى باغرىغا مەككەم باستى...
   ئاتامغا بەرگەن ۋەدە بويىچە ياخشى ئوقۇدىم. ئاتام زىيالى كىشى بولغانلىقتىن،ھەر كۈنى كەچتە ئۆيدە قوشۇمچە دەرىس ئۆتەتتى. نەلەردىن تېپىپ كېلەتتىكېن،بىلمەيمەن، "ئوقىغىن،بۇ ياخشى كىتاپ"دەپ،ماڭا تارىخىي،ئەدەبىي كىتاپلارنى كۆپلەپ ئەكىلىپ بېرەتتى. بىر كىتاپنى ئوقۇپ تاماملىشىم بىلەن ئاتام ئەشۇ كىتاپتىن ئالغان تەسىراتلىرىمنى ئېيتىپ بېرىشىمنى سوراتتى. مەن باشتىن ئاخىر سۆزلەپ بېرەتتىم. بەزىدە ئاتا-بالا ئىككىمىز بەس-مۇنازىرىگە چۈشۈپ كېتەتتۇق.
   -كىتاپ ئوقۇش دېگەن ياخشى نەرسە،ئوغلۇم،-دەتتى ئاتام ھەر قاچان.-كىتاپنى قانچە كۆپ ئوقۇساڭ،زېھنىڭ شۇنچە ئېچىلىدۇ. سەۋىيەرىڭ ئېشىپ،دۇنىيا قارىشىڭ كېڭىيىدۇ. ھاياتقا نېمە ئۈچۈن كەلگەنلىگىڭنى،نېمە ئۈچۈن،كىم ئۈچۈن ياشىشىڭنى،قانداق ياشىشىڭنى بىلىۋېلىشىڭدا كىتاپنىڭ ئەھمىيىتى ناھايىتى چوڭ، ئوغلۇم.-دەپ مېنى ئەدەبىي ئەسەرلەرنى،تارىخىي،سىياسىي كىتاپلارنى كۆپلەپ ئوقۇشقا ئۈندەتتى.
   ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئاخىرقى سىنىپلىرىدا ئوقۇۋاتقان ۋاقىتلىرىم ئېدى.
   بىر كۈنى ئاتام بىلەن ئۆتمۈش تارىخىمىز ھەققىدە،بۈگۈنكى مۈشكۈل تەغدىرىمىز توغرىسىدا ئۇزاق سۆزلىشىپ،بەس-مۇنازىرىگە چۈشۈپ كەتتۇق. ئاتامنىڭ ھېچ كىمگە ئوخشىماس ئەژايىپ بىر ئالاھىدىلىگى،خۇسۇسىيىتى بار ئېدى.ئۇ بولسىمۇ،چوڭ-چوڭ مەسىلىلەر بويىچە،ئالدىدىكى ئون بەش-ئون ئالتە ياشلىق ئوغلى بىلەن ئەمەس،چوڭ بىر تارىخچى،سىياسىئون،ئەدەبىياتچى،زىيالى-كادىر بىلەن سۆزلەشكەندەك،مەن بىلەن بەس-مۇنازىرىگە چۈشۈپ كېتەتتى.
   -ئاتا،مەن بىر نەرسىنى زادىلا چۈشۈنەلمەيۋاتىمەن؟-دېدىم شۇ كۈنكى سۆھبەتتە،مېنى نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان ئويلاندۇرۇپ كېلىۋاتقان مەسىلىلەر ھەققىدە سۆز باشلاپ.
   -خوش،ئوغلۇم،سەن چۈشەنمەيۋاتقان،ئۇ قانداق مەسىلە؟-دېدى ئاتام مېنىڭدىكى قىزىقىشلارغا،بولۇپمۇ ئۆتمۈش تارىخىمىزغا ئائىت مەسىلىلەرنى ئەتراپلىق بىلىشكە قىزىقىشىمدىن تولىمۇ رازى بولغان ھالدا.-قېنى ئېيتە،ئوغلۇم،قۇلۇغىم سېنىڭدە.
   -ئاتا،سىز ماڭا،بىز ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخىي بويىچە بەرگەن دەرىسلىرىڭىز،ھەم شۇنداقلا تارىخىي كىتاپلاردىن ئوقۇپ بىلگىنىم شۇ بولدىكى،بىز ئۇيغۇرلار موشۇنىڭدىن بەش مىڭ ژىل ئىلگىرى ئۇلۇق ئوغۇز ئىمپېرىياسىنى قۇرغان ئېكەنمىز،-دەپ كىچىكىنە خاتىرە دەپتىرىمگە يېزىۋالغان تۆۋەندىكى سۆزلەرنى ئوقۇپ بەردىم.- "ئۇلۇق ئوغۇز ئىمپېرىياسىدىن كېيىن بۈيۈك ھۇن ئىمپېرىياسىنى،بۈيۈك كۆك تۈرك ئىمپېرىياسىنى،ئۇلۇق ئۇيغۇر-ئورخون دۆلىتىنى،ئۇيغۇر ئىدىقۇت خانلىغىنى،ئۇيغۇر قارىخانىيلار خاقانلىغىنى،سەئىدىيە خانلىغىنى،بەدەۋلەت دۆلىتىنى قۇرۇپ تۇرۇپ،بۈگۈنكى كۈندە ئۆزىنىڭ مۇستەقىل ئۇيغۇر دۆلىتىگە ئېگە بولالماي قېلىشىنىڭ ئاساسىي سەۋەپلىرى نېمىدە زادى؟".
   -يارايسەن،ئوغلۇم. ئەقىل-پاراسىتىڭگە ئاپىرىن!-ئاتام بىردىن روھلىنىپ كەتتى.-مەن دېدىمغۇ،مېنىڭ بالام ئەقىللىق،زېرەك بالا دەپ؟!...
   ئاتامنىڭ بۇ ماختىشىدىن بېشىم ئاسمانغا يەتكەندەك بولدى. تولىمۇ خوشال بولۇپ كەتتىم. ياخشى نەرسىلەرنى سورىغان ئېكەنمەن.
   -ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭ،ئوغلۇم. بارىكاللا ساڭا!-رازىمەنلىك بىلەن سۆزلىدى ئاتام.-بىز ئۇيغۇرلار،بىزنىڭ قەھرىمان ئەژداتلىرىمىز مىلادىنىڭ ئالدى-كەينىدە سەن ئېيتىۋاتقان ئەشۇنداق قۇدىرەتلىك دۆلەتلەرنى،خانلىقلارنى قۇرۇپ،ئۆچمەس پارلاق مەدەنىيەت يارىتىپ،ئىنسانىيەت دۇنىياسىنىڭ تەرەققىياتى ئۈچۈن زور ئالەمشۇمۇل تۆھپىلەرنى قوشقان خەلىقمىز!
   بىزنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىمىز تارىختىن بۇ يان ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ كۆپ دىنلارغا ئېتىقات قىلىپ كەلگەن ئېدى. دەسلىۋېدە بىزنىڭ ئەژداتلىرىمىز شامان دىنىغا،ئاندىن زاروئاستىر دىنىغا،ئاندىن مانى ۋە نىستورىيان دىنىغا،ئاندىن بۇددا دىنىغا ئېتىقات قىلغان. ئەڭ ئاخىرسىدا ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلغىنىمىزغا مانا مىڭ ژىلغا يېقىن ۋاقىت بولۇپ قالدى.
   بىزنىڭ دۆلەتچىلىگىمىزدىن ئايرىلىشىمىز،ئۇيغۇرلار ئىسلام دىنىغا ئېتىقات قىلىۋاتقان دەۋىردە يەنى سەئىدىيە خانلىغى دەۋرىدىن باشلانغان،ئوغلۇم،-دەپ ئېيتقان ئاتام ئون ئالتىنچى ئەسىرنىڭ باشلىرىدىن ئون يەتتىنچى ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىغىچە يەنى يۈز يەتمىش ژىلدەك ئۇيغۇرستان زىمىنىدا ھۆكۈم سۈرگەن سەئىدىيە ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ ئاغدۇرۇلۇشىغا بىردىن-بىر سەۋەپكار ئاپپاق غوژا بولغانلىغىنى،ئۇنىڭ "ئىشقىيە"، "ئىسھاقىيە"دەپ بىر دىندىكى بىر مىللەتنى،بىر ئۇيغۇرنى ئىككى مەزھەپكە بۆلۈپ،ئۇلارنى ئاق تاغلىق غوژىلار،قارا تاغلىق غوژىلار دەپ ئىككىگە بۆلۈپ،ئاداۋەت،ئۆچمەنلىك،دۈشمەنلىك ئۇرۇغىنى چاچقانلىغىنى،قانلىق قىرغىنلارنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىغىنى،تەخت تالىشىپ،ۋەتىنىمىزگە ژۇڭغار قالماقلىرىنى باشلاپ كەلگەنلىگىنى،شۇنىڭدىن ئېتىبارەن مانا،يەنى ئون يەتتىنچى ئەسىردىن باشلاپ خەلقىمىز مانژۇر-خىتايلارغا مۇستەملىكە بولۇپ قالغانلىغىنى ئېيتىپ بەردى.
   -ئۇنداق بولسا،ئۇيغۇرلار نېمە ئۈچۈن ئاپپاق غوژىنى پىر تۇتۇپ،ئۇنىڭ مازارىغا تاۋاپ قىلىشىدۇ؟-دەپ سورىدىم.
   -ھە،ياخشى سوئال قويدۇڭ،ئوغلۇم،-دەپ تېخىمۇ قىزىپ سۆزلەپ كەتتى ئاتام.-بۇنىڭ ھەممىسى،بىز ئۇيغۇرلارنىڭ نادان،قاراڭغۇ،ساۋاتسىز،ساددە،تېخىچىلا ژاھالەتتىن سائادەتكە چىقالماي ياشاپ كېلىۋاتقانلىغىمىزنىڭ ئاقىۋېتى! ئاللاھغا شۈكرى،ھازىر ياخشى تارىخچىلىرىمىز،تەتقىقاتچىلىرىمىز،يازغۇچىلىرىمىز يېتىشىپ چىقىپ،ئاپپاق غوژا دېگەننىڭ كىم بولغانلىغىنى ئوچۇق-ئاشكارە،دەلىل-ئىسپاتلار بىلەن يازماقتا. ئەندىگىنە خەلقىمىز ئاپپاق غوژا دېگەن نەرسىنى ئۇبدان بىلىپ،چۈشۈنىشكە باشلىدى. بىلگەنلەر،چۈشەنگەنلەر ئۇ خائىن،مۇناپىقنىڭ مازارىغا تاۋاپ قىلىپ،سىغىنىش ئەمەس،نەپرەت بىلدۈرىۋاتىدۇ. ئۇ مۇناپىقنىڭ مازارىغا تۈكۈرىپ ئۆتۈش كېرەك!..
   شۇنىڭدىن كېيىن ئاتام بەدەۋلەت ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ،1933-ژىلى قەشقەرىيەدە قۇرۇلغان شەرقىي تۈركستان ئىسلام ژۇمھۇرىيىتىنىڭ ۋە 1944-ژىلى غۇلژىدا قۇرۇلغان شەرقىي تۈركستان ژۇمھۇرىيىتى ھەققىدە ئۇزاق سۆزلەپ بەردى.
   -دېمەك،ئۇيغۇرلارنىڭ بۇ دۆلەتلىرىنى يوقاتقان خىتاي ئىمپېرىياسى بىلەن رۇس ئىمپېرىياسى ئېكەندە؟-سورىدىم ئاتامدىن.
   -شۇنداق،ئوغلۇم. ژىگىرمىنچى ئەسىردە ئىككى قېتىم قۇرۇلغان مىللىي مۇستەقىل دۆلەتلىرىمىز موشۇ ئىككى ئىمپېرىيانىڭ تىل بىرىكتۈرىشى ئارقىسىدا يوقىتىلدى.-دېدى ئاتام مېنىڭ ئۆز تارىخىمىزغا بۇنچىلىك قىزىقىشىمغا ھەۋەسى كېلىپ.-سەن ھازىرچە كىچىك،ئوغلۇم. ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتۈرۈپ،ئالىي مەكتەپكە بارغىنىڭدىن كېيىن،بۇ سوئاللارغا ئۆزەڭ تېخىمۇ تولۇق ژاۋاپ تاپىدىغان بولىسەن. شۇنىڭ ئۈچۈن،ئوغلۇم،ياخشى ئوقىغىن،تىل ئۈگەنگىن،يېزىق ئۈگەنگىن. قانچە كۆپ تىل بىسەڭ،قانچە كۆپ يېزىق بىلسەڭ،شۇنچە ياخشى...سېنىڭ كېلەچەكتە ئوقۇمۇشلۇق ئادەم بولۇشىڭغا ئىشەنچىم كامىل!
   -ئاتا،مەن ياپونىياگە ياكى  ئامېرىكىغا بېرىپ ئوقۇشنى خالايمەن؟
   -بارىكاللا،ئوغلۇم،بارىكاللا! ئەلۋەتتە،چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇيسەن. چوڭ ئالىم بولۇپ كېلىسەن!...
   ئاتام مېنى باغرىغا بېسىپ،چەكسىز ئاتىلىق مېھرى-مۇھەببىتى بىلەن پېشانەمگە سۆيۈپ قويدى. مەنمۇ ئەركىلەپ،ئاتامنىڭ بوينىغا گىرە سېلىپ،مەڭىزلىرىگە سۆيدۈم...
   بىراق،مېنىڭ ئارمىنىم،ئاتامنىڭ ئۈمۈتلىرى ئەمەلگە ئاشمىدى. مەكتەپنى پۈتۈرىدىغان ژىلى ئاتام ژۈرەك كېسىلىدىن تۇيۇقسىز ۋاپات بولدى. مېنىڭ ئارزۇ-ئارمانلىرىم كۇمپەي-كۇم بولدى. مېنىڭ،ئائىلىمىزنىڭ چوڭ تۈۋرىگى ئۆرۈلدى. تېغىمىز غۇلاپ چۈشتى. مېنىڭ قاناتلىرىم قايرىلىپ سۇندى. قانىتى سۇنغان قۇشتەك ئۇچالماس بولۇپ قالدىم. چەت ئەل بۇ ياقتا تۇرسۇن،ئۈرۈمچىدىكى ئالىي مەكتەپلەرنىڭ بىرەرسىدە ئوقۇش،ئالىي بىلىملىك مۇتەخەسسىس بولۇش ئىمكانىيەتلىرىدىن تامامەن  ئايرىلدىم. سەۋەپ،مېنىڭ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇشىم ئۈچۈن ئائىلىمىزدە،يالغۇز ئانامدا ئىختىسات يوق ئېدى...
   مانا ئەندى مەن،بالىلىغىمدىن ئاتا-ئانامغا ئەركىلەپ،ئۇلارنىڭ ئەركىلىتىشلىرىدىن ئۆزەمنى دۇنىيادىكى ئەڭ بەخىتلىك بالا ھېساپلىغان ھالدا "مەن ئالىي مەكتەپلەردە ئوقۇيمەن،چەت ئەلدە ئوقۇيمەن،ئالىم بولىمەن،چوڭ باشلىق بولىمەن!" دېگەن ئارزۇ-ئارمانلار نەگە كەتتى؟!
   مەن ھازىر پۇت-قوللىرىغا كىشەن،كويزا سېلىنغان بىر مەھبۇسقا ئايلىنىپ قالغان ئېدىم!...

  -بۇ ياققا ماڭ!-گۇندىپاينىڭ زەھەرخەندلىك ئاۋازى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىغان ئېدى.
   سەسكەنگەدەك بولدۇم. ئەتراپىمغا قارىدىم.شېرىن خىياللار بىلەن ھويلىدىكى تۈرمە ئىدارىسى بېناسىنىڭ ئالدىغا كېلىپ قالغىنىمنى سەزمەي قاپتىمەن.
   گۇندىپاينىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ئايىغىمغا سېلىنغان زەنژىر كىشەنلەرنى شاراقلاتقان ھالدا قەدەملىرىمنى ئاستا باستىم.ئۇلار مېنى بىرىنچى،ئىككىنچى،ئۈچىنچى پەلەمپەينى ئايلىنىپ ماڭغۇزۇپ،ئوڭ قول تەرەپتىكى يەر ئاستى ئۆيلىرىگە ئېلىپ كىردى. بۇ يەردە قاتارسىغا ئالتە-يەتتە ئىشىك تۇراتتى. ئىككىنچى ئىشىكنى ئېچىپ "كىر!"دېدى. ئىچكىرىگە قەدەم باستىم.
   ئانچە چوڭ بولمىغان بۇ سوراقخانا قىپ-يالىڭاچ دېگىدەك ئېدى. ئۇنىڭ ئىچىدە بىر ئۈستەل،بىر نەچچە ئورۇندۇق تۇراتتى. ئىككى خىتاي بىلەن بىر ئۇيغۇر سوراقچى تاماكا چېكىشىپ ئولتىرىپتۇ.
   -ھە،ئېلىپ كىردىڭلارمۇ؟-دېدى سوراقچىلاردىن بىرسى مېنى ئېلىپ كىرگەن ئىككى گۇندىپايغا قاراپ.
   -ئېلىپ كىردۇق،-دېدى گۇندىپايلارنىڭ بىرسى.
   -ئۇ ياققا ئۆت!-دېدى ئىككىنچى گۇندىپاي.
   ئۇنىڭ ئىشارىتى بىلەن ژۇقۇرىغا-تامنىڭ تۈۋىگە بېرىپ تۇردىم. بۇ يەردە مېنى ئولتارغۇزىدىغان ئورۇندۇق يوق ئېدى. تىك تۇردىم. كۆزىم بىردىن ئوڭ تەرىپىمدىكى تامغا قاتار ئېسىپ قويغان ئۇزۇن تاسما قامچىغا،توك كالتىگىگە ۋە رېزىنكا كالتەكلەرگە چۈشتى. "بۇ يەردە مومامنىڭ مومىسىنى كۆرۈدىغان ئوخشايمەن؟"-دەپ ئويلىدىم.
   شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ يەر ئاستى سوراق ئۆيىدىكى ئۇرۇش،قىيناپ-ئازاپلاشلارنى كۆرگۈنۈم ئۈچۈنمۇ ئانچە قورقۇپ،ۋاھىمىگە چۈشكىنىم يوق.ئۆزەمنى بېچارىلەرچە ئەمەس،دادىل تۇتۇشقا تىرىشتىم. يامىنى كەتسە، ئۇرۇپ-سوقىسەن،بىراق ئۆلتۈرىۋېتەلمەيسەن؟.. چىدايمەن! بەرىبىر ئۇرىسەن،راست گەپ قىلساممۇ ئۇرىسەن،يالغان گەپ قىلساممۇ ئۇرىسەن. ماڭا قويۇلىۋاتقان گۇنا-ئەيىپلەرنى بوينۇمغا ئالدىم،دېمەك،مەن مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇر،سىياسىي ژىنايەتچى! ئۇ چاغدا ھالىمغا ۋاي...ھەر ھالدا،بۇ ئەبلەخلەرگە ژىپنىڭ ئۇچىنى كۆرسەتمەس كېرەك. ھازىرچە ژىپ ئۇچىنى تاپالمايۋاتىدۇ. بۇ ياخشى.تېپىپ،تۇتۇپلا ئالسا،ئۇ چاغدا ئىش چاتاق...
   -خوش،نەچچە كۈندىن بېرى ياخشى ئويلانغانسەن؟-دېدى سوراقچىلارنىڭ باشلىغى كۆز ئەينەكلىك خىتاي قولىنى كەينىگە قىلغان ھالدا مېنىڭ ئالدىمدىن ئۇ ياق،بۇ ياققا مېڭىپ.-ئەڭ ياخشىسى،ھەممىنى ئوچۇق ئېيت؟ بىلگەنلىرىڭنى،كۆرگەنلىرىڭنى،ئاڭلىغانلىرىڭنى،ھەممىسىنى ئېيتساڭ،ساڭا يېنىكچىلىك بولىدۇ!
   -شۇ چاغدا مەن نېمىنى ئېيتىشىم كېرەك؟-ئۆزەمنم خۇپسەنلىككە سالدىم.
   -غۇلژىدا فېۋرالь ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئابدۇسالام قارى بىلەن ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت،تۇرسۇن سەلەي بىلەن ئىبراھىم ئىسمائىل ۋە ئابابەكرى ئابدۇمېژىت ئوخشاش مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇرلار بىلەن قاچان،قەيەردە ئاكا-ئۇكا بولۇپ دوستلاشقان ئېدىڭ؟-دېدى قوشۇمىسىنى تۈرۈپ.
   -مەن ئۇلارنىڭ بىرسىنىمۇ بىلمەيمەن،تونۇمايمەن! سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۈرىۋاتقان بولساڭلار كېرەك؟-دېدىم ئىلگەركى سۆزىمنى قايتىلاپ.
   -ئۇ ئۇنسۇرلارنىڭ ھەممىسى ھازىر قولغا چۈشتى.تۈرمىدە. سېنىڭمۇ ئۆزلىرى بىلەن بىر سەپتە ئېكەنلىگىنى ئېيتىشىۋاتىدۇ!...
   -ياق،بۇ تۆھمەت! مەن ئۇلارنىڭ ھېچ قايسىسىنى بىلمەيمەن،تونۇمايمەن!-دېدىم ژىددىي قىياپەتتە.
   -سەن مەشرەپ ئويۇنلىرىغا،فۇتبول ئويۇنلىرىغا قاتناشتىڭغۇ؟-دېدى ئۇ كۆزلىرىمگە مىقتەك قادىلىپ.
   -قاتناشقىنىم راست. مەشرەپ دېگەن ئۇيغۇرلارنىڭ قېدىمىدىن كېلىۋاتقان مىللىي ئويۇنلىرىنىڭ بىرسى. مەشرەپ دېگەن،ئۇ بىر مەكتەپ. ئادەملەرنى،بولۇپمۇ ياشلارنى يامان يوللاردىن ژىراق بولۇشقا،ھالال بولۇشقا،تازا بولۇشقا،ژەمىيەتكە لايىق بولۇشقا،ژەمىيەتكە خىزمەت قىلىشقا،ئىچىملىككە،چېكىملىككە،ھەر خىل يامان ئىلەتلەرگە قارىشى تۇرۇشقا چاقىرىدىغان،تەربىيىلەيدىغان ژاي. ئۇنىڭ نېمىسى يامان؟ شۇنىڭ ئۈچۈن مەنمۇ نەچچە يۈزلىگەن ياشلار قاتارىدا مەشرەپ ئويۇنلىرىغا بىر نەچچە قېتىم قاتناشقىنىم،ئۇ راست!
   فۇتبول ئويۇنىغىمۇ قاتناشتىم. فۇتبول دېگەن تەنتەربىيەنىڭ بىر تۈرى.مەكتەپلەردە بىرىنچى سىنىپتىن باشلاپ ئوقۇغۇچىلارنى فۇتبول ئويۇنلىرى بىلەن چېنىقتۇرىدىغۇ؟ ھەممىمىز فۇتبول ئويۇنلىرىنى ئويناپ چوڭ بولدۇق. دۆلىتىمىز قانۇنىدا فۇتبول ئويناشقا رۇخسەت يوق،دېگەن كۆرسەتمە نەدە بار؟ شۇنىڭ ئۈچۈن مەن فۇتبول ئويۇنلىرىغا قاتناشىنىم راست. مەن قىلغان ئىشنى قىلدىم دەيمەن،قىلمىغان ئىشنى قىلمىدىم دەيمەن. مەشرەپ ئوينىغىنىم،فۇتبول ئوينىغىنىم ئۈچۈن مېنى سوتلىساڭلار سوتلاۋېرىڭلار!-دەپ سۆزلىدىم ئۆزەمنى مەغرۇر تۇتۇشقا تىرىشىپ.
‏- ھوي،سەن خېلىلا سايرايدىغان بولۇپ قاپسەنغۇ؟!-دەپ سوراقچى ئالدىمغا ھۆرپۈيۈپ كەلدى.
‏- مەن سىلەرنىڭ سوراقلىرىڭلارغا ژاۋاپ بېرىۋاتىمەن،-دېدىم.
‏-دېمەك، سەن،ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت بىلەن ئاكا-ئۇكا دوست ئەمەس،شۇنداقمۇ؟
- شۇنداق.مەن ئۇلارنى مەشرەپ،فۇتبول ئويۇنلىرى ۋاقتىدا كۆرۈپ قالاتتىم. بىراق،ئۇلار بىلەن بىرەر قېتىم سۆزلىشىپ كۆرگەن ئەمەسمەن!
- باشقا ژايلاردا كۆرمەتتىڭمۇ؟
- يالغان ئېيتىۋاتىسەن! سەن ئەشۇلارغا ئوخشاش بىر گرۇپپا مىللىي بۆلگۈنچىلەر،ئەشەددىي ئۇنسۇرلار بىلەن بىر سەپتە بولۇپ كەلگىنىڭنى،ئۇلارنىڭ مەخپىي مەژىلىسلىرىگە كۆپ قېتىم قاتناشقانلىغىڭنى بىلىمىز. بىزدە يېتەرلىك مەلۇمات،فاكتلار بار!
-   بۇلارنىڭ ھەممىسى يالغان،تۆھمەت!
              كۆز ئەينەكلىك بۇ سوراقچى خىتاي تېرىكىشكە باشلىدى.
-  ئاناڭنى...ياۋايى! راست گەپ قىلمىغىنىڭنى مەن كۆرەي!-دەپ يېنىدىكىسىگە ئىشارە قىلدى.
             ئۇ تامدا قاتارسىغا ئېسىپ قويغان ژازالاش قۇراللىرىنىڭ ئىچىدىن توك كالتىگىنى ئالدى. ئالدىمغا دېۋەيلەپ كەلدىدە،توك كالتىگىنىڭ ئۇچىنى ئوڭ بىقىنىمغا تىرەپ تۇرۇپ؛
-   راست گەپ قىلامسەن،يوق؟!-قۇلىغىم تۈۋىگە ۋاقىرىدى.
-  مەن راست گەپ قىلىۋاتىمەنغۇ...
              توك سىملىرى بىر-بىرسىگە تەككەندە پەيدا بولىدىغان ئۇچقۇن كەبى كالتەكنىڭ ئۇچى پارس-پۇرسلا قىلدىدە،پۈتۈن تېنىمگە توك مېڭىپ،سىلكىنىپ كەتتىم...ژىقىلىپ چۈشۈشكە ئازلا قالدىم.باش-كۆزۈم ئايلىنىپ،كۆز ئالدىم قاراڭغۇلىشىپ،ئۆزەم بىر قىسمىلا بولۇپ كەتتىم...بىقىنىم لازا سەپكەندەك ئېچىشىپ كەتتى.
   - خوش،ئەندى راست گەپ قىلامسەن،يوق؟! گۇناھىڭنى،ئەيىۋېڭنى بوينىڭغا ئال،بولمىسا...
   - مېنىڭدە ھېچ قانداق گۇناھ،ئەيىپ يوق!
   - ئەيىپ يوق ئېمىش،گۇناھ يوق ئېمىش؟!-ئۇ مەسخىرىلىك بىلەن شۇنداق دېدىدە،توك كالتىگىنىڭ ئۇچىنى پېشانەمگە تەككۈزۈپ تۇرۇپ ۋاقىرىدى.-راست گەپ قىلامسەن،قىلمامسەن؟!
   -مەن راست گەپ قىلىۋاتىمەنغۇ،-دەپ يالۋۇرغاندەك قىلدىم.
   "پارس-پۇرس" قىلىپ كۆزلىرىمدىن،پېشانەمدىن ئوت-ئۇچقۇنلار چىقىپ كەتكەندەك بولدى.
بىلمەيمەن،ئوڭدامغا گۈپلا قىلىپ ژىقىلدىم. بېشىم باش ئەمەس،قاپاق بولۇپ قالغاندەك ئېدى. كۆيۈپ-ئېچىشىغا،ژىڭنە سانژىغاندەك ئاغرىشىغا چىداش مۈمكىن ئەمەس ئېدى...باشلىرىمنى ھەر يان ئۇرۇپ،ئىڭراپ-تولغىنىپ ياتىمەن. قانچە ياتتىم،بىلمەيمەن.
   -تۇر ئورنىڭدىن!-ۋاقىرىدى ئۇ قولىدىكى توك كالتىگىنى كۆزلىرىمگە تىققىدەك يېقىن ئاپىرىپ.
   ئورنىمدىن تەسلىكتە تۇردۇم.
   -ھەي،ئۇكا!-دېدى ئۇيغۇر ساقچى ماڭا ئىچى ئاغىرىۋاتقاندەك قىلىپ،-ھەممىنى ئېيتىپلا قۇتۇلمامسەن بۇلاردىن؟
   -سەن ماڭا ئۇيغۇرچە سۆزلىمەي،خەنسۇچە سۆزلىسەڭمۇ بولىدۇ،بۇلار تولۇق چۈشىنىشى كېرەك؟!-دېدىم ئۇنىڭغا ۋە خىيالىمدىن شۇنداق سۆزلەر كەچتى؛ "سېنىڭ قولۇڭدىن نېمە ئىش كېلەتتى. سەن تۇرغان بىر قوچاق. بۇ "ئاكىلىرىڭ" قىل دېگەننى قىلىسەن،قىلما دېگەننى ھەرگىز قىلمايسەن. قىلالمايسەن. قىلىش قولىڭدىن كەلمەيدۇ،كۈچ-قۇدرىتىڭ يەتمەيدۇ،ھوقۇقىڭ يوق! سەن بىر ژان باقار بېچارىسەن،بۇلارنىڭ قول چومىغىسەن!...مۈمكىن سەن ياخشى ئادەمسەندۇ.ئۆز قېرىنداشلىرىڭنىڭ تاياق-كالتەك ئاستىدا موشۇنداق قىينىلىپ-ئازاپلىنىشلىرىنى كۆرۈپ تۇرغىنىڭدا ژۈرەك-باغرىڭ ئېزىلار،ئاھ ئۇرارسەن،ھەسرەت چېكەرسەن؟ بۇ زومىگەرلەرنىڭ ۋەھشىلىكلىرىگە نەپرەتلىنەرسەن،غەزەپلىنەرسەن!...سېنىڭ قولىڭدىن بىزلەرگە ياردەم كېلىشى چامالىق،ئۇمۇمەن كەلمەيدۇ. بۇنى بىز بىلىمىز، سەنمۇ بىلىسەن. بىزگە ئوخشاش مەھبۇسلارنى سوراق قىلغاندا،ساڭا ئوخشاش ھوقۇقسىز بىر ئۇيغۇرنى ھوقۇقدار،خالىغىنىنى،خىيالىغا كەلگەننى قىلىدىغان ئەۋۇ ژۇمۇق كۆز ھوقۇقدارلارنىڭ ئارىسىغا قوشۇپ قويۇشى،بۇ بىر رەڭۋازلىق،ئالدامچىلىق،مەككارلىقتىن باشقا نەرسە ئەمەس. كۆردىڭمۇ بۇلار قانداق،ئۇيغۇرنى ئۇيغۇرغا ئۇرغۇزۇپ قويۇپ تاماشە كۆرۈشىدۇ! شۇنىڭدىن راھەتلىنىدۇ،ھۆزۈرلىنىدۇ! مەيلى،نېمە بولسا،شۇ بولسۇن،ئۆز قېرىنداشلىرىڭغا قاتتىق قوللۇق،مونۇلارغا ئوخشاش تاش ژۈرەكلىك قىلمىساڭلا،بىزلەرنى ژازالاشقا كەلگەندە،بۇلاردىن ئاشۇرىۋەتمىسەڭلا بولغىنى؟! سوراق ۋاقتىدا،مەيلى،ئۇرساڭ ئۇرىۋەرگىن،قىينىساڭ قىيناۋەرگىن،بۇ سېنىڭ ۋەزىپەڭ،خىزمىتىڭ. بۇنىڭدىن بىز ئۇنچىلىك خاپا بولۇپ كەتمەيمىز. ھەر ھالدا،بۇلاردىن ئاشۇرىۋەتمىسەڭلا بولغىنى،ۋىژدانىڭنى ساتمىساڭلا بولغىنى؟ سەۋەپ،ھەر ئىشنىڭ سورىغى بولىدۇ. شۇنى ئۇنتىمىساڭلا بولغىنى. زامان مۇنداقلا ئۆتمەيدۇ،شۇنى ئويلاپ قوي.بۇ ئۆتنە ئالەم!...
   مېنىڭ "ئۇيغۇرچە سۆزلىمەي،خەنسۇچە سۆزلىسەڭمۇ بولىدۇ!"دېگەن سۆزۈم ئۇنىڭغا ئېغىر كەلگەن بولسا كېرەك،چىرايى ئۆزگۈرۈپ كەتتى. قوشۇمىلىرى تۈرۈلدى. ئۇنىڭ، باشلىقلىرىنىڭ ئالدىدا خىزمەت كۆرسەتكۈسى كەلدىمۇ،بىلمەيمەن،ژەھلى چىقىپ ۋاقىرىدى. خىتايچە سۆزلىدى.
   -سەن ئاناڭنى...،تىرەژەپ تۇرىۋالىدىغان ئېشەكنىڭ ئۆزى ئېكەنسەن!...
   سۆز قايتۇرماي ژىم-ژىت تۇرىۋالدىم.
   كۆپۈنچە ۋاقىتلاردا،سوراق ئىشلىرىدا ئۇلار موشۇنداق ئۇسۇللارنى قوللىنىشقا بەك ئۇستا ئېدى. ژىسمانىي ژەھەتتىن ئاژىز مەھبۇسلار بەزى ۋاقىتلاردا ئۇيغۇر ساقچى،سوراقچىلارنىڭ چىرايلىق سۆزلىرىگە،ئىچ ئاغرىتىپ ئېيتقان "مېھرىۋانلىقلىرىغا" ئالدىنىپ،قىلمىغان ژىنايەتلىرىگىمۇ ئىخرار بولۇپ قالاتتىدە،گۇناھ،ئەيىپلىرىنى تېخىمۇ ئېغىرلاشتۇرۇپ ئالاتتى. بۇنداق ئىشلار ماڭا مەلۇم بولغانلىقتىن،سوراقخانىلاردا خىتايلار بىلەن بىللە بولىدىغان ئۇيغۇر ساقچى،سوراقچىلارنىڭ ئىچ ئاغرىتىپ،،ياردەم قىلماقچى بولۇپ ئېيتقان سۆزلىرىنىڭ بىرسىگىمۇ ئىشەنمەتتىم. ئىشەنمىگىنىم ئۈچۈن شۇ كۈنكى سوراق ۋاقتىدا باشلىغىنىڭ ئىشارىتى بىلەن ئۇيغۇر سوراقچى تامدا ئېسىغلىق تۇرغان ئۇزۇن ئۆرۈم قامچىنى قولىغا ئالدى. ئىككى گۇندىپاي مېنى تامغا يېقىن ئاپاردى. كىشەنلەنگەن پۇتلىرىمنى تېپىپ،ئىككى ئايىغىمنى كېرىپ تۇرغۇزدى. ئىككى قولۇمنى ئېگىز كۆتەرگۈزۈپ،ئىككى ياققا كېرىپ،ئالقانلىرىمنى تامغا چاپلاپ تۇرغۇزدى.
   ئۇزۇن ئۆرۈم قامچا "تارس-تۇرس"قىلىپ غول،دۈمبىلىرىمدە سويلاشقا،ئويناشقا باشلىدى...
   ئاغرىققا چىدىماي ۋاقىراۋاتىمەن. باشمالتاقتەك ئۆرۈلگەن تاسما قامچا تەككەن ژايلار چىدىغۇسىز ئېچىشاتتى،كۆيۈپ ئاغىراتتى.
   تارسىلداپ تېگىۋاتقان قامچا زەربىسىگە چىدىماي قېلىۋاتقان غول-دۈمبىلىرىم ئېغىرلىشىپ،ئۆزەم دەرمانسىزلىنىپ،دىرىلدەپ تىتىرەۋاتقان ئاياقلىرىم بەستىمنى كۆتۈرەلمەي،تامغا چاپلاشقىنىمچە،تۆۋەنگە سىرىلىپ چۈشۈپ كېتىۋاتىمەن...
   بىر چاغدا تىزىمچە ئولتىرىپ قالدىم. مەڭزىم سوغ цئېمېنت تامغا چاپلىشىپ قالغاندەك ئېدى. سوغ تامدىن يۈزىم ئارقىلىق پۈتۈن تېنىمغا كىچىكىنە بىر ئاراملىق كىرىۋاتقاندەك بولاتتى...
   مېنى قامچا بىلەن ئۇرۇپ،غول-دۈمبىلىرىمنى چەك-چەك يېرىۋەتكەن ئۇيغۇر سوراقچى ئېدى.

   سوراق يەنە داۋام قىلدى.
   -خوتەنلىك ئابابەكرى ئابدۇمېژىت بىلەن قاچان،قەيەردە تونۇشقان ئېدىڭ؟-دېدى كۆز ئەينەكلىك خاتاي سوراقچى.
   -ئۇنى تونۇمايمەن،بىلمەيمەن،-دېدىم ئارانلا.
   -ياق،سەن بىلىسەن. ئۇنى ياخشى تونۇيسەن،ئۇنىڭ بىلەن كۆپ مەژىلىسلەردە بىللە بولغانسەن؟!-دەپ ۋاقىرىدى ئۇ.
   -سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۇرىۋاتقان بولساڭلار كېرەك؟
   -ھەي ژاھىل،بىلگەندىن،تونۇغاندىن كېيىن بىلىمەن،تونۇيمەن دېمەمسەن؟!-دەپ ژەھلى چىقىپ ۋاقىرىدى ئۇيغۇر ساقچى...
   سوراق شۇ خىلدا داۋام قىلدى. ئۇلار مېنى ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت،ئابابەكرى ئابدۇمېژىت،تۇرسۇن سەلەي،ئىبراھىم ئىسمائىللار بىلەن بىرلىكتە ژەمىيەتتە مۇقىمسىزلىق پەيدا قىلىپ،بىر مۇنچە قالايمىقانچىلىقلارنى چىقارغان مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي،ئەشەددىي ئۇنسۇرلارنىڭ قۇيرىغى بولغانلىغىمنى تەن ئالدۇرۇپ،ئىخرار قىلدۇرۇشقا،شۇ ئارقىلىق ماڭا سىياسىي قالپاقنى كىيگۈزۈشكە قانچە ھەرىكەت قىلمىسۇن،ئۇلارنىڭ قالپىغى مېنىڭ بېشىمغا توغرا كەلمەتتى. قالپاق بىردە چوڭ،بىردە كىچىك بولۇپ قالاتتى. ئۇمۇمەن،قالپاقنى كىيگۈزەلمەتتى. ئەگەر مەن سەللا ئاژىزلىق قىلسام،ئۇلارنىڭ ئۇرۇپ-قىيناشلىرىغا بەرداشلىق بېرەلمەي قالسام،دېمەك،ئۇ چاغدا قالپاق بېشىمغا توغرا كىيىلىپ قالىدۇ دېگەن سۆز. شۇنىڭ بىلەن ئىش تامام!...بۇ دوزاقتىن ئۆلۈپ قۇتۇلمىسام،تىرىك قۇتۇلالمايمەن.تىرىك قالغاننىڭ ئۆزىدە پۈتۈن ھاياتىم تۈرمە-زىندانلاردا ئۆتۈشى چوقۇم. ئۇ چاغدا مېنى ئۇزاق مۇددەتلىك ياكى مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىشى تۇرغان گەپ! شۇنىڭ ئۈچۈن مەن بىرلا سۆزدە تۇرىۋالاتتىم. بىلمەيمەن،تونۇمايمەن! تېرىكىپ ژەھلى چىققان سوراقچىلار مېنى ئايىماي ئۇراتتى. قىيناپ-ئازاپلاتتى. ئاناڭدىن تۇغۇلغىنىڭغا ۋايژان دېگۈزەتتى،چېقىرتىۋېتەتتى. بىراق،سېنىڭ قانچە ۋاقىراپ،چېقىرغىنىڭ بۇ يەر ئاستى سوراقخانىسىدىن يەر ئۈستىگە--تاشقىرىغا ئاڭلانماتتى.
   مېنى ئىخرار كەلتۈرۈپ،توۋۋا قىلدۇرالمىغان سوراقچىلار بىر چاغدا توك كالتىگىنى يەنە ئىشقا سالدى. توك كالتىگى بىلەن ژان يېرىمگە توك ئۇردى...ئاغرىق ئازاۋىغا چىدىماي قاتتىق چېقىراپ كەتتىم. ئۇ چاغدىكى ئاغرىقنى سۆز بىلەن يەتكۈزۈشكە تىلىم ئاژىزلىق قىلىدۇ. ئۇ دەھشەتنى ياراتقان ئېگەم ئەزىز بەندىسىگە كۆرسەتمىسۇن دەيمەن!
   توك  كالتىگى بىلەن ژان يېرىمگە ئىككىنچى قېتىم توك ئۇرغىنىدا ئوڭدامغا ئۇچۇپ چۈشتۈم...چالا بوغۇزلانغان كالىدەك تېپىرلايمەن.پۇتلىرىمدىكى زەنژىر كىشەنلەر شاراقلايدۇ.
   بىر چاغدا بىر چېلەك سۇنى ئۈستۈمگە چاچتى. كىچىكىنە ئارام ئالغاندەك بولدۇم. مۇزدەك цئېمېنت ئۈستىدە ئوڭدامغا ياتىمەن. كۆزلىرىم سوراقچىلارغا قادالدى.ئۇلار پۇتلىرىنى ئالماشتۇرغان ھالدا تاماكا چېكىشىپ،پاراڭنى دۆڭ سوقۇشۇپ ئولتىرىشاتتى. ئارىلاپ-ئارىلاپ مەن تەرەپكە قاراپ قويىدۇ. ئىككى گۇندىپاي ئىككى تەرىپىمدە قوللىرىنى كەينىگە قىلىپ تۇراتتى.
   ئارىدىن خېلە ۋاقىت ئۆتتى.مېنى تۇرغۇزدى. سوراق يەنە باشلاندى.
   ئىككى ئايىغىمدا ژان يوق،دىرىلدەپ تىتىرەيدۇ. ئىككى پۇتۇمنىڭ تىماقلىرىدىن تارتىپ،بېشىمدىكى چاچلىرىمغىچە ئۆزەمنىڭ ئەمەستەك ئېدى...ئۆزەمنى بىر تۈرلۈك ھىس قىلاتتىم. تەن-تېنىمگە تارىغان بىر تۈرلۈك ئاغرىقتىن تۇرۇپ-تۇرۇپلا سەسكىنىپ،شۈركىنىپ تىتىرەپ كېتەتتىم. بارغانسېرى دەرمانسىزلىنىپ،كۆزلىرىم يېپىلىپ،ھېلىدىن-ھېلىغا بېشىم تۆۋەن چۈشۈپ كېتىۋاتقاندەك قىلاتتى. ئۆزەمنى ئوڭدامغا تاشلاپ،سوغ،مۇزدەك цئېمېنت ئۈستىدە پۇت-قوللىرىمنى ئۇزۇن سۇنۇپ ياتقۇم كېلەتتى. شۇ چاغدا مەن ئۈچۈن ئەشۇنىڭدىن ئارتۇق راھەت يوقتەك ئېدى...
   ئىككى غولۇم ئۈستىگە كەينى-كەينىدىن ۋاق-ۋۇق قىلىپ تەككەن رېزىنكا كالتەكتىن كېيىن دەررۇ ئۆزەمگە كەلدىم.
   -قېنى ئېيتە،چەت ئەل رادىئولىرىنى تىڭشىغىنىڭغا ئىخرارمۇسەن؟-دەپ ۋاقىرىدى سوراقچى خىتاي.
   -مەن پەقەت شىنژاڭ رادىئوسىنى،مەركىزى خەلىق رادىئوستاцئىياسى خەۋەرلىرىنى تىڭشايمەن!
   -ئامېرىكا ژاھانگىرلىرىنىڭ رادىئولىرىنىمۇ تىڭشايسەنغۇ؟-دەپ ۋاقىرىدى.
  - ياق،ئۇنى بىلمەيمەن!
   -يالغان ئېيتىۋاتىسەن! سەن دايىم چەت ئەل رادىئو خەۋەرلىرىنى تىڭشاپ،ژاھانگىر دۆلەتلەرنىڭ بىزگە قارىشى تەشۋىقاتلىرىنى ئاڭلاپ،ئاغىنىلىرىڭگە،تونۇش-بىلىشلىرىڭگە دايىم يەتكۈزۈپ تۇرىسەن. شۇ ئارقىلىق دۆلىتىمىزگە قارىشى تەتۈر تەشۋىقات ئىشلىرىنى ئېلىپ بېرىۋاتىسەن!...
   - ياق،بۇلارنىڭ ھەممىسى تۆھمەت!-دېدىم قەتьئىيلىك بىلەن.
   كاچىتىمغا تەككەن شاپىلاقتىن كۆزلىرىمدىن ئوت چىقىپ كەتكەندەك بولدى...
   سوراق شۇ خىلدا داۋام قىلىپ،بىرىنچى كۈنكى "ئىخرار قىلدۇرۇش" ژازاسى تۆرت سائاتتىن ئارتۇق ۋاقىتقا سوزۇلدى. مېنىڭدىن ھېچ قانداق بىر ئېنىق ژاۋاپ ئالالمىغان،مېنى توۋۋا قىلدۇرۇپ،ئىخرارغا كەلتۈرەلمىگەن ئۇلار ھېرىپ-چارچىغان بولسا كېرەك،بىر چاغدا كۆز ئەينەكلىك سوراقچى خىتاي؛
   -ۋاقىت خېلە بولۇپ قاپتۇ،بولدى قىلايلى،دەم ئالايلى،-دېدى ۋە گۇندىپايلارغا قاراپ.-مونۇ ژاھىل ئۇنسۇرنى ئەكىرىۋېتىڭلار!-دەپ چىقىپ كېتىشتى...

   يەر ئاستى سوراقخانىسىدىن سىرتقا چىققىچە بولغان ئۈچ ئايلانما پەلەمپەيدىن كۆتىرىلگىچە ھېچ ھالىم قالمىدى. بىر نەچچە قېتىم ژىقىلىپ چۈشۈشكە تاسلا قالدىم. گۇندىپايلارنىڭ بىرسى تۇتۇۋالمىغىنىدا،پەلەمپەيدىن دومۇلاپ پەسكە چۈشۈپ كەتكەن بولار ئېدىم. ئۇلارنىڭ مەن بېچارىگە ئازىراق بولسىمۇ ئىچى ئاغىرىپ قالدىمۇ بىلمەيمەن،ئىككىسى ئىككى قولتۇغىمدىن يۆلەپ،ژۇقۇرىغا ئېلىپ چىقتى.
   تۈرمە ھويلىسى يەنىلا يوپ-يورۇق ئېدى. سەھەرنىڭ سالقىن ھاۋاسىدىن قېنىپ-قېنىپ ژۇتتۇم. كىچىكىنە يېنىكلەپ قالغاندەك بولدۇم...
   گۇندۇپايلار مېنى يۆلەپ-يۆلەشتۈرۈپ دېگىدەك كامېرىغا ئېلىپ كىرىشتى.
   تۆمۈر ئىشىكنىڭ شاراقلاپ ئېچىلىشىدىن ئويغىنىپ كەتكەن مەھبۇسلاردىن بىر نەچچىسى باشلىرىنى كۆتۈرىپ،ئىشىك تەرەپكە قاراشتى. مەن يېڭىدىن مېڭىشقا باشلىغان بالىلاردەك تەمتىلەپ،ئاياقلىرىمنى ئاران-ئاران بېسىپ،بۈگلۈكنىڭ چېتىگە ئۆزەمنى تاشلىدىم. ئاياقلىرىمنى ھەر بىر كۆتۈرىپ باسقىنىمدا،زەنژىرلەرنىڭ بىر-بىرسىگە ئۇرۇلۇشىدىن چىقىۋاتقان "شاراق-شۇرۇق،شاراق-شۇرۇق"  ئاۋازلار كامېرىدىكى ئۆلۈم ژىم-ژىتلىغىنى بۇزۇپ تۇرغاندەك بىلىندى ماڭا.
   -بۇ ياققا قىڭغاي،-دېدى مەھبۇسلاردىن بىرسى بېشىنى كۆتۈرىپ.-قاتتىق ئۇرۇۋەتكەن ئوخشايدۇدە؟
   -ھە-ئە،-دېدىم ئارانلا.-خاپا بولماي،سۇ بەرگىنە ماڭا؟
   -ھازىر،ھازىر.-ئۇ ئورنىدىن دەررۇ تۇردىدە،گىرىمسەن يورۇق كامېرىنىڭ بىر بۇلۇڭىدىكى ئۈز-قول ژۇيۇدىغان ژايدىكى شۈمەكتىن كرۇژكىدا سۇ ئېلىپ كەلدى.مۇزدەك سۇنى گۈپۈلدەپ ئىچىۋەتتىم.تەشنالىغىم بېسىلىپ،كىچىكىنە راھەتلەنگەندەك بولدىم.
   -مەن ياتاي؟-دېدىم.
   -يات،يات.ئارام ئال!-دېدى ئۇنىڭ ماڭا ئىچى ئاغىرىپ.
                                               
*     *     *
   تاراق-تۇرۇق،ۋاڭ-چۇڭدىن ئويغىنىپ كەتتىم.ھەممە ئورۇنلىرىدىن تۇرۇشقان ئېكەن.
   -قانداق،ياخشىمۇسەن؟-ھالىمنى سوراشتى كامېرا ئىچىدىكىلەر نۆۋەتمۇ-نۆۋەت.
   -ئاللاھغا شۈكرى.-بېشىمنى زورغا كۆتۈرىپ،ئورنىمدىن تەسلىكتە تۇردۇم.قامچا تېگىپ چەك-چەك يېرىلغان ژايلاردىن چىققان قانلار قېتىپ،كۆينىگىمنىڭ ئارقىسى چاپلىشىپ قالغان ئېكەن. تېنىمنىڭ ھەرىكەتلىنىشى بىلەن كۆينەك چاپلاشقان ژايلار تۇز سەپكەندەك ئېچىشىپ كەتتى.
   -خېلە قاتتىق ئۇرىۋەتكەن ئوخشايدۇدە؟ بۇ گۇيلار شۇنداق،ئايىمايدۇ!-دېدى مەھبۇسلاردىن بىرسى ئىچ ئاغىرتقاندەك سۆزلەپ.
   -شۇنداق.-دېدىمدە،باشقا گەپ قىلمىدىم. ئارتۇق گەپ قىلىشنىڭمۇ ھاژىتى يوق ئېدى. ھالىڭنى ئېيتقىنىڭ بىلەن ئۇلار ساڭا نېمە قىلىپ بېرىدۇ،قولىدىن نېمە كېلەتتى. ئۇلارنىڭمۇ ھەممىسىلا ساڭا ئوخشاش مەھبۇس،ژىنايەتچى! بۈگۈن مېنىڭ بېشىمغا كەلگەن كۈن،ئەتە موشۇلاردىن بىرسىنىڭ بېشىغا چوقۇم  كېلىدۇ.كېلىۋاتىدۇ ھەم...
   ئورنىمدىن تۇردىمدە،كىشەنلىك ئاياقلىرىمنى زورغا كۆتىرىپ، "شاراق-شۇرۇق،شاراق-شۇرۇق" ئاۋاز بىلەن بىر بېسىپ،ئىككى بېسىپ بۇلۇڭدىكى تاھارەت قىلىدىغان ژايغا باردىم. ئۇزاق زەر تۆكۈپ،ئاراملاندىم. سۈيدۈگىم قىپ-قىزىل رەڭدە. "توك كالتەكنىڭ تەسىرى بولسا كېرەك؟"دەپ ئويلىدىم. ئۈز-قوللىرىمنى ژۇيۇپ،ئورنىمغا بېرىپ ئولتاردىم.
   بىر چاغدا تۆمۈر ئىشىكنىڭ ئانچە چوڭ بولمىغان تۆشۈكچىسى شاراقلاپ ئېچىلدى. "سائات سەككىز بوپتىدە؟"-دەپ ئويلىدىم. مەھبۇسلار كرۇژكا،ژاۋۇرلىرىنى كۆتىرىشىپ،ئەشۇ تۆشۈكچىگە نۆۋەتمۇ-نۆۋەت تۇرۇشتى. ئەتىگەنلىگى بېرىدىغان تامىغى-قاينىغان،بەزىدە چالا قاينىغان سۇ بىلەن بىر تال موما. مۇشتۇمدەك چوڭلۇقتىكى ئۇ مومىنى ئالقىنىڭ ئارىسىغا ئېلىپ سىقساڭ،چوڭىراق ياڭاقتەك بولۇپ قالاتتى،خالاس. چۈشتە،سائات ئىككىلەردە بېرىدىغان تامىغى-بەسەي،ئانچە-مۇنچە ياڭىيۇ ۋە چۆپ-كوكاتلار قوشۇپ قاينىتىلغان تۇزسىز بىر نەرسە.كەچلىك تامىغىمىز قۇرۇق نان بىلەن ترۇبا شۈمىگىدىن ئېقىۋاتقان خام سۇ. قۇرۇق نان دېمەكچى،پۇتىغا كىشەن سېلىنغان،ئېغىر ژىنايەت سادىر قىلغان يەنى ئادەم ئۆلتۈرگەن قاتىللار بىلەن ماڭا ئوخشاش سىياسىي مەھبۇسلاردىن باشقا ھەر خىل ژىنائىي ئىشلار بىلەن تۈرمىگە چۈشكەن مەھبۇسلارغا ئاتا-ئانىسى،قېرىنداش-تۇققانلىرىدىن كېلىپ تۇرىدىغان يېمەكلىكلەر بىلەن ئۇلار كىرگۈزۈپ تۇرىدىغان ئازدۇ-تولا ئاخچىلىرىغا تۈرمە ناۋايخانىسىدىن سېتىۋېلىشقا رۇخسەت قىلىنغان نانلار ئېدى. كەچلىك تامىغىمىز ئەشۇ قۇرۇق نان،خالاس.
   تۇزسىز نەرسىلەرنى يەۋەرگەندىن كېيىن،ۋاقىت ئۆتۈشى بىلەن ئۆگە-ئۆگىلىرىڭ بوشاپ،ئادەمدىن كۈچ-قۇۋەت كېتىدېكەن...ناۋايلار مەھبۇسلارنىڭ مەخپىي ئىلتىماسى بىلەن تونۇرنى قىزىتىپ تاۋلىغان  ۋاقتىدا،تونۇر ئارقىسىغا شاكاراپ سۇنى ئايىماي چاچاتتى. ناننىڭ ئارقىسىغىمۇ شاكاراپنى بولۇشىچە چېچىپ سۈركەتتى.شۇڭا ناننىڭ ئارقىسىنى ئېغىزىمىزغا سېلىۋېلىپ،مەمپەز شورىغاندەك شورىشاتتۇق. تۇزغا دېگەن تەشنالىغىمىزنى كىچىكىنە بولسىمۇ باسقاندەك بولاتتۇق. بۇ ئىشى ئۈچۈن بىز تۈرمە ناۋايچىلىرىدىن تاغدەك رازى ئېدۇق.
   چالا قاينىغان ئىلمان سۇ بىلەن بىر تال مومىنى يەپ،ناشتا قىلغىنىمدىن كېيىن،ئورنىمغا بېرىپ ياتتىم. كامېرىدىكى ئون نەچچە مەھبۇسنىڭ ئۆز ئارا پاراڭلىرى خۇددى قاپاقنىڭ ئىچىگە كىرىپ قالغان ھەرىلەرنىڭ ئاۋازىدەك غوڭۇلداپ ئاستا  ئاڭلىناتتى قۇلۇغىمغا. مەن ياتقان بۇ كامېرىدا بىر تۇڭگان،بىر قازاقتىن باشقىلارنىڭ ھەممىسى ئۇيغۇرلار ئېدى.
   بىلمەيمەن،بۈگۈن ئورنىمدىن ناھايىتى ئەسكى تۇردىم. ھېچ قاچان مۇنداق بولمىغان ئېدىم. كۆڭلۈم بۇزۇلۇپ،ژىغلىغۇملا كېلىپ تۇرىدۇ. ئىچىمدمن ھۆپۈلدەپ چىقىۋاتقان قاتتىق بىر نەرسە تامىغىمغا كېلىپ تۈرۈلگەندەك بولاتتى. ئىچىم يېنىپ،ھۆپۈلدەپ تۇراتتى...شۇ تاپتا يېنىمدا ئانام بولسا ياكى مەرھۇم ئاتام بولغان بولسا،ئۇلارنىڭ بوينىغا ئېسىلىۋېلىپ،ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتكەن بولار ئېدىم... ئامال قانچە،ئۇ ئەزىزلىرىم يېنىمدا يوق! مېنىڭ ئەژايىپ ئاتامنى،ھېچ كىمگە ئوخشىماسقەدىردانىمنى،تايانچىمنى،تېغىمنى،مەسلەكدىشىمنى،سۆھبەتدىشىمنى،ئەقىلدارىمنى،باش-پاناھىمنى قارا يەر ئۆزىنىڭ سوغ باغرىغا ئالغىنىغا بىر نەچچە ژىل بولۇپ قالغان ئېدى...يالغۇزىنىڭ،كۆز نۇرىنىڭ يولىغا قاراپ،دەرۋازىنىڭ غاچ قىلىپ ئېچىلىشىغا،مېنىڭ "ئانا،مەن كەلدىم!"دەپ كىرىپ كېلىشىمنى تۆرت كۆزلەپ كېچە-كۈندۈز كۈتۈپ ئولتارغان ئانامنى بەك سېغىنغانلىغىمنى،كۆرگۈم كېلىپ كېتىۋاتقانلىغىنى تېخىمۇ بەتتەر ھىس قىلىشقا باشلىدىم...
   بېچرە ئانام! بۇ دۇنىيانىڭ قىزىغىدىن،راھىتىدىن كۆرە ژاپا-مۇشاقىتىنى،ھەسرەت-قايغۇسىنى ھېساپسىز تارتىپ كېلىۋاتقان كۆڭلى سۇنۇق،ژۈرەك-باغرى ئېزىلگەن،يارىلانغان،ئاژىز،چارىسىز،مەسۈم ئانام!...
   بىرسىگە كەڭ،بىرسىگە تار يارالغان بۇ دۇنىيا مېنىڭ ئاتا-ئانام ئۈچۈن تولىمۇ تار يارالغان كەن!...
   ئۇلار ياش ۋاقتىدا بىر-بىرسىنى سۆيۈپ،ياخشى كۆرۈشۈپ تۇرمۇش قۇرۇشىپتېكەن. شېرىن ئارزۇلار ئىلكىدە بىر تەھىيگە باش قويغان كۈنىدىن تارتىپ،بىر ئېتەك ئوغۇل،قىز تېپىشنى ئارمان قىلىشقان ئېكەن. ئانام تۆرت قېتىم قوساق كۆتىرىپتۇ. بىرىنچى قېتىمدا بويىدىن ئاژىراپ كەتكەن ئوخشايدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن تەل-تۆكۈس تۇغۇلغان ئوغۇل بىلەن قىز "ئاپا،دادا!"دەپ تىلى چىقىپ،تايتاڭلاپ مېڭىشقا باشلىغاندا،قىزىل چىقىپ،ئۇزاقمۇ ئاغرىماي ئۇ دۇنىيالىق بولۇپ كېتىپتۇ. مەن تۇغۇلۇپ،قىرقى سۈيىمنى قۇيۇپ،بۆشۈك توي قىلمىغىچە ئانام "كۆزى ياماننىڭ كۆزى تەگمىسۇن،تىلى ياماننىڭ تىلى تەگمىسۇن!"دەپ،مېنى ئاتامدىن باشقا ھېچ كىمگە كۆرسەتمىگەن ئېكەن.
   ئۇلار مېنى كۆز قارچۇغىدەك ئاسىراپ،ئەزىزلەپ ئۆستۈردى. يەتتە ياشقا كىرىپ،مەكتەپكە بېرىشنىڭ ئالدىدا پۈتۈن ئۇرۇق-تۇققان،يارۇ-بۇرادەر،خولۇم-خوشنىلارنى ژىغىپ،سۈننەت تويۇمنى چوڭ ئۆتكۈزۈشتى.
   توي ئۆتۈپ،مەن ياخشى بولۇپ ئورنىمدىن تۇرۇپ كەتكەن كۈنلەرنىڭ بىرسىدە،ئاتامنىڭ يېقىن دوستلىرىدىن بىر نەچچىسى بىزنىڭ ئۆيدە مېھمان بولۇشقان ئېدى. شۇ كۈنى ئاتامنىڭ خۇش چاقچاق سازەندە ئاغىنىلىرىدىن بىرسىنىڭ ئېيتقان مونۇ سۆزلىرى قۇلۇغىمغا قوغۇشۇندەك قۇيۇلۇپ،تۇرۇپ قالغان ئېكەن.
   -ھوي،ئاداش،سېنى ژۈرىگى ئاسانلىقچە ئېرىمايدىغان قاتتىق ئادەم دەپ ئويلىسام،سەن كۆڭلى تولىمۇ يۇمىشاق،بىر ژىغلاڭغۇ ئېكەنسەنغۇ؟-دەپ سۆزلىدى ئۇ كىشى.-توي كۈنكى ئىشنى ھەممىڭلار كۆردىڭلار،قەيسەرژاننى ئۆينىڭ ئوتتۇرىسىغا سېلىنغان ئورۇنغا ياتقۇزۇپ،ئۇستام ئىشنى ئەندىلا باشلىشى بىلەن،ئوغلىنىڭ ۋاقىراپ ژىغلىشىنى كۆرۈپ،قارىسام بۇ ئاغىنىمىز بالىسى بىلەن تەڭلا ژىغلاۋاتىدۇ.تەگبىر ئېيتىشىمىز بىلەنلا تالاغا چىقىپ كەتتى. ئۇستام ئىشنى پۈتۈرۈپ بولغاندىن كېيىن،ئاغىنىمىزنى مۇبارەكلەي دەپ سىرتقا چىقسام،بۇ ئەر-خوتۇن ئىككىسى ئىشىك-دېرىزىنى ياقىلاپ ژىغلاپ تۇرۇشۇپتۇ...
   ئەشۇ سۆزدىن كېيىن ئۆي ئىچىدىكىلەر قاقاخلاپ كۈلۈشتى.
   -توغرا ئېيتىسەن،ئاداش،توغرا ئېيتىسەن. بىزدە ھەر قايسىڭلارغا ئوخشاش ئىككى-ئۈچتىن يوقتە،يالغۇز بىر تال!-دېدى ئاتام.
   -گەپ ساندا ئەمەس،سۈپەتتە.-سۆزگە ئارىلاشتى ئولتارغانلاردىن بىرسى.-بىر تال بولسىمۇ ئەقىل-پاراسەتلىك،ئىنساپلىق بولۇپ ئۆسسە،ئونغا تېتىيدىغان بولىدۇ،ئاداش؟!
   -ئاغزىڭغا شېكەر! ئانىسى ئىككىمىزنىڭ ئارزۇ-ئارمىنىمىزمۇ شۇ.-دېدى ئاتام.-ياراتقان ئېگەم بۇ كۆز نۇرۇمنىڭ ئۆمرىنى ئۇزاق قىلغاي،بەختىنى بەرگەي! مېنىڭ ئىزىمنى يوقاتمايدىغان،ئۆيىمىزنىڭ چىرىغىنى ئۆچەرمەيدىغان مېنىڭ موشۇ قەيسىرىم!-دەپ ئاتام  مېنى ئەركىلىتىپ،پېشانەمگە سۆيۈپ قويغان ئېدى...
   تا شۇ كۈنگىچە ئېسىمدىن كەتمىگەن سۈننەت تويۇم ۋاقتىدىكى ئاتامنىڭ ۋە ئۇنىڭ ئاغىنىلىرىنىڭ ئېيتقان ئەشۇ سۆزلىرى خىيالىمغا كېلىشى بىلەن ئۆپكەم تېخىمۇ ئۆرلەپ كەتتى!...

يالغۇز ئانام مەن يالغۇزىدىن ئايرىلىپ،نېمە كۈنلەرنى كېچىۋاتىدېكىن؟
   ئانامنى غايىۋانە كۆرۈۋاتقاندەك بولۇۋاتىمەن...
   ئاق ياغلىغىنى بېشىغا يېيىپ سېلىۋالغان ئانام شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ ئالدىغا ھەر كۈنى كېلىدۇ. ئىشىك ئالدىدا كۈزەتتە تۇرغان ساقچىلار ئانامنى ئىچكىرىگە كىرگۈزمەيدۇ. "مېنىڭ بالامنى ساقچىلار موشۇ يەرگە ئېلىپ كەتكەن...مېنىڭ بالام نەدە؟ مەن بالامنى بىر كۆرۈۋالاي! مېنى قويۇپ بېرىڭلار،باشلىغىڭلارغا ئېيتىدىغان گەپلىرىم بار ئېدى؟..."ئانامنىڭ يېلىنىپ-يالۋۇرۇشلىرىنى،زارلىنىشلىرىنى تىڭشاۋاتقان،بۇ بېچارە ئانىنىڭ كۆز ياشلىرىنى كۆرۈۋاتقان ھېچ كىم يوق.
   بېچارە ئانام مېنىڭدىن ھېچ بىر خەۋەر ئالالماي،سائاتلاپ ساقچى ئىدارىسىنىڭ ئالدىدا ئولتىرىدۇ. ئىچكىرىگە كىرىپ چىقىۋاتقان ئادەملەرگە،ساقچىلارغا،ھەربىي كىيىمدىكى ھۆكۈمەت ئادەملىرىگە تەلمۈرۈپ قارايدۇ. لېكىن،دەرت-ھەسرىتى چېكىدىن ئاشقان بۇ ئاژىز،بېچارە ئانىغا نەزەر ئاغدۇرىۋاتقان،ئۇنىڭ ھەر كۈنى دېگىدەك بۇ يەردە نېمە ئۈچۈن ئولتىرىۋاتقانلىغىنى،كىمنىدۇ كۈتۈۋاتقانلىغىنى بىلگۈسى كېلىۋاتقان،ئۇنىڭ دەرت-ھالىنى ئاڭلاپ كۆرمەكچى بولۇۋاتقان بىرەر ئادەمنى تېپىش مۈمكىن ئەمەس.
   ھەممىلا ساقچىلارنىڭ،ھەممىلا  ھەربىيلەرنىڭ،ھەممىلا ھۆكۈمەت ئادەملىرىنىڭ،باشلىقلارنىڭ ژۈرىگى تاش ئەمەسقۇ؟ ئۇلارنىڭ ئىچىدىمۇ ياخشى ئادەملەر بار،مېھرىۋان ئادەملەر بار،ھەقنى ھەق دەيدىغان ئىنسانلار بار. ئاددىي پۇخرانىڭ ھال-مۇڭىغا يېتىدىغان،ياردەم قولىنى سۇنۇشنى ئىستەيدىغان،دۆلەتنىڭ بەزىبىر چېكىدىن ئاشقان ھەرىكەتلىرىگە،سىياسەتلىرىگە ئىچىدىن نارازى،ئامما سىرتىغا ئوچۇق چىقىرالمايدىغان،پىكىر بىلدۈرەلمەيدىغان ئالىيژاناپ ئىنسانلارمۇ،ھەتتا خىتاي باشلىقلارمۇ بار.
   بىر كۈنى ئانام ئەينە شۇنداق ئالىيژاناپ ئىنسانلاردىن بىرسىنىڭ نەزەرىگە چۈشۈپ قالدى. "سىلى كۆپ ئەندىشە قىلمىسىلا،ئوغۇللىرىنى ھازىر سوراق قىلىپ،مەسىلىنى ئېنىقلاۋېتىپتۇ. ئەگەر ئوغۇللىرىدا ھۆكۈمەتنىڭ سىياسىتىگە قارىشى بىرەر مەسىلە بولمىسا،ياكى چوڭ بىرەر ژىنايەت ئۆتكۈزمىگەن بولسا،ھېچ قانداق گۇناسى،ئەيىۋى بولمىسا بوشىتىۋېتىدۇ...ئوغۇللىرى ھازىر بۇ يەردە يوق، "يېڭى ھايات" تۈرمىسىدە ئېكەن...سىلى ياشىنىپ قالغان ئادەم ئېكەنلا،ئۆزلىرىنى ئايىسىلا..."دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن ئۆيىگە قايتۇرىۋېتىدۇ.
   ئانام كىچىكىنە بولسىمۇ خاتىرژەم بولغاندەك بولىدۇ.
   ئارىدىن بىر نەچچە كۈن ئۆتۈپ،ئانامنىڭ خاتىرژەملىگى يەنە بۇزۇلدى. ئۆيدە ئولتىرالماي قالدى. نان-توغاچ،تاتلىق-تۇرۇمغا ئوخشاش نەرسىلەرنى ئالدىدە،ياغلىغىغا چىگىپ،بوغۇچىنى قولتۇغىغا قىسىپ،مېنى كۆرۈش ئۈچۈن تۈرمىگە كەلدى. بىراق،دەرۋازا كۈزەتچىسى ئانامغا ژاۋاپ بەرمەي،قوغلاۋەتتى. ئەتىسى يەنە كەلدى...ئۆگۈنى يەنە كەلدى. دەرۋازا كۈزەتچىسى تۈرمە مەسьئۇللىرىدىن بىرسىگە خەۋەر قىلدى. بۇ قېتىم تۈرمە مەسьئۇلى ئانام بىلەن كۆرۈشتى.
   -ھە،سېنىڭ بالاڭ موشۇ يەردە.ئۇنى ھازىر سوراق قىلىپ،مەسىلىنى ئېنىقلاۋاتىدۇ.-دېدى ئۇ.
   -بالامنىڭ ئەھۋالى قانداق؟ مەن ئۇنى بىر كۆرسەم دەيمەن؟
   -بالاڭنىڭ ئەھۋالى ياخشى. بىراق،ھازىرچە،مەسىلە ئېنىقلانمىغىچە كۆرۈشۈشكە رۇخسەت قىلىنمايدۇ!
   -باشقىلار باللىرى بىلەن كۆرۈشىدېكەنغۇ؟
   -ئۇلارنىڭ مەسىلىسى باشقا،سېنىڭ بالاڭنىڭ مەسىلىسى باشقا!
   -مېنىڭ بالام ھۆكۈمەتكە قارىشى بىرەر ئىش قىپتىمۇ؟
   -ھە،شۇ مەسىلىنى ئېنىقلاۋاتىدۇ.
   -ۋاي،ژېنىم بالام،قۇرۇق سۆز،قۇرۇق تۆھمەتلەرگە قالمىساڭ بولاتتىغۇ؟!-دەپ ۋايسالاتتى ئانام.
   -ھەي،ئايلاڭزا،سەن ئەندى بۇ يەرگە باشقا كەلمە!
   -بالامنى كۆرسەملا بولاتتى؟
   -مەن ساڭا ئېيتتىغۇ،ھازىر كۆرۈشۈشكە رۇخسەت قىلىنمايدۇ!
   -قاچان كۆرۈشۈشكە بولىدۇ؟
   -مەسىلە ئېنىقلىنىپ بولغاندىن كېيىن.
  -قاچان ئېنىقلىنىپ بولىدۇ؟
   -بىلمەيمەن. بولدى قىل، ئايلاڭزا،ئۆيىڭگە كەت،باشقا كەلمە؟!
   -ماقۇل،-دەيدۇ ئانام كۆزلىرىگە ياش ئېلىپ.-ئۇنداق بولسا، "ئاناڭ سېنى يوقلاپ كەپتۇ"دەپ،مونۇلارنى بالامغا ئەكىرىپ بەرسەڭ؟
   -بۇ نېمە؟-سورايدۇ ئۇ ئانامنىڭ قولىدىكى تۈگۈچكە قاراپ.
   -نان-توغاچ،ئازىراق تاتلىق-تۇرۇم.
   -ياق،بولمايدۇ،بۇنداق نەرسىلەرگە رۇخسەت يوق!
   -ۋاي،بۇ نان-توغاچ،تاتلىق-تۇرۇمغۇ؟
   -مەن ساڭا ئېيتتى،بولمايدۇ،رۇخسەت يوق!
   -باشقىلار ئېلىپ كەلسە،ئەكىرىپ بېرىسىلەركەنغۇ؟
   -ئۇلارنىڭ بالىلىرى بىلەن سېنىڭ بالاڭ ئوخشىمايدۇ.
   -ۋاي،ژېنىم بالام،نېمە گۇنا قىلىپ قويغانسەن؟-زارلىنىدۇ ئانام.
   -ھەي،ئايلاڭزا،بولدى،ئۆيىڭگە كەت. باشقا كەلمە؟!..
   شۇنىڭدىن كېيىن بېچارە ئانام ئېلىپ كەلگەن تۈگۈچىنى قولتۇغىغا قىسقان ھالدا ئاھ ئۇرۇپ،ئامالسىزدىن ئۆيگە قايتىدۇ. خېلە يەرلەرگىچە تۇرۇپ-تۇرۇپلا ئارقىسىغا-تۈرمىنىڭ قارا دەرۋازىسىغا قايغۇ-ھەسرەتكە،مۇڭ-قايغۇغا تولغان كۆزلىرىنى تىككەن پېتى ئۇلۇق-كىچىك تىنىپ،بىر بېسىپ،ئىككى بېسىپ،بۇ يەردىن كەتكۈسى كەلمەيۋاتقاندەك ئىلگىرىلەيدۇ...
   قاياقتىن چىققىنىنى،كەلگىنىنى بىلمەيمەن،ئۇشتۇمتۇت پەيدا بولغان قارا قۇيۇن ئانامنى،ئانامنىڭ باياتىن مەن كۆرۈۋاتقان سىماسىنى ئۆز قاينىمى ئىچىگە ئالدىدە،ئاسمانغا ئېلىپ چىقىپ كەتكەندەك بولدى.
   كۆز ئالدىمدىكى ئانامنىڭ غايىبانە سىماسى بىردىن غايىپ بولدى.
   -ئاھ،ژېنىم ئانا،مەن سىزنى بەك سېغىندىم!...
   ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ-ئېچىشىپ،پۈتۈن ۋۇژۇدىم،تېنىم،ئۆزەم بىر پەستىلا كۆيۈپ،كۈلگە ئايلانغاندەك بولدۇم...كۆزلىرىمنى مەككەم ژۇمۇۋېلىپ،ئىچىمدە ئېزىلىپ-ئېزىلىپ ژىغلىدىم...

خونەنلىك يىگىت

   ئارىدىن ئىككى ئايغا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى.
   بۇ ئارىلىقتا مېنى تۈرمىنىڭ يەر ئاستىدىكى سوراقخانىسىغا ئۈچ-تۆرت قېتىم ئېلىپ كىردى. شۇ باياقى سوراق،ئۇرۇپ-قىيناش،ئازاپلاش...بۇ دوزاقتا مېنى قانچە ئۇرۇپ-قىينىمىسۇن،ئازاپلىمىسۇن،ئۇلار مېنى "گۇناھىمغا،ئەيىۋىمگە" ئىخرار قىلدۇرالمىدى. "بىلمەيمەن. تونۇمايمەن. ئاڭلىغىنىم يوق!" شۇنىڭدىن باشقا سۆز ئالالمىدى مەندىن. لېكىن، ئالدىمدا مېنى نېمىلەر كۈتۈپ تۇرغانلىغىنى بىلمەس ئېدىم.
   بىر كۈنى كېچىلىك سائات ئون ئىككىلەر ئەتراپىدا كامېرىنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،ئىككى گۇندىپاي كىرىپ كەلدى.
   -قەيسەر ئابلىمىت،تۇر ئورنىڭدىن،بۇ ياققا ماڭ!-دەپ بۇيرۇق قىلدى.
   "بۈگۈن يەنە ئۇرىدىغان بولدى!"-دەپ ئويلىدىمدە،ئورنىمدىن تۇرۇپ،ئۇلارنىڭ ئالدىغا چۈشتۈم.
   گۇندىپايلار مېنى ھويلىغا ئېلىپ چىقىپ،يەر ئاستى سوراقخانىسىغا ئەمەس،قاتارسىغا سېلىنغان تۈرمە بېناسىنىڭ ئىككىنچى بىرسىگە ئېلىپ كىردى. ئۇزۇن كورىدور ئارقىلىق ھەر ئۈچ-تۆرت مېترغا بىردىن تۆمۈر ئىشىكلەر ئورنىتىلغان تۈرمە كامېرلىرىنىڭ ئۇ بېشىغا ئېلىپ ماڭدى. بۇ يەردە تەخمىنەن ئون يەتتە،ئون سەككىز كامېرا بار ئېدى. ئۇنىڭ ئۈچ-تۆرتىدە خىتاي،شىۋە،موڭغۇلغا ئوخشاش باشقا مىللەت مەھبۇسلىرى ياتاتتى. قالغان كامېرىلارنىڭ ھەممىسىگە دېگىدەك مۇسۇلمان يەنى ئۇيغۇر مەھبۇسلىرى سولانغان.
   -توختا!-دېدى گۇندىپاي ئۇزۇن كورىدورنىڭ ئۇ بېشىدىن سانىغاندا ئۈچىنچى ئىشىكنىڭ ئالدىغا كەلگەندە.
   بۇيرۇق بويىچە توختىدىم. تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلدى.
   -كىر!-دېدى.
   ئاياقلىرىمدىكى كىشەنلەرنى شاراقلىتىپ مېڭىپ،كامېرا ئىچىگە كىردىم. ئادەمنى سەسكەندۈرىدىغان بىر خىل  بىقسىغان سېسىق پۇراق دىمىغىمغا گۈپلا ئۇرۇلدى...
   گىرىمسەن يورۇپ تۇرغان بۇ كامېرىغا يەتتە-سەككىز خىتاي مەھبۇسلىرى سولانغان ئېكەن. "قارا،بۇلاردا قانداق كەڭچىلىك،ئۇيغۇرلاردا بولسا تىقىمچىلىق...ھەتتا تۈرمە كامېرىلىرىدىكى بۇ خىل پەرىقلەرگە نېمە دېگۈلۈك؟"-پىچىرلىدىم ئىچىمدە.
   ئەشۇ يەتتە-سەككىزىنىڭ ئىككىسى ئوڭدا ياتىدۇ. ئىككى-ئۈچى ئىشتانلىرىنىڭ پاقالچەكلىرىنى تىزىغىچە كۆتۈرىۋالغان ھالدا زوڭزىيىپ ئولتارغاچ،پارالىشىۋاتاتتى. ئىككىسى قولىنى ئارقىسىغا قىلىۋېلىپ،ئۇ ياقتىن،بۇ ياققا مېڭىپ ژۈرىدۇ. بىرسىنىڭ پۇتىدا كىشەن. "بۇ سىياسىي مەھبۇس ئوخشايدۇ؟"-دەپ ئويلىغاچ،ئۇنىڭ بەشەرىسىگە قارىدىم. سوزماق ئۈز،ياپما قاپاق،پىچاقنىڭ ئۇچى بىلەن تىلىپ قويغاندەك كىچىك،ژۇمۇق كۆز. بەستى ئانچىمۇ يوغان ئەمەس. بويى مەندىن بىر ئىككى غېرىچ پاكارەك. چىرايىدىن سوغاقلىق،قوپاللىق چىقىپ تۇرىدۇ. "بۇ ئادەم ئۆلتۈرگەن قاتىل بولۇشى مۈمكىن؟"-دەپ ئويلىدىم.
   مەن كامېرا ئىچىگە كىرىشىم بىلەنلا ئۇلار ماڭا لاپ قىلىپ قاراشتىدە،بىر نەچچە دەقىقە مەندىن كۆز ئالماي،ئالىيىپ قاراشقان ئېدى. ئىشىك يېپىلغاندىن كېيىن؛
   -ھە،ئۇيغۇر،كەلدىڭمۇ؟!-دېدى ئولتارغانلاردىن بىرسى.
   -ھە،كەلدىم!-دېدىم ئىشەشلىك سۆزلەپ ۋە ئاياقلىرىمدىكى كىشەنلەرنى شاراقلىتىپ ماڭغاچ،بۈگلۈكنىڭ چېتىگە كېلىپ ئولتاردىم.
   -بۇ يەردە ئولتىرىشقا ھازىرچە ساڭا رۇخسەت يوق!-دېدى بىرىنچى بولۇپ سۆزلىگەن مەھبۇس.
   -قەيەردە ئولتىرىشىم كېرەك؟
   -قەيەردە ئولتىرىشىڭنى بىلمەيمەن.بىراق،بۇ يەردە ئەمەس!...
   "گۇناھىنى،ئەيىۋىنى" بوينىغا ئالمىغان ماڭا ئوخشاش ژاھىل مەھبۇسلارنى خىتاي مەھبۇسلىرى يېتىۋاتقان كامېرىلارغا يېرىم كېچىلەردە يۆتكىدىمۇ،دېمەك بۇ،توۋۋا قىلدۇرۇشنىڭ بىر يولى،ئۇسۇلى ئېدى. ئامما،بۇ خىل ئۇسۇل خىتاي مەھبۇسلىرىغا ھېچ قاچاندا قوللىنىلماتتى.
   بىلىپ تۇرىۋاتىمەن. بۇلار بۈگۈن مېنى ئۇرىدۇ. "شۇنچە ئۇرۇپ-قىيناشلاردىن ئۆلۈپ قالغىنىم يوققۇ؟ بۇلارنىڭ ئۇرغىنى قانچىلىك بولار؟ ئۇرسا ئۇرسۇن،بىزگىمۇ ئۇرىدىغان،ئۆچ ئالىدىغان كۈنلەر كېلەر!"-دەپ ئويلىدىمدە،قەددىمنى تىك تۇتتۇم.
   -ھەي،ئۇيغۇر،مەن ساڭا ئېيتتىمغۇ،بۇ يەردە ئولتارما دەپ!-ئۇ ئورنىدىن تۇردىدە،بۈگلۈكنىڭ چېتىدە ئولتارغان مېنىڭ ئۈستۈمدە تىك تۇردى ۋە ئالدىمغا تۈكەردى.
   -ئۇنداق بولسا قەيەردە ئولتىرىشىمنى،قەيەردە يېتىشىمنى سەن كۆرسۈتۈپ بەر ماڭا؟-دەپ بېشىمنى كۆتۈرۈپ ئۇنىڭغا قارىدىم.
   كۆرۈنۈشتە ئۇ موشۇ كامېرىنىڭ غورىزىدەك ئېدى. "ئەگەر بىرگە بىر چىقساڭ،سېنىڭ قانچىلىك غوراز ئېكەنلىگىڭنى بىر ئىككى پاشماندىن كېيىنلا كۆرسۈتىپ قوياتتىم. شۇ چاغدا كۆرەتتىم قۇيرىغىڭنى كۆتۈرۈپ قاچمىغىنىڭنى؟"- دەپ ئۆزەمگە ئۆزەم پىچىرلىدىم. بىراق،بۇ يەرنىڭ بىرگە بىر مۇشلىشىدىغان ژاي ئەمەس ئېكەنلىگىنى ئۇبدان بىلەتتىم. ئۇنىڭ ئۈستىگە مېنىڭ ئىككى پۇتۇمدا كىشەن. ئۆزەم يالغۇز ئۇيغۇر،ئۇلار يەتتە-سەككىز. ھەممىسىلا بىر ئىخلىمدىن. قول كۆتۈرۈشكە بولمايدۇ. تۈرمىدىكى "قانۇن-قائىدىنى"بۇزسام،كىم بىلىدۇ،بۇلارنىڭ ھەممىسى بىرلىشىۋېلىپ، مەن يالغۇز ئۇيغۇرنى ئۇرۇپ ئۆلتۈرىۋېتىشىمۇ مۈمكىن.ئۇنىڭ سوراق-سورىغىمۇ بولمايدۇ. "كېسەل ئېكەن،ئۆلدى"دەيدىدە،ئىشنى تامام قىلىدۇ...ياق،مېنىڭ بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىپ كېتىشىم كېرەك!..." موشۇلارنى خىيالىمدىن ئۆتكۈزدىمدە،ئۇرۇشنى قاچان باشلار ئېكىن،دەپ بېپەرۋا ئولتىرىۋەردىم. بىر چاغدا ئۇلارنىڭ غورىزى؛
   -ئاناڭنى...ياۋايى!-دەپ ۋاقىرغىنىچە،بىقىنىمغا بىرنى تەپتى. بۈگلۈك ئۈستىدىن پالاققىدە قىلىپ يەرگە ژىقىلدىم.
   -تۇرغۇزىڭلار ئۇنى؟!-دېدى ئۇ ئولتارغانلارغا. ئۇلار چاققانلىق بىلەن بۈگلۈك ئۈستىدىن سەكرىشىپ يەرگە چۈشتى. ئىككىسى ئىككى قولتۇغىمدىن تۇتۇپ تۇرغىزدىدە،بۇلۇڭغا ئاپاردى. ئىككى قولۇمنى ئارقامغا قايرىپ تۇتۇپ تۇرۇشتى...
   شۇنىڭدىن كېيىن ئۈستى-بېشىمغا،توغرا كەلگەن ژايىمغا "ۋاق-ۋۇق،تارس-تۇرس"قىلىپ مۇشتلار تېگىشكە باشلىدى. ئۇلارنىڭ ھەممىسى قوللىرى ئاغىرغىچە بىر قۇردىن ئۇرۇپ،پۇخانىنى چىقارغاندەك بولۇشتى.
   -ئۇيغۇرلارنىڭ تاياق ئۆتمەيدىغان گاڭگۇڭى ئوخشايدۇ بۇ؟!-دېدى ئۇلارنىڭ غورىزى.-بۇ باشقىلىرىغا ئوخشاش ۋايژان دەپ ۋاقىرغىنى،يېلىنىپ-يالۋۇرغىنىمۇ يوق!
   -ۋاقىرىمىسا ھازىر ۋاقىرتىمىز،ۋايژان دېمىسە ھازىر ۋايژان دېگۈزىمىز!-دېدى ئىككىنچى بىرسى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ سۇغا چىلانغان بىر تال قىزىل خىش بىلەن لۆڭگە ئېلىپ كەلدى. خىشنى لۆڭگىگە ئوراشقا باشلىدى.
   "ئابلا،باياتىن ۋايژان دەپ ۋاقىراپ قويسام بوپتىكەن؟ تاياقنىڭ چوڭىنى ئەندى يەيدىغان بولدۇم!"-دەپ ئويلىدىم.
   بوي-تۇرقى پاكارەك،دۇمبۇلاق كەلگەن ھىڭگا چىشلىق،ئون سەككىز-ئون توققۇز ياشلار ئەتراپىدىكى ژۇمۇق كۆز مەھبۇس ماڭا قاراپ ھېژايغىنىچە،قولىدىكى لۆڭگىگە ئورالغان خىش بىلەن گۈپلا قىلىپ مەيدەمگە بىرنى ئۇردى. كۆز ئالدىم قاراڭغۇلۇشۇپ،بېشىم زىڭىلداپ كەتتى...
   ئۇلار نۆۋەتمۇ-نۆۋەت مەيدەمگە،قوسىغىمغا،بىقىنلىرىمغا بىر-ئىككىدىن ئۇرۇشتى. ئاغرىققا چىدىغىنىم بىلەن  ئۆزەم تامامەن ھالسىزلىنىپ كەتتىم. ئىككى قولۇمنى كەينىگە قارىغان ھالدا تۇتۇپ تۇرغان ئىككىسى بولمىسا،ئاللىقاچان ئالدىمغا دۈم چۈشكەن بولار ئېدىم.
   -بولدى قىلىڭلار،يېتىدۇ؟!-دەپ ۋاقىرىدى ئاياقلىرىغا كىشەن سېلىنغان سىياسىي مەھبۇس.
   ئۇلار ئۇرۇشنى توختاتتى.
   -يارايسەن،ئوغۇل بالا ئېكەنسەن!-دېدى سىياسىي مەھبۇس ئالدىمغا كېلىپ.
   مەن ئۇنىڭدىن رازى بولغاچ،كۈلۈمسىرەپ بېشىمنى لىڭشىتتىم.
   -بۇ يەردە ئەندى ھېچ كىم ساڭا قول كۆتەرمەيدۇ،-دېدى ئۇلارنىڭ غورىزى.-سەن بەك نوچى ئېكەنسەن؟ ساڭا ئوخشاش چىداملىق،غەيرەتلىكلىرى ئاز. ساڭا شۇ تاياقمۇ ئۆتمەيدېكەن. ئەندى ژۇقۇرىغا چىقىپ يات،دەم ئال؟ بۇ ئورۇن سېنىڭكى!
   -ماڭا سۇ بەرگىن،سۇ ئىچەي؟-دېدىم.
   ئۇ قاقاخلاپ كۈلدى.
   -سەن بولىدىغان ژىگىت ئېكەنسەن. باياتىن مېنىڭدىن تاياقنى راسا يەپ تۇرۇپ،يەنە ماڭا سۇ بەرگىن،دەپ بۇيرۇق قىلىۋاتىسەن. ئوغۇل بالا دېگەن ساڭا ئوخشاش بولۇش كېرەك. سەن ماڭا يېقىۋاتىسەن!-دەپ ھېژايدى ئۇ.
   -شۇنداقمۇ؟-دەپ سورىدىم.
   -ھە،شۇنداق!-دېدى ئۇ. 
   -مېنىڭ ساڭا ئوخشايدىغان بىر خەنسۇ ئاغىنەم بار. بالا ۋاقتىدا ئۇ ئىككىمىز كۆپ سوقۇشاتتۇق،مۇشلىشاتتۇق. كېيىن بىز ئايرىلماس دوستلاردىن بولۇپ كېتىشتۇق. سەن ئۇنىڭغا بەك ئوخشايدېكەنسەن؟ ئۇ ئاغىنەم نوچى،گاڭگۇڭ. ھېچ كىمدىن،ھېچ نەرسىدىن قورىقمايدۇ. ئۇ ئىككىمىز بىر بولساق،يەتتە-سەككىزىنى كۆز ژۇمۇپ-ئاچقىچە ئۇرۇپ ياتقۇزىۋېتەلەيمىز...
   -دېمەك،سەنمۇ نوچى،گاڭگۇڭ ئېكەنسەندە؟
   -تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن مەن سېنى ئۇ ئاغىنەم بىلەن تونۇشتۇرىمەن.
   -سەن بايىلا شۇنداق دېسەڭ بولمامدۇ؟
   -ھېچ گەپ ئەمەس. تۈرمىنىڭ بۇ "قانۇن-قائىدىسىنى" ئاڭلىغانمەن،بىلىمەن. سېنىڭدىن ھەرگىز خاپا بولمايمەن.
   -ئەكە قولۇڭنى،بىز ئىككىمىز ئەندى دوست بولۇمىز،-دەپ ئۇ ئالدىمغا كەلدىدە،قولىنى سۇندى. مەن قولۇمنى بەردىم.
   -ۋاڭ جۈن!
   -قەيسەر!
   كامېرا ئىچىدىكىلەر ھەيرانلىقتا بىر-بىرسىگە قاراشقىنىچە،تۇرۇپ قېلىشتى.
   -سەن خاپا بولما،قەيسەر؟
   -خاپا ئەمەسمەن. سېنىڭدەك دوست تاپقىنىمغا خوشالمەن!
   -سېنى بىر ئاز ئۇچۇغداپ قويدۇق؟
   -ھېچ گەپ ئەمەس.
   -يارايسەن،ئوغۇل بالا.-دەپ ئۇ غولۇمغا قاقتى.-ژۈر ئاغىنە،ژۇقۇرىغا چىقايلى،دەم ئال؟
   -سەن ۋەزىپەڭنى ئۇنتۇپ قالدىڭمۇ،ماڭا سۇ بەرمەمسەن؟-چاقچاق ئارىلاش شۇنداق دېدىم كۈلۈپ.
   -ياخشى،ياخشى.-ئۇمۇ كۈلدى ۋە ھىڭگا چىشلىق مەھبۇسقا قاراپ.-ئاكاڭغا سۇ ئېلىپ كەل!-دەپ بۇيرۇق قىلدى.
   -ياق،سېنىڭ قولۇڭدىن ئىچكۈم كېلىدۇ؟ سۇنى ئۆزەڭ ئېلىپ كېلىشىڭ كېرەك؟ شۇ چاغدا بىز ھەقىقىي دوست بولالايمىز!
   -ياخشى،ياخشى،-دەپ ئۇ ئىككى مۈرەمدىن تۇتتىدە،كۆزلىرىمگە تىكلىنىپ قاراپ تۇرۇپ شۇنداق دېدى.-سېنىڭدە يۇلۋاستەك ژۈرەك بار ئېكەن ژۇمۇ!...
   مەن بىرىنچى سىنىپتىن تارتىپ خىتايچە تىل-يېزىقلارنىمۇ ياخشى ئوقۇغانلىغىمدىن،ئۇلارنىڭ تىلىنى ئانا تىلىمدەك مۇكەممەل بىلەتتىم.
   -يۇلۋاستەك بولمىسىمۇ شىردەك بار.-دېدىم چاقچاق ئارىلاش.-بىز ئۇيغۇرلاردا "يامان يۇلۋاس يولدا ياتسا،شىرغا يول بەرمەس"دېگەن ماقال بار.
   -ياخشى،ياخشى،-دەپ ئۇ كرۇژكىغا سۇ ئېلىپ كەلدى.
   -رەمەت ساڭا،ۋاڭ جۈن،-دەپ ئۇنىڭ قولىدىكى كرۇژكىنى ئالدىم ۋە مۇزدەك سۇنى گۈپۈلدەپ ئىچىۋەتتىم. مەيدە،قوساق،بىقىنلىرىمنىڭ سانژىپ ئاغىرىشلىرى كىچىكىنە بېسىلغاندەك قىلدى.
   -سەن ھەقىقىي مەرت،نوچى،گاڭگۇڭ ئوغۇل بالا ئېكەنسەن؟ بۇنى مەن ھاياتتىنمۇ كۆرگەن،كىتاپلاردىنمۇ كۆپ ئوقۇغانمەن!...
   مېنىڭ بۇ سۆزلىرىم ئۇنىڭغا بەك يېقىپ كەتتى. ئۇ كۆكسىنى كېرىپ،بېشىنى غازدەك تىك قىلغان ھالدا ھەمرالىرىغا "كۆردىڭلارمۇ،مونۇ باشقا مىللەتنىڭ مېنى ژۇقۇرى باھالاۋاتقىنىنى؟ مېنىڭ قەھرىممۇ بار،زەھرىممۇ بار،مېھرىممۇ بار! ئاكاڭ قارىغاينىڭ قانداقلىغىنى ياخشىراق بىلىپ قويۇش؟!"-دېگەندەك ئىپادە بىلدۈردى.
   مېنىڭ "يېڭى ھايات" تۈرمىسىدىكى "ژازالاش" مەخسىتىدە خىتاي مەھبۇسلىرى سولانغان كامېرىغا يۆتكىگەندىن كېيىنكى بىرىنچى كۈنىم ئەينە شۇنداق باشلانغان ئېدى.

   بۇ يەردە كەڭچىلىك،ئازادىلىك. بۈگلۈك ئۈستىدە قىسىلىشماي،ئارامخۇدا يېتىپ ئۇخلايمىز. بۇلارغا بېرىلىدىغان تامقلارمۇ باشقىچەرەك،مىللىيلارغا قارىغاندا خېلىلا ياخشى.تۇز-دەمىمۇ يامان ئەمەس...خېلىلا ئازادىلىككە چىقىپ قالدىم. ئۇنىڭ ئۈستىگە،بۇ كامېرىنىڭ غورىزى بىلەن ئاغىنە-دوست بولۇۋالدىم. مەنمۇ ئۆزەمنى ۋاڭ جۈنغا ئوخشاش غوراز ھېساپلاپ ژۈردۈم. ماڭا قاپاق تۈرۈپ قارايدىغان،دوق-پوپۇزا قىلىدىغان ھېچ كىم يوق. بەزى مەھبۇسلارغا ئۆيىدىن كېلىپ تۇرىدىغان يېمەكلىكلىرىنى ئۇلار مېنىڭسىز يېمەيدۇ. بىراق،مەن ئۇلارنى "مېھمان" قىلالماتتىم. ئۇلار بۇنى ياخشى بىلىدۇ. بۇ كامېرىدا ئاياقلىرىغا كىشەن سېلىنغان ئىككى مەھبۇس بار. ئۇنىڭ بىرسى مەن،يەنە بىرسى،كام گەپ قىلىدىغان،سۆز قىلساڭ ژاۋاپ بېرىدۇ،بولمىسا،ئۆزلىگىدىن گەپ قىلماي ئەتىدىن كەچ كىرگىچە قوشۇمىسىنى تۈرۈۋېلىپ،تۈگۈمەس ئوي-خىياللار ئىچىدە ژۈرىدىغان ژىگىرمە بەش ياشلار ئەتراپىدىكى خىتاي ژىگىتى. بۇ ئىككىمىزگە ئۆيدىن ھېچ نەرسە كەلمەتتى. كەلگەن تەغدىردىمۇ قوبۇل قىلىشماتتى. سەۋەپ،بىز سىياسىي مەھبۇسلار ئېدۇق...

   شۇنىڭ بىلەن كۈنلەرنى قوغلاپ ھەپتىلەر،ھەپتىلەرنى قوغلاپ ئايلار ئۆتۈشكە باشلىدى.
   مەن تۈرمىگە،تۈرمە ھاياتىغا خېلىلا ئۈگۈنۈپ قالغان ئېدىم.
   كېچە-كۈندۈز ئويلايدىغىنىم ئانام!
   ئانامنى بەك سېغىناتتىم...
   "بېچارە ئانام مېنىڭدىن ئايرىلىپ،يالغۇزچىلىقتا نېمە كۈنلەرنى تارتىۋاتىدېكىن؟"-ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ كېتەتتى. كېچىلىرى ئۇيقۇم ئېچىلىپ كېتىدۇ. ئۇ ياققا ئۆرىلىمەن،بۇ ياققا ئۆرىلىمەن،كۆزلەرگە ئۇيقا كېلەر ئەمەس ئېدى. تاڭ ئاتماس بۇ كېچىلەرنىڭ ئۇزاقلىغىچۇ؟!..
   كامېرا ئىچىدىكىلەر تاتلىق ئۇيقىدا. بىرلىرى پۇشۇلداپ ئۇخلاۋاتقان،بىرلىرى خورەك تارتىپ،ژۆلىشىپ كېتىدۇ،بىرلىرى ئارىلاپ-ئارىلاپ "تارت-تارت"ئېتىپ قوياتتى. ئارزاڭدەك ئېچىپ كەتكەن سېسىق پۇراق ئەتراپقا تاراتتى. بۇ "ئاغىنىلەرنىڭ" ئاغزىدىن،تېنىدىن گۈپۈلدەپ چىقىپ تۇرىدىغان بىر خىل يېقىمسىز پۇراق بىلەن كەينى تۆشۈگىدىن چىقىۋاتقان پۇراقلار ئارىلىشىپ،كۆڭلىڭنى ئاينىتاتتى،قۇسقۇڭنى كەلتۈرەتتى. بىراق،ئۇنىڭغىمۇ ئۈگۈنىپ-كۆنۈپ  قالىدېكەنسەن. دەسلەپكى كۈنلەردە بەك قىينالغان ئېدىم. كېيىن ئاستا-ئاستا ئۇ سېسىق پۇراقلاردىن سەسكەنمەي ژۈرىۋېرىدىغان بولدۇم. شۇڭا ئەۋۇ بىرلىرىنىڭ ئارقا  قىسىلچىغىدىن "تارت-تارت"قىلىپ ئېتىلىپ چىقىۋاتقان ئوقلىرىدىن تارىلىۋاتقان پۇراقلار ھېچ گەپ ئەمەستەك ئېدى.

   ئاخىرقى ۋاقىتلاردا ئانام چۈشلىرىمگە بەك تولا كىرىدىغان بولۇپ قالدى.
   ئانامنى ئويلاپ،ئانامنىڭ گۈل چىرايىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرگەچ،خىيالەن ئۆزەمگە-ئۆزەم سۆزلەتتىم. "بېچارە ئانام شۇ كۈنلەردە مېنى ئويلاپ،ژىغلاپ،ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىپ،ئاغىرىپ-سىلاپ قالمىسىدى،ئىلاھىم؟..ئېھ ئاللاھ،ئانامغا سالامەتلىك،ساغلاملىق،تېتىكلىك،ھوشىيارلىق،سەۋىر-تاقەت،چىداملىق،قەيسەرلىك بەرگەيسەن،ئاتا قىلغايسەن؟! دۇنىيادا قەيسەرلىككە كەلگەندە،چىداملىققا كەلگەندە،كۆتىرىشلىككە كەلگەندە،سەۋىر-تاقەتلىككە كەلگەندە ئانىلارغا تەڭ كېلىدىغىنى يوق! ۋاقتى كەلگەندە ئانىنىڭ كۆڭلى،قەلبى،ژۈرىگى پولاتتەك قاتتىق،شۇنىڭ بىلەن بىللە گۈل بەرگىدەك نازۇك! قايسى بىر يازغۇچى شۇنداق يازغان ئېكەن.بۇنى مەن قايسى بىر كىتاپتىن ئوقۇغان. ئەشۇ قەيسەرلىكنى،ئەشۇ چىداملىقنى،ئەشۇ كۆتىرىشلىكنى،ئەشۇ سەۋىر-تاقەتنى مېنىڭ ئانامدىن ئايرىمىغايسەن،ياراتقان ئېگەم؟!-دەپ ئاللاھغا ئىلتىژا قىلغاچ،ئانامنى ئويلىدىم.

   شۇندا مەرھۇم ئاتام بىردىنلا كۆز ئالدىمغا ئېنىق،روشەن كەلدى...
   ئاتامنىڭ مەزگىلسىز،تۇيۇقسىز ئۆلۈمى ئانامغا تولىمۇ ئېغىر كەلگەن ئېدى!...
   ئانام بۇ ژۇدالىققا چىدىدى. چىدىماي ئامال يوق! بىراق،ئىچىدىن كۆيۈپ كۈل بولدى.
   مېنىڭ شوخ بالىلىق دەۋىرلىرىم تۈگىدى.
   ئوقۇشقا دېگەن قىزىقىش،ئىنتىلىشلىرىم،ھەۋەس-ئىشتىياقلىرىم بىردىن ئۆچتى.
   شېرىن ئارزۇ-ئارمانلىرىم ئاتام بىلەن بىللىلا قارا يەرنىڭ ئاستىغا كىرىپ كەتتى!...
   ئاتامنىڭ يەتتە نەزىرىدىن كېيىن ئاتىدىن ئايرىلىشنىڭ،ژۇدالىقنىڭ نەقەدەر ئېغىر ئېكەنلىگىنى تېخىمۇ چوڭقۇر  ھىس قىلغاندەك،بىلگەندەك بولدۇم.
   ھەر كىمنىڭ ئۆز ئۆي-روزغارى،تىرىكچىلىگى بار ئەمەسمۇ؟ يەتتىسىگىچە ئانامغا ھەمرا بولۇپ ئولتىرىشقان تۇققانلار،كىرىپ-چىقىپ تۇرىۋاتقان خولۇم-خوشنىلار نەزىر پۈتكەندىن كېيىن،ھەممىسى ئۆيلىرىگە كېتىشتى. ئانام ئىككىمىز يالغۇز قالدۇق. تۆرت تام يەپ تۇرغاندەك ئېدى مېنى...
   ئانام خۇپتەن نامىزىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن،ئۇزاقتىن-ئۇزاق دۇگا قىلدى.
   ئۆينىڭ بىر بۇلۇڭىدا شۈمشەرەپ ئولتارغان مېنىڭ مىسكىن كۆڭلۈم بىردىن بۇزۇلۇپ،ئۆپكەم ئۆرۈلۈپ كەتتى.
   "ھە،ئوغلۇم!" دېگىنىچە كۈلۈمسىرەپ ئۆيگە كىرىپ كېلىدىغان ئاتام كۆز ئالدىمدا لاپ قىلىپ پەيدا بولدى.
   "ئاتا،ژېنىم ئاتا!"-ژۈگۈرەپ بېرىپ ئاتامنىڭ بوينىغا ئېسىلغۇم كەلدى.
   ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ كەتتى.
   قانچە قىلساممۇ چىدىمىدىم. ۋاقىراپ ژىغلاۋەتتىم.
   -ۋاي بالام،نېمە بولدى؟
   ئانامنىڭ بۇ سۆزى ژۈرەك-باغرىمنى تېخىمۇ ئۆرتەپ تاشلىدى.ئۆزەمنى ئانامنىڭ باغرىغا ئاتتىم.
   -ئاتا،ژېنىم ئاتا! مەن ئەندى قانداق قىلىمەن؟...بىزنى نېمىشكە تاشلاپ  كەتتىڭ؟-ئۆپكە-ئۆپكەمنى باسالماي قالدىم.
   -قوي بالام،ژىغلىما،كەچتە ژىغلىغان يامان،-ئانام باشلىرىمنى،ئۈزلىرىمنى توختىماي سىلاتتى. قىرى بۇزۇلغان ئېرىقنىڭ سۈيىدەك ئىككى كۆزىمدىن ئېقىۋاتقان ياشلىرىمنى ئالقانلىرى بىلەن سۈرتۈۋاتقان ئانام مېنىڭ زارىمغا چىدىماي قالدى...مېنى باغرىغا مەككەم بېسىۋالدى...
   ئانام ئاۋاز چىقىرىپ ژىغىلمىغىنى بىلەن ئىچىدە ژىغلاۋاتاتتى،ژۈرىگىدە ژىغلاۋاتاتتى. بۇنى ئانامنىڭ ئىچ-ئىچىدىن ئۆپكىدەۋاتقىنىدىن،پۈتۈن ۋۇژۇدىنىڭ ئاچچىق ژۇدالىق ئوتىدىن تىترەۋاتقانلىغىدىن سېزىپ،بىلىپ تۇراتتىم...
  مانا موشۇلار كۆز ئالدىمدىن  بىر-بىرلەپ ئۆتۈشكە باشلىدى.
   چىدىدىم. ئورنىمدىن تۇرۇپ كەتتىم.ژۈرىگىم كۆيۈپ،ئىچىشىپ كېتىۋاتاتتى...مۇزدەك سۇدىن بىر كرۇژكىنى دەم ئالماي ئىچىۋەتتىم. بۈگلۈكنىڭ چېتىدە پۇتۇمنى ساڭگىلىتىپ،تۈگۈمەس ئازاپلىق ئوي-خىياللارغا بېرىلگەن ھالدا ئولتاردىم.
   كامېرا ئىچىدىكىلەر شۇ باياقىچە پۇشۇلدىشىپ،خورەك تارتىشىپ،ناۋان-ناۋاندا "تارت-تارت"ئېتىپ قويۇپ،دۇنىيادىن بېغەم راھەتلىنىپ ئۇخلىشىۋاتاتتى.
   خىياللىرىم يەنە قايتىدىن ژىراقلارغا قاراپ قانات قاقتى...
   باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ،بىراق مەن ئۈچۈن ئاتامدىن ژۇدا بولۇش،مېنىڭ شېرىن ئارزۇ-ئارمانلىرىمنى كۇمپەي-كۇم قىلىپ تاشلىغان ئېدى. ھايات مەن ئۈچۈن مەنىسىزدەك،ھېچ بىر قىزىغى يوقتەك بىلىنەتتى. ھەممە نەرسىگە بېپەرۋا قارايدىغان بولۇپ قالدىم. ئوقۇشتىنمۇ سۇسلاشتىم. ئاتام ھايات ۋاقتىدا قولۇمدىن كىتاپ چۈشەرمەتتىم. ئاتامدىن قانداق ئايرىلدىم،كىتاپتىنمۇ شۇنداق ئايرىلدىم. زادىلا ئوقۇغۇم كەلمەيدۇ،دەرىس قىلغۇممۇ كەلمەيدۇ.
   بىر كۈنى كەچلىك تاماقتىن كېيىن ئانام،بىردە ماڭا ئىچى ئاغىرىپ،مېنى ئاياۋاتقاندەك،بىردە مېنىڭدىن كۆڭلى سۇ ئىچمەي،مېنىڭدىن رەنژىۋاتقاندەك سۆزلەپ،شۇنداق دېدى؛
   -ئوغلۇم،ئاتاڭنىڭ ئۆلۈمىدىن كېيىن سەن باشقىچىلا بالا بولۇپ قېلىۋاتىسەن؟ بۇرۇن سەن قانداق ئېدىڭ،ھازىر قانداق؟..ئاتىسى ئۆلگەن يالغۇز سەن ئەمەس،بىز ئەمەس. ئاللاھنىڭ تەغدىرى،مەرھۇمنىڭ كۆرۈدىغان كۈنى،يەيدىغان رىسقى شۇنچىلىك ئېكەن. ئاللاھغا مىڭ قەتلىك شۈكرى،ئاتاڭ خېلە ئۇزاق ئۆمۈر كۆردى. ئۇنچىلىك ياشقا يەتمەي ئۆلۈپ كېتىۋاتقانلار قانچىلىك؟...بۇ دۇنىيادا ھېچ كىم قالمايدۇ،ھەممە ئادەم ئۆلىدۇ. بىرسى ياش كېتىدۇ،بىرسى كەچ كېتىدۇ دېگىنىدەك،رىسقى پۈتكەندە ھەممە بۇ پانىيدىن باقىيغا كېتىدۇ...ياراتقان ئېگەم  ئاتاڭنىڭ ياتقان يېرىنى ژەننەتتە قىلغاي؟!-دەپ ئانام كۆز چاناقلىرىدىكى ياشلىرىنى ياغلىغىنىڭ ئۇچى بىلەن سۈرتكەندىن كېيىن،ئۇھ دەپ ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدىدە،سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.-بىز سېنى قانچىلىك ئارزۇلاپ ئۆستۈرگەن ئېدۇق؟.. ئاتاڭ سېنىڭ ياخشى ئوقۇپ،چوڭ بولغاندا ئالىم بولۇشىڭنى،چوڭ ئادەم بولۇشىڭنى قانچىلىك ئارزۇ قىلاتتى. سەن ئۆزەڭمۇ "مەن ياخشى ئوقۇيمەن،ئالىي مەكتەپلەردە ئوقۇيمەن،ئالىم بولىمەن،چوڭ باشلىق بولىمەن!"دەپ كەلگەن ئېدىڭغۇ؟ ئاتاڭ ئۆلۈشى بىلەنلا،كېچىلەپ ئولتىرىپ دەرىس قىلىشتىن،كىتاپ ئوقۇشتىن قالدىڭ. سېنىڭ بۇ ئىشىڭدىن ئاتاڭنىڭ روھى قورۇنىدۇ،تىنىچ ياتالمايدۇ. ھەممە نەرسىگە سەۋىر قىلىش كېرەك،بالام!
   سەن كىچىگىڭدىن ئەقىللىق،زېرەك بالا ئېدىڭغۇ؟ ئاتاڭ ساڭا قاراپ "مېنىڭ بۇ بىر تال يالغۇزۇم ئونغا بەرگۈسىز بالا بولىدۇ"دەپ ساڭا قانچىلىك چوڭ ئۈمۈت باغلاتتى. ئەڭ بولمىغاندا،ئاتاڭنىڭ ئۈمۈتىنى ئاقلا،ياخشى ئوقى،ئوقۇشنى تاشلىما،ئوغلۇم؟...
   ئانامنىڭ ئەشۇ سۆزلىرىدىن كېيىن مېنىڭدە ئوقۇشقا دېگەن قىزىقىش-ئىنتىلىش،ئىشتىياق ياڭلىۋاشتىن ئويغانغان ئېدى.
   مەكتەپنى ئەلا باھادا تاماملىدىم.
   ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش ماڭا نەسىپ بولمىدى!...
   سەن قانچىلىك ئەقىللىق،ئىختىدارلىق،تالانتلىق بولما،بەرىبىر،بىزنىڭ مەملىكەتتە ئالىي بىلىم ئېلىش ئۈچۈن ئوقۇش پۇلى تۆلەش كېرەك. ئۇنداق ئاقچا بىزدە يوق ئېدى.
   ئاتام ھايات بولغىنىدا،مېنى چوقۇم ئالىي مەكتەپتە ئوقۇتاتتى. مېنىڭ ياپونىياگە چىقىپ ئوقۇش ئارزۇ-ئارمانلىرىم سۆزسىز ئەمەلگە ئاشقان بولار ئېدى.
   ئاتام ئۇزاق ژىل مائارىپ ساھاسىدا خىزمەت ئىشلىگەن كىشى. پېنسىياگە چىققاندىن كېيىن، دۆلەت يامان ئەمەس پېنسىيا ئاقچىسى بېرەتتى. ئاتامنىڭ پېنسىياسى ئائىلىمىزگە پاڭ-شىڭ يېتىدىغان. ئاتام؛"ئوغلۇمىزنى ئوقۇتۇش ئۈچۈن بىر ئاز ئاقچا كېرەك"دەپ،خېلە ژىللاردىن بېرى ئازدۇ-تولا ئاقچىمۇ ژىغىپ قويغان ئېكەن. مېنىڭ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇشۇم ئۈچۈن ژىغىۋاتقان ئۇ ئاقچىنىڭ مەلۇم قىسمىنى ئاتامنىڭ ئۆلۈمىگە،يەتتە نەزىرى،قىرقى نەزىرى دېگەنگە ئوخشاش قايغۇلۇق مەراسىملارغا ئىشلەتتۇق.
   ئاتام ۋاپات بولۇپ،ئارىدىن ئۈچ ئاي ئۆتكەندىن كېيىن ئانام قاتتىق ئاغرىدى. ئاغرىغاندىمۇ بەك قاتتىق ئاغرىدى. مەن تولىمۇ قورقۇپ كەتتىم. ئەگەر ئۆيدە ئاقچا بولمىغىنىدا،ئەشۇ ئاغرىق ئانامنى ئۇ دۇنىياغا-ئاتامنىڭ يېنىغا ئېلىپ كېتەتتىمىكېن...ئانام بىر ئايدىن ئارتۇق ئاغرىقخانىدا يېتىپ،داۋالىنىپ،ئاللاھقا مىڭ قەتلى شۈكرى،ساقىيىپ چىقتى.
   ئانامنى داۋالىتىش ئۈچۈن نۇرغۇن ئاقچا كەتتى.
   ئاتامنىڭ مېنى ئوقۇتۇش ئۈچۈن ژىغىپ ژۈرگەن ئەشۇ ئاقچىلىرىمۇ تۈگىدى.
   مېنىڭ تەلىيىمگە ژان كۆيەر بىرەر باي تۇققانلار بار بولغان بولسىچۇ كاشكى؟! ئۇنداق قېرىنداشلار بىزدە يوق ئېدى. بارلىرىنىڭ ئۆزى،يەنى دادامنىڭ بىر ئىنىسى بىلەن بىر سىڭلىسى ئائىلىسى بىلەن ئىلى ۋىلايىتىنىڭ ئالتۆي يېزىسىدا تۇرىدۇ. دېخانلار. كۈنىنى ئاران-ئاران كۆرۈۋاتقان نامرات بېچارىلەر. شۇڭا "دېخان دېگەن ھېچ قاچاندا باي بولمايدۇ،ئامما ئاچتىن ئۆلمەيدۇ"دېگەن گەپلەر بېكار ئېيتىلمىغان ئېكەن؟
   ئانامنىڭ غۇلژىدا يېگانە ئىنىسى بار. ئۇ بىزدىن ئۈچ-تۆرت كوچا نېرىدا تۇراتتى. كىچىكىنە ئاشخانىسى بار. مانتىپەزلىك قىلىدۇ. كۆپ بالىلىق ئادەم. بالىلىرى كىچىك. ئايالى ئاغرىقچان. تاپقان پۇلى ئاغرىقچان ئايالىنى داۋالىتىش،بالا-ژاقىسىنى ئاسراشتىن ئاشمايدۇ. كۈنىنى ئاران-ئاران كۆرۈپ ژۈرگەن بىر كەمبىغەل كاسىپ ئادەم.
   غۇلژىدىكى  چوڭ-كىچىك ئەمەلدارلار بىلەن خىزمەتچى-كادرلارنىڭ،شۇنداقلا سودىگەر بايلارنىڭ مېنىڭ بىلەن بىر مەكتەپتە ۋە شەھەرنىڭ باشقىمۇ مەكتەپلىرىدە ئوقۇغان،مەن ياخشى تونۇيدىغان ئوغۇل-قىزلىرى ئالىي مەكتەپلەرگە قوبۇل قىلىندى. ئۇلارنىڭ ھەممىسى دېگىدەك ماڭا قارىغاندا،تۆۋەن باھادا ئوقۇغان. ئۇلاردىن بەزىلىرىنىڭ ئۆي تاپشۇرۇقلىرىنى دايىم مەن ئىشلەپ بېرەتتىم. ئەشۇ سىنىپداشلىرىمنىڭ كۆپچىلىگى ئۈرۈمچىگە،بىر نەچچىسى بېژىن،شاڭخەيلەرگە،ھەتتا مەن ئارزۇ قىلغان ياپونىياگە ئالىي مەكتەپلەردە ئوقۇشقا ماڭدى.
   مېنىڭ پۈتۈن قەلبىم،ۋۇژۇدۇم ھەم ھەۋەس ھەم ھەسەت ئوتىدا كۆيدى.
   ئاتام ھايات بولغىنىدا، بىلىمگە دېگەن چاڭقىغان تەشنالىغىمنى قاندۇرۇش ئۈچۈن مەنمۇ ئەشۇ قىز-ئوغۇللارغا  ئوخشاش چەكسىز بەخىتكە بۆلەنگەن بولاتتىم.
   ئامال قانچە! مېنىڭ بۇ شور پېشانەمگە ئۇ بەخىتلەر يېزىلمىغان ئېكەن!...
   شۇنىڭ بىلەن تىرىكچىلىكنىڭ كويىدا،يالغۇز ئانامنى ياخشى بېقىپ،رازىلىغىنى ئېلىش ئويىدا كىتاپ-دەپتەرنى،قەغەز-قەلەمنى ژىغىشتۇرۇپ قويدۇمدە،ئاتاڭمۇ بازار،ئاناڭمۇ بازار دەپ،ئېلىپ-ساتارلىقنى ئۆزەمگە كەسىپ قىلدىم. دەسمى بولمىغاندىن كېيىن،بازاردا ئۇششاق-چۈشەك نەرسىلەرنى ئېلىپ-سېتىپ تاپقان ئازدۇ-تولا ئاقچا بىلەن ئۇنى بۇنىڭغا،بۇنى ئۇنىڭغا ئۇلاپ دېگىدەك،كۈنىمىز ئۆتۈشكە باشلىدى...
   -ھوي،قەيسەر،ئۇخلىماي نېمىگە ئولتىرىسەن؟-ئۇيقىدىن ئويغانغان ۋاڭ جۈن خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى.
   -ئۇيقۇم كەلمەيۋاتىدۇ،-دېدىم قىسقىلا.
   ئۇ باشقا گەپ قىلمىدى. بۈگلۈكتىن پەسكە چۈشتى. ئۇيقۇلۇق ئەسنىگەچ،بىر-ئىككى كېرىلدىدە،بۇلۇڭغا باردى. ژىرىلدىتىپ ئۇزاق سىيدى. ئاندىن كرانىكتىن سۇ ئېلىپ ئىچتى. يېنىمغا كېلىپ ئولتاردى.
   -قەيسەر،بايقايمەن،سەن ناھايىتى كۆپ ئويلايسەن.نېمىنى ئويلايسەن؟- ئۇنىڭ ئۇيقىسى قانغان بولسا كېرەك،كامېرا ئىچىدىكىلەرنىڭ قاتتىق ئۇخلاۋاتقىنىدىن پايدىلىنىپ،مېنىڭ بىلەن ئوچۇق-يورۇق سۆزلەشكۈسى كېلىۋاتقانلىغىنى بىردىن سەزدىم.
   -نېمىنى ئويلايدۇ دەيسەن،ئاغىنە. يالغۇز ئانامنى ئويلاۋاتىمەن.
   -ئاتاڭ يوقمۇ؟
   -ئۆلۈپ كەتكەن.
   -ئاكىلىرىڭ،ئۇكىلىرىڭ،ھەدە-سىڭىللىرىڭ باردۇ؟
   -يوق. ئۇلار كىچىك ۋاقىتلىرىدا ئۆلۈپ كەتكەن ئېكەن.
   -سەن يالغۇزمۇ؟
   -ھە،يالغۇز ئوغۇلمەن.
   -ئاناڭ قانچە ياشتا؟
   -ياشىنىپ قالغان. ئۆزى ئاغرىقچان. ئانامدىن كۆپ ئەنسىرەيمەن...
   ئۇنىڭ ماڭا ئىچى ئاغرىغاندەك قىلدى.يېنىمغىراق سىلژىپ،يېقىن ئولتاردى. ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن سەمىمىيلىك،مېنىڭ دەرت-ھەسرەتلىرىمگە شېرىك بولغۇسى كېلىۋاتقاندەك بىر خىل ئىپادىلەرنى كۆردۈم.
   -خاپا بولما،دوستۇم،-دەپ ئۇ مۈرەمگە قولىنى قويدى.
   -رەخمەت ساڭا،ۋاڭ ژۇ!-دېدىم ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئېلىپ.
   -مېنىڭمۇ قېرى ئاتام بىلەن ئانام بار. ئۇلار ئىچكىرىدە،خونەندە...
   -خونەندە؟
   -ھە،خونەندە. مەن ئۆزەممۇ خونەندە تۇغۇلۇپ، چوڭ بولغان. شىنژاڭغا چىققىنىمغا بىيىل بەش ژىل بولدى.
   -شۇنداقمۇ؟ مەن بۇنى بىلمەپتىمەن؟
   -مەن ئېيتمىسام، سەن نەدىن بىلىسەن!
   -دېمەك،سەن خونەنلىك ئېكەنسەندە؟
   -شۇنداق،-دەپ ئۇ بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. دۇنىيادىن بېغەم پۇشۇلداپ،خورەك تارتىشىپ ئۇخلاۋاتقانلارغا بىر پەس زەڭ سېلىپ قاراۋالغاندىن كېيىن،سۆزىنى پەس ئاۋازدا داۋام قىلدى.-بىزنى غەربىي دىيارنى ئېچىش سىياسىتى بىلەن شىنژاڭغا ئېلىپ چىققان. ئىچكىرى ئۆلكىلەردە "شىنژاڭ باي،كەڭ،گۆزەل،گۆھەر زىمىن" دەپ توختىماي تەشۋىق قىلىدۇ. راست،شۇنداق ئېكەن. بىراق،بەرىبىر،ئۆزەم تۇغۇلۇپ ئۆسكەن خونەنگە يەتمەيدۇ!
   -توغرا ئېيتىسەن،ھەر كىمنىڭ ئۆزىنىڭ تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ژايى ئەزىز،-دېدىم ئۇنىڭ سۆزىگە يارىشا.
   -بۇ سۆزىڭگە مەن قوشۇلىمەن.-دېدى ئۇ.
   -ئاتا-ئاناڭنىڭ سەندىن باشقا بالىلىرى باردۇ؟
   -بىز ئىككى بالا ئېدۇق. ئاكام بىلەن مەن. ئۇ ھازىر يوق!
   -نەگە كەتتى؟ چەت ئەلگە چىقىپ كەتكەنمۇ؟
   -چەت ئەلگە چىقىپ كەتسىغۇ تولىمۇ ياخشى بولاتتى. بىراق، چىقىپ كېتەلمىدى...
   -نېمىشكە؟
   -1989-ژىلدىكى بېژىن تьيانьئەنمىن قانلىق ۋاقىئەسىنى بىلىسەنغۇ؟
   -ئانچە-مۇنچە ئاڭلىغانمەن.
   -شۇ ژىلدىكى،بېژىندىكى ستۇدېنت-ياشلارنىڭ كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ سىياسىتىگە قارشى نارازىلىق نامايىشىنى ئۇيۇشتۇرغۇچىلارنىڭ بىرسى مېنىڭ ئاكام ئېدى. سىلەرنىڭ مىللەتنىڭ بالىسى ئۆركەشمۇ رەھبەرلەرنىڭ بىرسى بولغان. ئۇ ئىشلاردىن سېنىڭ خەۋىرىڭ بولۇشى كېرەك؟ مېنىڭ ئاكام ئەشۇ ئۆركەش بىلەن يېقىن دوست ئېكەن...
   "بۇ راست ئېيتىۋاتامدۇ ياكى مېنىڭدىن سۆز ئېلىش ئۈچۈن گەپ ياساۋاتامدۇ؟"دېگەن ئوي بىلەن ئۇنىڭ كۆزلىرىگە تىك قارىدىم. ئۇ كۆزلىرىنى مېنىڭدىن ئېلىپ قاچقىنى يوق.
   ئىككى ژۈپ كۆز بىر-بىرسىگە تىك قادالغىنىچە،بىر نەچچە دەقىقە قېتىپ قالدى.
   بىرسىدە راست-ھەققانىيلىق،بىرسىدە گۇمانلىنىش،ئىشەنمەسلىك!
   -ئەشۇ ئاكامنى تьيانьئەنمىن مەيدانىدا تانكىغا چەيلىتىپ ئۆلتۈرىۋەتتى!...-ئۇ شۇنداق دەپ بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت ئولتىرىپ قالدى. بىر چاغدا قۇلۇغىمغا ئاستا پىچىرلىدى.-شۇنىڭ ئۈچۈن مەن بۇ تۈزۈمنى،كوممۇنىستىك تۈزۈمنى،كوممۇنىستىك پارتىيانى ژېنىمدەك ئۆچ كۆرۈمەن!...
   -ئۆزىنىڭ پۇخرالىرىنى تانكىنىڭ زەنژىر تاپانلىرىدا تىرىك چەيلىتىپ ئۆلتۈرىشتىن ئارتۇق ۋەھشىيلىك بولماس؟!-دەپ مەن ئۇنىڭ تىزى ئۈستىدە بىلىنە-بىلىنمەس تىتىرەۋاتقان قولىنى ئالقانلىرىم ئارىسىغا ئالدىم. ئۇ ماڭا ئەژايىپ بىر مىننەتدارلىق تۇيغۇسى بىلەن ئۇزاق قارىدىدە،شۇنداق دېدى؛
   -مېنىڭ ئاكام ئۆركەش بىلەن ئەشۇ قانلىق نامايىشتا قول تۇتۇشۇپ،دەھشەتلىك ئۆلۈمدىن قورىقماي ئىرادە كۆرسەتكەنلىگى ئۈچۈن مەن سىلەرنى،ئۇيغۇرلارنى ياخشى كۆرۈمەن. بولۇپمۇ ساڭا ئوخشاش تاياق-توقماقتىن قورىقمايدىغان ژاسۇر، گاڭگۇڭ،نوچىلارنى!
   -مېنىڭ گاڭگۇڭ،نوچىلىغىمنى نەدىن بىلىسەن؟-دېدىم چاقچاق ئارىلاش.
     -ئەشۇ بىرىنچى كۈنىلا مەن سېنىڭ بىزدىن قورىقماي، تىك تۇرغانلىغىڭدىن،شۇنچە تاياققا غىڭ قىلمىغانلىغىڭدىنلا، سېنىڭ گاڭگۇڭ،نوچى ئېكەنلىگىڭنى بىردىن بىلگەنمەن.
   -شۇنداقمۇ تېخى؟
   -ھە،شۇنداق!
   -مەن ساڭا ئېيتسام،-دېدى ئۇ.-سېنى بىر كۆرۈپلا،سېنىڭ كۆزلىرىڭدىن سېنىڭ قانداق ئوغۇل بالا ئېكەنلىگىڭنى بىلگەنمەن. سەن كۆپنى بىلىسەن،ئەقىل-پاراسىتىڭ يېتەرلىك.
   -نەدىن ئۇنداق بولسۇن. مەن ئوتتۇرا مەكتەپ پۈتۈرگەن،ئالىي مەكتەپ ئوقۇمىغان تۇرسام؟
   -گەپ ئالىي مەكتەپ ئوقۇغاندا ئەمەس. ئالىي مەكتەپ پۈتۈرگەن گاچچىلار تولۇپ تۇرۇپتۇ.
   -دېمەك،سەنمۇ ئالىي مەكتەپ كۆرمىگەن،ئوتتۇرا مەكتەپ بىلىمىگە ئېگە ماڭا ئوخشاش "ئەقىلدار" ئېكەنسەندە؟-سۆزۈمنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئۇلىدىم.
   -توپ-توغرا ئېيتتىڭ،قەيسەر. ئاكام ئۆلگەندىن كېيىن،-دەپ ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدىدە،ئاندىن بىرسى ئاڭلاپ قالمىسۇن دېگەندەك ئاستا سۆزلەپ، شۇنداق دېدى.-ئوقۇغىم كەلمىدى. ھەممە نەرسىگە ئۆچ بولۇپ كەتتىم. بولۇپمۇ،ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەن نەرسىگە!
   -ئاكاڭ ئۆلگەندىن كېيىن،ئاتا-ئاناڭنى تاشلاپ،شىنژاڭغا نېمە دەپ چىقتىڭ؟
   -مەن يامان كۆرۈدىغان موشۇ كوممۇنىستىك پارتىيا بۇ ئۆلكىگە بەزىلەرنى ئالداپ،بەزىلەرنى مەژبۇرىي تۈردە ئېلىپ چىقىدۇ. موشۇنىڭدىن ئۆزەڭ خۇلاسە چىقىرىۋال؟
   -چۈشۈنۈشلىك.-دېدىم مەن ۋە ئۇنىڭدىن سورىدىم.-ئاتا-ئاناڭنىڭ ئەھۋالى قانداق ھازىر؟
   -يامان ئەمەس،ياخشى. ھەر ئىككىسى پېنسىيادە. ئىلگىرى ئۇلار فابرىكىدا ئاددىي ئىشچى بولۇپ ئىشلىگەن. پېنسىيا ئاقچىلىرى ئۆزلىرىگە يېتىپ ئاشىدۇ. سېنىڭ ئاناڭ پېنسىيا ئاقچىسى ئالىدىغاندۇ؟
   -نەنىڭ پېنسىيا ئاقچىسى دەيسەن. ئاتام ئالاتتى. ئۆلگەندىن كېيىن بەرمەس بولدى. ئۇ كىشى ئۇزاق ژىل مائارىپ ساھاسىدا خىزمەت ئىشلىگەن. يامان ئەمەس پېنسىيا بېرەتتى.
   -پېنسىيا ئالمىسا،ئاناڭنى ھازىر كىم بېقىۋاتىدۇ؟
   -شۇنى ئويلاپ،ئانامنى ئويلاپ،بۇ ئۇزاق كېچىلەرنى موشۇنداق ئاھ ئۇرۇپ،ئۇيقۇسىزلىقتا ئۆتكۈزىۋاتىمەن،ئاغىنە.
   - يېقىن ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭ باردۇ؟
   -كۆپ ئەمەس،بار. ئۇلارنىڭ ھەممىسىلا ژېنىنى ئاران-ئاران بېقىپ كېلىۋاتقان كەمبىغەل كىشىلەر.
   -سېنىڭ ئەھۋالىڭ بەك ئېغىر ئېكەن،دوستۇم...
    ئارىغا بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىتلىق چۆمدى.
   ھەر ئىككىمىز ئۆز خىياللىرىمىز بىلەن بەنت ئېدۇق.
   -ئاتا-ئاناڭنىڭ يېنىغا،ئۆز يۇرتىڭغا كەتكۈڭ كەلمەمدۇ؟-دەپ سورىدىم بىر چاغدا ئارىدىكى ژىم-ژىتلىقنى بۇزۇپ.
   -سېنىڭ نېمە دېمەكچى بولۇۋاتقىنىڭنى چۈشۈنىۋاتىمەن،-دەپ كۈلۈمسىرەپ قارىدى ماڭا. 
   -نېمىنى چۈشۈنىۋاتىسەن؟-دەپ سورىدىم.
   -ھەممىنى،-دېدى ئۇ ماڭا مەنالىق تىكلىنىپ.-شىنژاڭ باي،كەڭ،گۆھەر زىمىن! بۇ يەر ياخشى. ھەممە نەرسە بار. باياشەتچىلىك،كەڭچىلىك. نېمە قىلىمەن دېسەڭ،قانداق ياشايمەن دېسەڭ،ئەركىنچىلىك!
   -ھەممىگە ئۇنداق ئەمەسقۇ؟ بىرسىگە باياشەتچىلىك،بىرسىگە قەھەتچىلىك. بىرسىگە كەڭ،بىرسىگە تار!
   -ئۇ دېگىنىڭ توغرا. مەن سېنى چۈشۈنىمەن. بىراق،سەن ئوچۇق ئېيتمايۋاتىسەن؟
   -نېمىنى ئوچۇق ئېيتىشىم كېرەك؟
   -مەيلى، ئېيتمىساڭ ئېيتما. چۈنكى سەن ماڭا ئىشەنمەيسەن؟ ئىشەنمىگەنمۇ بىر ھېساپتا ياخشى. بۈگۈنكى كۈندە بۇ دىيار ئادەملىرىنىڭ بىر-بىرسىگە ئىشەنمەس،سىر ئېيتماس بولۇپ قالغانلىغىدىن مېنىڭ ياخشى خەۋىرىم بار،قەيسەر؟... سېنىڭ مىللىتىڭنىڭ ئۆزى بىر-بىرسىگە ئىشەنمەس بولۇپ قالغان بۇ زاماندا ماڭا ئوخشاش غەيرى مىللەتكە ئىشەنمىگىنىڭمۇ بىر ھېساپتا توغرا.ئۇنىڭ ئۈستىگە تۈرمە ئىچىدە...
   مەن ئۇنىڭ سۆزلىرىگە ئىنكاس قايتۇرمىدىم. ئىچىمدە ئۆزەمچە ئويلىدىم؛گەپ-سۆزلىرى توغرا،ژايىدا. بىراق،كىم بىلىدۇ،ئۇنىڭ ئويىدا نېمىلەر بار؟ بۇ،مۈمكىن ھۆكۈمەتنىڭ موشۇ يەردىكى ئۆز ئادىمىدۇ؟ ھېچ نەرسە دەپ بولمايدۇ. ھەر ھالدا ئېھتىيات قىلىش كېرەك. ئويلاپ سۆزلەش كېرەك. بەزىدە بىر ئېغىز سۆز بېشىڭغا بالا بولىدۇ...
   -مەن تارىخقا كۆپ قىزىقىمەن،-دېدى ۋاڭ جۈن بىر چاغدا سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ.-تارىخ كىتاپلارنى كۆپ ئوقۇيمەن. سېنىڭ ئەژدادلىرىڭ نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن چوڭ خانلىقلارنى،دۆلەتلەرنى قۇرغان ئېكەن؟  شۇ دەۋىرلەردىكى ئۇرۇشلاردا ئۇلار بىزنىڭ خانلارغا،پادىشاھلارغا كۆپ ياردەمەرنى قىلغان ئېكەن. خەن مىللىتىنىڭ خان،پادىشاھلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ خان،پادىشاھلىرىغا چىرايلىق قىزلىرىنى سوغا قىلىپ،خوتۇنلۇققا بېرەتتىكەن. بۇلارنى مەن تارىخى كىتاپلاردىن ئوقۇغانمەن.
   چىڭگىزخان دەۋرىنى ئالىدىغان بولساق،چىڭگىزخان ئۇيغۇرلارغا قىرغىنچىلىق ئۇرۇشلىرىنى ئاچمىغان ئېكەن. ئېچىش ئەمەس،ئىدىقۇت ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ پادىشاھى بائۇرچۇق ئارت تېكىننى ئۆزىنىڭ بەشىنچى ئوغلى دەپ ئېلان قىلىپ،چىرايلىق قىزىنى توقاللىققا بەرگەن ئېكەن. خەت-يېزىقنى چىڭگىزخانغا-موڭغۇللارغا ئۈگەتكەنمۇ ئۇيغۇرلار ئېكەن. كۆردىڭمۇ،سەن قانداق خەلىقنىڭ ئەۋلادى؟!...
   ئۇنىڭ بۇ سۆزلىرىگە ھەيران قالدىم. بۇ تارىخنى مەنمۇ ياخشى بىلىمەن. بىراق،خونەنلىك بىر خىتاينىڭ،تۈرمىدىكى بىر مەھبۇسنىڭ ئېغىزىدىن بۇنداق سۆزلەرنى ئاڭلاش مەن ئۈچۈن ھەيران قالارلىق ئەھۋال ئېدى.
   مەن ۋاڭ جۈننى ياخشى كۆرۈشكە باشلىدىم.
   -ھوي،ۋاڭ جۈن،سەن ئەژايىپ ژىگىت ئېكەنسەنغۇ؟ مەن سېنى بىر گاڭگۇڭ،نوچى ئېكەن دەپلا ئويلىسام،ياق،سەن چوڭ بىر تارىخچى،چوڭ بىر فىلوسوف ئالىم ئېكەنسەنغۇ؟
   -مەن ساڭا بايا ئېيتتىمغۇ،سېنىڭ بىلەن مەن ئالىي مەكتەپ كۆرمىگەن بولساقمۇ،ئەشۇ ئالىي مەكتەپلەرنى پۈتۈرگەن خېلە-خېلىسىدىن ئۈستۈن تۇرىمىز. سەنمۇ ئاسان ژىگىت ئەمەس. سەنمۇ كۆپ بىلىسەن،كۆزلىرىڭ ئېيتىپ تۇرىدۇ. بىراق،ئوچۇق سۆزلىمەيۋاتىسەن؟ مەيلى،ھازىرچە سۆزلىمەي قوي. ئىككىمىز ئوچۇق-يورۇق سۆزلىشىپ،بەس-مۇنازىرە قىلىدىغان ۋاقىتلار تېخى ئالدىمىزدا!
  - ئىلاھىم، ئېيتقىنىڭ كەلسۇن،ئاغىنە!
   بۇ كۈنكى سۆھبىتىمىزنىڭ ئاخىرىغا شۇ يەردە چېكىت قويۇلدى.

تۈرمىدىكى ئىسلاھەت

   بىر كۈنى كېچىدە كامېرىنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،گۇندىپايلار پۇتىغا كىشەن سېلىنغان مەھبۇسنى ئەكىرىپ قويۇپ چىقىپ كېتىشتى.
   قارايمەن. ژىگىرمە ياشلار ئەتراپىدىكى چۇغى كىچىك،ئورۇق كەلگەن،قارا قۇمچاق ئۇيغۇر ژىگىتى. ساپلا خىتايلار ئارىسىدىكى يالغۇز ئۇيغۇر مېنى كۆرۈشى بىلەن ئۇنىڭ قورقۇش-تەشۋىشلىرى سەل تارقىغاندەك بولدى. ئۆزىنى ئەركىن تۇتۇشقا تىرىشتى. بۇنى مەن، ئۇنىڭ ھە دېگەندىكى ئەتراپىغا ئالاق-ژۇلۇق قاراشلىرىدىن كېيىنكى خاتىرژەملىگىدىن بىردىن بايقىدىم.
   -كەل ئۇكا،بۇ ياققا ئۆت؟-دەپ يېنىمدىن ژاي كۆرسەتتىم.
   -ياق،ئۇ ئولتارمايدۇ!-دېدى مەھبۇسلاردىن بىرسى.
   مەن لاپ ئېتىپ ۋاڭ جۈنغا قارىدىم.
   كۆزلەر بىر-بىرسى بىلەن بىر نەچچە دەقىقە ئۈزۈلمەي توقۇنۇشتى.
   بىز كۆزلىرىمىز ئارقىلىق سۆزلەشتۇق.
   مەن دېدىم ؛ "ۋاڭ جۈن،قارىغىنا،بۇ ساڭا ئوخشاش،ماڭا ئوخشاش ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىققان،بەقۇۋەت،ئانچە-مۇنچە تاياققا غىڭ قىلمايدىغانلاردىن ئەمەس،كىچىكىنىلا،نازۇك بىر ژان كۆرۈنىدۇ.بۇلارنىڭ مۇشتۇمى ئېغىر كېلىدۇ،كۆتۈرەلمەيدۇ...مونۇلىرىڭغا ئېيت،قانۇنغا ئۆزگەرتىش كىرگۈزەيلى؟ بۇنىڭدىن كېيىن بۇ يەرگە كىرگەن ئۇيغۇرنى ئۇيغۇر،خەنسۇنى خەنسۇ ئۇرىدىغان بولسۇن؟!..".
   ئۇ دېدى؛ "مەن سېنى چۈشەندىم. ئۇيغۇرىڭغا ئىچىڭ ئاغىرىۋاتىدۇ...ياشا دوستۇم،سېنىڭ بۇ ئىشىڭ ئۆز مىللىتىڭنى قانچىلىك ياخشى كۆرۈدىغانلىغىڭنىڭ،سۆيۈدىغانلىغىڭنىڭ بىر بەلگۈسى! ئۆز مىللىتىڭگە،ئۆز خەلقىڭگە دېگەن سۆيگۈ-مۇھەببەت مانا موشۇنداق يەردىن باشلىنىدۇ. مەن ساڭا قايىل! سېنىڭ دېگىنىڭچە بولسۇن. قانۇنغا ئۆزگەرتىش كىرگۈزسەك كىرگۈزەيلى!...".
   مەن دېدىم ؛ "رەخمەت ئاغىنە،مېنى چۈشەندىڭ،سۆزۈمنى يەردە قويمىدىڭ!".
   ئۇ دېدى ؛ "قەيسەر،شۇنى ياخشى بىلگىنكى، "بۇزۇلمۇس قانۇنغا" ئۆزگەرتىشنىڭ كىرگۈزىلىشنى مېنىڭ ساڭا بولغان ئېقىدەم،ئىككىمىزنىڭ دوستلۇغىنىڭ،مەڭگۈ دوستلۇغىنىڭ بەلگۈسى دەپ چۈشەنگەيسەن؟!".
   مەن دېدىم؛ "رەخمەت ساڭا،دوستۇم! مەن ئەندى ساڭا ئىشەندىم. مەرھۇم ئاكاڭ ئۆركەش بىلەن قانداق دوست بولغان بولسا، بىز ئىكىمىز شۇنداق دوستلاردىن بولۇمىز. ماڭا ئىشەن؟!".
   ئۇ دېدى؛ "ھەر ھالدا چاندۇرۇپ قويمايلى؟ سەۋەپ،بىزنىڭ ئىچىمىزدىمۇ شپىئونلارنىڭ بولۇشى مۈمكىن؟ قايسى كامېرىدا نېمە گەپ-سۆزلەر،نېمە ئىشلار بولۇۋاتقىنىنى تۈرمە باشلىغى بىلىپ تۇرىدۇ!".
   مەن دېدىم ؛ "ئۇنداق خەۋەرچى مۇناپىقلار ھەممە كامېرىدا بار! مەن ئويلايمەن،ئۇيغۇرنى ئۇيغۇرنىڭ ئۇرغانلىغىنى تۈرمە باشلىغى بىلسە،خوشال بولىدۇ،ئەلۋەتتە؟!...".
   دىلىمىزدىكى بۇ سۆزلەرنى ھەر ئىككىمىز كۆزلىرىمىز ئارقىلىق ئۇققاندەك،بىلگەندەك،ھەتتا ئاڭلىغاندەك بولغان ئېدۇق.
   ۋاڭ جۈن ئورنىدىن لىككىدە تۇردىدە،چاققانلىق بىلەن بۈگلۈكتىن سەكرەپ پەسكە چۈشتى.بۇيرۇق ئاھاڭدا شۇنداق دېدى ؛
   -بۈگۈندىن باشلاپ كامېرىغا كىرگەن "مېھماننى كۈتۈۋېلىش" قانۇنىغا ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈمىز!...
   كامېرا ئىچىدىكى ھەممىنىڭ ھەيرانلىقتا پاقىراپ قالغان كۆزلىرى ئۇنىڭغا تىكلەندى. ئۇ سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ،شۇنداق دېدى؛
   -ئەندى بۇ كامېرىغا كىرگەن ھەر قانداق ئۇيغۇر "مېھماننى"ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز كۈتۈۋالىدىغان،خەنسۇ "مېھماننى"خەنسۇلارنىڭ ئۆز كۈتۈۋالىدىغان بولسۇن!-دېدى ئۇ سوت ھۆكۈمىنى ئوقۇۋاتقان سۇدىيادەك ھۆكۈم چىقىرىپ.
   كامېرا ئىچىدە بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىتلىق ھۆكۈم سۈردى.
   كامېرىنىڭ "گاڭگۇڭ،نوچىسىنىڭ"بۇ ئۆزگەرتىشىگە ھېچ كىم قارشىلىق بىلدۈرەلمىدى.
   شۇنىڭ بىلەن يېڭى "مېھماننى" كۈتۈۋېلىش ماڭا تاپشۇرۇلدى.
   ئۇنىڭ پۇتىدا كىشەن،مېنىڭ پۇتۇمدا كىشەن!
   ئۇنى بۇلۇڭغا ئاپارغىچە قۇلۇغىغا پىچىرلاۋالدىم؛ "بىلىپ قوي،سېنى قاتتىق ئۇرغاندەك قىلىمەن،بىراق ئاستا ئۇرىمەن. ۋاي ژان دەپ ۋاقىرىغىن؟".
   بۈگلۈك ئۈستىدە ياتقان،ئولتىرىشقان مەھبۇسلار بەئەينى تېئاتر زالىدىكى تاماشىبىنلاردەك،سەھنە پەردىسىنىڭ ئېچىلىشىنى،سەھنىدە قىزىق بىر ئويۇننىڭ كۆرسۈتىلىشىنى كۈتۈۋاتقاندەك،بىزگە قاراپ تۇرىشاتتى.
   "توۋۋا،-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم،-مونۇ تەتۈر زاماننى قارا!...ئۇيغۇرنى ئۇيغۇرغا ئۇرغۇزۇپ قويۇپ،مونۇ كەلگۈندىلەرنىڭ تاماشە كۆرۈپ ئولتارغىنىنى؟ خەپ،ئامال قانچە!..".
   تۈرمە "قانۇن-قائىدىسى" بويىچە كۆرسۈتىلىدىغان،بىرسىگە ئازاپ،باشقىلىرىغا ھۆزۈر بېغىشلايدىغان تۈرمە "سپېكتاكلى" بىر نەچچە مىنۇت داۋام قىلدى. مەن ئۇنىڭ توغرا كەلگەن يېرىگە ئۇرۇۋاتىمەن.ئۇ ۋاقىراۋاتىدۇ،زارلىنىپ،يېلىنىپ-يالۋۇرىۋاتىدۇ...
   -بولدى قىل؟!-دەپ ۋاڭ جۈن مېنى ئۇرۇشتىن توختاتتى.
   يېڭى "مېھماننى" كۈتۈۋېلىش مەراسىمى شۇنىڭ بىلەن تامام بولدى.
   -ئاپىرىپ ياتقۇزۇپ قوي،ئەندى دەم ئالسۇن!-دېدى ۋاڭ جۈن.
   مەن ئۇنى يۆلەپ،بۈگلۈكنىڭ چېتىگە ئاپىرىپ ئولتارغۇزدىم.
   -سۇ ئىچەمسەن،ئۇكا؟-سورىدىم.
   -مەيلى.-دېدى ئۇ زەئىپ ئاۋازدا.
   كروژكىدا سۇ ئەكىلىپ بەردىم. ئۇ گۈپۈلدەپ ئىچىۋەتتى.
   -رەخمەت،ئاكا،-دېدى ئۇ ئاستا ئۆز ئانا تىلىدا سۆزلەپ.
   -خاپا بولما،ئۇكا. بۇ يەرنىڭ قانۇن-قائىدىسى شۇنداق ئېكەن،-دېدىم.
   -بۇنى مەن ياخشى بىلىمەن.-دېدى ئۇ.-ساڭا رەخمەت.ئەگەر سەن بولمىغان بولساڭ،بۇلار مېنىڭ مومامنى كۆرسۈتەتتى. ھېلىمۇ تەلىيىمگە بۇ يەردە سەن بار ئېكەنسەن،مېنى چوڭ ئازاپتىن قۇتۇلدۇرۇپ قالدىڭ،ئاكا!...
   ئۇنىڭغا يېنىمدىن ژاي بەردىم. ئىككىمىز قاتارلىشىپ ياتتۇق.

   كامېرا ئىچىدىكىلەرنىڭ ھەممىسى تاتلىق ئۇيقىغا كەتكەن. يېنىمدا ياتقان بالا ئۇ يان-بۇ يان ئۆرۈلدى. ئۇ مېنىڭ ئويغاق ياتقانلىغىمنى سەزگەن بولۇشى كېرەك. بىر چاغدا؛
   -ئاكا،سەن ئۇخلىمىدىڭمۇ؟-دەپ ئاستا پىچىرلىدى.
   -ئۇيقۇم كەلمەيۋاتىدۇ،-دېدىم مەنمۇ پىچىرلاپ.
   -سەن نەلىك،ئاكا؟
   -موشۇ غۇلژىلىق.ئۆزەڭچۇ؟
   -تېكەسلىك.
   -ئېتىڭ نېمە؟
  -يۇسۈپژان!
   -سىياسىي مەھبۇس ئوخشىمامسەن؟
  -ھە،شۇنداق.سىياسىي مەھبۇس!
  -چوڭ بىر مەسىلە چىقارغان ئېكەنسەندە؟
  -پارتلىتىش بومبىسى ياسىغان،دەپ قولغا ئالدى. مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىندىم!...
   ئۇ ئاستا پىچىرلاپ سۆزلەۋاتىدۇ. مەن "ھە،ھە"دەپ تىڭشاپ قويۇۋاتىمەن. "يامان بوپتۇ،ياخشى بوپتۇ"دېگىنىممۇ يوق. ئۇنىڭ سۆزلىرىنى تىڭشىغاچ،ژىم-ژىت ياتىۋەردىم. ئىنكاس بىلدۈرمىدىم. بىلدۈرۈشنىڭمۇ ھاژىتى يوق ئېدى. كىم بىلىدۇ دەيسەن،مېنىڭدىن سۆز ئېلىش ئۈچۈن كىرگۈزۈلگەن نەرسىمۇ بۇ،بىلىپ بولمايدۇ.
   بۇ دېگەن تۈرمە. بۇ دوزاقتا سېغىزخاندەك ساق بولمىساڭ،كۈنۈڭ تەس،ھالىڭغا ۋاي!...
   تۈرمە بۇ ياقتا تۇرسۇن،شۇ كۈنلەردە ژەمىيەتتە ئادەملەرگە،ئەڭ يېقىن،ئىشەنچلىك دېگەن كىشىلەرگە ئىشىنىش،سىر ئېيتىش،ئوچۇق-ئاشكارە گەپ قىلىش مۈمكىن ئەمەس. ئادەملەرنى ھازىر بىر-بىرسىنىڭ ئارقىسىغا پايلاقچى،تىڭ-تىڭلىغۇچى قىلىپ،سېلىپ قويۇشقان. ھۆكۈمەتنىڭ سەل-پەل نەزىرىگە چۈشۈپ قالدىڭمۇ،بولدى،نەگە بېرىپ،نەدە تۇرۇپ،نېمە گەپ-سۆز قىلىپ ژۈرگەنلىرىڭ دەررۇلا ئەنچۋەڭتۇڭغا يېتىپ تۇرىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئادەملەر ھازىر بىر-بىرسىگە گۇمان بىلەن قارايدىغان،بىر-بىرسىگە ئىشەنمەيدىغان،سىر ئېيتىشمايدىغان بولۇپ كېتىشكەن ئېدى.
   -بولدى،ئۇكا،ئۇخلىغىن!-دېدىم ۋە ئۇنىڭغا دۈمبەمنى قىلىپ ياتتىم...

   كۆزلىرىمگە ئۇيقا كېلەر ئەمەس.
   مەرھۇم ئاتامنىڭ قايسى بىر قېتىمدا ئېيتقان،قۇلىغىمغا قوغۇشۇندەك قۇيۇلۇپ قالغان ئەشۇ بىر سۆزلىرى خىيالىمغا بىردىن كەلدى؛
   "ماۋزېدۇڭنىڭ ئازاتلىق ئارمىياسى ۋەتىنىمىزگە بېسىپ كىرگەن ئەشۇ 1949-ژىلدىن بۇ يان تا بۈگۈنكى كۈنگىچە خەلقىمىز بۇلارغا ھەددى-ھېساپسىز بەدەللەر تۆلەپ كېلىۋاتىدۇ. ئەللىك نەچىنچى ژىللىرى باشلانغان ئىدېئولوگىيالىك كۈرەش،زىيالىلارغا قارىشى تۇرۇش،ستىل تۈزۈتۈش،يەرلىك مىللەتچىلىككە قارىشى تۇرۇش،ئەكسىل ئىنقىلاپچىلارنى يوقىتىش،يەر ئىسلاھاتى،بەشكە قارىشى،ئۈچكە قارىشى دېگەنگە ئوخشاش ھەرىكەتلەردە ئەژايىپ ۋەتەنپەرۋەر زاتلار،زىيالى- كادرلار،ۋەتەننىڭ،خەلىقنىڭ غېمىنى قىلىدىغان نۇرغۇن ياخشى ئادەملىرىمىز،يول باشلىغۇچىلىرىمىز ئۆلتۈرۈلدى،تۈرمىلەردە ئازاپ چەكتى،ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىش لاگېرلىرىغا سۈرگۈن قىلىندى،تەقىپلەرگە ئۇچرىدى. بىر قىسىملىرى ۋەتەننى تەرك ئېتىپ،چەت ئەللەرگە چىقىپ كەتتى!...
   ماۋزېدۇڭنىڭ بېۋاسىتە ئۆزى رەھبەرلىك قىلغان،ئون ژىلغا سوزۇلغان "مەدەنىيەت زور ئىنقىلاۋى" دەپ ئاتالمىش ھەرىكەت ۋاقتىدا خەلقىمىزنىڭ بېشىغا ھەددى-ھېساپسىز كۈلپەتلەر كەلدى. مېنىڭ ئۆزەم ئەشۇ ھەرىكەتنىڭ قۇربانىغا ئايلاندىم. ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىش لاگېرلىرىغا پالاندىم...
   بۈگۈنكى كۈندە بولسا،خەلقىمىز كوممۇنىستلارنىڭ زۇلۇمىدا ئازاپ چەكمەكتە. ۋەتەننىڭ ئېگىسى بولغان ئۇيغۇرلاردا ھېچ قانداق ھوقۇق قالمايۋاتىدۇ. بىزنى كەلگۈندى مىللەت باشقۇرىۋاتىدۇ. ئۇلار بىزنى بىر-بىرسىمىزگە قارىشى قويۇپ،قىزىغىمىزنى،تاماشىمىزنى كۆرۈۋاتىدۇ. بىزنىڭ خەلقىمىز بېغەم،بېپەرۋا بولۇپ كېتىۋاتىدۇ. ماڭقۇرتلىشىۋاتىدۇ!...
   ئاخىرقى ئىككى ئەسىردە خەلقىمىز تۆرت يۈز قېتىمغا يېقىن چوڭ-كىچىك كۆتۈرۈلۈش،غۇلغۇلا-قوزغىلاڭ،ئىنقىلاپلارنى قىلىپ كەلدى. بۇلارنىڭ ھەممىسى زۇلۇمغا قارىشى ئازاتلىق ،ئەركىنلىك كۈرەشلىرى بولغان!...
   ئوغلۇم،بۇ سۆزلەرنى ساڭا ئېيتىۋاتقىنىم، "بىر چاغلاردا ئاتام شۇنداق دېگەن ئېدى"دەپ ئەسلەپ تۇرساڭ، شۇنىڭ ئۆزى كۇپايە. بىلىپ قويغاننىڭ پايدىسى كۆپ،مۇھىم،ئامما زىيىنى يوق. لېكىن،بۇ سۆزلەرنى ھازىرچە ئىچىڭدىلا ساقلاپ قويغىنىڭ ياخشى. كۆرۈنگەن ئادەملەرنىڭ ئالدىدا ھەرگىز دېگۈچى بولما؟...".
   "ئاتام توغرا ئېيتقان ئېكەن،-دەپ ئويلىدىم ئىچىمدە.-ژەمىيەتتە ئەمەس،تۈرمىدىكى مونۇ كىچىكىنە بىر كامېرىنىڭ ئىچىدە تۇرغۇلۇق،بۇ ئاغىنىلەر ھەممىنى ئۆزىگە قاراتقۇسى،باشقۇرغۇسى،ھۆكۈمدارلىق قىلغۇسى كېلىدۇ...مانا ھازىرلا بىر ئۇيغۇرنى بىر ئۇيغۇرغا ئۇرغۇزۇپ،تاماشە كۆرۈشتى. بۇنىڭدىن ئارتۇق خورلۇق،بېچارىلىك بولمىسا كېرەك؟ ئامال قانچە،تەغدىرگە باش ئەگمەي ئامالىڭ يوق!
    ھېلىمۇ بۇلارنىڭ گاڭگۇڭى،نوچىسى بىلەن ئاغىنە بولۇۋالدىم. ئەكسىنچە بولغىنىدا، بۇ يەتتە-سەككىزى بىرىكۋېلىپ،بۇ بېچارە بالىنى مېنى ئۇرغاندەك دۇمبالاپ ئۇرغان بولسا،چىداپ ئولتىرالماتتىم. گالاچ-گۇلۇچ باشلىناتتى...ئۇ چاغدا كىم پايدا كۆرىدۇ،كىم زىيان تارتىدۇ؟ ئەلۋەتتە،مەن زىيان تارتىمەن،مونۇ بالا زىيان تارتىدۇ. ژىنايىتىمىز تېخىمۇ ئېغىرلىشىدۇ،دېگەن سۆز ئېدى...
   ۋاڭ جۈن دۇرۇس ژىگىت ئېكەن... ياخشى ئادەملەرنىڭ ئەشۇنداق گاڭگۇڭلاردىن چىقىدىغىنىغا كۆزۈم ئۇبدان يەتتى. ئۇ ئەقىللىق ژىگىت ئېكەن. مېنىڭ كۆز قاراشلىرىمدىنلا مېنىڭ نېمە دېمەكچى بولغانلىغىمنى بىردىن چۈشەندى...مونۇ بالىنى قاتتىق تاياقتىن قۇتقۇزۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭغا يېقىپ قالغانغا ئوخشايمەن،مەن بىلەن ئوچۇق-يورۇق سۆزلىشىۋاتىدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ ئېيتقانلىرى راست بولسا،ئۇنىڭ ئۆزىمۇ بۈگۈنكى ژەمىيەتكە،كوممۇنىستىك تۈزۈمگە،كوممۇنىستىك پارتىياگە قارشى ئېكەن. ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنى يامان كۆرۈدىغانلىغىنى،ئۆچ كۆرۈدىغانلىغىنى ئۆز ئېغىزىدىن ئېيتىۋاتىدۇ.ھە،بۇ مىللەتنىڭ ئىچىدىمۇ كوممۇنىستىك پارتىيانى،ئۇنىڭ سىياسىتىنى ياقتۇرمايدىغان،يامان كۆرۈدىغانلىرىمۇ بار ئېكەن. ۋاڭ جۈن ئەينە شۇنداقلارنىڭ بىرسى ئوخشايدۇ؟
   ئۇنىڭ ئېيتىشىغا قارىغاندا،گۆھەر زىمىن ئاتالغان چەكسىز ۋەتىنىمىزنىڭ ھەممە ژايلىرىنى چۆمۈلىدەك بېسىپ كېتىۋاتقان بۇ ئاغىنىلەرنى ئەشۇ كوممۇنىستىك پارتىيا ئالداپ ۋە مەژبۇرىي تۈردە ئىچكىرى ئۆلكىلەردىن ئېلىپ چىقىۋېتىپتۇ. بۇنى مەن ئاڭلىغان،بىلەتتىم. ئامما،ئۇلارنىڭ ئۆز ئېغىزىدىن ئاڭلىمىغان ئېدىم.
   ئالدىنىپ چىقتىمۇ،مەژبۇرىي تۈردە چىقتىمۇ،بەرىبىر. بۇ گۆھەر زىمىنغا چىققانلار،چىقىۋاتقانلار ئۆز ئىختىيارى بىلەن ھېچ قاچاندا ئۆز يۇرتىغا،ئۆز ۋەتىنىگە قايتىپ كېتىشمەيدۇ. سەۋەپ،ئۇلارنىڭ ئېيتىشىچە، "بۇ يەر ياخشى. ھەممە نەرسە بار. باياشەتچىلىك،كەڭچىلىك...نېمە قىلىمەن دېسەڭ،قانداق ياشايمەن دېسەڭ،ساڭا ھېچ كىم توسالغۇلۇق قىلىشمايدۇ،يولىڭنى تورىمايدۇ. بارلىق شارائىتلار يارىتىلغان...بۇ يەردە ساڭا ئىش-خىزمەتمۇ بار،ئۆي-ماكانمۇ بار،يېمەك-ئىچمەكمۇ بار،ئاقچىمۇ بار!...".
   ژۈرەكلىرىمنىڭ بىر يەرلىرى ئېچىشىپ كەتكەندەك بولدى. كۆيگەن ژۈرەك ئوتىنى سوغ سۇ بىلەن ئۆچۈرۈش ئۈچۈن ئورنىمدىن ئاستا تۇردىمدە،كرانىكتىن سۇ ئېلىپ ئېچمەكچى بولدۇم...
                                 *           *              *

   كۈنلەر بىر خىلدا ئۆتۈشكە باشلىدى.
   эلېكتر لامپوچكىسى كامېرا ئىچىنى گىرىمسەن يورىتىپ تۇرىدۇ. ئۇ كامېرىدا دېرىزە يوق. دېرىزە ھېساۋىدىكى كىچىكىنە تۆشۈكتىن تاڭنىڭ ئاتقانلىغىنى،كەچنىڭ كىرگەنلىگىنى،ھاۋانىڭ ئوچۇق ياكى بۇلۇتلۇق ئېكەنلىگىنىلا بىلىپ تۇرۇشقا بولاتتى،خالاس!
   قۇياشنىڭ شەرىق ئاسمىنىنى پەرەڭ ياغلىقتەك قىزارتىپ،ئۆز ياستۇغىدىن باش كۆتۈرۈپ چىقىپ كېلىشىنى،يەر-زىمىنغا ئۆز نۇرىنى تەكشى چېچىپ،قىزدۇرۇپ ژۇقۇرى كۆتۈرۈلىشىنى،چاڭقا چۈش پەيتلىرىنى،قۇياشنىڭ ئۆز ياستۇغىغا باش قويۇش ئالدىدىكى غەرىپ ئاسمىنىنىڭ ئەژايىپ بىر گۆزەللىككە كىرىشىنى تاماشە قىلغاچ،يەر-ژاھانغا،ئىنسانلارغا،ژىمىكى تىرىكلىككە ھاياتلىق بەخىش ئېتىۋاتقانلىغىنى بىر كۆرۈش ئىستىگى،خاھىشى ئۇلغايغان ھالدا قاراڭغۇ،زەي،سېسىقچىلىق قاپلىغان كامېرا ئىچىدە باش-ئاخىرى يوق ئوي-خىياللار ،ئازاپلىق خاتىرىلەر،شېرىن ئارزۇ-ئارمانلار ئىلكىدە ياتقىنىڭ ياتقان! قانچە ياتىدىغىنىڭنىمۇ بىلمەيسەن. سەندىكى بىرلا قورقۇش-ئەندىشە،ئۇ، يەر ئاستى سوراقخانىسىدىكى دايىملىق قايتىلىنىپ تۇرىدىغان بىر خىل سوئال-سوراقلار،ئۇرۇپ-قىيناشلار،ئازپلاشلار...ئۇلاردىن قاچان قۇتۇلىدىغانلىغىڭنىمۇ بىلمەيسەن! ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىقىشىڭنى،بۇ دوزاقتىكى ئازاپلاردىن تىنچ-ئامان قۇتۇلۇشىڭنى بىر ئاللاھدىن تاڭ ئاتماس ئۇزاق كېچىلەردە نالە قىلىپ سورايسەن! ئۇزۇن ۋە قىسقا مۇددەتلىك،مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىنغانلارنى ئاڭلىغىنىڭدا،ئەشۇ كۈنلەرنىڭ ئەتىمۇ-ئۆگۈنمۇ ئۆز بېشىڭغا كېلىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەيسەن،قورقىسەن!...ئەنسىرەشنىڭ،قورقۇشنىڭ ئەڭ دەھشەتلىگى،ئۇ،ئۆلۈم ژازاسى!...يائاللا،ياراتقان ئېگىسىنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن، ئۇ قارا كۈنلەردىن! ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغىنىڭدىن كېيىنكى دەھشەتنى ئېيتما. "ئەندى قاچان ئەپچىقىپ ئاتىدېكىن؟ قەيەردە ئاتىدېكىن؟ قانداق ئاتىدېكىن؟ بۈگۈن ئاتمدېكىن،ئەتە ئاتامدېكىن،ئۆگۈنلۈككە ئاتامدېكىن؟...ژەسىتىمنى ئاتا-ئانامغا بېرەمدېكىن ياكى كېچىدە،يوشۇرۇن ھالدا قەيەرگە كۆمۈپ تاشلايدېكىن؟...".
   مانا موشۇ خىلدىكى ئوي-خىياللار بىلەن ئۆلۈمنى كۈتۈپ يېتىشنىڭ نەقەدەر ئېغىر،ئازاپلىغىنى تەسەۋۋۇر قىلىشنىڭ ئۆزى بىر دەھشەت! بۇ دەھشەتنى بېشىغا كەلگەن ئادەمنىڭ بىر ئۆزىلا بىلىدۇ،خالاس!

   بىر كۈنى يېرىم كېچىدە بىزنىڭ كامېرىغا پەنژىملىك نۇرمەھەمەت ئىسىملىك بالىنى ئېلىپ كىردى. ئۇنىڭمۇ ئىككى پۇتىغا ئېغىر كىشەن سېلىنغان. دېمەك،ئۇمۇ بىزگە ئوخشاش سىياسىي مەھبۇس ئېدى.
شۇنىڭ بىلەن خىتاي مەھبۇسلىرى يېتىۋاتقان بۇ كامېرىدىكى بىز، ئۇيغۇر سىياسىي مەھبۇسلىرى ئۈچ بولدۇق.
   ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي،نۇرمەھەمەتكە ئۆلۈم ژازاسى ھۆكۈم قىلىندى!
   بۇ شۇم خەۋەر بىزنىلا ئەمەس،بىر كامېرىدا بىللە يېتىۋاتقان خىتاي مەھبۇسلىرىنىمۇ "ئەي-ي-يا!" دېگۈزىۋەتتى. ئۇلار ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان سىياسىي مەھبۇس نۇرمەھەمەتكە؛
   -نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان بىزدىن خاتالىقلار ئۆتۈپ،سېنى رەنژىتكەن بولساق،بىزنى كەچۈرىۋەت،بىزدىن خاپا بولمىغىن؟...ساڭا يامان بولدى،يامان بولدى!-دېيىشتى.
"ئۆلۈم  ژازاسى ئەتە ئىژرا قىلىنىدۇ" دېگەن كۈنى چۈشتىن كېيىن،كامېرىنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،گۇندىپايلار نۇرمەھەمەتكە ؛ "ئاتا-ئاناڭ كەلدى. سېنىڭ بىلەن كۆرۈشمەكچى!" دەپ ئېلىپ چىقىپ كېتىشتى...
   مېنىڭ ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ،ئېچىشىپ كېتىۋاتىدۇ. "بېچارە بالىغا تولا ئۇگال بولدىدە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-ئون گۈلىنىڭ بىرسى ئېچىلمىغان شۇنداق بىر ژىگىتنى ئەتە ئېتىپ تاشلايدۇ!...خاڭ ئاستىدىن پارتلاتقۇچ دورىسىنى يوشۇرۇن ئېلىپ چىققىنى ئۈچۈنمۇ ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنامدۇ؟ ئاخىر ئۇ بىر يەرنى پارتىلاتقىنى،ئادەم ئۆلتۈرگىنى يوق ئېكەنغۇ؟ بار گۇناھى پارتلاتقۇچ دورىسىنى ئوغۇرلاپ چىققىنى،خالاس! بۇنىڭ ئۈچۈن بەش ژىلمۇ،ئون ژىلمۇ تۈرمە ژازاسىنى بەرسىمۇ يېتەر ئېدىغۇ...بۇ نېمە دېگەن قاتتىق قوللۇق سىياسەت،نېمە دېگەن قاتتىق قانۇن! بۇ مەملىكەتتە ئىنسان قەدىر-قىممىتىنىڭ شۇ دەرىژىدە تۈگۈگىنىمۇ؟ ئىنسان ھاياتىنىڭ بىر پۇل بولغىنىمۇ؟ شۇ تاپتا بۇ بېچارە بالىنىڭ ئاتا-ئانىسى،قوم-قېرىنداشلىرى نېمە بولۇپ كېتىۋاتقاندۇ؟...ئاھ،مۇنداق ئېغىر كۈنلەر،مۇنداق قارا كۈنلەر قاچانمۇ تۈگەر! بۇ نېمە دېگەن دەھشەت،پاژىئە!".
   نۇرمەھەمەتنىڭ ئاتا-ئانىسىنى تونۇمىسام،كۆرمىسەممۇ،ئۇلارنىڭ سىماسى كۆز ئالدىمدا غايىۋانە پەيدا بولغاندەك بولدى...
   يېزىدا ياشاپ كېلىۋاتقان ئادەتتىكى ژاپاكەش،دەرتمەن،نامرات،ئاق كۆڭۈل،ساددە ئۇيغۇر دېخانلىرىنىڭ بىرسى!
   ئۈزلىرىگە مەزگىلسىز قورۇقلار كىرگەن،چاچلىرى ئاقىرىشقا باشلىغان دەرتمەن ئانا ئوغلىنى باغرىغا مەككەم بېسىۋېلىپ،تويماي ھىدلاتتى،ئاخىرقى قېتىم ھىدلاتتى!...ئوغلىنىڭ باش-كۆزلىرىنى سىيپاپ،تويمايۋاتقان ئانىنىڭ ئىچىگە ئولتىرىشقان نۇرسىز كۆزلىرىدىن توختىماي قۇيۇلىۋاتقان ياشلىرى ئوغلىنىڭ مەڭىزلىرىنى،پېشانىلىرىنى ژۇياتتى ۋە ئانا ئۇنى تويماي،قانماي يېنىپ-يېنىپ  سۆيەتتى...
   ئانا-بالىنىڭ تېنى،ۋۇژۇدى بىر تەنگە،بىر ۋۇژۇتقا ئايلانغاندەك،دىر-دىر تىتىرمەكتە ئېدى!
   ئانا-بالىنىڭ ژۈرىگى بىر ژۈرەككە ئايلىنىپ،ئۆز قېپىغا سىغمايۋاتقاندەك سوقاتتى،ھۆپۈلدەپ يېنىپ،كۆيۈپ-ئېچىشاتتى!
   ئانىنىڭ بالىنى،بالىنىڭ ئانىنى ئاخىرقى قېتىم قۇچاغلىشى،بۇ ئۇلارنىڭ ژۇدالىق ئالدىدىكى  ۋىدالىشىشى ئېدى.
   ئاھ، بۇ نېمە دېگەن ئېغىر كۈن،قارا كۈن،دوزاق كۈن!...
  ئانا-بالىنىڭ يېنىدا تۇرغان ئاتا ئوغلىنى باغرىغا بېسىشنى تاقەتسىزلىك بىلەن كۈتكەچ،ئىچىدىن ھۆپۈلدەپ چىقىۋاتقان ئاچچىق ئەلەمنى،دەرت-ھەسرەتنى ئىچىگە ژۇتۇپ،بىقىلداپ،ئۆپكىدەپ ژىغلاتتى...
  ئاتىنىڭ ئىككى كۆزىدىن قۇيۇلىۋاتقان ھەسرەتلىك ئاچچىق ياشلىرى ساقال باسقان ئۈزلىرىدىن ئېرىقلار ھاسىل قىلىپ،بوينىغا قۇيۇلاتتى.
  قەددى پۈكۈلگەن ئاتىنىڭ پۈتۈن تېنى،ۋۇژۇدى توختىماي تىتىرەتتى!...
  بۇ بېچارە ئاتا بىلەن ئانىنىڭ ئەشۇ ئوغلىنى ئەتە ئېتىپ تاشلايدۇ!... ئۇلار مىڭ بىر ژاپالار،ئارزۇ-ئارمانلار بىلەن ئۆستۈرۈپ،چوڭ قىلغان ئەزىزىدىن،كۆز نۇرىدىن،ژىگەرىدىن،بەختى-بايلىغىدىن،خوشاللىق-شاتلىغىدىن مەڭگۈگە ئايرىلىدۇ،ژۇدا بولىدۇ!
   بۇ نېمە دېگەن دەرت-ئەلەم!
   بۇ دەرت-ئەلەمنى،بۇ ژۇدالىقنى بۇ بېچارىلەر ئەندى قانداقمۇ كۆتۈرەر،قانداقمۇ بەرداشلىق بىرەر؟!...
   بىر چاغدا تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلدى. زەنژىر-كىشەن سېلىنغان ئاياقلىرىنى ئېغىر كۆتۈرۈپ باسقان ھالدا نۇرمەھەمەت كىرىپ كەلدى. قاپاقلىرى ئىشىپ،كۆزلىرى قىزىرىپ كېتىپتۇ.
  -ئاتا-ئاناڭ كەلگەن ئوخشايدۇدە؟-دەپ سورىدىم،ئۇ بۈگلۈكنىڭ چېتىگە كېلىپ ئولتارغاندىن كېيىن.
  -ئاپام،دادام،ئىنىم،سىڭلىم تۆرتىيلەن كەلگەن ئېكەن،-دېدى ئۇ مەيۈس،تىترەك ئاۋازدا. لېكىن،ئۇ ئۆزىنى ھېچ نەرسە بولمىغاندەك،ھېچ نەرسە بولمايدىغاندەك خاتىرژەم،كۆڭلى توق،خۇش كۆرسۈتۈشكە تىرىشاتتى. ئامما ژۈرىگىدە ژىغلاۋاتقانلىغى كۆزلىرىدىن ئاپ-ئاشكارە بىلىنىپ تۇراتتى. ئىچىدىن ھۆپۈلدەپ كېلىپ،ئېتىلىپ چىقاي دەپ تۇرغان ئاچچىق پۇخاننىڭ سىرتىغا چىقىشىغا يول قويماي،ئىچىگە ژۇتۇپ تۇراتتى.
  -ئاداش.-دېدى ئۇ تىترەك ئاۋازدا.-بۈگۈن مەن ئۇخلىمايمەن. تۆۋبە نامىزىمنى ئوقۇۋالاي،ئاندىن قۇرьئان ئوقۇيمەن!
  -مەيلى،شۇنداق قىلغىن.-دېدىم مەن بۈگۈن بار،ئەتە يوق. بىر پاي ئوق بىلەن ئۇ دۇنىيالىق بولۇپ،ژىسمى توپىغا،ئۆزى روھقا ئايلىنىپ كېتىدىغان نۇرمەھەمەتكە ئىچىم ئاغىرىپ،ژۈرىگىم كۆيۈپ-ئېچىشىپ.-ئاتا-ئاناڭ،قېرىنداشلىرىڭ بىلەن ئاخىرقى قېتىمدا ئارامخۇدا سۆزلىشىۋېلىشقا،خوشلىشىۋېلىشقا توسقۇنلۇق قىلمىغاندۇ؟-دەپ سورىدىم.
  ياق،ئەكسىنچە. ساقچىلار بىلەن گۇندىپايلار بۈگۈن باشقىچە مۇناسىۋەت قىلىشتى. تولىمۇ خۇش-خويلۇق بىلەن پاراڭلاشتى. "قانداق پىكىرىڭ بار" دەپ سوراشتى. مەن دېدىم؛ "ھېچ قانداق پىكىرىم يوق. سەن خەققە مەن قانداق پىكىر قىلىمەن .مېنىڭ پىكىرىمنى ئاڭلاشقان بولساڭ،مەن بۇ كۈنگە قالماس ئېدىم!" دېگەنگە ئوخشاش گەپلەرنى قىلدىم.
   ئەڭ ياخشىسى ئاپام،دادام،ئىنىم،سىڭلىم بىلەن ئاخىرقى قېتىم كۆرۈشۈۋالدىم،سۆزلىشىۋالدىم. ئۇلارنى قېنىپ-قېنىپ سۆيۈۋالدىم،ئاداش. مەن شۇنىڭغا خوشال!...
  ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى. كۆزلىرىمدىن ياشلار قۇيۇلدى.
  -كۆڭلىڭنى بۇزما،ئاداش،-دەپ ئۇ مۈرەمگە قولىنى قويدى.-بۇ ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى...بۇ يالغۇز مېنىڭلا بېشىمغا كېلىۋاتقان كۈن ئەمەس،ئۇنى ئۆزەڭ ياخشى بىلىسەن؟
   -توغرا ئېيتىسەن،ئاغىنە.-دېدىم.مەن ئۇنىڭغا نېمە دەپ تەساللا بېرىشنى بىلمەس ئېدىم.
   -قەيسەر،سېنىڭدىن ئاخىرقى ئىلتىماسىم،مەن ژۇيۇنۇپ،پاكىزلىنىۋالاي،ساقال-بۇرۇتلارنى ئېلىۋالاي. ئاندىن غۇسۇل قىلىۋالاي. يۇسۇپژان ئىككىڭلار مېنى سۇغا ئېلىپ قويۇڭلار؟ ئۇ دۇنىياغا پاكىز-تازا،ئىسلام شەرىئەت قانۇنى بويىچە كەتكىنىم ياخشى!...
  -ماقۇل ئاداش،ماقۇل،-دېدىم.
  باشقا نېمە دېيىش مۈمكىن؟ "مېنى سۇغا ئېلىپ قويۇڭلار؟ ئۇ دۇنىياغا پاكىز-تازا كېتەي!". بىر تۈرمىدە،بىر كامېرىدا بىللە يېتىۋاتقان،سىرداش-مۇڭداش بولۇپ قالغان،بىر ئىدېيا،بىر مەخسەت يولىدىكى كۈرەشكە ژاننى تىكىپ قويغان سەپدىشىڭدىن شۇنداق سۆزنى ئاڭلاپ ئولتىرىشتىن ئارتۇق بۇ پانىي دۇنىيادا ئېغىر نەرسە بولمىسا كېرەك؟ بۇنىڭ ئۆزى بىر دەھشەت ئېكەن!...
   نۇرمەھەمەت بىلەن يۇسۈپژان يېزىدا تۇغۇلۇپ،چوڭ بولغانلىغى ھەم يېزىدا خىتايلار بىلەن كۆپ ئارىلاشماي ياشاۋاتقانلىغى ئۈچۈن خىتاي تىلىنى مۇكەممەل بىلىپ كەتمەتتى. مەن كىچىگىمدىن شەھەردە خىتاي بالىلىرى بىلەن بىللە ئويناپ،ئارىلىشىپ چوڭ بولغانلىغىمدىن،بۇلارنىڭ تىلىنىمۇ،يېزىغىنىمۇ،پسىخولوگىياسىنىمۇ ياخشى بىلەتتىم.
  بۇ ئىخلىم شۇنداقكېن،قانچە يۇگاچ-يۇمشاق بولۇپ،قورقانچاقلىق كۆرسەتسەڭ،شۇنچە بوزەك قىلىشىدۇ. قانچە ژۈرەكلىك،قورىقماس بولساڭ، "تۇرۇش دېسە،ئۇرۇش"دەپ مەيدانغا چىقساڭ،سېنىڭدىن تەپ تارتىدۇ. سېنىڭ بىلەن ھېساپلىشىدۇ. سېنى ھۆرمەت قىلىشىدۇ...مەن بۇلارنىڭ گاڭگۇڭ،نوچىلىرى بىلەن قانداق سۆزلىشىشنى،ئۇلار بىلەن قانداق مۇئامىلە قىلىشنى ئۇبدان بىلگىنىم ئۈچۈن ئاسانلىقچە بوزەك بولماتتىم. 
  خىتاي كامېرىسىدا مەن يالغۇز ئۇيغۇر بولساممۇ،قورىقماتتىم. بىر كۈنى كۆرەڭلىك قىلغان بىرسىنى باش بىلەن بىرنى ئۇرىۋېدىم،ئاغزى-بۇرنى قانغا بويالغان ئۇ، ئون-ئون بەش مىنۇت ئورنىدىن تۇرالماي ياتتى. يەنە بىرسىنىڭ كانىيىنى تۇتۇۋېلىپ،شۇنداق سىقىۋېدىم،ئۇنىڭ كۆزلىرى ئالىيىپ،پۇت-قوللىرى دىرىلدەپ تىترەپ كەتتى. "بۇ گۇي ئۆلۈپ قېلىپ،بالانىڭ يوغىنىغا قالماي"دېدىمدە،كانىيىدىن قولۇمنى ئېلىپ،بېشىغا مۇش بىلەن بىرنى ئۇرىۋېدىم، "ئەي-ي-يا"دەپ ئوڭدىسىغا چۈشتى...
 كېيىن بۇ كامېرىغا يۇسۈپژاننى ئېلىپ كىرىشتى. ئاندىن نۇرمەھەمەتنى ئەكىردى. مەن باشقىلارنىڭ ئۇلارغا گاڭگۇڭلۇق قىلىشىغا ،ئۇلارنى بوزەك قىلىشىغا يول قويمىدىم.
  نۇرمەھەمەت ژىگەرلىك،ۋىژدانلىق ژىگىت ئېدى.
  ئۇ زۇلۇمدا ياشاۋاتقان ژاپاكەش خەلقىنىڭ تەغدىرىگە بەك ئېچىناتتى.
  ئۇ خورلۇققا،ھاقارەتكە،دەپسەندىلىككە،ئادالەتسىزلىككە قارشى ئېدى.
  ئۇ ئۆز خەلقىنىڭ ئەركىنلىكتە،ئازاتلىقتا،ھۆرلۈكتە ياشىشىنى ئارمان قىلاتتى!...

  بۇ كۈنى مەن ۋاڭ جۈن باشلىق كامېرىدىكى مەھبۇسلارغا،نۇرمەھەمەتنىڭ ئاخىرقى سەپەرگە--ئۇ دۇنىياغا كېتىشنىڭ ئالدىدا ئىسلام شەرىئىتى بويىچە پاكىز ژۇيۇنۇپ تازلىنىۋېلىنىشى،ئاندىن ناماز ئوقۇپ،تاڭ ئاتقىچە ئاللاھقا ئىبادەت قىلغۇسى كېلىدىغانلىغىنى،بىز ھەممىمز تاڭ ئاتقىچە كۆپ ۋاراڭ-چۇرۇڭ قىلماسلىغىمىز كېرەكلىگىنى ئېيتقىنىمدا،ئۇلار ئەتە ئېتىپ ئۆلتۈرىلىدىغان نۇرمەھەمەتكە ئىچى ئاغىرىپ،رەھىمى كەلگەندەك ئىپادە بىلدۈردى. باياتىن قىلىۋاتقان پاراڭلىرىنى توختاتتىدە، "ياخشى،ياخشى"دېيىشىپ،ئولتارغان ئورۇنلىرىغا سوزۇلۇپ يېتىشىپ،ئۇيقۇغا كېتىشتى. مېنىڭ بۇ ئىشىمدىن نۇرمەھەمەت بەك رازى بولدى. ئۇ ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى كۈنىنى بۇلارنىڭ ۋاقىراپ-ژاقىراپ سۆزلەشلىرىنى،كۈلكىلىرى بىلەن ۋاراڭ-چۇرۇڭلىرىنى ئاڭلىماي،تىپ-تىنىچ ھالدا تۆۋبە نامىزىنى ئارامخۇدا ئوقۇۋېلىپ،تاڭنى قۇرьئان ئايەتلىرىدىن سۈرىلەرنى ئوقۇش بىلەن ئاتقۇزۇش ئىمكانىيىتىگە ئېگە بولغانلىغىدىن تولىمۇ مەمنۇن بولغان ئېدى.
  نۇرمەھەمەت يۇسۈپژان ئىككىمىزنىڭ ياردىمى بىلەن پاكىز ژۇيۇنۇپ تازىلاندى. ساقاللىرىنى ئېلىپ،بۇرۇتىنى چىرايلىق چەكتى. ئاندىن تۆۋبە نامىزىنى ئوقۇشقا ئولتاردى. تۆرت رەكەت تۆۋبە نامىزىنى ئوقۇپ بولۇپ،ئۇزاقتىن-ئۇزاق دۇگا قىلدى.
  -ئاغىنىلەر،سىلەرگە رەخمەت. مەن سىلەردىن رازى!-دېدى ئۇ بىردە ماڭا،بىردە يۇسۈپژانغا مىننەتدارلىق بىلەن ئۇزاقتىن-ئۇزاق تىكلىنىپ.-ئاللاھغا شۈكرى،سىلەرنىڭ بارىڭلاردا ژۇيۇنۇپ،تازىلىنىپ-پاكىزلىنىۋالدىم،-ئۇنىڭ ئاۋازى تىترەك ئارىلاش چىقتى.
   مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەس ئېدىم. ئەگەر ئۇ ژىراق-يېقىن سەپەرگە ئاتلانغان بولسا،ئاق يول تىلەر ئېدىم. ئامما ئۇ،بېرىش بارۇ،قايتىش يوق مەڭگۈلۈك سەپەرگە ئاتلىنىش ئالدىدا تۇرىدۇ. ساناقلىق سائاتلاردىن كېيىن،تاڭ ئاتىدۇ. ھەيەل قىلماي،بۇ دوزاقنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلىدىدە،گۇندىپايلار ئۇنى ئېلىپ چىقىپ كېتىدۇ...شۇنىڭ بىلەن ئۇ، بۇ يورۇق دۇنىيادا يوق!
  -تەغدىرنىڭ يازمىشى شۇنداق ئېكەن،قانداق قىلىمىز،ئامال يوق،-دەپ ئارىدىكى كۆڭۈلسىز ژىم-ژىتلىقنى بۇزۇپ ئۈن قاتتىم.-بىز سېنى مەڭگۈ ئۇنتۇمايمىز!
  -سەن ۋەتەننىڭ ئازاتلىغى،خەلقىمىزنىڭ ھۆرلۈگى يولىدىكى كۈرەشتە شېھىت بولۇۋاتىسەن!-دېدى يۇسۈپژان.
  -توغرا ئېيتىسىلەر،دوستلىرىم. ھەممىمىزنىڭ تەغدىر-كەچۈرمۈشلىرى بىر.بىز ھەممىمىز ئۇلۇق مەخسەتلەر يولىدىكى كۈرەشكە ئاتلانغان ئېدۇق.مېنىڭ قىلىدىغان ئىشلىرىم تېخى نۇرغۇن ئېدى. ئەپسۇس،ئۈلگۈرەلمىدىم،قىلالمىدىم...ئەسىرلەر بويى داۋام قىلىپ كېلىۋاتقان ئازاتلىق،ئەركىنلىك كۈرىشىمىز ھېچ قاچاندا توختىمايدۇ. سىلەرگە ئوخشاش دوستلىرىم بار،ۋەتەن ئىشقىدا يېنىۋاتقان ئون مىڭلىغان،يۈز مىڭلىغان ژىگىت-قىزلىرىمىز بار،خەلقىمىز بار،شۇلار داۋاملاشتۇرىدۇ! مەن بۇنىڭغا ئىشىنىمەن!- دەپ دوكلاد ئوقۇۋاتقان ناتىقتەك سۆزلىدى. كېيىن شۇنداق دېدى.-سىلەرنىڭ بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىپ كېتىشىڭلارغا ئاللاھنىڭ ئۆزى يار-يۆلەك بولسۇن!
  -ئېيتقىنىڭ كەلسۇن،ئاغىنە،-دېدىم مەن.-سەن ناھايىتى ياخشى گەپ قىلىۋاتىسەن،كۈرەش ھېچ قاچاندا توختىمايدۇ!
  -ئاللاھ بۇ بىز،ئۇيغۇرلارنى نېمىگە بۇنچە بەخىتسىز ياراتقاندۇ؟-دەپ سۆزگە ئارىلاشتى يۇسۈپژان.-مانا يېقىندىلا كۆپلىگەن خەلىقلەر ئازاتلىققا،ئەركىنلىككە چىقتى. قازاق،قىرغىز،ئۆزبەك،تۈرىكمەن،ئەزەربەيژان ئوخشاش تۈركىي تىللىق خەلىقلەرنىڭ ھەممىسى ئۆزلىرىنىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىرىنى قۇرۇپ،بەخىتلىك ھايات كەچۈرۈۋاتىدۇ. بىز، ئۇيغۇرلار قاچانمۇ ئەشۇلارغا ئوخشاش ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزلىرىمىز ئېگە،غوژا بولۇپ ياشايدىغان بەخىتلىك كۈنلەرگە يېتەرمىز؟...
  -ئاللاھ بۇيرىسا،ئۇ كۈنلەرمۇ كېلىدۇ،-دېدى نۇرمەھەمەت.-ئازاتلىقنى،ئەركىنلىكنى،مۇستەقىللىكنى سوراپ،يالۋۇرۇپ ئالىدىغان نەرسە ئەمەس،ئۇنى كۈرەش يولى بىلەن قولغا كەلتۈرۈش كېرەك! ئۇ كۈرەشنى سىلەرگە ئوخشاش دوستلىرىم داۋاملاشتۇرىدۇ،دەپ ئىشەشلىك ئېيتالايمەن...
  سۆھبىتىمىز شۇ ماۋزۇ ئۈستىدە ئۇزاق داۋام قىلدى.
  سۆھبىتىمىز ئاخىرىدا نۇرمەھەمەت شۇنداق دېدى؛
  -ئاغىنىلەر،يەنە بىر نەچچە سائاتلاردىن كېيىن مەن بۇ دۇنىيادىن يوق بولۇمەن دېگەن سۆز. بۈگۈن مېنى ئېتىپ تاشلايدۇ!...
  بۇنداق سۆزنى ئېيتىش ئەمەس،ئاڭلاشنىڭ ئۆزى قانچىلىك ئېغىر؟ دەھشەت!
  بۈگۈن ئۇ ئۆزىنىڭ ئېتىپ ئۆلتۈرىلىدىغانلىغىنى،ئارقىسىدىن،بېشىنىڭ ئارقىسىغا تەڭلەنگەن تاپانچىنىڭ گۈپ قىلىپ ئېتىلىشىدىن چىقىدىغان بىر پاي ئوق بىلەن بۇ ھاياتتىن يوق بولۇپ كېتىدىغانلىغىنى بىلىپ،ئۆلۈمنى كۈتۈپ ئولتىرىدۇ. ئۆلۈمنى كۈتۈش قانچىلىك دەھشەت!
  ئەگەر ئۇ قاتىل،ساتقۇن بولغان بولسا،ئۇنىڭ يولى باشقا ئېدى؟!...
  ئۇ ئىنسانلارغا ئەمەس،ژانلىق مەۋژۇداتلارغا ئازار بېرىشنى،ھەتتا يولدىن يول ياساپ ئۆتۈۋاتقان چۆمۈلىلەرنى دەسسەپ ئۆتۈشنى ئىستىمەيدىغان بىر ژىگىت ئېدى!...
  ئۇنىڭ بار گۇناسى پارتلاتقۇچ دورىسىنى ئوغىرلىغانلىغى،خالاس!
  "ئەشۇ نەرسىلەر بىلەن بومبا ياساپ،ئەڭ بولمىغاندا رەقىپلىرىمدىن بىر نەچچىسىنىڭ ژېنىنى ژەھەننەمگە يوللىغان بولسام،ئۇنىڭدىن كېيىن مېنى ئېتىۋەتكەن تەغدىردىمۇ مەيلى ئېدى؟! خەپ،خەپ،ئەشۇ ئىشنىمۇ قىلالمىدىم!". نۇرمەھەمەتنىڭ شۇ تاپتا ئوت بولۇپ يېنىۋاتقان كۆزلىرىدىن موشۇ سۆزلەرنى ئۇقتۇم.
  -يۇسۈپژان مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىندى،-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى نۇرمەھەمەت.-ئاللاھ بۇ كۈنلەردىن سېنى ساقلىسۇن. بۇ دوزاقتىن سەن بولساڭمۇ ساق-سالامەت قۇتۇلۇپ چىقىپ كېتەرسەن،دوستۇم؟-دېدى ماڭا قاراپ.
  شۇ ئارىدا،كېچىدىن بېرى پۇشۇلداپ،خورەك تارتىشىپ ئۇخلىشىۋاتقان مەھبۇسلاردىن بىر ئىككىسى ئۇ يان-بۇ يان ئۆرۈلۈپ،ئويغاندى. بىرىنچى بولۇپ ئورنىدىن تۇرغان ۋاڭ جۈن بۈگلۈكتىن يەرگە چۈشتىدە،بۇلۇڭغا بېرىپ سىيىپ بولغاندىن كېيىن،ئۆز ئورنىغا كېلىپ قايتىدىن ياتتى ۋە بىزگە قاراپ شۇنداق دېدى؛
  -سىلەر ئۇخلىمىغان ئوخشىمامسىلەر؟
  -قانداق ئۇخلايسەن!-دېدىم مەن.
  -توغرا ئېيتىسەن،ئۇخلالمايسەن. مەن چۈشىنىمەن،ئاغىنىلەر.-دېدى ئۇ بىزنىڭ قايغۇمىزغا ھىسداشلىق بىلدۈرگەندەك.
  -مەيلى ،ئاغىنىلەر،سىلەر ئازىراق بولسىمۇ دەم ئېرىڭلار.تاڭ ئاتايمۇ دەپ قالغان بولسا كېرەك،مەن ئازىراق قۇرьئان ئوقاي،-دەپ نۇرمەھەمەت ئۈزىنى قىلۋىيگە قارىتىپ،ئايىغىدىكى كىشەن-زەنژىرنىڭ ئاۋازىنى ئانچە چىقارماي،قوللىرى بىلەن كۆتىرىپ،بەداشقاننى قۇرۇپ ئولتاردى.
  -ئەۋزۇ بىللاھى مىنەش شەيتانىر رەژىم،بىسمىللاھىر رەھمانىر رەھىم!...
  ئۇ پەس ئاۋازدا قۇرьئان سۈرىلىرىدىن ئايەتلەر ئوقۇشقا باشلىدى.
 
  كۆزىم ئىلىنىپ كەتكەن ئېكەن. بىر چاغدا تاراق-تۇرۇق،ۋاراڭ-چۇرۇڭدىن ئويغىنىپ كەتتىم. سائات سەككىز بوپتۇ. مەھبۇسلار ژاۋۇر،كروژكىلىرىنى تۇتقىنىچە،تۆمۈر ئىشىكنىڭ كىچىكىنە تۆشۈگىدىن ئەتىگەنلىك تاماقلىرىنى نوۋەتمۇ-نوۋەت ئېلىۋېتىپتۇ.
  ئورنىمدىن تۇردىمدە،ئۈز-قوللىرىمنى ژۇيۇئۇپ كېلىپ،مەنمۇ ئۆز تامىغىمنى ئالدىم.
  كامېرىدىكى بىز ئۈچ ئۇيغۇر "تامىغىمىزنى" ئايرىم قىلىۋالغان ئېدۇق. سىياسىي مەھبۇس ئاتالغان بۇ ئۈچىمىز ئايرىم دەستىخاندا ئولتىراتتۇق. بۇ ئاغىنىلەرنىڭ بەزىلىرى ئولتىرىپ تاماق يېسە،بەزىلىرى ئۆرە تۇرۇپ،بەزىلىرى مېڭىپ ژۈرۈپ تاماقلىناتتى...
  ئۈچىمىز ئۈچ بۇژەك بولۇپ،ئادەتتىكىدەك "بىسمىللا"دەپ،ئەتىگەنلىك ناشتىغا ئولتاردۇق. ئەتىگەنلىك ناشتىمىز بەسەي ۋە ھەر خىل كۆكتات-كوكاتلاردىن قورۇلغان سەي بىلەن بىردىن موما /نان/ ۋە بىر كروژكىدىن قاينىتىلغان سۇ،خالاس.
  -نېمە ئولتىرىسىلەر،يېمەمسىلەر؟-دېدى نۇرمەھەمەت بىزگە.
  گەلدىن بىر نەرسە ئۆتەر ئەمەس. بىر-بىرسىمىزگە قاراپ ژىم-ژىت ئولتىرىمىز. ھەر كىم ئۆز خىياللىرى بىلەن بەنت ئېدى.
  -ئۇنداق قىلماڭلار،ئاغىنىلەر،قېنى ئېلىڭلار!-نۇرمەھەمەت بىرىنچى بولۇپ چوكىنى قولىغا ئالدى.-بۇ مېنىڭ سىلەر بىلەن بىر دەستىخاندىكى ئاخىرقى ئولتىرىشىمغۇ؟...
  كۆڭلۈم بىردىن بۇزۇلۇپ كەتتى. ئىچىم ھۆپۈلدەپ يېنىپ،كۆزلىرىمگە لۆممىدە ياش كەلدى. نۇرمەھەمەت كۆرمىسۇن دەپ،يەرگە قاراۋالدىم. ژاۋۇرنى قولۇمغا ئالدىمدە،ئۇنىڭ ئىچىدىكى نەرسىلەرنى چوكا بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ئولتىرىمەن.
  -ئۆزەڭمۇ يېمەمسەن؟-دېدى يۇسۈپژان ئۇنىڭغا.
  -مەن يېمىسەممۇ بولاتتى. مەيلى،سىلەر بىلەن بىللە يەي،-دېدى نۇرمەھەمەت ئاستا سۆزلەپ.-بىز ئۇيغۇرلاردىكى "بىر پارچە ناننى تەڭ بۆلۈشۈپ يېگەن "دېگەن دانا سۆزنى سىلەرمۇ ياخشى بىلىسىلەر؟-دەپ ئۇ ئۆزىگە تېگىشلىك بىر تال مومىنى تەڭ ئۈچكە بۆلدى.-قېنى ئاغىنىلەر،ئالدى بىلەن مېنىڭ نېنىمنى، ئاندىن سىلەرنىڭكىنى تەڭ بۆلۈشۈپ،بىللە يەيلى؟...
نۇرمەھەمەتنىڭ ئاخىرقى ئىلتىماسى بويىچە ھەر قايسىمىز ئۆزىمىزگە تېگىشلىك مومىنى ئۈچكە بۆلۈپ،تەڭ يېيىشتۇق.
  ئارىدىن بىر ئىككى سائاتقا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى.
  بىر چاغدا تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلدى. ئىككى گۇندىپاي كىرىپ كەلدى. ئۇلار ئالدى بىلەن نۇرمەھەمەتكە،ئاندىن بىزگە قاراپ،ئادەتتىكىدەك قوپاللىقتا ئەمەس،سىلىق-سىپايىلىق بىلەن سۆزلەپ،مېھرىۋانلىق ئىپادىسىنى بىلدۈردى...
  شۇ چاغدىلا نۇرمەھەمەتنىڭ چىرايى ئاپپاق تاتىرىپ كەتتى. كۆزلىرىدىن ئۇنىڭ ئىچكى دۇنىياسىدىكى ئۆزگۈرىشلەرنى بىردىن بايقىدىم. نۇرمەھەمەتنىڭ ئەشۇ چاغدىكى كۆرۈنۈشىنى تەسۋىرلەپ بېرىشكە ئاژىزمەن.
  ئۇنىڭ پۈتۈن تېنى،ۋۇژۇدى بىلىنەر-بىلىنمەس تىترەۋاتاتتى.
  ئۇ ئۆزىنى تولىمۇ مەغرۇر تۇتاتتى.
  ئۇنىڭ ئۆزى،كۆزلىرى قورقۇشنى ئۇنتىغان،كۆزلىرىدە ئوت،غەزەپ-نەپرەت ئۇچقۇنلىرى چاقناپ تۇراتتى.
  -خەيىر خوش،دوستلار!-دېدى ئۇ ئۇيغۇرچە،خىتايچە سۆزلەپ.
  كامېرا ئىچىدىكىلەر ئۇنىڭ بىلەن بىرمۇ-بىر قۇچاغلىشىپ خوشلاشتى.
  -نۇرمەھەمەت،سەن بىزدىن رازى بول؟!-دېدى ئۇنى بىرىنچى بولۇپ باغرىغا باسقان ۋاڭ جۈن.
  -مەن رازى! سىلەر ئامان بولۇڭلار،بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىڭلار!-دېدى تىترەك ئاۋازدا. شۇ چاغدا مەن ئۇنىڭ كۆزلىرىدە ياش كۆردۈم...
  نۇرمەھەمەت يۇسۈپژان بىلەن قۇچاغلىشىپ،خوشلاشتى. ئاخىرىدا ئىككىمىز قاتتىق،ئۇزاق قۇچاغلاشتۇق.
  -ئەلۋىدا، دوستۇم!-دېدىم ئۇنىڭ قۇلىغىغا پىچىرلاپ.-سەن ئارمان قىلغان ئۇلۇق كۈنلەر ئەلۋەتتە،كېلىدۇ! خەلقىڭ سېنى،ساڭا ئوخشاش ئوغلانلىرىنى ھېچ قاچاندا ئۇنتىمايدۇ! كۈرەش ھامان داۋام قىلىدۇ!...
  -ئەلۋەتتە،دوستۇم.-دېدى ئۇمۇ قۇلىغىمغا پىچىرلاپ.-مەن سىلەرگە ئىشىنىمەن،خەلقىمگە ئىشىنىمەن! كۈرەش داۋام قىلىدۇ! مېنىڭ خەلقىم چوقۇم ھۆرلۈككە،ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىقىدۇ! بۇنىڭغا مەن ئىشىنىمەن.خوش دوستۇم،خوش، ئەلۋىدا!...

  نۇرمەھەمەتنى گۇندىپايلار ئېلىپ چىقىپ كېتىشتى.
  ئۆزەمگە-ئۆزەم ئېگە بولالمىغان ھالدا ئىشىكنىڭ تۈۋىگە بېرىپ،ئۇنىڭ يوچۇغىغا قۇلىغىمنى ياقتىم.
  نۇرمەھەمەتنىڭ ئاياقلىرىغا سېلىنغان كىشەن-زەنژىرلەرنىڭ "شاراق-شۇرۇق،شاراق-شۇرۇق"قىلغان ئاۋازلىرى ئاستا-ئاستا ژىراقلاشقا باشلىدى.
  ھەيەل ئۆتمەي تاشقىرىدىن ژۈرەك-باغرىمنى ئېزىپ تاشلىغان داد-پەرىيات،قىقاس-چوقان ئاڭلاندى.
  -ۋاي بالام،قوزام بالام!...
بۇ نۇرمەھەمەتنىڭ ئانىسىنىڭ زارى ئېدى.
  -ۋاي بالام،ژېنىم بالام،تايانچىم بالام!...
بۇ بېچارە ئاتىنىڭ نالىسى ئېدى.
  -ۋاي ئا-ك-كا-ئام! چىرايلىق ئاك-كا-ئام!...
بۇ ئۇنىڭ سىڭلىسىنىڭ زارلىغان ئاۋازى ئېدى.
  -ژېنىم ئاكام،ئالتۇن ئاكام!...
بۇ ئۇنىڭ ئىنىسىنىڭ زار قاخشىغان پەرىيادى ئېدى.
  بۇ داد-پەرىياد،ئاھۇ-زار پۈتۈن تۈرمە ئىچىنى زىل-زىلگە كەلتۈرۈۋەتكەندەك بولدى.
  بۇ داد-پەرىياد،ئاھۇ-زار غۇلژا ئاسمىنىدا چاقماق بولۇپ چېقىلغاندەك بولدى!...
  نۇرمەھەمەت شەمشىدىنگە چىقىرىلغان ئۆلۈم ژازاسى ھۆكۈمى شۇ كۈنى ئىژرا قىلىندى.
  بۇ 4-ئاينىڭ 27-كۈنى ئېدى.

ئاچچىق پۇغان

  شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر نەچچە كۈنلەر ئۆتۈپ،مېنى ئوبلاستلىق تۈرمىگە ئېلىپ كېلىشتى. بۇ تۈرمىدە سوئال-سوراقسىز ئۈچ كۈن ياتتىم. تۆرتىچى كۈنى ئەتىگەنلىگى سائات ئونلاردا سوراقخانىغا ئېلىپ چىقىشتى. ئۈرۈمچى شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىدىن،ۋىلايەتلىك،ئوبلاستلىق ھەم غۇلژا شەھەرلىك ساقچى ئىدارىلىرىدىن كەلگەن تۆرت خىتاي ساقچىسى بىلەن بىر ئۇيغۇر ساقچى مېنى سوراق قىلدى.
  بۇ يەردە "يېڭى ھايات" تۈرمىسىدىكىدەك ئۇرۇپ-قىيناشلار،ئازاپلاشلار بولغىنى يوق. بۇ يەردىكى ئەھۋالنى كۆرۈپ ھەيران قالدىم. ئۆزەمنى باشقا بىر مەملىكەتتىكى،خىيالى بىر دۇنىيادىكى قانۇن ئورگانلىرى خادىملىرىنىڭ-ساقچىلىرىنىڭ ئالدىدا سوراق قىلىنىۋاتقاندەك ھىس قىلدىم.تۆرت خىتاي ۋە بىر ئۇيغۇر ساقچىنىڭ سىلىق-سىپايىلىغى،سەمىمىيلىگى،مېھرىۋانلىغى،ئەڭ مۇھىمى ئۇلارنىڭ ئىنسانىيلىغى ئالدىدا لال بولدۇم.
 -قېنى،سامسىدىن يېگىن! سامسىنىمۇ سېغىنىپ قالغانسەن؟...
  -مونۇ پېچېنە،كەمپۈتلەردىن ئالغىن؟
  -قېنى، چاي ئىچكىن!
  -ئۇسۇلۇق سۇنىڭ قايسىدىن ئىچكىڭ بار؟
  -مانا،تاماكا چەككىن!...
  سوراقخانا بۆلمىسىنىڭ بىر چېتىدىكى ئۈستەل ئۈستىگە قويۇلغان ئەشۇ نەرسىلەرنى مېنىڭ يەپ-ئىچىشىمنى،ئۆزەمنى ئەركىن تۇتۇپ،بەھۆزۈر ئولتىرىشىمنى كەينى-كەينىدىن تەلەپ قىلىشتى ئۇلار.
   مەن ئۇلارنىڭ زورلىشى بىلەن ئىككى تال سامسىنى يەۋالدىم.بىر ئىككى پىيالە چاي ئىچتىم.ئاندىن رەخمىتىمنى ئېيتتىم.
  -"يېڭى ھايات" تۈرمىسىدە كۆپ ئەزىيەت چەكمىگەنسەن؟ سوئال-سوراق ۋاقتىدا ئۇرۇپ-سوقمىغاندۇ سېنى؟...
  نېمە دېيىشىم مۈمكىن؟ ئۇردى،سوقتى،قىينىدى،ئازاپلىدى دېيىشىم كېرەكمۇ؟ ياق،مۈمكىن ئەمەس!...قارغا قارغىنىڭ كۆزىنى قاچان چوقۇغان؟ شۇڭا ھېچ قانداق ئىنكاس بىلدۈرمىدىم.
  -بۇ ھاياتتا،ياشلىقتا خاتالاشمايدىغان،خاتالىق ئۆتكۈزمەيدىغان ھېچ كىم بولمايدۇ. سەنمۇ خاتالاشقان،تۈز يولدىن ئاداشقان بولساڭ كېرەك؟...
  -بىزنىڭ قانۇنىمىزدا بىلىپ-بىلمەي قىلغان خاتالىقلىرىنى،ئۆتكۈزگەن كامچىلىقلىرىنى بوينىغا ئالغان،گۇناھىغا،ئەيىۋىگە ئىخرار بولغانلارغا كەڭچىلىكلەر بېرىلگەن!...
  -سەن تېخى ياش،كېلەچىگىڭ ئالدىڭدا. بىزنىڭ ژەمىيىتىمىزگە ساڭا ئوخشاش ژىگىتلەر كېرەك! سىلەر ژەمىيەت ئۈچۈن،خەلىق ئۈچۈن،ۋەتەن ئۈچۈن خىزمەت قىلىشىڭلار كېرەك!...
  -ژەمىيەتنىڭ خاتىرژەملىگى،مىللەتلەر ئىتتىپاقلىغى،ۋەتەننىڭ بىرلىگى،خەلىقنىڭ بېخەتەرلىگى ساڭا ئوخشاش ياشلارنىڭ ۋەتەنگە دېگەن ساداقەتلىگىدە كۆرۈنىدۇ!...
  -سەن ژەمىيەتكە چىقىپ خىزمەت ئىشلىشىڭ كېرەك. بىز ساڭا بارلىق شارائىتلارنى يارىتىمىز،ياردەم قىلىمىز!...
  "پاھ،پاھ،نېمە دېگەن چىرايلىق،ياخشى سۆزلەر بۇلار،ھە! ھەسەلدىنمۇ تاتلىقلىغىنى دېمەمسەن!...سىلەر قايسى ۋەتەننى ئېيتىۋاتىسىلەر؟ قايسى خەلىقنى دەۋاتىسىلەر؟...ماڭا ئوخشاش ژىگىتلەر ژەمىيەتكە كېرەكمىش! بىزگە ئوخشاش ژىگىتلەر ژەمىيەتكە كېرەك بولسا،تۈرمە-زىندانلىرىڭدا گۇناسىز يېتىۋاتقان سان مىڭلىغان ياشلارنى قىيناپ-ئازاپلىماي،ئېتىپ ئۆلتۈرمەي،مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلماي،كىچىكىنە بولسىمۇ ئىنسانىيلىق كۆرسەتمەمسىلەر؟...نېمىشكە يالغان گەپ قىلىشتىن ئۇيالمايسىلەر؟ سىلەرنىڭ،سىلەردىنمۇ ژۇقۇرىدىكىلەرنىڭ ژار سېلىپ ئېيتىۋاتقان سۆزلىرىڭلار باشقا،ئەمەلىي ئىش-ھەرىكەتلىرىڭلار تامامەن باشقا...بۇنى ھەممە ئادەم بىلىدۇ،كۆرۈۋاتىدۇ،بېشىدىن كەچۈرۈۋاتىدۇ!"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر خىيالىمدىن ئۆتتى.
  -سەن نېمە ئۈچۈن قولغا ئېلىنىپ،تۈرمىدە يېتىۋاتقىنىڭنى بىلەمسەن؟...
  مەن ئىلگەركى سوراقلاردا ئېيتقان سۆزلىرىمنى بىرمۇ-بىر ئۆز ئەينى بويىچە تەكرارلىدىم ۋە ئۆزەمنىڭ گۇناسىز تۈرمىدە يېتىۋاتقانلىغىمنى ئېيتتىم.
  -سەن كۆپ خۇپسەنلىك قىلما. سېنىڭدە سىياسىي مەسىلە كۆپ. بۇنى ئىسپاتلايدىغان پولاتتەك فاكتلار بىزدە يېتەرلىك! شۇنىڭ ئۈچۈن، ئەڭ ياخشىسى،سەن خاتالاشقانلىغىڭنى، خاتا يولدا ماڭغانلىغىڭنى،بىر ئوچۇم ئۇنسۇرلارنىڭ ئىغۋاسىغا ئالدىنىپ قالغانلىغىڭغا ئىخرار بولدە،گۇناھىڭنى يېنىكلەت؟ شۇ چاغدا ساڭا، بىزنىڭ قانۇنىمىز،سىياسىتىمىز بويىچە كەڭچىلىك،يېنىكچىلىكلەر بولىدۇ!
   -مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە بولمىسا،گۇناھ-ئەيىپ بولمىسا،نېمىنى بوينۇمغا ئېلىشىم كېرەك؟-دېدىم.
   -سەن بۇنداق تەتۈرلىك،ژاھىللىق قىلما.ئۆزەڭگە ياخشى ئەمەس.سەن تېخى ياش،كېلەچىگىڭنى ئويلا؟
  -مېنىڭدە نېمە قىلغان كېلەچەك بولسۇن! ھەممىسى كۇمپەي-كۇم بولغان،بەربات بولغان،ئاتام رەمىتى بىلەن قارا يەرنىڭ ئاستىغا كۆمۈلۈپ كەتكەن!-شۇندا ئاتام كۆز ئالدىمغا كەلدىدە،كۆڭلۈم بۇزۇلۇپ كەتتى...ئۆزەمنى ئاران تۇتۇۋالدىم.
  -ئاتىسى ئۆلمەيدىغان،ئانىسى ئۆلمەيدىغان ھېچ كىم بولمايدۇ. ھەممىنىڭ ئاتىسى ئۆلىدۇ،ئانىسى ئۆلىدۇ...سېنىڭ قېرى ئاناڭ بار،شۇ ئاناڭنى ئويلىشىڭ كېرەك؟ ئەگەر سەن بىزگە خىزمەت قىلساڭ،پارتىيا ساڭا ئاتا بولىدۇ،ساڭا غەمخور بولىدۇ،سېنى ئالىي مەكتەپلەردە ئوقۇتىدۇ. ئالدىڭغا قويغان مەخسەتلىرىڭگە،ئارزۇ-ئارمانلىرىڭغا شۇ چاغدا يېتىدىغان بولىسەن!...
  شۇنىڭدىن كېيىن ئۇلار غۇلژىدا مەشرەپ ئويۇنىنى تەشكىللىگەن،فۇتبول ئويۇنىنى ئۇيۇشتۇرغان،ئاخىرسىدا فېۋرالь ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت بىلەن خوتەندىن كېلىپ،غۇلژا شەھىرىنىڭ تاشكۆرۈك مەھەللىسىدە بىر دەۋىر ياش بالىلارغا دىنىي دەرىس بېرىش بىلەن شۇغۇللانغان ئابابەكرى ئابدۇمېژىت ھەم ۋەتەننىڭ بىرلىگىنى پارچىلاپ، مۇستەقىل شەرقىي تۇركستان دۆلىتىنى قۇرۇشقا ھەرىكەت قىلغان ئىبراھىم ئىسمائىل،تۇرسۇن سەلەيلەر بىلەن قاچان،قەيەردە،قانداق شارائىتتا تونۇشۇپ،ئەشۇلارنىڭ يوشۇرۇن تەشكىلاتلىرىغا ئەزا بولغانلىغىمنى،ژىغىن-مەژىلىسلەردە قانداق مەسىلىلەر ھەققىدە سۆزلەر بولىدىغانلىغىنى،يوشۇرۇن تەشكىلاتلارنىڭ مەخسەت،مۇددىئاسى نېمىلەردىن ئىبارەتلىگى،ئۇلارنىڭ قانچىلىك ئەزالىرى بار ئېكەنلىگىنى ۋە چەت ئەللەردىكى ئۇنسۇر كۈچلەر بىلەن ئالاقە-مۇناسىۋەتلىرىنى بىرمۇ-بىر،تەكرارمۇ-تەكرار سوراشتى. مەن ئىلگەركى ئېيتقانلىرىمدا؛ "ئۇلارنى تونۇمايمەن،بىلمەيمەن! سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۇرىۋاتىسىلەر؟" دېگەندىن باشقا ئارتۇق بىر ئېغىز سۆز ئېيتقىنىم يوق.
  -سەن ئۇلارنى " تونۇمايمەن،بىلمەيمەن"دېگىنىڭ بىلەن ئۇلار سېنى ئۆزلىرىنىڭ ئاكتىۋ ئەزالىرىنىڭ بىرسى ئېكەنلىگىنى ئېيتىشتى...ئەشۇ رەھبەرلىرىڭنىڭ ھەممىسى قولغا ئېلىندى! ئۇلار ھازىر تۈرمىدە...شۇنىڭ ئۈچۈن سەن ياخشى ئويلان،ئۆزەڭنى-ئۆزەڭ نابۇت قىلما؟ بىزنىڭ ساڭا ژېنىمىز ئېچىيدۇ. سەۋەپ،سەن تېخى ياش. يالغۇز ئاناڭ بار...بىزنىڭ سىياسىتىمىزنىڭ ئادىل سىياسەت،قانۇنىمىزنىڭ ئادىل قانۇن ئېكەنلىگىنى ئۇنتۇما. ھەر قانداق بىر ژىنايەت ئۆتكۈزگەن كىشى ئۆزىنىڭ خاتالاشقانلىغىنى چۈشىنىپ-بىلسە،ژىنايىتىنى-گۇناسىنى بوينىغا ئېلىپ،ئىخرار بولسا،تۆۋبە قىلسا،ئۇنداق ئادەمگە دايىم يېنىكچىلىك،كەڭچلىك بولىدۇ،كەچۈرۈم قىلىنىدۇ...
  ئوبلاستلىق تۈرمىنىڭ "ژىنايىتىگە ئىخرار قىلدۇرۇش"تىكى ئالداش ئۇسۇلى بىلەن ئېلىپ بېرىلغان بۇ خىل سوئال-سوراقلار بىر ئاي داۋام قىلدى. لېكىن،ئۇلار مېنىڭدىن ئۆزلىرى كۈتكەن ژاۋاپلارنى ئالالمىغاندىن كېيىن،مەن "ژاھىل،تەتۈر ئۇنسۇرنى" غۇلژا شەھەرلىك تۆرتىنچى دىۋىزىيا تۈرمىسىگە چۈشتىن كېيىن سائات بەشلەر چامىسىدا ئېلىپ كېلىپ سولاشتى.
  تۆرتىنچى دىۋىزىيا تۈرمىسىدىكى قىيناپ-ئازاپلاشلار ۋەيلۇن دوزىغىدىنمۇ بەتتەر ئېكەنلىگىنى بۇ يەرگە كەلگەن كۈنىمدىن تارتىپ كۆرۈشكە باشلىدىم...ھە دېگەندە مېنى مەخسۇس ياسالغان كامېرىغا سولاشتى. بۇ كامېرىنىڭ ئېگىزلىگى تەخمىنەن بىر مېتر ئون،بىر مېتر ژىگىرمە سانتىمېتر،كەڭلىگى ئاتمىش-يەتمىش سانتمېتر كېلەتتى. بۇ ژازا كامېرىدا قول-ئايىغىڭنى ئۇزۇن سۇنۇپ يېتىش ياكى ئولتىرىش مۈمكىن ئەمەس. زوڭزىيىپ ئولتىرىشتىن باشقا ئامال يوق.
  بۇ كېچىنى قانداق ئۆتكۈزگەنلىگىم بىر ئۆزەمگە،بىر ئاللاھغىلا مەلۇم.تىك تۇرالمايسەن،پۇتلىرىڭنى ئۇزۇن سۇنۇپ ئولتىرالمايسەن،ياتالمايسەن!... تەشنالىقتىن بىر ژۇتۇم سۇغا زارسەن.تاماقلىرىڭ چاك-چاك قۇرۇپ كېتىۋاتقان. پۇت-قوللىرىڭ قېتىپ،كۈيۈشۈپ كەتكەن. ئاغرىق-ئازاپقا چىدىماي بىردەم تۇرىسەن،بىردەم زوڭزىيىپ ئولتىرىسەن. تۇرغاندىمۇ قەددىڭنى رۇسلاپ،تىك تۇرالمايسەن. بېشىڭنى، ئۆزەڭنى دوقىدەك ئېگىپ تۇرىسەن،پۈكلىنىپ قالىسەن. ئۆزەڭ بىلەن ئۆزەڭ سۆزلىشىسەن؛ "بۇنداق تۈرمە-زىندانلار دۇنىيانىڭ ھېچ بىر مەملىكىتىدە بولمىسا كېرەك؟ ئادەمنىڭ ھايۋان قاتارلىق قەدىر-قىممىتى يوق بۇ دۆلەتتىكى موشۇ خىلدىكى قىيناپ-ئازاپلاشلارنى دۇنىيا بىلەرمۇ؟ ياق،بىلمەيدۇ! ھېچ كىمگە بىلدۈرمەيدۇ!...ئېھ ئاللاھ،بۇ دوزاقتىن ساق چىقارمەنمۇ ياكى ئۆلۈپ كېتەرمەنمۇ؟ ياراتقان ئېگەم،ئۆزەڭ ساقلىغايسەن! سېنىڭ قۇدرەت-كارامىتىڭ چەكسىز!...ساقلايمەن دېسەڭ،ئوتنىڭ ئىچىدە پاختىنى ساقلايسەن... ئۆزەڭ ئەزىز ياراتقان بەندەڭنى بۇلارغا خار قىلمىغايسەن؟!..."
  بۇ ۋەيلۇن دوزىغىنىڭ ئىچىدىكى سېنىڭ مۈشكۈل ھالىڭنى كۆرۈۋاتقان پەقەت بىر ئاللاھنىڭ ئۆزى بولۇۋاتقانلىقتىن،ساڭا ئاللاھدىن مەدەت،كۈچ-قۇۋەت،چىداملىق،بەرداشلىق،ژاسارەت تىلىشىڭدىن باشقا ئامال يوق ۋە بولۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەس ئېدى.
  بۇ تاڭ ئاتماس كېچىنىڭ ئۇزۇنلىغىچۇ!... بۇ قاراڭغۇ كېچە نېمە دېگەن ئۇزۇن،ھە؟ بەلكىم،بەزىلەر ئۈچۈن بۇ ئۇزۇن كېچە ئادەتتىكىدىن قىسقا بىلىنىۋاتقاندۇ؟ ئۇلار دوست-بۇرادەرلىرى بىلەن سورۇن قۇرۇپ ئولتىرىۋاتقاندۇ؟...قىران ژىگىتلەر بىلەن گۆزەل قىزلار مۇھەببەتلىشىۋاتقاندۇ؟...ھېچ نەرسىدىن غەم-قايغۇسى يوق بەيۋەچچىلەر چىرايلىق خېنىم،چوكانلار بىلەن ئەيشى-ئىشرەت قىلىشىۋاتقاندۇ؟...پەقەت پۇل تېپىشنى،باي بولۇشنى،خىزمەتتە ئۆسۈشنى ئالدىغا مەخسەت قىلىپ قويغان ئايرىم ئەمەلدارلار ئۆز ئويىدا،ئۆز كويىدا بۇ ھاياتنىڭ لەززىتى بىلەن راھىتىدىن ھۆزۈرلىنىۋاتقاندۇ؟ مېنى بۇ يەرگە ئەكىرىپ سولىغانلار ئىشتانلىرىنىڭ پاقالچەكلىرىنى تۈرۈۋېلىپ،يەپ-ئىچىشىپ، "زامان بىزنىڭ،دۆلەت بىزنىڭ!"دەپ ۋاقىراپ سۆزلىشىپ،قاقاخلاپ كۈلۈشۈپ،كەيپە-ساپا سۈرىشىۋاتقاندۇ؟...
  ئېھ،تەڭشەلمىگەن دۇنىيا! بىرسىگە كەڭ،بىرسىگە تار يارالغان دۇنىيا!
  -ئېھ ئاللاھ،بۇ دوزاقتىن قۇتۇلىدىغان كۈنلەر كېلەرمۇ؟ قاچان كېلەر؟...مەن يالغۇزىدىن تىرىك ئايرىلغان بېچارە ئانام نېمە كۈنلەرنى كۆرۈۋاتقاندۇ ھازىر!...
  ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىققان ئاچچىق پۇغان تامىغىمغا تىرەلدىدە،بىر چاغدا ئېتىلىپ چىقتى. ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتىم. ژىغىلغاندىمۇ راسا ژىغىلدىم. ژۈرىگىم بىلەن ژىغلىدىم. ئىچ-ئىچىمگە تولۇپ كەتكەن ئاچچىق پۇغان كۆز ياشلىرىم،داد-پەرىياد،ئاھۇ-زارىم بىلەن قوشۇلۇپ چىقىۋاتقاندەك بولۇپ،بۇ دوزاقلاردا كۆرۈۋاتقان خورلۇقلار،ھاقارەتلەر،دەپسەندىلىكلەر،ئۇرۇپ-قىيناش،ئازاپلاشلار كىچىكىنە بولسىمۇ بېسىلغاندەك بولدى.

  ئانام كۆز ئالدىمدا غايىۋانە پەيدا بولدى...
  ئاتامنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىنكى ئانامنىڭ قەددى تېخىمۇ بەتتەر پۈكلۈنۈپ كەتكەندەك ئېدى. بىر چاغلاردىكى ئانامنىڭ گۆزەل ھۆسنى ژامالىدىن-قان تامچىپ تۇرغان ئاپپاق،قىزغۇچ مەڭىزلىرىدىن،گلاستەك چىرايلىق لەۋلىرىدىن،ئوت چاقناپ،كۈلۈپ تۇرغان كۆزلىرىدىن ئەسەرمۇ قالمىغان. بېمەزگىل قېرىغان ئانام تولىمۇ ئورۇقلاپ،تولۇق ئۈزلىرى،مەڭىز گۆشلىرى تارتىشىپ،ئۇستىخانلىرىغا چاپلىشىپ قالغاندەك ئېدى. چىرايلىق ئۈزلىرىنى چىغدەك قورۇقلار باسقان. ئارىلاپ ئاق ئارىلىغان قاپ-قارا قويۇق چاچلىرى شالاڭلاپ،سىماپتەك ئاق تۈسكە ئۆزگەرگەن. ئىچىگە ئولتىرىشقان كۆزلىرىنىڭ نۇرى ئۆچكەندەك،ياشاڭغىراپ تۇرىدۇ.
  ئۈستىگە ئاق كۆينەك كىيىپ،بېشىغا ئاق رومالىنى يېيىپ سېلىۋالغان ئانام كۆز ئالدىمدا ئەشۇ قىياپىتى بىلەن پەيدا بولغان ئېدى.
  ئانامنىڭ ئاۋازى ماڭا غايىپتىن كېلىۋاتقاندەك ئېدى. مەن ئانام بىلەن چۈشىمدە سۆزلىشىۋاتقاندەك ئېدىم.
  -ئانا،نېمىگە بۇنچە ئورۇقلاپ كەتتىڭىز؟...تاماقتىن قىينىلىپ قالغان ئوخشىمامسىز؟-دەپ سورايمەن ئانامدىن.
  -مەن قاچانمەتەم سېمىز ئېدىم،ئوغلۇم! ساڭا شۇنداق كۆرۈنۈۋاتقان بولسام كېرەك؟-دەپ ژاۋاپ بەردى ئانام.
  -ياق،ئانا،سىز بۇنچىلىك ئورۇق ئەمەس ئېدىڭىزغۇ؟...ياكى ئىلگەركى كېسىلىڭىز قوزغىلىپ قالدىمۇ؟
  -ئانچە-مۇنچە قوزغالغاندەك بولدى،ئوغلۇم!
  -دوختۇرخانىدا داۋالانمىدىڭىزمۇ؟
  -داۋالانغاندەكمۇ بولدۇم.
  -دوختۇرلار نېمە دېيىشتى؟
  -ياخشى بولۇپ كېتىسىز،دېيىشتى.
  -ئىلاھىم،مېنىڭ تەلىيىمگە ياخشى بولۇپ كېتىڭ،ئانا؟-دەپ ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتىم.
  -ژىغلىما،ئوغلۇم،-ئانامنىڭ ئورۇق،قاتاڭغۇر،ئامما مەن ئۈچۈن پاختىدەك يۇمشاق، ئوتتەك ئىسسىق قوللىرى باشلىرىمنى،ئۈزلىرىمنى سىلىغاندەك بولدى. بۇنىڭدىن مەن شۇنچىلىك راھەتلەندىمكىن،تەن-تېنىم ھۆزۈرلىنىپ،ئاغرىق-ئازاپلارنى تامامەن ئۇنتىغاندەك بولدۇم.
  -ئانا،ئاللاھ بۇيرىسا مەن بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىمەن!
  -ئاغزىڭغا شېكەر،ئوغلۇم!
  -ئانا،مەن بۇ يەردىن چىققاندىن كېيىن سىزگە كېلىن ئەكىلىپ بېرىمەن!... ئۇ سىزنىڭ خىزمىتىڭىزنى قىلىدىغان بولىدۇ؟
  -ياراتقان ئېگەم بۇ ياخشى نىيىتىڭگە يەتكۈزگەي،ئوغلۇم!
  -ئانا،مەن ئوغۇل-قىزلىرىمنىڭ،سىزنىڭ نەۋىرلىرىڭىزنىڭ كۆپ بولۇشىنى خالايمەن. بالىنىڭ كۆپ بولغىنى تولىمۇ ياخشى ئېكەن؟...مەن مانا يالغۇزدىن يالغۇز. يە ئاكام يوق،يە ئىنىم يوق،يە ھەدەم يوق،يە سىڭلىم يوق،تىكەندەك يالغۇزمەن!
  -سېنىڭ ئاكاڭمۇ بولغان،ھەدەڭمۇ بولغان...ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئۆمرىنى كوتا قىلغان ئېكەن،-دەپ ئانام كۆز ياشلىرىنى ياغلىغىنىڭ ئۇچى بىلەن سۈرتتى.
  -كۆڭلىڭىزنى بۇزماڭ،ئانا؟-دەيمەن مەسۈم،كۆڭلى سۇنۇق،يېرىم ئانامغا بۇ سۆزنى ئېيتقىنىمغا پۇشايمان قىلىپ.
  -سەن بىر تال بولساڭمۇ،ئونغا بەرگۈسىز بالا بولدۇڭ،ئوغلۇم! ئاللاھ ئۆمرىڭنى ئۇزۇن قىلغاي! بىر ئېتەك بالا تېپىشنى قايسى مۇسۇلمان ئويلىمايدۇ،ئارمان قىلمايدۇ دەيسەن. بىراق،بۇ ھۆكۈمەت ئىككىدىن ئارتۇق بالا تۇغۇشقا رۇخسەت قىلىشمايدۇ. باشقا دۆلەتلەردە بولسا،ھۆكۈمەت كۆپ بالا تۇققان ئانىلارنى مۇكاپاتلايدېكەن،ئاقچا بېرىدېكەن،مېدالь بېرىدېكەن؟...ھە،بىزنىڭ مەملىكەتتە بولسا،ئىككىدىن ئارتۇق بالا تۇغىمەن دېگەن ئانىلارنى ژازالايدۇ. قوساقتىكى تۆرەلمىلەرنى زورلۇق بىلەن ئوپېراцئىيا قىلىپ ئۆلتۈرىۋاتىدۇ!...
  بىزنىڭ كوچىنىڭ ئاخىرىدىكى قاسىماخۇن تۆمۈرچىنىڭ ئوغلى ئاسىمژاننى بىلىسەنغۇ؟ ئەشۇ ئاسىمژاننىڭ ئايالى سانىيەم مېنىڭ دوستۇم سېلىمخاننىڭ يالغۇز قىزى ئېدى. سانىيەم تولىمۇ ئۇبدان،خۇش چىراي،مېھماندوست،بەك چىرايلىق ئايال بولغان ئېدى...
  -سانىيەم ھەدەم بىرەر پېشكەللىككە ئۇچرىمىغاندۇ؟-تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.
  -بېچرا سانىيەمگە بەك ئۇۋال بوپتۇ،-دەپ ئانام ئېغىر خۇرسىندى.-سانىيەمنىڭ ئەھۋالىنىڭ ئېغىرلىشىۋاتقانلىغىنى ئاڭلاپ،تەشۋىش ئوتىدا كۆيدۈم. يوقلاپ قوياي دەپ،ئۇلارنىڭ ئۆيىگە بارسام،ئانىسى سېلىمخان قىزىنىڭ بېشىدا ژىغلاپ ئولتىرىپتۇ. بېچارىلەرنىڭ دەرت-ھەسرىتىنى ئېيتسا ئېيتسا تۈگۈمەيدۇ.
  -نېمىشكە،نېمە بوپتۇ؟
  -ئاسىمژان بىلەن سانىيەمنىڭ ئىككى بالىسى بار ئېكەن. چوڭى سەككىز ياشتا،كىچىگى ئالتە ياشتا ئېكەن. ئۇلار يەنە بىر بالا تېپىش ئارزۇسىدا ژۈرۈپ،ئاللاھ بېرىپ،سانىيەم قوساق كۆتىرىپتۇ. قوساقتىكى تۆرەلمە بەش-ئالتە ئاي بولغىچە،سانىيەم ئۆزىنىڭ ئېغىر بوي ئېكەنلىگىنى ئادەملەردىن يوشۇرۇپ ژۈرۈپتۇ. قانچە يوشۇرغىنىڭ بىلەن ئاشكارە بولىدىغان گەپ. ئەگەر ئۇنى مەلىدىكى تۇغۇت چەكلەش ئىدارىسىنىڭ ئادەملىرى ئاڭلاپ قېلىشسا،دەررۇ دوختۇرلارنى چاقىرتىپ،قوساقتىكى بالىنىڭ قانچە ئايلىق بولغىنىغا قارىماي،ئوپېراцئىيا قىلىپ ئېلىپ تاشلىشىدۇ. بۇنىڭدىن قورقۇپ،ئەنسىرەپ-تەشۋىشلەنگەن ئەر-خوتۇن شۇنداق قارارغا كەپتۇ؛سانىيەم تۇرپاندىكى تۇققانلىرىنىڭ ئۆيىگە بېرىپ،تىنچ-ئامان بوشىنىۋېلىش ئۈچۈن شۇ ياققا يوشۇرۇن كېتىپتۇ.
  -تۇرپاندىكى تۇققانلىرىنىڭ ئۆيىدە يوشۇرۇن ھالدا بوشىنىپتىمۇ؟-سورىلىم ئانامدىن.
  -ھە، پاخلاندەك ئوغۇل تۇغۇۋاپتۇ!
  -ياخشى بوپتىغۇ؟
  -ياخشى بولغىنىغۇ ياخشى بولغان،-دېدى ئانام پەس ئاۋازدا.-ئاسىمژان ئايالىنى بوۋىغى بىلەن تۇرپاندىن ئۆيىگە ئېلىپ كەلگەن كۈنىلا بۇ خەۋەر يېتىدىغان يېرىگە يېتىپتۇ. تۇغۇت چەكلەش ئىدارىسىنىڭ چالا قۇيرۇق ئاكتىۋلىرى ئاسىمژاننىڭ ئۆيىگە كېلىپ،پلاندىن تاشقىرى بالا تاپقىنى ئۈچۈن ئەر-خوتۇن ئىككىسىگە خېلە نۇرغۇن ئاقچا ژەرىمانە ساپتۇ. ئاسىمژان بىر ئىدارىدە ئىشلەتتىكەن. "سەن دۆلەت كادرى تۇرغۇلۇق،پارتىيامىزنىڭ سىياسىتىگە خىلاپلىق ئىش قىلدىڭ. پارتىيامىزنىڭ تۇغۇت چەكلەش سىياسىتىگە قارشى چىققان ساڭا ئوخشاش ئادەملەرگە ژەمىيەتتە خىزمەت يوق"دەپ ئىشتىن بوشىتىۋېتىپتۇ. بۇنى ئاز دېگەندەك، "ئەندى يەنە تۇغمىسۇن"دېدىمۇ،بىلمەيمەن،دوختۇرلار سانىيەمنىڭ ئۇنىمىغىنىغا قويماي، "سېنى تەكشۈرۈشتىن ئۆتكۈزۈشىمىز كېرەك"دەپ،بىر نەرسىلەرنى قىلغان ئوخشايدۇ. ياش تۇغۇتلۇق سانىيەم شۇنىڭدىن كېيىن ھە دېسىلا ئىچىدىن قان كېتىپ،ھالسىزلىنىپ،ئاخىرى ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قاپتۇ...
  -بېچارە ئايالغا بەك ئۇگال بوپتىدە،-دېدىم مەن.
  -ئەۋۇ كۈنى خوشنىمىز ھېپىزىخان قورغاس ناھىيەسىگە چىقىپ،بۇنىڭدىنمۇ يامان بىر خەۋەرنى ئېلىپ كەلدى.-دېدى ئانام ئۇلۇق-كىچىك تىنىپ.-ھېپىزىخاننىڭ ئۇ يەردىكى بىر تۇققىنى ۋاپات بولۇپ،ئۇ ئەشۇ ئۆلۈمگە چىققان ئېكەن. ژىنازا نامىزىغا كەلگەن ھەممىلا ئادەملەرنىڭ ئاغزىدا شۇ گەپ دەيدۇ.
  -نېمە گەپ ئېكەن ئۇ؟-سورايمەن ئانامدىن.
  -ئۇ يەردە بىر ياش كەمبەغەل دېخان بار ئېكەن. ئايالى،ئىككى قىزى،سەكسەندىن ئاشقان قېرى ئاتىسى بىلەن ئانىسى بىللە ياشاتتىكەن. ئۆلچۈك يېرىگە ئۇ بۇ نەرسىلەرنى تېرىپ،كۈنىنى ئاران-ئاران ئۆتكۈزۈۋاتقان تولىمۇ نامرات ئائىلە ئېكەن ئۇلار. ئۇ ياش دېخان؛ "بۇ ئىككى قىزىمنىڭ بىرسى ئوغۇل بولغىنىدا،تولىمۇ ئۇبدان بولاتتى.ئەتە-ئۆگۈن بىز،خوتۇن ئىككىمىز ئاتا-ئانامغا ئوخشاش قېرىيمىز،كۈچ-قۇۋەتتىن،كەتمەن چېپىشتىن قالىمىز.ئوغلۇمىز بولغىنىدا،ئۇ بىزنى باقاتتى. ئۆيۈمىزنىڭ چىرىغىنى ياندۇرۇپ،ياشاتتى...قىز بالا دېگەن سىرتنىڭ ئادىمى. ئەرگە تەككەندىن كېيىن،سەن ئۇنىڭغا ئېگە بولالمايسەن...ئاللاھ بىزگىمۇ بىر ئوغۇل بەرسە،بىزمۇ باشقىلارغا ئوخشاش كېلىن ئالساق قانداق ياخشى بولاتتى،دېگەن ئارمان بىلەن ژۈرگىنىدە،ئايالى ھامىلدار بولۇپ قاپتۇ. ئۇلار كېچە-كۈندۈز ياراتقان ئېگىسىدىن ئوغۇل بالا سوراپتۇ. لېكىن،بۇ دېخاننىڭ ئايالىنىڭ ھامىلدار بولۇپ قالغانلىغىنى بىلىپ قالغان پلانلىق تۇغۇت  ئىشخانىسىنىڭ ئادەملىرى  ئۇ ئايالنىڭ قوسىغىدىكى بالىنى ئوپېراцئىيا قىلدۇرۇپ،ئېلىپ تاشلاپتۇ. قوساقتىكى بالا ئوغۇل ئېدىكەن.
  -بېچارە دېخان ئاللاھ ئاتا قىلغان ئوغۇل پەرزەنت  سۆيۈشتىنمۇ مەھرۇم بوپتىدە؟-دېدىم مەن ئۇ بېچارىلەرگە ئىچىم ئاغىرىپ.
  -ئۇلارغا ئاللاھنىڭ ئىچى ئاغرىسۇن دېگىن،بالام،-دەپ ئانام ئېغىر خۇرسىنىپ،ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى.-بىر ھەپتە ئىلگىرى ئۇ بېچارە ئايالمۇ ئۆلۈپ قاپتۇ!...
  -يامان بوپتۇ.-دېدىم مەن.-بۇنىڭدىن ئارتۇق ۋەھشىلىك دۇنىيانىڭ ھېچ بىر يېرىدە يوق،ئانا! قوساقتىكى تۆرەلمىلەرنى زورلۇق بىلەن ئوپېراцئىيا قىلىپ ئېلىپ تاشلىغاندىن كېيىن، بېداۋا كېسەللەرگە گىرىپتار بولۇۋاتقان،ئۆلۈۋاتقان ئانىلارنىڭ سانىنى ھېچ كىم بىلمەيدۇ،بىلگۈزمەيدۇ ھەم!
  -ھېپىزىخان ماڭا ھەممىنى بىر باشتىن ئېيتىپ بەردى،-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى ئانام.-يېزا دوختۇرخانىسىدا قوساقتىكى بالىنى تۇغمايسەن دەپ،ئوپېراцئىيا قىلىپ ئېلىپ تاشلىغاندىن كېيىن،ئۇ ئايالنىڭ بالاياتقۇسى زەھەرلىنىپ،چوڭ كېسەللىككە ئۇچىراپتۇ. كېسىلى كۈندىن كۈنگە ئېغىرلىشىپ،ئېرىنىڭ دېخانچىلىق ئىشلىرىغا ياردەملىشىشتىنمۇ قاپتۇ.ھەتتا ئۆزىنىڭ ھاژىتىدىن چىقالمايدىغان،ئورنىدىن تۇرالمايدىغان ھالغا چۈشۈپتۇ. شۇنىڭدىن كېيىن، ئۇ بېچارە دېخان يالغۇز موزايلىق كالىسىنى سېتىپ،ئايالىنى داۋالاتقان ئوخشايدۇ. ياخشى بولماپتۇ. كېسىلى كۈندىن كۈنگە ئېغىرلىشىپتۇ. بېچارە دېخان نېمە قىلىشىنى بىلمەي؛ "ئەگەر بۇ ھۆكۈمەت پلانلىق تۇغۇت سىياسىتىنى ئېلىپ بارىمىز دەپ،ئايالىمنىڭ قوسۇغىدىكى بالىنى ئېلىپ تاشلىمىغان بولسا،ئايالىم بۇ ئېغىر كېسەللىككە يولۇقماتتى. مەن ئەندى ئايالىمنى ئوپېراцئىيا قىلدۇرۇشقا كۆرسەتمە بەرگەن ئەشۇ ناھىيەنىڭ ئۆزىگە باراي"دەپ، داۋا قىلىپ ناھىيەگە بېرىپتۇ. ناھىيەدىكىلەر ؛ "يېزىدىكى بىزنىڭ ئوپېراцئىيا دوختۇرلىرى ئايالىڭنى توغرا ئوپېراцئىيا قىلمىغان ئوخشايدۇ. سەن شۇ يەرگە بار!"دەپ يولغا ساپتۇ. يېزا دوختۇرخانىسىغا بارسا،ئۇ يەردىكىلەر؛ "بىز ژۇقۇرىنىڭ سىياسىتىنى ئەمەللەشتۈردۇق. ئوپېراцئىيا قىلىشتا ھېچ قانداق خاتالىق بولغىنى يوق. ئايالىڭنىڭ ئۆزىنىڭ كونا كېسىلى بولۇشى مۈمكىن،شۇ كېسەللىگى قوزغالغان ئوخشايدۇ. داۋالىتىش كېرەك،داۋالانسا ياخشى بولۇپ كېتىدۇ. سەن ناھىيەگە بار!"دەپتۇ.
   شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ دېخان ئۇ-بۇلارنىڭ مەسلىھىتى بىلەن ناھىيەلىك سوت مەھكىمىسىگە بېرىپ،شىكايەت قىپتۇ. ئۇ يەردىكىلەر ؛ "سەن پلانلىق تۇغۇت ئىدارىسىگە بېرىپ،داۋا قىل!"دەپ قايتۇرىۋېتىپتۇ. "داۋاگەر ئاژىز بولسا،قازى مۇتەھەم"دېگىنىدەك،بېچارە دېخان داۋا-شىكايىتىنى ھېچ يەردە ئاقتۇرالماپتۇ. ئاخىر ئۇ ئايالىغا "خوتۇن،سەن مەندىن رەنژىمە. قولدىن كەلگەننىڭ ھەممىسىنى قىلىۋاتىمەن. ئامال يوق. سېنى داۋالىتىمەن دەپ،ھەممە نەرسىدىن ئايرىلدىم. موزايلىق كالىنىمۇ سېتىۋەتتىم. يانچۇقتا بەش كوي ئاقچا يوق. سەن مېنىڭدىن خاپا بولما،رەنژىمە،مەندىن رازى بول،مەن سېنى ھۆكۈمەتنىڭ ئالدىغا ئاپىرىۋېتەي. موشۇ ھۆكۈمەتقۇ سېنى موشۇ كۈنگە قويغان؟...شۇ يەردە ئۆلۈپ كەتسەڭ،بىزدىن رازى بول،خوتۇن!"دەپ،ئايالىنى قول ھارۋۇسىغا سېلىپ،ناھىيەلىك پلانلىق تۇغۇت ئىشخانىسىغا ئاپىرىپ؛ "مېنىڭ بۇ ئايالىم سىلەرنىڭ پلانلىق تۇغۇت سىياسىتىدىن كېيىن موشۇ كېسەلگە گىرىپتار بولدى!... بۇ خوتۇننى سىلەر ئەندى داۋالاپ ساقايتامسىلەر،ساقايتمامسىلەر ئىختىيار ئۆزەڭلاردا. ئۆلۈپ قالسا،ئۆزەڭلار كۆمۈپ قويارسىلەر؟!"دەپ،ئايالىنى شۇ يەرگە تاشلاپلا،ئارقىسىغا قارىماي دەررۇ كېتىپ قاپتۇ.
   ناھىيەلىك پلانلىق تۇغۇت ئىشخانىسى رەھبەرلىرى قايناۋاتقان قازاننىڭ ئاغزىنى شۇ زامانلا يېپىپ،ئۇ ئايالنى ئۈرۈمچىگە ئاپىرىپ داۋالىتىپ،بىر ئاز ياخشى بولغاندىن كېيىن،ئۆيىگە ئەكىلىپ قويغان ئېكەن. ئۇ بېچارە ئايال ئاران-ئاران مېڭىپ،ئىشىك ئالدىلىرىغا چىقىپ، بىر ئاز زامان ژۈرۈپ،ئاخىرى ئۆلۈپ قاپتۇ.
 مانا،كۆردىڭمۇ ئوغلۇم.-دەپ ئانام بىر نەچچە دەقىقە شۈپ-شۈك تۇرۇپ قالدىدە،ئاندىن سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى.-سەن ئۆيلەنسەم،كۆپ ئوغۇل،قىزلارنى تاپسام،دەپ ئارمان قىلىۋاتىسەن. ئۈمۈتىڭ ياخشى. لېكىن،ئىككىدىن ئارتۇق بالا تۇغىمەن دېگەن ئانىلارنىڭ ئەھۋالى مۈشكۈل بۇ كۈنلەردە.
  -توغرا ئېيتىسىز،ئانا.-دېدىم ژىددىيلىشىپ.-بۇ دەھشەتلىك قارا كۈنلەرمۇ ئۆتۈپ كېتەر. بىزنىڭ ئانىلىرىمىز،ئاياللىرىمىز بىر ئېتەك بالا تۇغىدىغان،كۆپ بالا تۇققىنى ئۈچۈن ھۆكۈمەت ژازالاش ئەمەس،مۇكاپاتلايدىغان كۈنلەرگىمۇ يېتەرمىز،ئانا؟!
  -ئاغزىڭغا شېكەر،ئوغلۇم!
  -ئانا،ژېنىم ئانا،سىز مېنى كەچۈرۈڭ،سىزنىڭ خىزمىتىڭىزدە بولالمايۋاتىمەن؟ سىزنىڭ ئالدىڭىزدا پەرزەنتلىك بورچۇمنى ئۆتەلمەيۋاتىمەن؟-دەپ ئانامنىڭ ئالقانلىرىغا يېنىپ-يېنىپ سۆيدۈم.
  -ياق،ھەرگىز ئۇنداق دېمە،ئوغلۇم،-دېدى ئانام.-بۇ يالغۇز سېنىڭلا بېشىڭغا كېلىۋاتقان كۈن ئەمەس. بۇنداق قارا كۈنلەر ساڭا ئوخشاش سانسىزلىغان قىران ژىگىتلەرنىڭ،ماڭا ئوخشاش قەلبى يارىلانغان مىڭلىغان ئانىلارنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقانلىغىنى ياخشى بىلىمەن...ئىرادىلىك بول،ئوغلۇم! ئاتاڭ رەمىتى ساڭا "قەيسەر"دېگەن ئىسىمنى بېكار قويمىغان؟...سەن ئاتاڭ ئىككىمىزنىڭ قەيسەر ئوغلى،ئېگىز چوققىدىكى قىرانىمىز سەن! سېنىڭدىن كۈتۈدىغان ئۈمۈتلىرىمىز چوڭ؟
  -مەن ئىرادىلىك،ژاسارەتلىك بولۇمەن،ئانا! سىلەرنىڭ ئۈمۈتىڭلارنى ئاقلاشقا تىرىشىمەن!
  -بارىكاللا،ئوغلۇم! مەن ساڭا ئوخشاش بالىنى تۇققىنىمغا،ئاق سۈت بېرىپ،چوڭ قىلىپ ئۆستۈرگىنىمگە رازىمەن. ئىسمىڭغا ژىسمىڭ لايىق ژىگىت بولۇپ ئۆسكەنلىگىڭدىن خوشالمەن. مىللەت ئۈچۈن،ۋەتەن ئۈچۈن خىزمەت قىلىشتا ئاتاڭنىڭ ۋەسىيەتلىرىنى ھەرگىز ئۇنتىما؟!...
    ئانامنىڭ بۇ سۆزلىرىگە مەن ھەيران قالدىم. ئانام ئىلگىرى مۇنداق ئوتلۇق سۆزلەرنى قىلماس ئېدى.
   -بوپتۇ،ئوغلۇم،مەن قايتاي،ئاتاڭ كۈتۈپ قالدى مېنى؟!
   -ياق،ياق،ئانا،-ئۆپكەم ئۆرلەپ،بىقىلداپ ژىغلاۋەتتىم.-نېمە دەۋاتىسىز،ئانا؟
   -ئاتاڭ كۈتۈپ قالدى،مەن قايتاي!
   -ياق، ئانا،ئۇنداق دېمەڭ،ھەرگىز ئۇنداق دېمەڭ. ئاتامنىڭ يېنىغا كېتىشكە ئالدىرىماڭ؟...مەن قانداق قىلىمەن،يالغۇز قانداق قىلىمەن؟
   -خوش،ئوغلۇم،ئۆزەڭگە مىقتا بول،ژاسارەتلىك بول!
   ئانام ئىككى ئالقىنى بىلەن ئىككى مەڭزىمنى سىلاپ،مەن بىلەن خوشلاشتى. مەن ئانامنىڭ ئۈزلىرىمنى كۆيدۈرۈپ تۇرغان قوللىرىنى مەككەم تۇتىۋالغىم كېلىپ،ئانامنىڭ ھەرىكەتلىرىنى قايتىلاپ،مەنمۇ ئالقانلىرىمنى ئانامنىڭ ئۈزلىرىگە ياقتىم... شۇندا ئالقانلىرىمغا ئەژايىپ بىر يېقىملىق ئىسسىق ئۆتكەندەك بولۇپ،تەن-تېنىمگە تارىغان،پۈتۈن ۋۇژۇدىمنى تىترىتىپ،ھۆزۈر-ھالاۋەت بېغىشلىغان ئۇ ئىسسىقلىق-ئانامنىڭ ئىسسىقلىق مېھرى- مۇھەببىتى ئالقانلىرىم ئارىسىدىن سۇغىرىلىپ چىقىپ كەتتى...
   -ئانا،ژېنىم ئانا،مېنى يالغۇز تاشلىماڭ؟!-ئاۋازىمنىڭ بارىچە ۋاقىراۋەتتىم...
   ئانام كۆز ئالدىمدىن غايىپ بولدى.
   بۇنىڭ يە چۈشىم،يە ئوڭىم ئېكەنلىگىنى بىلەلمەي قالدىم.
   چۈشىممېكىن دېسەم،ئويغاقمەن. ئويغاقمېكىن دېسەم،يېنىمدا ئانام يوق!...

سۇ تۈرمىسىدە

   ئەتىسى سائات ئونلاردا مېنى سوراقخانىغا ئېلىپ چىقىشتى.
   ئانچە چوڭ بولمىغان بۇ سوراقخانا ئۆيىنىڭ ئوتتۇرىسىغا قويۇلغان تۆمۈر ئورۇندۇقنى يەرگە цئېمونتلاپ ئورۇنلاشتۇرىۋەتكەن ئېكەن.ئېدەن كۆپ-كۆك цئېمونتلاۋېتىلگەن. مېنى ئەشۇ تۆمۈر ئورۇندۇققا كىيىملىرىمنى يەشتۈرۈپ،ئانا تۇغما ھالدا ئولتارغۇزدى.
   بۇ يەردە مېنى ئىككى خىتاي ۋە بىر ئۇيغۇر  سوراققا ئالدى.
   -قەيسەر ئابلىمىت دېگەن سەنمۇ؟-سورىدى خىتاي سوراقچى.
   -ھە،مەن!-دېدىم.
   -ئوبلاستلىق تۈرمىدە ئېيتقانلارنى ياخشى ئويلانغانسەن؟
   -نېمىنى ئويلىشىم مۈمكىن؟
   -سەن كۆپ خۇپسەنلىك قىلما!
   -مەن خۇپسەنلىك قىلىۋاتقىنىم يوق. سىلەرگە باشتىنلا ئېيتتىمغۇ،مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوق. فۇتبول ئويۇنىغا،مەشرەپ ئويۇنىغا قاتناشقىنىم راست. بىراق،ئۇلارنى تەشكىللىگەن ئادەملەرنىڭ بىرسىنىمۇ بىلمەيمەن،تونۇمايمەن. سىلەر مېنى باشقا بىرسى بىلەن چاتاشتۇرىۋاتىسىلەر؟...سىلەر ئېيتقان رادىئونى تىڭشىغىنىم راست. بىراق،مەن چەت ئەل رادىئوسىنى ئەمەس،شىنژاڭ رادىئوسى بىلەن مەركىزىي خەلىق رادىئوسىنى دايىم تىڭشايمەن،-دەپ،قولغا ئېلىنغان بىرىنچى كۈندىن باشلاپ،قايتا-قايتا تەكرارلاپ كېلىۋاتقان بۇ سۆزلەردىن باشقا ئارتۇق ھېچ نەرسە ئېيتقىنىم يوق.
   ژۇقۇرىدا ئولتىرىپ بىر نەرسىلەرنى يېزىۋاتقان خىتاي سوراقچى ئۈستەلنى بىرنى ئۇردىدە،ئورنىدىن چاچىراپ تۇردى. ژۇمۇق كۆزلىرىنى بارىنچە ئېچىپ،چەكچەيتكەن ھالدا ژەھلى چىقىپ،ۋاقىراپ سۆزلەشكە باشلىدى.
   -سەن،ئاناڭنى...ھايۋان. تولا ژاھىل،تەتۈر ئېكەنسەن! سەن ھۆكۈمىتىمىزگە،سىياسىتىمىزگە،قانۇنىمىزغا قارشى ژەمىيىتىمىزدە قالايمىقانچىلىق ھەرىكەتلەرنى ئېلىپ بېرىپ،مىللەتلەر ئىتتىپاقلىغىغا بۇزغۇنچىلىق قىلىۋاتقان بىر تۈركۈم مىللىي بۆلگۈنچى،ئۇنسۇرلار بىلەن بىرلىكتە بولىسەنۇ،ھېچ نەرسە قىلمىدىم،ھېچ نەرسە بىلمەيمەن دەپ،ژىنايىتىڭنى بوينۇڭغا ئالغۇڭ كەلمەيدۇ؟!
   -مەن ھېچ قانداق ژىنايەت ئۆتكۈزمىسەم،نېمىنى بوينۇمغا ئېلىشىم كېرەك؟...
   ئۇنىڭ ئىشارىتى بىلەن يېنىمدا تۇرغان ئۇيغۇر سوراقچى قولىدىكى رېزىنكا كالتەك بىلەن تارس-تۇرس قىلىپ بىر نەچچىنى ئۇرىۋەتتى. مېنىڭ ۋاي دەپ ئاۋاز چىقارمىغىنىمدىن بەتتەر تېرىكىپ،ئوغىسى قاينىغان خىتاي سوراقچى؛
   -باغلاڭلار ئۇنى. ژىنايىتىگە ئىخرار بولمىغىنىنى مەن بىر كۆرەي؟!-دەپ ۋاقىرىدى.
   تۆمۈر ئورۇندۇقنىڭ ئۆزىگە بەكىتىلگەن تاسما-بەلباغلار بىلەن پۇت-قوللىرىمنى،بېلىمنى مىدىرلىماس قىلىپ باغلاۋەتتى. ئىككى قولۇم بىلەن ئىككى پۇتۇمنىڭ باشمالتاقلىرىغا ۋە مەيدەمگە توك سىملىرىنى بەكىتتى. ئاندىن توك قوشۇدىغان نەرسىنى پېقىراتتى...
   شۇ چاغدىكى مۈشكۈل ھالىمنى تەسۋىرلەپ بېرەلمەيمەن...ئاغرىق-ئازاپقا چىدىماي چېقىراۋەتتىم. بىر مەھەل ھوشۇمنى يوقىتىپ قويۇپتىمەن...
كۆزلىرىمنى زورغا ئاچسام،ئۈچ سوراقچى بېشىمدا تىك تۇرۇپتۇ. ئۈستى-بېشىم سۇ. ئۇلار ماڭا چېلەك بىلەن سۇ چېچىپ،ھوشۇمغا كەلتۈرگەن ئېكەن.
   -ھە،قانداق،ئەندى ژىنايىتىڭگە ئىخرار بولامسەن؟...كۆردىڭمۇ بۇ ئورۇندۇقنىڭ كۈچىنى؟ بىز ساڭا چىقىش يولىنى بېرەيلى.ئۇنىڭ ئۈچۈن سەن،گۇناھىڭنى بوينىڭغا ئېلىشىڭ،تۆۋبە قىلىشىڭ كېرەك! ھەممىنى ئوچۇق ئېيت،شۇ چاغدا ساڭا يېنىكچىلىك بولىدۇ. تەتۈرلۈك،ژاھىللىق قىلساڭ،بۇنىڭدىنمۇ بەتتەر بولىسەن!
   -مېنىڭدە ھېچ قانداق گۇناھ يوق،مەن ژىنايەتچى ئەمەسمەن!
   -بۇ ئەكسىل ئىنقىلاپچى ژاھىلنى قاتتىق ژازالاش كېرەك ئېكەن؟!-دەپ ۋاقىرىدى باياقى سوراقچى خىتاي.
   ئۇلار يەنە توكنى قوشتى. بۇ قېتىم بەك قاتتىق بولدى. ۋاقىراش،چېقىراش بۇ ياقتا تۇرسۇن،ھەتتا ئالدى-كەينىمدىن تەرەت كەتتى...ھوشىمنى تامامەن يوقاتتىم.
   ئارىدىن قانچە ۋاقىت ئۆتكەنلىگىنىمۇ بىلمەيمەن. بىر چاغدا كۆزۈمنى ئېچىپ قارىسام،بوينۇم بىلەن تەڭ سۇدا ئېسىقلىق تۇرىمەن.
   ئېھ،ئاللاھ! بۇ نېمە دېگەن تۈگۈمەيدىغان قىيناپ-ئازاپلاشلار،ھە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-بۇ ۋەھشىلىكلەرنىڭ چېكى بولارمۇ؟ قاچان تۈگەر؟...ھېلىمىغۇ مېنى ئانام خېلە چىداملىق،ساغلام،بەقۇۋەت قىلىپ تۇغۇپ قويغان ئېكەن. بولمىسا ئاللىقاچان كاردىن چىقاتتىم ياكى ئۆلۈپ كېتەر ئېدىم. موشۇنداق قىيناپ-ئازاپلاشلارغا بەرداشلىق بېرەلمىگەن،كۆتۈرەلمىگەن قانچە ياشلار بۇ دوزاقنىڭ ئىچىدە ئۆلۈپ كېتىۋاتىدۇ. ئۇنى سۈرۈشتە قىلىۋاتقان،سورىغىنى سوراۋاتقان ئادەم يوق. ئۆلگەنلەرنىڭ ئاتا-ئانىلىرىغا تۈرمە غوژايىنلىرى؛ "بالاڭدىكى ئىلگىرىدىن بار كېسەللىك قوزغىلىپ،دوختۇرلارنىڭ شۇنچە قىلغان داۋاسى ئۈنۈم بەرمىگەنلىكتىن ئۆلدى. مانا،دوختۇرنىڭ ئىسپات قەغىزى!"دېيىش بىلەن ئۆز ژىنايەتلىرىنى يوشۇرۇپ كەلمەكتە. شۇنىڭدىن كېيىن، ئۇ بېچارە ئاتا-ئانىلار ژۇقۇرىغا ئەرىزە-شىكايەت قىلىش بۇ ياقتا تۇرسۇن،بالىسىنىڭ ژەسىدىنى ئالغىنىغا،ئۆز قولى بىلەن يەرلىگىنىگە رازى بولۇپ،دەرت-ھەسرىتىنى ئىچىگە ژۇتۇشقا مەژبۇر...

  تۆرتىنچى دىۋىزىيانىڭ بۇ سۇ تۈرمىسىدە قانچە ۋاقىت ئېسىغلىق تۇرغانلىغىمنى بىلمەيمەن. بىر چاغدا ئىككى گۇندىپاي كىرىپ،مېنى بۇ ژايدىن ئېلىپ چىقىپ،يالغۇز كامېرىغا ئەكىرىپ سولاپ قويۇشتى.
   سۇ تۈرمىسىدە خېلە ئۇزاق ئېسىغلىق تۇرغان ئوخشايمەن. پۈتۈن تېنىم پاختىدەك ئاپپاق بولۇپ يۇمشاپ كېتىپتۇ. ئۆزەم تامامەن ھالسىز. پۇت-قوللىرىمدا ژان يوق. بەزگەك ئادەم مىسالى دىرىلدەپ تىترەيمەن. قوسىغىم بەك ئېچىپ كەتتى. بىر چاغدا تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلدىدە،گۇندىپاي تاماق ئەكىردى. ئۇ بەئەينى ئىشىتقا تاماق بەرگەندەك،بىر ژاۋۇر بەسەيتاڭ بىلەن بىر تال مومىنى ئىشىكنىڭ تۈۋىگە قويدىدە؛
   -ئاچتىن ئۆلۈپ قالما،يە!-دەپ قويۇپ چىقىپ كەتتى.
   بەسەي ۋە ھەر تۈرلۈك كوكاتلارنى چالا-پۇلا ژۇيۇپلا قايناتقان تۇزسىز بۇ كۈنكى بەسەيتاڭ ماڭا ئانامنىڭ پات-پات ئېتىپ بېرىدىغان شوۋىلىق مانتىسىدەك تېتىپ كەتتى. بىر    تال موما بىلەن راھەتلىنىپ يەپ ،ئىچىۋالدىم. ئۆزەمگە كىچىكىنە ژان كىرگەندەك بولدى...
   شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر ھەپتىگە يېقىن ۋاقىت ئۆتتى.
   مېنى سوراقخانىغا-توك ئورۇندىغى بار دوزاق ئۆيگە يەنە ئېلىپ كىردى. ئۆتكەنكى سوراقچىلار يەنە سوراق قىلدى. ئۇلار مېنى ئېغىزغا ئالغۇسىز ئەسكى سۆزلەر بىلەن تىللاپ،ھاقارەتلىدى. بېشىمغا مۇشت بىلەن ئايىماي سېلىشتى. ئۈزلىرىمنى كاچاتلىدى. رېزىنكا كالتەك بىلەن قوساقلىرىمغا،بىقىنلىرىمغا راسا ئۇرۇشتى. كېيىن، گۇناسىغا ئىخرار بولمىغان،تۆۋبە قىلمىغان مەن تەتۈر،ژاھىل ئۇنسۇرنى توك ئورۇندىغىغا مەككەم باغلاپ،ئىككى چېكەمدىن توك ئەۋەتتى. بۇنىڭ ئاغرىق-ئازاۋى ئىلگەركىدىنمۇ بەتتەر بولدى...
   بۇ قېتىم سوراقچىلار مېنى قانچە ئۇرۇپ،قىينىمىسۇن،مېنىڭدىن ئۆزلىرى كۈتكەن ژاۋاپنى ئالالماي،مېنى ئىخرارغا كەلتۈرەلمەي،ژەھلى چىقىپ راسا تېرىكىشتى.
   ئۈچىنچى قېتىملىق سوراق ۋاقتىدىكى قىيناپ-ئازاپلاشلارنى ئويلىسام،ھازىر تېنىم شۈركۈنىدۇ. ئۇ قىيناشلارنىڭ قانچىلىك دەھشەتلىك،ۋەھشىلىك،ئازاپلىق ئېكەنلىگىنى بېشىدىن كەچۈرگەن ئادەمدىن باشقىسى تەسەۋۋۇر قىلالمىسا كېرەك،دەپ ئويلايمەن.
   توك ئورۇندىغىغا مېنى بۇ قېتىممۇ ئىلگەركىدەك ئانا تۇغما ھالدا قىپ-يالىڭاچ باغلاۋەتتى.
   -سەن ژاھىل،تەتۈر ئۇنسۇرنىڭ ژىنايىتىڭگە بۇ قېتىم ئىخرار بولمىغىنىڭنى كۆرەيلى قېنى؟!-دېيىشتى ئۇلار.
   "ئەندى نېمە قىلار ئېكىن؟"دەپ ئاللاھدىن چىداملىق،نىژاتلىق تىلەپ،تىترەپ ئولتىرىمەن.
   ئىنسان بالىسىغا ژېنى ئېچىمايدىغان ئۇ ۋەھشىلەر بۇ قېتىم مېنىڭ ئالدىمغا-ژىنىسى ئورگىنىمغا -نازۇك ژايىمغا ئاتنىڭ قىلىنى تىقتى...
   ئۇ چاغدىكى ئاغرىق-ئازاپنى ئېيتىپ يەتكۈزەلمەيمەن...
   ۋاقىراۋاتىمەن،چېقىراۋاتىمەن.
   -گۇناھىڭنى بوينۇڭغا ئالامسەن؟....ژىنايىتىڭگە ئىخرارمۇسەن؟...تۆۋبە قىلدىڭمۇ؟!...
   ئۇلارنىڭ ژەھلى چىقىپ ۋاقىراۋاتقان ئاۋازلىرى قۇلىغىمغا بىردە كىرسە،بىردە كىرمەتتى...
   ھوشۇمدىن كېتىپ قالدىم. چېلەكتە سۇ چېچىپ،كاچاتلىرىمغا ئۇرۇپ ھوشۇمغا كەلتۈردى.
  بۇ تۈردىكى ۋەھشىلىك قىيناش ئۇسۇلى بىر نەچچە قېتىم تەكرارلاندى.
  "ئېھ ئاللاھ،مېنى بۇنچىلىك قىيناپ -ئازاپلىغىدەك نېمە گۇناھ ئۆتكۈزدىم مەن،ھە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-بۇلارنىڭ بىرەر ئەمەلدارىنى ياكى بىرەر پۇخراسىنى ئۆلتۈرۈپ،قاتىللىق قىلغىنىم يوققۇ؟! زۇلۇمغا قارشى قولۇمغا قۇرال ئېلىپ،ياكى بىرەر ژاينى پارتلىتىپ،تېررولۇققا بارغىنىم يوققۇ؟ مېنىڭ قىلغان ئىشىم،بىر ئىدېيا،بىر مەخسەتتىكى ئاكىلار بىلەن،دوستلار بىلەن ئۆزىمىزنىڭ ئىنسانىي ھەق-ھوقۇقلىرىنى تەلەپ قىلىۋاتقانلىغىمىز،خالاس!...بۇنىڭ ئۈچۈن مۇنچىلىكمۇ ژازا قوللىنامدۇ؟-دەپ ئۆزەمگە-ئۆزەم خىتاپ قىلغانسىرى قەلبىمدىكى ئۆچمەنلىك،دۈشمەنلىك،قىساسكارلىق ئۇچقۇنلىرى يالقۇنغا ئايلانغاندەك بولاتتى.-بۇنداق زۇلۇمدا،بۇنداق خورلۇقتا،بۇنداق ئازاپتا باش ئېگىپ،بېچارە بولۇپ ياشىغاندىن كۆرە،ئوچۇق مەيدانغا چىقىپ،كۈرەش قىلىپ ئۆلگەن مىڭ مەرتە ئەۋزەل! بەرىبىر بىر ئۆلۈم!..."
   -بۇ ژاھىل ئۇنسۇرنىڭ ئوچۇق سۆز قىلغۇسى كەلمەيۋاتقان،قېتىپ كەتكەن تىلىنى بىر ئاز يۇمشىتىش كېرەك ئوخشايدۇ؟...-سوراقچىلاردىن بىرسىنىڭ ئېيتقان بۇ سۆزلىرى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىغاندەك بولدى.
   شۇنىڭدىن كېيىن سوراقچىلاردىن بىرسى  ئالدىمغا كەلدىدە،ئىككى قولىنىڭ بارماقلىرىنى ئاغزىمغا تىقىپ،ئېغىزىمنى ژىرىپ دېگىدەك ئاچتى. ئىككىنچىسى ئامبۇر بىلەن تىلىمنى سوزۇپ،قىستى.
   -ھا-ھا-ھا!-دېيىشتىن باشقا سۆز چىقماتتى ئېغىزىمدىن.
   -سۆزلەمسەن،ئېيتامسەن؟-دەپ ۋاقىراتتى تىلىمنى ئامبۇر بىلەن تارتىپ،قىسىۋاتقان سوراقچى.
   مەن ئاغىرىق ئازاۋىغا چىدىماي،بېشىمنى مىدىرلاتتىم. كۆزلىرىمدىن ياشلار قۇيۇلۇپ كەتتى. ئۆزەم دىرىلدەپ تىتىرەۋاتىمەن. سۆز قىلالمايمەن.
   بىر چاغدا كۆڭلۈم ئاختۇرۇلۇپ،بېشىم قېيىپ، "ھۆ-ئۆ-ئۆ"دەپ قۇسۇۋەتتىم.
   -ئاناڭنى...،ھايۋان! تۈۋۋى،-دەپ ئۈزۈمگە تۈكۈرگەن سوراقچى تىلىمدىن ئامبۇرنى بوشىتىۋەتتى.
   بېشىمدىن تارتىپ،پۇتلىرىمنىڭ ئوشۇغىغىچە باغلاۋېتىلگەن مېنىڭ ئاغزىمدىن فونتاندەك ئېتىلىپ چىققان قۇسۇقنىڭ بىقسىغان پۇرىغىدىن سەسكىنىپ،ژىرگەندىمۇ،ئۇلار ئىككى ئۈچ قەدەم ئارتىغا چېكىندى. ئۇيغۇر ساقچى بىر چېلەك سۇنى ئۈزىمگە قارىتىپ چاچتى.مەيدەمدىكى قۇسۇقلار سۇ بىلەن ژۇيۇلۇپ،تۆۋەنگە ئېقىشقا باشلىدى...
   بۇ كۈنكى سوراق شۇنىڭ بىلەن تاماملاندى.

   مېنى ئىككى گۇندىپاي ئىككى ئايىغىمدىن سۆرەپ ،كامېرىغا ئەكىرىپ تاشلىدى...
   قۇرۇق ياغاچ كروۋات ئۈستىدە ياتىمەن. ئاتنىڭ قىلىنى بىر نەچچە قېتىم تىققان ئاژىز ژايىمنىڭ قىزىپ-كۆيۈشىگە قوشۇلۇپ، ئامبۇر بىلەن قىسىپ تارتقان تىلىم شۇنچىلىك قاتتىق ئاغىرىشقا باشلىدى...ئىڭراۋاتىمەن،توۋلاۋاتىمەن. ئىككى پۈكلۈنۈپ،دومۇلاۋاتىمەن. ئاخىرى ئاغرىققا چىدىماي،ژىغلاۋەتتىم...
   ئەتىسىدىن باشلاپ نازۇك ژايىم  ئىشىپ،تىلىم كۆپۈپ،ئېغىزىمغا سىغماي قالغاندەك بولدى. ماڭالمايمەن. ئىشىپ كەتكەن نازۇك ژايىم بىلەن دوسۇنۇم ژىڭنە سانژىغاندەك،يارىغا تۇز سەپكەندەك ئېچىشىپ،كۆيۈپ ئاغىراتتى.
   بىر نەچچە كۈن بەك قىينالدىم. كېچە-كۈندۈز بىر ئاللاھنىڭ ئۆزىدىن شىپالىق تىلەشتىن باشقا ئامالىم يوق ئېدى. تۈرمە دوختۇرلىرىنىڭ مېنىڭ بىلەن كارى يوق. تۈرمە-زىندانلاردىكى دوختۇرلارنىڭ "مېھرى-شەپقىتى"كېلىپ قالسا،كېسەل مەھبۇسنىڭ ئۇ يەر،بۇ يېرىنى تەكشۈرگەندەك بولىدىدە،كەلسە-كەلمەس تابلېتكىلارنى بېرىپ قويۇپ چىقىپ كېتىشىدۇ،خالاس! تۈرمە گۇندىپايلىرى مېنى ئاچتىن ئۆلمىسۇن دەپ ئويلىدىمۇ ياكى مېنىڭ مۈشكۈل،بېچارە ھالىمنى كۆرۈپ،رەھىمى كەلدىمۇ،بىلمەيمەن،ئوماچقا ئوخشاش بىر نەرسىنى شىلانكا ئارقىلىق ئېغىزىمغا تىقىپ،بىر نەچچە كۈن تاماقلاندۇرغاندەك بولدى.
   خۇداغا مىڭ قەتلى شۈكرى،بىر ھەپتىدىن كېيىن خېلىلا ياخشى بولۇپ قالدىم.
   نەچچە ئايدىن بۇ يانقى سوراق ۋاقتىدىكى ئۇرۇپ-قىيناش،ئازاپلاشلارغا قارىغاندا،تۆرتىنچى دىۋىزىيا تۈرمىسىدىكى توك ئورۇندىغىغا ئولتارغۇزغان،تىلىمنى ئامبۇر بىلەن قىسىپ تارتقان،ئاژىز ژايىمغا ئاتنىڭ قىلىنى تىققانغا ئوخشاش قىيناش ئۇسۇللىرىنىڭ قانچىلىك ئازاپ،دەھشەتلىگىنى ئۆز بېشىمدىن كەچۈرگەنلىگىمدىن،ھازىر بۇنداق قىيناش ئۇسۇللىرى دۇنىيانىڭ ھېچ بىر مەملىكىتىدىكى تۈرمىلەردە بولمىسا كېرەك، دەپ ئويلايمەن.
   ئاللاھ-تائالانىڭ ئادەم بالىسىنى شۇ قەدەر چىداملىق ياراتقىنىغا ھەيران قالىمەن. بەزىلەر ئېيتىشىدۇ؛ئادەمنىڭ ژېنى تۆمۈردەك قاتتىق! توغرا،تۆمۈردەك قاتتىق. تۆمۈردەك قاتتىق بولۇش بىلەن بىللە گۈل بەرگىدەك نازۇكتۇر!...ئادەم ژېنىنىڭ تۆمۈردەك قاتتىقلىغىنى مەن كۆردۈم. شۇنچە تاياق-توقماققا،قىيناپ-ئازاپلاشلارغا چىدىدىم،بەرداشلىق بېرەلىدىم. ئاللاھنىڭ ساقلىشى،كۈچ-قۇۋەت ئاتىشى،ئىرادەمنى قاتتىق قىلىشى،چىداملىق بېغىشلىشى،ئاچلىققا بەرداشلىق بېرىشى،قىسقىسى،يەيدىغان رىسقام،كۆرۈدىغان كۈنىم تۈگۈمىگەنلىكتىن،ۋەيلۇن دوزىغىدىن بەتتەر خىتاينىڭ تۈرمە-زىندانلىرىدا تۆرت مۈچەم بىژىرىم،ساق-سالامەت تۇرىۋاتاتتىم. بۇنىڭ ئۈچۈن ژانابى ئاللاھغا مىڭلارچە شۈكۈر كەلتۈرەتتىم.
  ئادەم ژېنىنىڭ تۆمۈردەك قاتتىق بولۇشى بىلەن بىللە گۈل بەرگىدەك نازۇك بولۇشى،بۇ ھەممىگە ياخشى مەلۇم نەرسە. يەيدىغان رىسقاڭ،كۆرۈدىغان كۈنىڭ تامام بولدىمۇ،بولدى،ئۆيدە ئولتىرىپمۇ بىر ھېق بىلەن ژېنىڭ چىقىپ كېتىدۇ. ياكى تۈپ-تۈز يولدا كېتىۋېتىپمۇ،بىر نەرسىگە پۇتلاشقاندەك قىلىسەندە،ژىقىلىسەن. ژىقىلغاندىن كېيىن تۇرالمايسەن. بىر يېرىڭ سۇنىدۇ ياكى پۇت-قوللىرىڭ ئىشلىمەي قالىدۇ،تىل-ئاغزىڭدىن قالىسەن...مانا،ئادەم ژېنىنىڭ تۆمۈردەك قاتتىق بولۇشى بىلەن بىللە گۈل بەرگىدەك نازۇكلىغى.
   يەنە قايتىلاپ ئېيتىمەن،ئاللاھتائالا مېنىڭ ژېنىمنى تۆمۈردەك قاتتىق ياراتقىنىغا مىڭ-مىڭ شۈكرى ئېيتاتتىم!

ۋەيلۇن دوزىقىدىكى دوست

   غۇلژا شەھەرلىك تۆرتىنچى دىۋىزىيا تۈرمىسىدە بىر ئايدىن ئارتۇق ۋاقىت ياتتىم. شۇنچە قىيناپ-ئازاپلاشلار ئارقىلىقمۇ مەن "ژاھىل،تەتۈر ئۇنسۇرنى" گۇناسىغا ئىخرار قىلدۇرالمىغاندىن كېيىن،مېنى قايتىدىن "يېڭى ھايات" تۈرمىسىگە ئېلىپ كېلىپ سولاشتى.
بۇ قېتىم مېنى ئىلگەركى خىتايلار ياتىدىغان كامېرىغا ئەمەس،ئالتىنچى كامېرىغا قامىدى. بۇ كامېرىدا ھەممىسى دېگىدەك ئۇيغۇرلار ئېدى. ئۇلارنىڭ ئىچىدە پۇتىغا كىشەن سېلىنغان ماڭا ئوخشاش ئىككى-ئۈچ سىياسىي مەھبۇسلاردىن باشقىلىرى ھەر خىل ژىنايەتلەر بىلەن تۈرمىگە سولانغانلار بولۇپ،ئۇلارنىڭ ئىچىدە مەن تونۇيدىغان بىر نەچچىيلەنمۇ بار ئېكەن.
  تۈرمە دېگەندە ياتىۋەرسەڭمۇ ئۈگۈنىپ قالىدېكەنسەن. يېرىم كېچىلەردە تۆمۈر ئىشىك شاراقلاپ ئېچىلىپ،گۇندىپايلار سېنىڭ ئىسمىڭنى چاقىرىپ،ماڭ دەپ بۇيرۇق قىلدىمۇ،بولدى،ئۇ تەرىپى ئۆزەڭگە ياخشى مەلۇم. سېنى يەر ئاستى سوراقخانىسىغا ئېلىپ كىرىدىدە،ساڭا چاپلانغان توقا-لەنەتلەرگە ئۆزەڭنى ئىخرار قىلدۇرۇش ئۈچۈن ئۇرۇپ-قىيناپ، موماڭنىڭ ئۇشقۇرغۇنىنى كۆرسىتىدۇ.
  خىتاينىڭ ۋەيلۇن دوزىغىدىن بەتتەر تۈرمە-زىندانلىرىغا چۈشۈپ قالغان ھەر قانداق مەھبۇسنىڭ ئويلايدىغىنى پەقەت بىرلا نەرسە؛بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىپ كېتىشلا،خالاس! ئەركىنلىك،ئازاتلىق دېگەن قانداق ياخشى؟ بۇ دۇنىيادا ئۇنىڭدىن ئارتۇق ئۇلۇق نەرسىنىڭ يوقلۇغىنى ۋە بولۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەسلىگىنى بۇ دوزاقنى كۆرگەن ئادەم ياخشى بىلىدۇ!
   تۈرمىگە چۈشتىڭمۇ،ئەركىنلىگىڭدىن ئايرىلدىڭ! ئەركىن-ئازات ژۈرەلمەيسەن،ئوچۇق-يورۇق سۆزلەلمەيسەن،خالىغان ئىستىگىڭنى ئورۇنلالمايسەن! بۇ يەردە سېنىڭ قەدىر-قىممىتىڭمۇ يوق. ھەتتا كالا-ئېشەكتەك بېشىڭنى ئېگىز كۆتۈرۈپ،ئەركىن نەپەس ئېلىپ ژۈرەلمەيسەن! پارلاپ چىققان قۇياشنى،كۆكتىكى سانسىز يۇلتۇزلار بىلەن تولۇن ئاينى بىر كۆرۈشكە زارسەن! تازا ھاۋادىن تويۇپ-تويۇپ نەپەس ئېلىشقا تەشناسەن!
  كېچە-كۈندۈز بىردەك غۇۋا يورۇپ تۇرىدىغان دېرىزىسىمۇ يوق تۆرت تامنىڭ ئىچىدە،بىقسىغان سېسىقچىلىق گۈپۈلدەپ تۇرغان كامېرىدا كۈننىڭ تېز چىقىپ،تېز پېتىشىنى،كېچىنىڭ تېز ئۆتۈپ،تاڭنىڭ چاپسان ئېتىشىنى كۈتۈپ،مىڭ بىر ئازاپلىق ئوي-خىياللار بىلەن كۈنلەر شۇنچىلىك ئاستا ئۆتەتتى.
  بىر كۈنى يېرىم كېچىدە كامېرىنىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،ئىككى گۇندىپاي پۇتلىرىغا كىشەن سېلىنغان بىر سىياسىي مەھبۇسنى سۆرەپ ئېلىپ كىردىدە،ئىشىكنىڭ بوسۇغىسىغا تاشلاپ قويۇپ چىقىپ كېتىشتى. كامېرا ئىچىدە ئۇ ياقتىن بۇ ياققا مېڭىپ ژۈرگەن بىر نەچچىيلەن بىلەن،بەداشقان قۇرۇپ سۆزلىشىپ ئولتارغان بەش-ئالتىيلەن ئىشىكنىڭ بوسۇغىسىدا ئىڭراپ ياتقان مەھبۇسقا لاپ ئېتىپ قاراشتى.
  -بۇ كىمدۇ؟-دېدى ئولتارغانلاردىن بىرسى.
  -كىم ئېكەنلىگىنى نېمە قىلاتتىڭ. ساڭا ئوخشاش،ماڭا ئوخشاش بىرسىدۇ! تۇرە ئورنىڭدىن،ئۇنى بۇ ياققا ئېلىپ چىقىڭلار؟!-دېدىم مەن ئاياقلىرىمدا ئېغىر كىشەن بولغانلىقتىن،ئورنىمدىن دەررۇ تۇرالماي.
  بەداشقان قۇرۇپ ئولتىرىشقان مەھبۇسلاردىن بىر نەچچىسى بۈگلۈك ئۈستىدىن سەكرەپ يەرگە چۈشتى.ئۇلار ئوڭدىسىغا ياتقان مەھبۇسنى ئاۋايلاپ كۆتىرىشىپ،بۈگلۈك ئۈستىگە ئېلىپ چىقىپ،ياتقۇزۇپ قويۇشتى.
  ھەممە ئۇنىڭغا نوۋەتمە-نوۋەت سىنچىلاپ قاراشتى. قاراشتىيۇ،ئۇلاردىن بىر نەچچىسى چۆچۈپ كېتىشتى. مەن ئۇلارنىڭ چىرايلىرىنىڭ تاتىرىپ،لەۋلىرىنىڭ ئاۋازسىز مىدىرلاپ كېتىۋاتقانلىغىنى كۆرۈپ،مېنىڭ يېنىمغىراق ياتقۇزغان ئۇنىڭغا 
قارىدىم. قارىدىمۇ،تاڭ قېتىپ تۇرۇپ قارغانلىغىمنى ئۆزەممۇ سەزمەي قالدىم.
 خوتەنلىك ئابابەكرى ئابدۇمېژىت!
 شۇندا  غۇلژا ئاسمىنىدا "قارس-قۇرس" قىلىپ چاقماق چېقىلغاندەك بىلىندى ماڭا!...
 ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنىڭ كۆزلىرى بىلەن مېنىڭ كۆزلىرىم بىر نەچچە دەقىقە توقۇنۇشتى...ئۇ كۆزلىرىنى بىر پەس ژۇمدى،ئاندىن ئاچتى. مەن ئۇنىڭ بۇ ئىشارىسىدىن ھەممىنى چۈشەنگەندەك بولدۇم.
 -بۇرادەرلەر،ماڭا ياردەم قىلساڭلار،ئىشىككە چىقىۋالسام؟-دېدى ئۇ بىر چاغدا.
 -بولىدۇ،بولىدۇ،-دەپ مەن ئورنىمدىن قوزغالدىم ۋە ياشىراق بالىلاردىن بىرسىگە.-قېنى ئۇكا،ئاكاغا ياردەم قىلىۋەتكىن؟-دېدىم.
  ئوڭدىسىغا ياتقان ئابابەكرى تەسلىكتە بېشىنى كۆتۈرۈپ ئولتارغان ھالدا كۆتى بىلەن سىلژىشقا باشلىدى. مەلۇم بولدىكېن،ئۇنىڭ ھەر ئىككى ئايىغىنىڭ تىزىنىڭ تۆۋىنىدە ژان يوق.ئۇنىڭ ئېيتىشىچە،ژىڭنە سانژىساڭمۇ سەزمەيدېكەن. مۇزدەك بولۇپ تاشتەك قېتىپ قالغان ئاياقلىرىنىڭ سېزىمچال تومۇرلىرى ئىشلىمەيدېكەن. شۇنداق بولۇپ تۇرغۇلۇق،ئۇنىڭ ئاياقلىرىغا سېلىنغان كىشەن- زەنژىرنى كۆرۈپ،بۇ رەھىمسىز مەخلۇقلارغا نىسبەتەن قەلبىمدىكى نەپرەت،ئۆچمەنلىك،قىساسكارلىق يالقۇنلىرى تېخىمۇ بەتتەر ئوت ئالغاندەك بولدى...
  -ئۆزەم ماڭالمايمەن،-دېدى ئابابەكرى بۈگلۈكنىڭ چېتىدە ئاياقلىرىنى ساڭگىلىتىپ ئولتىرىشى بىلەن.-سىلەرنىڭ ياردىمىڭلار كېرەك؟
  -ئەلۋەتتە،ئەلۋەتتە.-دېدىم مەن ۋە يېنىمدىكى بالىغا قاراپ.-قېنى ئۇكا،سەن ئاكاڭنىڭ ئۇ يېنىدىن كۆتەر،مەن بۇ يېنىدىن كۆتۈرەي؟
  ئابابەكرى بىر بىلىگىنى ئۇ بالىنىڭ،بىر بىلىگىنى مېنىڭ بوينۇمغا سالدى. بىز ئابابەكرىنى كىچىك بالىنى كۆتەرگەندەك،بۇلۇڭدىكى ھاژەتخانا تەرەپكە ئېلىپ ماڭدۇق. ئۇ مېنىڭ قۇلۇغىمغا ئاستا پىچىرلىدى؛
  -ئېھتىيات قىلايلى،بۇ يەردىمۇ خائىن،مۇناپىقلارنىڭ بولۇشى مۈمكىن؟
  ئابابەكرىنى تاھارەتكە ئولتارغۇزدۇق. ئۇ بوشىنىپ،يېنىكلەپ ئالدى.
  -خاپا بولماي،سۇ قۇيۇپ بەرسەڭلار،تاھارەت ئېلىۋالاي؟-دەپ سورىدى.
  مەن ئۇنىڭ تاھارەت ئېلىۋېلىشىغا ياردەم قىلدىم. ھەتتا ئاياقلىرىنى ئۆز قولۇم بىلەن ژۇيۇپ قويدۇم.
  -رەخمەت سىلەرگە،بۇرادەرلەر!-دەپ مىننەتدارلىق بىلدۈردى ئۇ.
  شۇنىڭدىن كېيىن ئۇنى ئۆز ئورنىغا ئاپىرىپ ياتقۇزۇپ قويدۇق.
  باياتىن بىلمىگەن ئېكەنمىز. ئۇنىڭ بوينىمۇ ياخشى تۇتمايدېكەن. بېشى بىردە ئۇ ياققا،بىردە بۇ ياققا چۈشۈپ كېتىپ تۇراتتى. بۇنى ئاز دېگەندەك،بەل ئومۇرتقىلىرىمۇ قاتتىق زەخمىلەنگەن ئېكەن. تىك تۇرالمايدۇ،تىك ئولتىرالمايدۇ. لېكىن،ئۆزى ھوشىيار ئېدى...
  مەھبۇسلاردىن بىر نەچچىسى بېشىغا قويىدىغان كىچىكىنە قاتتىق تەھىيلىرىنى ئېلىشتىدە،ئۇنىڭ ئۇنىمىغىنىغا قويماي،ئارقىسىغا،ئىككى قولتىغىنىڭ ئارىسىغا قويۇشتى.
 -رەخمەت بۇرادەرلىرىم،رەخمەت سىلەرگە!-دەپ ئەتراپىدىكىلەرگە مىننەتدارلىق بىلەن بىرمۇ-بىر قاراپ چىقتى.
 -سىز كىم بولىسىز،ئاكا؟-سورىدى ياشلاردىن بىرسى.
 -ئابابەكرى ئابدۇمېژىت!
 -سىياسىي مەھبۇس ئېكەنسىزدە؟
 -ھە، "سەن سىياسىي مەھبۇس!"دەپ، يالا-تۆھمەتلەر چاپلاپ،موشۇ ئەھۋالغا كەلتۈردى مېنى!
 -يە تۇرالمىسىڭىز،يە ماڭالمىسىڭىزمۇ ئاياقلىرىڭىزغا كىشەن سېلىپ قويغىنى نېمىسى؟-دەپ سورىدى باشقا بىرسى.
 -بىلمەيمەن،ئۇكام...
  مەن بىلىپ،سېزىپ تۇرىۋاتىمەن. كامېرىدىكى ئون نەچچە مەھبۇسنىڭ يېرىمىدىن كۆپىرەگى ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنى بىلىدىغانلىغىنى،ئۇنى ياخشى تونۇيدىغانلىغىنى قانچە يوشۇرسىمۇ،ئۇلارنىڭ كۆزلىرى ھەممىنى ئوچۇق ئېيتىپ تۇراتتى. لېكىن ئۇلار،بۇ سىياسىي مەھبۇسنى بىلىدىغانلىغىنى ئاشكارىلاشتىن ئەنسىرەيدۇ،قورقىشىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار ئابابەكرىنى تونۇمايدۇ،بىلمەيدۇ. بۇ سىياسىي مەھبۇسنى بىرىنچى قېتىم كۆرۈشى،خالاس!
  شەخسەن مەن ئۆزەممۇ ئەشۇلارغا ئوخشاش يول تۇتقان ئېدىم. بۇنىڭسىز مۈمكىن ئەمەس ئېدى...مەن ئابابەكرىنى ياخشى بىلىدىغان مەھبۇسلاردىن بىر نەچچىسىنىڭ تەھىيلىرىنى ئۇنىڭ بېلىغا،قولتۇقلىرى ئارىسىغا قويۇپ بەرگىنىدىن بەك رازى بولدۇم.ھە،ۋاپادارلىق،ساداقەتلىك دېگەن ئەينە شۇ،دەپ ئويلىدىم.مەن ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە ئارىلاشماي،ئۆزىنى "ئابابەكرى ئابدۇمېژىت" دەپ تونۇشتۇرغان بۇ سىياسىي مەھبۇسقا نىسبەتەن ئۆزەمنى بېپەرۋا كۆرسۈتۈپ،ئۆز ئورنىمدا خىيال سۈرۈپ ژىم-ژىت ياتىۋەردىم.
  مەن بىر ئىدېيا،بىر مەخسەت يولىدىكى بۇ ئەقىلدار،قەدىناس دوستۇم ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنى ئويلاۋاتاتتىم...

  ئابابەكرى ئابدۇمېژىت ئەسلى خوتەنلىك ژىگىت ئېدى. ئۇ فېۋرالь ۋاقىئەسى باشلىنىشتىن بىر نەچچە ژىللار ئىلگىرى غۇلژىغا كەلگەن. شۇ چاغدا،بىر سورۇندا ئۇنىڭ بىلەن تونۇشۇپ،بۇ تونۇشلىغىمىز بارا-بارا ھەقىقىي دوستلۇققا ئايلانغان ئېدى. ئۇ ژىگىرمە،ژىگىرمە ئىككى ياشلاردا بولۇپ،تولىمۇ ئۆتكۈر،ئەقىل-پاراسەتلىك،بىلىملىك،مىللىي روھى،مىللىي غورۇرى ئۈستۈن ژىگەرلىك،ژاسارەتلىك ژىگىت ئېدى. ھەم دىنىي،ھەم پەننىي ژۇقۇرى بىلىم-سەۋىيەگە ئېگە ئابابەكرى شۇ چاغدا خوتەندە دامۇللىلىق ئۇنۋانىنى ئالغان ئېكەن. ئوتتۇز پارە قۇرьئاننى يادقا ئوقۇپ،قۇرьئان سۈرىلىرىنى ئۇيغۇرچىغا تەرژىمە قىلىپ،قۇرьئانۇ كەرىمدىن تەپسىرلەر سۆزلەش ئىختىدارىغا ئېگە دامۇللا ئېدى.
  ئېگىز بويلۇق،ئاق سېرىق كەلگەن،بۈركۈتنىڭكىدەك يېنىپ تۇرغان ئۆتكۈر كۆزلىرى كۆكۈچ بۇ ژىگىتنىڭ ئىككى مەڭزى قىپ-قىزىل،قان تېمىپ تۇرغاندەك ئېدى. ئۇنىڭ سۈزۈك چىرايىدىن نۇر يېغىپ تۇراتتى.
ئابابەكرى ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىققان،تاۋلانغان،ھەر ژەھەتتىن كامالەتكە يەتكەن بەقۇۋەت،ساغلام تەنلىك ژىگىت ئېدى. ئۇ ھەتتا ئۆز بويىدىن يېرىم مېتر ئېگىز تام ئۈستىگە قويۇلغان كېسەكنى كۆزنى ژۇمۇپ ئاچقىچە ئايىغىنىڭ ئۇچى بىلەن تېپىپ چۈشۈرىۋېتەتتى. پۇتىنى قۇلىغىنىڭ كەينىگە يەتكۈزەتتى.
  ئابابەكرى بىر دەۋىر غۇلژا شەھىرىنىڭ تاشكۆرۈك مەھەللىسىدە ياش بالىلارنىڭ دىنىي ساۋاتىنى ئېچىش،ئۇلارغا ئىسلام تەلىماتى بويىچە بىلىم-تەربىيە بېرىش ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللانغان ئېدى.
  ئابابەكرى تارىخنى،بولۇپمۇ ئۇيغۇرلارنىڭ نەچچە مىڭ ژىللىق تارىخىنى بەش بارمىغىدەك بىلەتتى. ئۇنىڭ نۇتۇق،سۆزلىرىنى ھەر قانداق ئادەم مەھلىيا بولۇپ تىڭشاتتى.ئابابەكرى بىلەن تونۇشۇپ،دوستلاشقاندىن كېيىن،مەن ۋەتەن،مىللەت تەغدىرى ھەققىدە تېخىمۇ تولۇق چۈشەنچىلەرنى ئېگىلىدىم. قەلبىمدىكى ئۇچقۇن يالقۇنغا ئايلاندى.
  ئەشۇ بىر قېتىمقى تار دائىرىدە ئۆتكەن مەژلىستە ئابابەكرىنىڭ ئېيتقان سۆزلىرى قۇلىغىمغا قوغۇشۇندەك قۇيۇلۇپ قالغاندى.
  "...تارىخ ئىلمىدا دۇنىيادىكى مىللەتلەر ئەڭ قېدىمىي مىللەت،قېدىمىي زامان مىللىتى،ئوتتۇرا ئەسىر مىللىتى،كېيىنكى ئوتتۇرا ئەسىر مىللىتى ۋە يېڭى زامان مىللىتى دەپ،بەش تۈرگە بۆلۈنىدۇ. بىز،ئۇيغۇرلار بولساق،ئەڭ قېدىمىي مىللەتلەر قاتارىدىن ئورۇن ئالىمىز. بۇنىڭدىن بەش مىڭ ژىل ئىلگىرى ھۆكۈم سۈرگەن ئوغۇزخان خاقانلىغىدىن باشلاپ،ئوغۇزخان تەشكىل قىلغان تۇنژا ئۇيغۇر ئىمپېرىياسىنىڭ ئۆزى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ قېدىمىي مىللەت ئېكەنلىگىنى ئوچۇق كۆرسۈتىدۇ. خوش،دۇنىيا مەدەنىيىتىگە زور تۆھبىلەر قوشقان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ بۈگۈنكى تەغدىرى قانداق؟-دەپ سۆزلىگەن ئېدى ئابابەكرى.-بۇ سوئال ھەر بىر ئۇيغۇر پەرزەنتىنى ئويلاندۇرۇشى كېرەك؟!
  بىز مۇستەقىللىگىمىزدىن قاچان ئايرىلدۇق؟ مۇستەقىللىگىمىزدىن ئاپپاق غوژا دەۋرىدىن باشلاپ ئايرىلدۇقتە،مانژۇ-خىتايلارنىڭ مۇستەملىكىسىگە ئايلاندۇق! شۇنىڭدىن بۇيان مانا ئىككى يۈز ئەللىك ژىلغا يېقىن ۋاقىت ئۆتۈپتۇ. موشۇ ئۇزاق دەۋىر ئىچىدە ئۇيغۇرلار مۇستەملىكىچىلەرنىڭ زۇلۇمىغا قارىشى تۆرت يۈزگە يېقىن چوڭ-كىچىك كۆتۈرىلىش،قوزغىلاڭ،ئىنقىلاپلارنى ئېلىپ بىرغانلىغى تارىختىن ياخشى مەلۇم.
  موشۇ ژىگىرمىنچى ئەسىرنىڭ ئۆزىدە خەلقىمىز ئىككى قېتىم مۇستەقىل دۆلىتىنى قايتىدىن تىكلىگەن ئېدى.1933-ژىلدىكى قەشقەردە قۇرۇلغانلىغى ژاكالانغان "شەرقىي تۈركستان ئىسلام ژۇمھۇرىيىتى" بىلەن 1944-1949-ژىللاردىكى غۇلژىدا قۇرۇلغان "شەرقىي تۈركستان ژۇمھۇرىيىتى" نېمە ئۈچۈن يوقىتىلدى،قانداق يوقىتىلدى؟ ھەممىگە ياخشى مەلۇمكى،بۇ مۇستەقىل دۆلەتلىرىمىز خىتاي ئىمپېرىياسى بىلەن رۇس ئىمپېرىياسىنىڭ تىل بىرىكتۈرۈشى بىلەن بەربات بولدى!... 
  بۇنىڭغا كىم ئەيىپلىك؟ ئەيىپنى بىز باشقىلاردىن ئەمەس،ئالدى بىلەن ئۆزىمىزدىن كۆرۈشىمىز كېرەك!...ھەر قانداق مىللەتنىڭ كۈلپەتلىك تەغدىرى ئۇنىڭ ساۋاتسىزلىغىدىن،نادانلىغىدىن تۇغۇلىدۇ. ھەر قانداق بىر مىللەتنىڭ باشقا مىللەتلەردىن ئارقىدا قېلىشى،روناق تاپماي،زاۋاللىققا ئۇچرىشى يەنىلا شۇ نادانلىق،ساۋاتسىزلىقتىندۇر. 
  بۇ ھەقتە يالقۇنلۇق ۋەتەنپەرۋەر شائىرىمىز،مائارىپىمىز پېشىۋاسى مەرھۇم ئابدۇقادىر دامۇللام؛ "بۇ زامان غەپلەت ۋە بېپەرۋالىق زامانى ئەمەس،ئويغىنىش ۋە سەگەكلىك زامانى! نادانلىق ۋە ژاھىللىق دەۋرى ئەمەس،ئىلىم-مەرىپەت دەۋرىدۇر! سۇسلۇق ۋە بېكارتەلەپلىك ۋاقتى ئەمەس،تىرىشىش ۋە غەيرەت قىلىش دەۋرىدۇر! باشقا مىللەتلەر ئىلىم-مەرىپەت ساھاسىدا ھاۋادا ئۇچۇپ،پەرۋاز قىلماقتا.سۇ ئاستىدا بولسا،خۇددى قۇرۇقلۇقتا ژۈرگەندەك ئەركىن ئۈزۈشمەكتە. بىز تېخى غەپلەت ئۇيقۇسىدا ياتماقتىمىز. ئۇيقا بولسا،ئۆلۈمنىڭ بۇرادىرى ۋە مۇقەدىمىسىدۇر. بۇ ھالەتتە دايىم ئۇخلىماق،يوقىلىش ۋە ئۆلۈم بولىدۇ! ھېلىكەم ۋاقىت ۋە پۇرسەت بار!"دەپ ئالاھىدە تەكىتلىگەن ئېدى. 
  ئابدۇقادىر دامۇللام "مىفتائۇل ئەدەپ" ناملىق ئەسەرىدە.-دەپ سۆزىنى داۋام قىلغان ئېدى ئابابەكرى.-ئىلىم-مەرىپەت،ئەخلاق-پەزىلەت توغرىلىق توختىلىپ؛ "ئەگەر بىز ئىنسانىيەت ياراتقان بىلىم بايلىقلىرى بىلەن ئۆزىمىزنى قۇراللاندۇرمايدېكەنمىز،مەڭگۈ قۇل،نادان بولۇپ ئۆتۈمىز!"دېگەن.
  بۇ ئۇلۇق مۇتەپپەكۈرىمىز سىز ۋە بىز ياشلارنى ئىلىم-بىلىم ئېلىشقا دەۋەت قىلىپ؛ "ھەي ياش،ئىلىم ئۈگەن. چۈنكى نادانلىق نومۇس! نادانلىققا ئېشەكتىن باشقا نەرسە رازى بولمايدۇ. ئىلىم بىلەن نىژات تاپ،مەڭگۈ ياشايسەن! نادانلار ئۆلۈك،ئالىملار تىرىك! ئىلىم ئېگىلىرى ۋە ئىلىم يولىدا ماڭغان كىشىلەرنىڭ ھەممىسى تەڭسىزلىك ۋە خورلىنىش بىلەن ئۆتۈپ كەتتى دېمە! ئىلىم ئارتقاندا دۈشمەننىڭ ئاغزى-بۇرنىنى توپىغا مىلىگىلى بولىدۇ. ئىلىمنىڭ ھۆسنى ھەرىكەتنى ئىسلاھ قىلىشتۇر!"دەپ خىتاپ قىلغان.
  شۇنىڭ ئۈچۈن بىزلەر خەلقىمىزنى،ياشلىرىمىزنى غەپلەت ئۇيقىسىدىن ئويغۇتۇتىشىمىز لازىم! ئۇنىڭ ئۈچۈن نېمە قىلىشىمىز كېرەك؟ بۇنىڭ ئۈچۈن،ئالدى بىلەن مىللىي روھىمىزنى،مىللىي غورۇرىمىزنى يوقىتىۋاتقان،ئۆلتۈرىۋاتقان نادانلىقنى،بېغەملىكنى،ئۈمۈتسىزلىكنى ۋە ئۇلاردىن كېلىپ چىققان پائالىيەتسىزلىكنى تومۇر-يىلتىزى بىلەن يوقىتىپ،قورقانچاقلىق،قۇللارچە ياشاشتىن قۇتۇلۇپ،ھەر بىر ئۇيغۇرنىڭ،ھەر بىر ياشنىڭ ئىدېياسىدە ئەركىنلىك،ئازاتلىق،مۇستەقىللىك مۇددىئاسىنى شەكىللەندۈرۈپ،تىكلەپ،ژۈرىگىدە ۋەتەنگە دېگەن مۇھەببەت ئوتىنى ياندۇرۇشىمىز،ئەمەلىي ھەرىكىتىمىزدە ئۇلارنى ئەشۇ ئۇلۇق،بۈيۈك مەخسەتلەر يولىدىكى كۈرىشىمىزگە ئىنتىلدۇرىشىمىز كېرەك؟!...

  ئابابەكرى ئابدۇمېژىت،ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت،ئابدۇمېژىت ئابدۇراخمان،مەن ھەم شۇنىڭغا ئوخشاش بىر توپ ئىلغار پىكىرلىك،ئاڭلىق،ۋەتەنپەرۋەر ژىگىتلەرنىڭ باش قوشۇشىمىز بىلەن پات-پات ئۆتۈپ تۇرىدىغان ئەينە شۇنداق مەژلىس،سۆھبەتلىرىمىزدىن كېيىن،ئەمەلىي ھەرىكەت،پائالىيەتلەر باشلىنىپ كەتكەن ئېدى.
  غۇلژا شەھىرىدە باشلانغان مەشرەپ ئويۇنى بارا-بارا پۈتكۈل ئىلى تەۋەسىگە تارالدى.خەلقىمىزگە ياخشى مەلۇمكى،مەشرەپ-ئۇ،ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي ئويۇنلىرىنىڭ،باش قوشۇش،كۆڭۈل ئېچىش سورۇنلىرىنىڭ بىرسى. مەشرەپ-ئۇ،ئادەملەرنى،بولۇپمۇ ياشلارنى ئىزگۈلۈككە تەربىيىلەيدىغان،يامان ئىشلاردىن،يامان ئىللەتلەردىن نېرى قىلىدىغان،ئىنسانلاردا مېھرىبانلىق،دىيانەت ئويغىتىدىغان،مىللىي روھ،مىللىي غورۇرنى كۈچلەندۈرىدىغان،كىملىگىنى بىلدۈرىدىغان تەربىيە مەكتىۋىدۇر. شۇڭا ئۇيغۇرلار "بالاڭنى مەكتەپكە بەر،ئاندىن مەشرەپكە"دەپ بېكار ئېيتمىغان.
  مەھەللە مەھەللە بولۇپ ئۆتكۈزۈلۈشكە باشلىغان مەشرەپ ئويۇنلىرىدىن بولۇپمۇ،ئاتا-ئانىلار بەك خۇش بولۇشتى. سەۋەپ،شۇ چاغلاردا دولقۇن سۇ مىسالى ھەممە ياقنى بېسىپ كېلىۋاتقان يامان ئىللەتلەر--ياشلار ئارىسىدىكى ئىچىملىك،چېكىملىك،ئاق تاماكىغا بېرىلىش،بۇزۇقچىلىق،بېپەرۋالىق،ئۈمۈتسىزلىك ئوخشاش ياشلارنى نابۇت قىلىدىغان سەلبىي ھادىسىلەرگە چەك قويۇلۇشقا باشلىغاندەك بولدى. چوڭ-كىچىك ماگازىن-دۇكانلاردىكى ھاراق،تاماكىلارنىڭ بازىرى كاساتلىشىشقا باشلىدى. ئاق تاماكىغا ھەۋەسلەنگەن ياشلار بۇ يامان ئىللەتنىڭ ئاخىرى ئۆزلىرىنى نابۇت قىلىشىنى چۈشۈنۈشكە باشلىدى.ياشلار ئارىسىدىكى ئىناقلىق،ئىتتىپاقلىق،دوستلۇق،مېھرىبانلىق بوي كۆتىرىشكە باشلىدى.
  مەشرەپ ئويۇنلىرى ئىلگىرىدىن كېلىۋاتقان قانۇن-قائىدىلەر،مىللىي ئالاھىدىلىكلەر بىلەن ئۆتۈپ تۇراتتى.ھەر بىر مەشرەپ تولىمۇ كۆڭۈللۈك،خۇش چاقچاق،نەغمە-ناۋا،ھەر خىل قىزىق مىللىي ئويۇنلار بىلەن ئۆتەتتى. ئوتتۇز ئوغۇلنىڭ ژىگىت بېشى مەشرەپ ئويۇنىنىڭ تەرتىپ-ئىنتىزامىغا،كۆل بېگىم دەستىخانغا،پاششاپ بېگىم مەشرەپنى باشقۇرۇشقا،قازى بېگىم ھەر خىل "ئەرىزە-شىكايەتلەرنى" قارايدىغان،تېگىشلىك ھۆكۈم-قانۇن چىقىرىدىغان ۋەزىپىلەرنى ئاتقۇراتتى.

 ...مەشرەپ ئويۇنى داۋاملىشىۋاتىدۇ. بىر چاغدا ئوتتۇز ئوغۇلدىن بىرسى؛
  -دات،پاششاپ بېگىم!-دەپ مۇراژىئەت قىلىدۇ.
  -خوش.-دەپ ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىدۇ پاششاپ بېگىم. ئۇ ژىگىت ئەدەپ-ئەخلاق بىلەن قازى بېگىمگە "ئەرىزە-شىكايىتىنىڭ" بارلىغىنى بىلدۈرىدۇ. پاششاپ بېگىم "ئوردىغا" كىرىپ،قازى بېگىمگە ئوتتۇز ئوغۇلدىن بىرسىنىڭ "ئەرىزە-شىكايىتى" بارلىغىنى ئېيتقاندىن كېيىن،قازى بېگىم ئۇ كىشىنى "ئوردىغا" ئېلىپ كىرىشىنى ئېيتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن پاششاپ بېگىم ئۇ ژىگىتنى قازى بېگىمنىڭ ئالدىغا ئېلىپ كىرىدۇ.
  سالام-سائات،ئەدەپ-ئەخلاق بىلەن ئۇ ژىگىت ئۆز "ئەرىزە-شىكايىتىنى" قازى بېگىمگە يەتكۈزىدۇ. مەشرەپ ئەھلى ئەزالىرىدىن ئەمەت بىلەن سەمەتنىڭ ئۆتكەندە ئاشپۇزۇلخانىدا ھاراق ئىچىپ،كەلسە-كەلمەس سۆزلەرنى قىلىپ ئولتارغانلىغىنى كۆرگەنلىگىنى ئېيتىدۇ. قازى بېگىم ئۇ ھاراقخورلارنى دەررۇ "ئوردىغا" ئېلىپ كېلىشىنى بۇيرۇيدۇ. پاششاپ بېگىم كۆپچىلىك ئارىسىدا ئولتارغان ئەمەت بىلەن سەمەتنى شۇ زامان قازى بېگىمنىڭ ئالدىغا ئېلىپ كىرىدۇ. قازى بېگىم سوئال-سوراقتىن كېيىن،مەشرەپ قائىدىسى بويىچە ئەمەت بىلەن سەمەتنى كۆپچىلىك ئالدىدا ژازاغا تارتىدۇ. ئوتتۇز ئوغۇلنىڭ ئالدىدا ئۇ ئىككىسى ھاراق ئىچكەنلىگى ئۈچۈن چوڭ ئۇياتقا قالىدۇ.
  مەشرەپ ئويۇنلىرىدىكى ئەينە شۇنداق چارە-تەدبىرلەردىن كېيىن،ياشلار ھاراق ئىچىشنى تامامەن تاشلىدى. ھەتتا ئوتتۇرا ياشتىكىلەرمۇ ياشلار بار ژايلاردا ھاراق-شاراپ ئىچىپ،كەيپە-ساپا سۈرۈشتىن ئەيمىنىدىغان،ئۇلارنىڭ كۆزىگە چۈشۈپ قېلىشتىن ئەنسىرەيدىغان،قورقىدىغان بولۇپ قېلىشتى...
  ياشلار ئارىسىدا ساغلام ھايات تەرىزىنى ژارىي قىلىشتا ئىلى مەشرىۋى ئەينە شۇنداق چوڭ رولь ئويناشقا باشلىدى. غۇلژا ئوتتۇز ئوغۇل مەشرىۋىنىڭ نامى ئاز ۋاقىتنىڭ ئىچىدىلا ئۇيغۇر ۋەتىنىنىڭ بارلىق ژايلىرىغا پۇر كەتتى.
ياشلار روھى ژەھەتتىن تازىلىنىشقا،پاكلىنىشقا،ساغلاملىشىشقا،ئىزگۈلۈككە ئىنتىلىشقا باشلىدى.
  ئۆسمۈرلەرنىڭ،ياشلارنىڭ دىنىي ساۋاتىنى ئېچىش،ئۇلارنى ئىسلام دىنىي شەرىئىتى قانۇنلىرى ئاساسىدا ئىمان-ئېتىقادلىق،دىيانەتلىك،ئىزگۈلۈك روھىدا تەربىيىلەش،ئۇلارنى يامان ئىشلاردىن،يامان ئىللەتلەردىن ساقلاش ئىشلىرى قولغا ئېلىندى. ژۇقۇرى دىنىي ھەم پەننىي ساۋاتقا ئېگە ئابابەكرى ئابدۇمېژىت غۇلژىنىڭ تاشكۆرۈك مەھەللىسىدە،ئابلەھەت قارى-ھاژىم ئىلى ۋىلايىتىنىڭ ئۇچۇن يېزىسىدا ۋە باشقا ژايلاردىكى دىنىي زاتلار بالىلارنى ئوقۇتۇشقا باشلىدى.
  ياشلار ئارىسىدىكى ساغلام ھايات تەرىزىنى كەڭ ژارىي قىلىشتىكى ئامىللارنىڭ بىرسى بولغان تەنتەربىيە--سپورت ئىشلىرىنى بىللە ئېلىپ مېڭىش قولغا ئېلىندى. ئابدۇسالام قارىنىڭ تەشەببۇسى ھەم بېۋاسىتە رەھبەرلىگى ئارقىسىدا غۇژىدا فۇتبول ئويۇنلىرى باشلىنىپ كەتتى.
  بۇ خىل پائالىيەتلەر نېمە ئۈچۈندۇر ھۆكۈمەتكە ياقماي قالدى...
  شۇنداق كۈنلەرنىڭ بىرسىدە،فۇتبول ئىشقىۋازلىرى غۇلژا شەھەرلىك تەنتەربىيە مەيدانىدا چوڭ مۇسابىقە ئۆتكۈزۈشنى پلانلىدى. ئۇلار تەنتەربىيە مەيدانىنى ئىژارىگە ئالماقچى بولۇشتى.تەنتەربىيە مەيدانىنىڭ رەھبەرلىرى مەيداننىڭ بىر كۈنلىك ئىژارە ھەققىنى ئون مىڭ يۇۋەن دەپ ئېيىتتى. ئابدۇسالام قارى باشچىلىغىدىكى ژىگىتلەر فۇتبول ئىشقىۋازلىرىدىن،تىژارەتچىلەردىن ئاقچا ژىغىشقا باشلىدى. ئون مىڭ يۇۋەننى ئېلىپ بارسا،باھانى ژىگىرمە مىڭ يۇۋەنگە كۆتۈرىۋالغان.ژىگىرمە مىڭ يۇۋەننى ئېلىپ بارسا،ئەللىك مىڭ،ئاخىرسىدا يۈز مىڭ يۇۋەنگە ئاشۇرۇۋالغان. شۇنداق قىلىپ،تەنتەربىيە مەيدانىنىڭ رەھبەرلىرى مەيداننى ئىژارىگە بېرىشتىن باش تارتقان ۋە ئاخىرسىدا مەيدانغا سۇ قويۇۋەتكەن ئېدى،خالاس!
  "ژەمىيەتتە تەرتىپسىزلىك ئىشلارنى پەيدا قىلىۋاتىدۇ"دېگەنگە ئوخشاش ئەيىپلەر بىلەن مەشرەپ ۋە فۇتبول ئويۇنلىرىنى ئۇيۇشتۇرغۇچىلاردىن بولغان ئابدۇسالام قارى بىلەن ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىتنى قولغا ئېلىشتى. مەشرەپ ئويۇنلىرى بىلەن فۇتبول مۇسابىقىلىرىنى ئۆتكۈزۈشنى چەكلىگەننى ئاز دېگەندەك،ئۆز رەھبەرلىرىنىڭ تۈرمىگە سولىنىشى، قايناپ،تاشقىلاي دەپ تۇرغان قازاننىڭ ئوتىنى تېخىمۇ بەتتەر ئۇلغايتىۋەتكەندەك بولدى...ياشلار،غۇلژا خەلقى ھۆكۈمەتنىڭ بۇ خىل قانۇنسىز،زوراۋانلىق ئىشلىرىغا نارازى،قارشىلىغىنى ئوچۇق بىلدۈرۈشتى...
  شۇنىڭدىن كېيىنلا ئابدۇسالام قارى بىلەن ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىتنى تۈرمىدىن بوشىتىشقا مەژبۇر بولۇشتى.
  ئۇلار تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ بىر ئىدېيا،بىر مەخسەت يولىدىكى ياشلار مەخپىي يوسۇندا پات-پات ئۇچرىشىپ،ئالدىكى ئىشلار ھەققىدە سۆھبەتلەر،ئۆز ئارا پىكىر ئالماشتۇرۇشلارنى ئۆتكۈزۈپ تۇراتتۇق.
  فېۋرالь ۋاقىئەسى باشلىنىشتىن بىر ئاز ۋاقىت ئىلگىرى تار دائىرىدە ئۆتكەن ژىددىي سۆھبەت ژىغىنىمىزنىڭ ئاخىرقى باش قوشۇشىمىز ئېكەنلىگىنى ھېچ قايسىمىز 
بىلمەس ئېدۇق. ئۇ ژىغىنىمىزغا ئابدۇسالام قارى،ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت،تۇرسۇن سەلەي،ئىبراھىم ئىسمائىل،ئابدۇمېژىت ئابدۇراخمان،ئابابەكرى ئابدۇمېژىت،مەن ۋە ئەڭ ئىشەشلىك دېگەن يەنە بىر ئىككى ياش قاتناشقان ئېدۇق.
  باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ،ئامما ئەشۇ كۈنكى ئىنتايىن مەخپىي ئۆتكەن ژىددىي مەژلىسىمىز مېنىڭ كۆڭلۈمنى غەش قىلغان ئېدى. سەۋەپ،بىر ئىدېيا،بىر مەخسەت يولىدىكى كۈرەشكە ئۆزلىرىنى ئاتاۋەتكەن ئەشۇ ئاكىلىرىمىز ئورتاق بىر پىكىرگە كېلەلمىدى...ئابدۇسالام قارى چەكلىنىشكە ئۇچراۋاتقان مەشرەپ ئويۇنلىرىغا دىنىي تەبلىخنى كىرگۈزۈشكە ھازىرچە قارشى چىقتى. ئابدۇسالام قارى ھەم دىنىي ھەم پەننىي بىلىمگە ئېگە سەۋىيەلىك،سىياسەتتىن،دۇنىيا ۋەزىيىتىدىن ياخشى خەۋىرى بار ژىگىت ئېدى. ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت بولسا؛ "...دىنىي تەبلىخنى كىرگۈزمىسەڭ قانداق بولىدۇ؟ ئاتا-بوۋىلىرىمىزدىن تارتىپ كېلىۋاتقان مەشرەپ ئويۇنلىرىنىڭ ھەممىسىدە ئىسلام دىنىي تەلىماتلىرى ھەققىدە داۋاملىق سۆز بولاتتى. بىز بۈگۈنكى دىنسىزلىق كەڭ قانات يېيىۋاتقان ۋاقىتتا،بۇ ھەقتە سۆزلىمىسەك،قۇرۇق نەي-نەي،ھا-ھا بىلەن مەشرەپ ئۆتكۈزسەك،ئۇ قانداق مەشىرەپ بولىدۇ؟"دېدى. ئابدۇسالام قارى دەيدۇ؛ "سېنىڭ ئېيتىۋاتقانلىرىڭ توغرا. بىراق،بىزنىڭ مەشرەپلىرىمىزنىڭ چەكلىنىشلەرگە ئۇچىراۋاتقانلىغىنىڭ بىر سەۋەۋى، مەشرەپ ئويۇنلىرى بىلەن فۇتبول ئويۇن-مۇسابىقىلىرى ياشلىرىمىزدىكى مىللىي روھنىڭ،مىللىي غورۇرنىڭ ئويغىنىشقا باشلاۋاتقانلىغى بۇ ئاغىنىلەرگە ياقماي قېلىۋاتىدۇ ئەمەسمۇ؟ ئۇلارنىڭ تۈپلۈك مەخسىتى ياشلىرىمىزنى،خەلقىمىزنى غەپلەت ئۇيقىسىدا ئۇخلىتىۋېرىشتىن ئىبارەت،خالاس.
  بۇ ھۆكۈمەت بۈگۈن بىزنىڭ مەشرەپلىرىمىزنى "ژۇڭگوچە مەشراپ" قىلىش مەخسىتىدە،مەشرەپتە تەلىم-تەربىيە بېرىدىغان،ۋەز-نېسىھەت قىلىدىغان قىسىملارنى ئېلىپ تاشلاۋاتقان ۋاقىتتا،يەنى "ئۇيغۇرلارغا ناخشا-ئۇسۇلدىن باشقا نەرسە كېرەك ئەمەس"دەپ تۇرغاندا،دىنىي تەبلىخنى مەشرەپكە كىرگۈزسەك،چوڭ مەسىلە يەنى زىيان چىقىرىسەن؟... دىنىي تەبلىخنىڭ ئورنىغا مەدەنىيەت،ئىلىم-پەن ھەققىدە سۆزلىسەڭمۇ بولىدۇ. ياشلارنى ئاق تاماكىغا قارشى كۈرەشكە سەپەرۋەر قىلىدىغان مەسىلىلەر ھەققىدە سۆزلىسەڭمۇ،شۇنىڭ ئۆزى ياشلىرىمىزنى بۈگۈنكى زامان تەلىۋىگە لايىق تەربىيىلىشىمىزدە ناھايىتى چوڭ رولь ئاتقۇرغۇسىدۇر!".
  ئىسلامنى بايراق قىلىپ كۆتۈرىۋېلىپ، "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دەپ ئۆز كۆز قارىشىدا،ئۆز پىكىرىدە،ئۆز مەۋقىئەسىدە چىڭ تۇرۇۋالغان ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىتنىڭ قايناپ-قىزىپ تۇرۇپ  ئېيتىشىچە،ئۇلارنىڭ "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دېگەن ئېقىدىسىگە،شىئارىغا ھۆكۈمەت قارشى چىقىۋاتىدۇ. خىتاي مەملىكىتىدە "ئانتىدىنىزم"دېگەن نەرسە  كۈچلۈك. ئۇ دېگىنى،دۇنىيادا دىن يوق! ئاللاھ يوق! دۇنىيادا ھېچ قانداق پەيغەمبەرلەر بولمىغان،ئەيسا پەيغەمبەرمۇ بولمىغان،مۇھەممەد پەيغەمبەرمۇ بولمىغان،ئادەملەر مايمۇندىن پەيدا بولغان!...ئاللاھ دېگەن،ئۇ كوممۇنىستىك پارتىيا! كوممۇنىستىك پارتىيا بىر يېرىم مىللىئارد ئادەمنى بېقىۋاتىدۇ،ئادەملەرگە غەمخورلۇق قىلىۋاتىدۇ!
  خىتاي كوممۇنىستىك پارتىياسى "مەن ياراتقۇچى ئاللاھ!"دەپ داۋا قىلمىغان بولسىمۇ،لېكىن خەلىققە ئاللاھنىڭ يوقلىغىنى ئېزىپ ئىچكۈزۈپ،ئۆزىنىڭ قۇتقۇزغۇچى ئىلاھ ئېكەنلىگىنى ھەر خىل ئۇسۇللار بىلەن سىڭدۇرۇش ئۈچۈن دىنىي ئېتىقادلارغا قاتتىق چەكلىمە قويغان...
  -بىز دىنىي ئەركىنچىلىكلەر بېرىلىشىنى تەلەپ قىلىپ،نامايىشقا چىقىمىز!-دەپ كەسكىن ئېيىتتى ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت.-بىز،بىرىنچىدىن،دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىگى ھوقۇقىنى سورايمىز. بۇنىڭدا،ئۇيغۇرلار مەيلى ئون سەككىزگە كىرسۇن،مەيلى قىرىققا  كىرسۇن،ئۇلارنىڭ مەسچىتلەرگە كىرىپ ناماز ئوقۇشىغا رۇخسەت قىلسۇن! ئۆزەڭلار ياخشى بىلىسىلەر،ياش بالىلار بىلەن زىيالى-كادرلارنىڭ مەسچىتلەرگە كىرىپ ناماز ئوقۇشلىرى چەكلەنگەن. ھۆكۈمەت، سىياسىي كېڭەشكە ئەزا موللا-ئىماملىرىغا "بۈگۈن ژۇمە نامىزىدا مونۇ ماۋزۇ بويىچە سۆزلەيسەن!"دەپ بۇيرۇق قىلىدىدە،ئۇ موللا-ئىماملار مەسچىتلەردە دىنىي تەلىماتلار ئەمەس،پارتىيانىڭ سىياسىتىنى تەشۋىق قىلىۋاتقان. مەسچىتلىرىمىز پارتىيانىڭ سىياسىتىنى تەشۋىق قىلىدىغان ئورۇنلارغا ئايلىنىپ قالدى. ھۆكۈمەتنىڭ ئۆزى بەلگۈلىگەن موللا-ئىماملىرىمىزنىڭ ئېيتىۋاتقان ۋەز-نېسىھەتلىرى خەلىقنى پىرьئەتچىلىككە باشلايدىغان،خۇراپاتقا باشلايدىغان،ئىسلامنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتىدىن چەتلەشتۈرىدىغان،كاللىسى بار ھەر قانداق ئادەم ئاڭلىسم؛ "ھوي،بۇ ئىسلام دېگەن قۇرۇق بىر دىن ئېكەنغۇ؟ ئۇنى قىلسا يامان بولىدۇ،بۇنى قىلسا يامان بولىدۇ،دېيىشتىن باشقا گەپ يوق. قويە بۇنداق دىننى!"دېگەندەك چۈشەنچىلەرنى شەكىللەندۈرمەكتە.موشۇنداق ئەھۋالدا،مۇسۇلمان ئەھلىدە ئىسلام دىنىغا نىسبەتەن كۆز قاراش ئۆزگۈرۈپ،سۇسلىشىپ كېتىۋاتىدۇ. بۇنىڭ ئاقىۋېتى ياشلارنىڭ ئىچىدە ئىچىملىككە،چېكىملىككە،پاھىشىۋازلىققا،يامان ئىللەتلەرگە يول ئېچىۋاتىدۇ. بۇنىڭ ئۆزى دىنسىزلىقتىن پەيدا بولماقتا؟!
  ئىككىنچىدىن، "يۈز كۈنلۈك قاتتىق زەربە بېرىش"ھەرىكىتى باشلانغاندىن بۇ يان قانچىلىگەن ياشلىرىمىز تۈرمىلەرگە سولاندى. گۇناسىز ياشلىرىمىز ئېتىپ ئۆلتۈرۈلىۋاتىدۇ.تۈرمە-زىندانلاردا قىيناپ،ئازاپلىنىۋاتىدۇ. مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىنىۋاتىدۇ...تۈرمىلەردىكى گۇناسىز تۇتقۇنلارنى بوشىتىشىنى قاتتىق تەلەپ قىلىشىمىز كېرەك؟ ئەگەر بىز، ئۆز نارازىلىغىمىزنى،قارشىلىغىمىزنى ئوچۇق بىلدۈرمەي،موشۇنداق ياتىۋېرىدىغان بولساق،بۇ زومىگەرلەرنىڭ زوراۋانلىغى تېخىمۇ بەتتەر ئاشىدۇ!-دەپ،نامايىشقا چوقۇم چىقىشى كېرەكلىگىنى ئېيتتى.
   -توغرا.لېكىن،سەن مونۇ بىر ئىشنى ياخشى چۈشەن؛بۇ ھۆكۈمەت،بۇ پارتىيا تىنچلىق نامايىشقا چىققان خەلىقنىڭ سۆزىنى ئاڭلايدىغان ھۆكۈمەت ئەمەس! سەن ئېيتىۋاتقان تەلەپلەر بىلەن نامايىشقا چىقىۋاتقانلار،قوزغىلاڭ كۆتۈرۈۋاتقانلار،ئىنقىلاپ قىلىۋاتقانلار دايىملىق تۈردە قانلىق باستۇرۇلۇپ كېلىۋاتىدۇ. بۇ ھۆكۈمەت،بۇ پارتىيا ؛ "ھەي،توختا،مونۇ ئادەملەر مۇنداق دەۋاتىدۇ. سۆزىنى تىڭشاپ كۆرەيلى"دەيدىغانلاردىن ئەمەس. شۇنى ئۇبدان بىلىۋال؟-دېدى تۇرسۇن سەلەي.
ئاندىن ئابدۇسالام قارى شۇنداق دېدى؛
-بىز،ئىسلام دەپلا دىنغا چاپلىشىۋالمايلى؟ توغرا،ئىسلام دىنى ئۇلۇق دىن،مۇقەددەس دىن! ئىسلام دىنىنىڭ ئۇلۇق،مۇقەددەس دىن ئېكەنلىگىنى بىرلا مىسالدىن ئوچۇق كۆرگۈلى بولسا كېرەك. ھەممىمىز ياخشى بىلىمىز،ھەر ژىلى ھەژ
سەپىرىنى ئۆتەش ئۈچۈن خاسىيەتلىك مەككە-مەدىنىگە دۇنىيانىڭ ھەممە ژايىدىن نەچچە مىللىئون مۇسۇلمان بېرىپ،ئاللاھغا ئىبادەت، تاۋاپ قىلىشىدۇ. خوش،شۇنداق ئېكەن،ئىسلامدىن باشقا قايسى بىر دىندا شۇنداق ئۇلۇق ئىشلار بولىدۇ؟ بولمايدۇ! مېنىڭ چۈشەنچەمچە،دۇنىيانىڭ ھېچ بىر يېرىدە بىز،ئۇيغۇرلاردەك ئىسلام دىنىغا قاتتىق بېرىلگەن مۇسۇلمانلار ئاز بولسا كېرەك، دەپ ئويلايمەن؟
  بىز "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دەپلا تۇرۇۋالمايلى؟ ئاللاھنىڭ بىرلىگىنى،ئاللاھنىڭ ھەقلىگىنى ھېچ كىم ئىنكار قىلالمايدۇ. شۇنداق بولغاندىن كېيىن،بىز،ياشلىرىمىزنى تەدرىژى ھالدا كەڭ تۈردە زامانغا ماسلىشىپ تەربىيىلىشىمىز كېرەك! بىز،ئۇيغۇرلار ئىلگىرى كىم ئېدۇق،بۈگۈن كىم بولۇپ قالدۇق؟ ھەر بىر ياش،ھەر بىر ئۇيغۇر مانا موشۇ سوئالغا ژاۋاپ ئىزدىگەندىلا،ئۇلاردا مىللىي روھ،مىللىي غورۇر پەيدا بولۇشى سۆزسىز. شۇنىڭ ئۈچۈن ياشلىرىمىزنى ھەم دىنىي،ھەم پەننىي بىلىم بىلەن تەربىيىلەشكە،ئۇلاردا ۋەتەنپەرۋەرلىك،مىللەتپەرۋەرلىك ھىس-تۇيغۇلارنى ئويغىتىشقا تىرىشىشىمىز كېرەك؟ ئەينە شۇ چاغدا بىز كۆزلىگەن مەخسەتلىرىمىزگە ئەلۋەتتە،يېتىمىز!
  -ئابدۇسالام قارى بەك ياخشى گەپلەرنى،ئىلمىي گەپلەرنى قىلىۋاتىدۇ،-دېدى ئابابەكرى ئابدۇمېژىت.-بىز تارىختىن ساۋاق،تەژرىبە ئېلىشىمىز كېرەك. بىر يەرگە تۇتاشقان ئوتنى تېز ئۆچۈرىۋېلىشقا بولىدۇ. كۆپ ژايغا تۇتاشقان ئوتنى ئۆچۈرىش ئاسان ئەمەس. ئۇ بىر-بىرسىگە قوشۇلۇپ،چوڭ يالقۇنغا ئايلىنىپ كېتىدۇ. مېنىڭ بۇ سۆزنى ئېيتىشىمدىكى سەۋەپ شۇكى،توقسىنىنچى ژىلدىكى بارىن ۋاقىئەسىنى مىسالغا ئالايلى. كوممۇنىست خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رەزىل سىياسەتلىرىگە،زوراۋانلىق ھەرىئىكەتلىرىگە،زۇلۇم بىلەن خورلۇققا،قاششاقلىق بىلەن نامراتچىلىققا چىدىمىغان بارىن خەلقىنىڭ سەۋىر-تاقەت قاچىسى تولۇپ تاشتىدە،خەلىق كۆتۈرۈلدى. قوزغىلاڭ باشلاندى. ئاقىۋەت نېمە بولدى؟ پۈتۈن بارىن خەلقى قىرغىنغا ئۇچىرىدى. بارىن ئاسماندىن بومبىلاندى،تانكلار بىلەن تۈپ-تۈز قىلىندى. ھەتتا بۆشۈكتىكى بوۋاقلار ئاۋتومات ئوقلىرىدا ئۆلدى. بۇنى كىم قىلدى؟ موشۇ كوممۇنىستىك پارتىيا قىلدى! تۇرسۇن سەلەي بۇرادىرىمىزنىڭ كوممۇنىستىك پارتىيادىن ياخشىلىق،رەھىم-شەپقەت كۈتۈشكە بولمايدۇ،دېگىنىگە يۈزدە-يۈز قوشۇلىمەن!
  دېمەك،بىر يەرگە تۇتاشقان ئوت يالقۇنغا ئايلانغىچە تېزلىك بىلەن ئۆچۈرۈۋېتىلدى!... ئەگەر بارىندا چىققان ئەشۇ ئوت ۋەتەننىڭ كۆپلىگەن ژايلىرىدا بىر ۋاقىتتا چىققان بولسا،ئۇ ئوت بىر-بىرسىگە قوشۇلۇپ،چوڭ بىر يالقۇنغا ئايلانغان بولار ئېدى. ئۇ چوڭ يالقۇننى ئۆچۈرۈش ئاسان بولماتتى؟ شۇنىڭ ئۈچۈن،مېنىڭ ئېيتماقچى بولغىنىم،مەن ئابدۇخېلىلنىڭ نامايىشقا چىقىشىغا ھازىرچە قوشۇلمايمەن!
  -بىز قايسى ۋاققىچە بېشىمىزنى ئېگىپ،قۇل بولۇپ ياشاۋېرىمىز؟-دەپ قىزىپ سۆزلىدى ئابدۇخېلىل.-ھازىر بىز،بىزنىڭ خەلقىمىز قوتاندىكى قوينىڭ ئۆزى بولۇپ قالدى. قاسساپنىڭ قاچان كىرىپ سويۇشىنى كۈتۈپ يېتىۋاتىمىز. بىزنى بىر-بىرلەپ ئەپچىقىپ سويۇپ يوقىتىۋاتىدۇ. موشۇنداق تۈگۈشۈپ كېتەمدۇق؟ زۇلۇم چېكىدىن ئاشتى،پىچاق سۈيەككە يەتتى!...نامايىشقا چىقىپ،ئەڭ بولمىغاندا،دۇنىيا ئالەمگە ئاۋازىمىزنى ئاڭلىتايلى؟
   -ئەگەر سەن، بىر تۈركۈم ئادەملىرىڭنى باشلاپ نامايىشقا چىقساڭ،ئۆزەڭ ئېيتىۋاتقان بۆرە قوتىنىغا قويلارنى باشلاپ كىرگەن بولۇسەن؟-دېدى تۇرسۇن سەلەي ژىددىي ئاگاھلاندۇرۇپ.
  -بىز غەپلەت ئۇيقىسىدا بېشىمىزنى پۈركەپ يېتىۋاتقىنىمىز يوق،-دېدى ئابابەكرى ئىشەشلىك.-ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى،خەلقىمىز،ياشلىرىمىز غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئاستا-ئاستا ئويغۇنىۋاتىدۇ. غۇلژا ياشلىرىنى مىسالغا ئالايلى،ھازىر ياشلىرىمىزنىڭ مىللىي غورۇرى ئۈسۈن. ئۇلارنىڭ قەلبىدىكى،ۋۇژۇدىدىكى ئۆچۈشكە باشلىغان مىللىي روھ،مىللىي غورۇرنىڭ قايتىدىن ژانلىنىۋاتقانلىغىنى،ۋەتەن،مىللەت،زىمىن توغرىسىدا ھەر ژايدا ئوچۇق گەپ ئېيتىۋاتقانلىغىنى ئۇنتىمايلى. بۇ ناھايىتى ياخشى،ئۇلۇق،يورۇقلۇق،ئىزگۈلۈك ئىشلاردۇر! قىزغىنلىق ھەرىكەت سىلەرنىڭ ئەقىل-پاراسىتىڭلارنىڭ،ژۈرьئەتلىك،ژاسارەتلىك بىلەن ئېلىپ بېرىۋاتقان ھەر خىل چارە-تەدبىرلىرىڭلارنىڭ،ژاپالىق ۋە شەرەپلىك،شانى-شۆھرەتلىك،ئاڭلىق پائالىيىتىڭلارنىڭ ئارقىسىدا روياپقا چىقىۋاتىدۇ. موشۇنداق تەسىرلىك ياخشى ئىشلارنى ۋەتەننىڭ ھەممە ژايلىرىدا، خەلىق ئاممىسى ئارىسىدا ئېلىپ بېرىشىمىز كېرەك،دەپ ھېساپلايمەن.
  - مېنىڭمۇ پىكىرىم شۇ.-دېدى ئابدۇسالام قارى.-بۇ ئىشقا بىز ھەرگىز ئالدىرىمايلى.بىز ھەر قانداق چوڭ-كىچىك ئىشنى ھەر تەرەپلىمە ئويلاپ،ئۇنىڭ ياخشى تەرىپىنىمۇ،يامان تەرىپىنىمۇ كۆز ئالدىمىزغا كەلتۈرۈپ،ئەقىل تارازىسىدىن ئۆتكۈزۈپ،دۇنىيا ۋەزىيىتىگە،دۇنىيا سىياسىتىگە ماسلاشقان ھالدا ئېلىپ بېرىشىمىز كېرەك؟ بۈگۈنكى تۈزۈمگە،بۈگۈنكى سىياسەتكە قارىشى،نارازىلىغىمىزنى بىلدۈرۈپ نامايىشقا چىقىدىغان بولساق،بىزنى ۋەيران قىلىدۇ ۋە بىز  ھەممە نەرسىمىزدىن ئايرىلىپ قېلىشىمىز مۈمكىن؟
  -ئايايدىغان نېمىسى قېلىۋاتىدۇ،ئاغىنىلەر؟! بۇ زوراۋانلارنىڭ خەلقىمىز بېشىغا سېلىۋاتقان زۇلۇم-سىتەملىرى كۈندىن-كۈنگە كۈچۈيىۋاتىدۇ،-قىزىپ-قايناپ سۆزلىدى ئابدۇخېلىل.
  -سەن ئالدىرىما،ئابدۇخېلىل.-دېدى ئابابەكرى .-بۇ ئىش تېخى خام، پىشىپ يېتىلمىدى.خوتەندىمۇ،قەشقەردىمۇ سىلەرگە ئوخشاش بىر تۈركۈم ياشلار بار. ئۇلار تېخى يېتىشمىدى،يېتىشسۇن. ئۇلارنىڭ ئاڭ-سەۋىيەسى ئۆسسۇن...ئابدۇسالام قارىنىڭ ئېيىتقانلىرىغا قوشۇلماي بولمايدۇ. بىز ياشلىرىمىزنى ھەم دىنىي،ھەم پەننىي بىلىم بىلەن تەربىيىلىشىمىز،ئۇلارنى ژىسمانىي ۋە روھىي ژەھەتلەردىن چېنىقتۇرۇشىمىز لازىم. بۇ ئالدىرايدىغان ئىش ئەمەس؟
  -ياق،بىزنىڭ ياشلىرىمىز يېتىشىپ بولدى،پىشىپ بولدى.بىز تىنچلىق نامايىشقا چىقىمىز،ھۆكۈمەتكە ھەققانىي تەلەپلىرىمىزنى قويۇمىز!-دېدى قەتьئىي تۈردە ئابدۇئېلىل ئابدۇمېژىت.
  -ئابدۇخېلىل،بۇ قارارىڭدىن قايت،-دېدى ئابدۇسالام قارى.-ھازىر ۋاقتى ئەمەس. ئەگەر سىلەر "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دېگەن شىئارنى كۆتىرىپ چىقىدىغان بولساڭلار،ئۇ چاغدا بۇ نامايىش سىياسىي تۈست ئالسا،مىللەتلەر ئارا توقۇنۇشنىڭ يۈز بېرىپ قېلىشىدىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن!
  -"ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دېگەن شىئار بىلەن چىقساق،ئۇنىڭ نېمىسى يامان؟-دەپ قارشىلىق بىلدۈردى.
  -ئۇنىڭسىزمۇ ئاللاھنىڭ بىرلىگىنى،ئاللاھنىڭ ھەقلىگىنى ھېچ كىم ئىنكار قىلالمايدۇ.نامايىشقا چىقتىڭمۇ،دېمەك،دۆلەتنىڭ ئاساسىي قانۇنىدا كۆرسۈتىلگەن قائىدىلەرنىڭ،ئىنسان ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ بۇزۇلۇۋاتقانلىغىغا،ئاساسىي قانۇن قائىدىلىرىگە رېئايە قىلىنمايۋاتقانلىغىنى ئوچۇق كۆرسۈتىپ،كونكرېت تەكلىپ-تىلەكلەرنى شىئار قىلىپ،كۆتۈرىپ چىقىش كېرەك؟-دېدى ئابدۇسالام قارى سۆزگە مىق قېقىپ.
  -بىز ئۈچۈن ئىسلام مۇقەددەس! بىز دىنىي ئېقىدىلەرگە چەك قويۇلماسلىغىنى،تۈرمىلەردىكى گۇناسىز تۇتقۇنلارنىڭ قويۇپ بېرىلىشىنى،ئىنسانىي ھەق-ھوقۇقلىرىمىزنى تەلەپ قىلىمىز!-دېدى ئابدۇخېلىل.-مېنىڭ ئەشۇ خىلدىكى تەلەپلەر بىلەن تىنچلىق نامايىشىغا چىقىمىز دېسەم،سىلەر قوشۇلمايۋاتىسىلەر،ۋاقتى ئەمەس دەۋاتىسىلەر؟ مانا،موشۇ ئون كۈن ئىچىدە بىرەر مىڭغا يېقىن گۇناسىز ژىگىتلەر قولغا ئېلىندى. مەھەللە مەھەللىدىن ھۆكۈمەت سىياسىتىگە قارىشى دەپ چېكىت قويۇلغان ئادەملەرنىڭ ھەممىسى دەررۇ قولغا ئېلىنىۋاتىدۇ. دېمەك،بىز قوتاندىكى قويغا ئوخشاش قاسساپ قاچان كېلىپ بىزنى سويىدېكىن،دەپ ئۆز ئەژىلىمىزنى كۈتۈپ ئولتىرىۋېرىمىزمۇ؟ ياق،بىز قانچىلىك ئادىمىمىز بولسا،شۇنچىلىك ئادىمىمىز بىلەن تىنچلىق نامايىشقا چىقىشىمىز كېرەك!
  -كۆپ ئادەملىرىڭ تۈرمىلەرگە سولىنىپ كەتكەن بولسا،ئاز قىسمى بىلەن بولسىمۇ،بىزنىڭ سېپىمىزگە قېتىل؟-دېدى تۇرسۇن سەلەي.-ئاشكارىلىقتىن مەخپىيەتلىككە ئۆتەيلى؟ بىرلىشەيلى،ئىتتىپاقلىشايلى؟...بۇ ھاكىمىيەتكە قۇرۇق شىئار توۋلاش بىلەن ئىش پۈتمەيدۇ. ھېچ قاچاندا ئاڭلىمايدۇ،تىڭشىمايدۇ .كېرەك دېسەڭ،ئوغرىلىق قىلماقچى بولغانمۇ ئوغرى،يانچۇقچىمۇ ئوغرى،ئۆي ئوغرىلىغانمۇ ئوغرى،دۇكان ئوغرىلىغانمۇ ئوغرى،قىسقىسى ھەممىسى ئوغرى! سەن ئۆزەڭنىڭ دۆلەت ئاساسىي قانۇنىدا كۆرسۈتىلگەن ھەق-ھوقۇقلىرىڭنى تەلەپ قىلىپ،تىنچلىق نامايىشقا چىقساڭمۇ،بەرىبىر سەن ۋەتەننىڭ بىرلىگىنى پارچىلاشقا،مىللەتلەر ئىتتىپاقلىغىغا بۇزغۇنچىلىق قىلىشقا ھەرىكەت قىلغان مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي،ئەشەددىي ئۇنسۇر ئاتىلىسەن!... ئەمەلىياتتا بىز،ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزىمىز ئېگە،خوژا بولۇپ ياشاشنى،ئۆز تەغدىرىمىزنى ئۆزىمىز بەلگۈلەشنى خالايمىز. بىز خىتاي خەلقىگە ئەمەس،كوممۇنىستىك پارتىياگە،كوممۇنىستىك تۈزۈمگە قارىشى. بىز پەقەت ھاكىمىيەتنى قولغا ئېلىش ئۈچۈن كۈرەش قىلىمىز!
   -موشۇ مەژلىسكە قاتنىشىپ ئولتارغان ھەر قايسىمىزنىڭ تەرەپدارلىرى ھازىر زەنژىرسىمان ھالەتكە كەلدى.-دېدى باياتىن ھەممىنىڭ سۆزلىرىنى تىڭشاپ ئولتارغان ئىبراھىم ئىسمائىل.-دېمەك،موشۇنداق ھالەتتە،موشۇ سورۇندىكىلەردىن بىرسىمىز ئاشكارىلانساق،باشقىلىرىمىزمۇ ئاشكارىلىنىمىز دېگەن سۆز. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاشكارىلىقتىن مەخپىيلىككە ئۆتۈشىمىز كېرەك؟ ھازىرچە سەۋىر قىلايلى.تۇرسۇن سەلەي ئىنىم ئېيتقاندەك،ھاكىمىيەتنى قولغا ئېلىش ئۈچۈن بىزگە چوڭ تەييارلىق بىلەن قىلىنغان ھەرىكەت،كۈرەش،قانلىق ژەڭ لازىم!...
  ئىلى ياشلىرىغا رەھبەرلىك قىلىپ كېلىۋاتقان ئاكىلىرىمىزنىڭ بۇ كۈنكى مەژىلىسىدىن مېنىڭ ئوچۇق-ئاشكارە بىلگىنىم،چۈشەنگىنىم شۇ بولدى؛مەخسەت-نىشان بىر! ئامما،يول ئۈچ تۈرلۈك! ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت تەرەپدارلىرى كوممۇنىستىك خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا ژۈرگۈزۈۋاتقان قاتتىق قوللۇق سىياسەتلىرىگە نارازىلىغىنى،قارشىلىغىنى ئوچۇق-ئاشكارە يەنى تىنچلىق نامايىشلىرى ئارقىلىق بىلدۈرۈش! پۇخرالارنىڭ ئۆز تەلەپ-تىلەكلىرىنى بىلدۈرۈشى ئۈچۈن تىنچلىق نامايىشلارغا چىقىشى دۆلەت ئاساسىي قانۇنىدا كاپالەتلەندۈرۈلگەن. بۇنىڭ ھېچ قانداق يامان تەرىپى يوق.
  ئابدۇسالام قارى،ئابابەكرى ئابدۇمېژىت تەرەپدارلىرى نامايىشقا چىقىشقا قارشى. سەۋەپ،تېخى ۋاقتى ئەمەس. ياشلار پىشىپ يېتىلمىدى. ۋەتەننىڭ بارلىق ژايلىرىدىكى ياشلارنى ئىلى ياشلىرىغا ئوخشاش غەپلەت ئۇيقۇسىدىن تولۇق ئويغىتىش لازىم. ئوت ۋەتەننىڭ بىر ژايىدىنلا ئەمەس،بارلىق ژايىدا بىر ۋاقىتتا يېنىشى كېرەك!...
  ياش ژەھەتتىن موشۇ سورۇندىكىلەردىن خېلىلا چوڭ بولغان ئىبراھىم ئىسمائىل بىلەن ئۇنىڭ ئەڭ يېقىن سەپدىشى تۇرسۇن سەلەينىڭ تەكلىۋى باشقىچە. پارتىزانلىق ئۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى ئېلىپ بېرىپ،ھاكىمىيەتنى قۇرال بىلەن،كۈچ بىلەن تارتىۋېلىش. بىرەر ناھىيە،شەھەرنى دىكتاتۇر كوممۇنىست خىتايلاردىن ئازات قىلىپ،شەرقىي تۈركستاننىڭ ئاي يۇلتۇزلۇق كۆك بايرىغى تىكلەنسە،شۇنى كۈتۈپ تۇرۇشقان چەت ئەللەردىكى سەپداشلىرىدىن چوڭ ياردەملەر كېلىدۇ...ۋەتەننى پەقەت شۇ ئارقىلىق تولۇق ئازات قىلىشقا بولىدۇ،خالاس!
  شۇنىڭ بىلەن ھەر كىم ئۆز پىكىرىدە،ئۆز قارارىدا قېلىشتى.
  ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي ئابابەكرى ئابدۇمېژىت ئۆز ژۇتى خوتەنگە كېتىپ قالدى.
  خىتاينىڭ مەخسۇس خىزمەت ئورۇنلىرى ئابدۇخېلىل ئابدۇمېژىت رەھبەرلىگىدىكى نامايىشنىڭ قاچان،قايسى ۋاقىتتا،قايسى ژايدا،ھەتتا غۇلژا گۈللۈك مەسچىتىدىن باشلىنىدىغانلىغىنى ئالدىن-ئالا بىلىپ بولۇشقان ئېكەن.
  غۇلژا ياشلىرى ئەتە ئەتىگەندە تىنچلىق نامايىشىغا چىقىدۇ،دېگەن كۈنى كېچىسى يەنى سەھەرلىگى سائات تۆرت-بەشلەر چامىسىدا بىر سودىگەر ئاغىنەم ئۆزىنىڭ تىژارەت ئىشلىرى بىلەن بىر ياققا كېتىۋاتسا،ئارتى ئۈزۈلمىگەن ھەربىي ماشىنىلارنىڭ شەھەرگە كىرىپ كېلىۋاتقانلىغىنى،ھەر بىر ماشىنىدا ئون بەش-ژىگىرمىدىن قوللىرىغا قۇرال،كالتەك تۇتقان،بېشىغا كاسكا كىيگەن خىتاي ھەربىيلىرىنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەنلىگىنى مەن قولغا ئېلىنىشتىن بىر ئاز كۈن ئىلگىرى ماڭا ئېيتىپ بەرگەن ئېدى.

  ئىلى ياشلىرىنىڭ تىنچلىق نامايىشى قانلىق باستۇرۇلدى...
  خىتاينىڭ مەخسۇس خىزمەت ئورۇنلىرى ژەمىيەتتىكى ھەر قانداق ئىش،ھەرىكەتلەرنى ئالدىن-ئالا بىلىپ تۇرىدۇ. ھەتتا يەر ئاستى تەشكىلاتلىرىنىڭ مەخپىي ئىش-پلانلىرىنى شپىئونلىرى،تەشكىلات ئەزالىرىنىڭ ئىچىگە كىرگۈزۈۋەتكەن ساتقۇن،مۇناپىقلىرى ئارقىلىق تولۇق مەلۇماتلارنى ئېلىشىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن بىزنىڭ ھەرىكەتلىرىمىز دايىم يېرىم يولدا مەغلۇبىيەتكە ئۇچراپ كەلمەكتە.
  فېۋرالь ۋاقىئەسى باشلىنىشتىن ئۈچ-تۆرت كۈن ئىلگىرى خوتەندىن خەۋەر كەلدى. ئانامنىڭ ئانىسى،مومام قاتتىق ئاغىرىۋېتىپتۇ. بىزنىڭ تېز يېتىپ كېلىشىمىزنى ژېكىپتۇ. ئانام ئىككىمىز دەررۇ يولغا چىقتۇق.
  خوتەنگە يېتىپ باردۇق.ياشىنىپ قالغان مومام ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قاپتۇ.كېسىلى خېلە ئېغىر.قىزى بولغان ئانامنى،نەۋرىسى بولغان مېنى كۆرۈپ؛ "ھە،كەلدىڭلارمۇ؟"دەپ،ئىچىگە ئولتىرىشقان نۇرسىز كۆزلىرىگە ياش ئالدى...
  ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتۈپ  مومام ۋاپات بولدى.ژىنازا نامىزىغا ئابابەكرى ئابدۇمېژىتمۇ كەلدى.ئۇ تاغامنىڭ چوڭ ئوغلى بىلەن سىنىپداش بولغانلىقتىن،ئۇلار يېقىن ئارىلىشىدېكەن.بۇنى ئۇ ماڭا،بىز غۇلژىدا تونۇشقان ۋاقىتتا ئېيتقان.
  -سىزنىڭ ئانىڭىز خوتەنلىك،ئاتىڭىز غۇلژىلىق ئېكەن.دېمەك،سىز ھەم غۇلژىلىق ھەم خوتەنلىك ئېكەنسىزدە؟"دەپ مېنىڭ بىلەن بۆلەكچىلا يېقىنلىشىپ كەتكەن ئېدى.
  مومامنى ئاخىرقى سەپەرگە ئۇزۇتۇش دەپىن مەراسىمى كۈنى ئابابەكرى ئىككىمىز ئادەملەرنىڭ كۆزى چۈشمەيدىغان خالى ژايدا،مەخپىي يوسۇندا بىر ئاز سۆزلىشىپ،سۆھبەتلىشىۋالدۇق.
  -غۇلژىدىكى نامايىشتىن خەۋىرىڭىز بارمۇ؟-دەپ سورىدى ئابابەكرى تەشۋىشلەنگەن ھالدا.
  -ھە،ئانچا-مۇنچە ئاڭلىدىم.بىراق،ئېنىغىنى بىلمەيمەن،-دېدىم ئۇنىڭدىن كۆز ئالماي.
  -ئابدۇخېلىل ئاخىرى دېگىنىنى قىپتۇ،-دەپ ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى ئۇ.-گەپكە كىرمەپتۇ.
  -سىز، ئېنىغىنى بىلەلىدىڭىزمۇ؟-سورىدىم تېخىمۇ ئىنىقلاپ.
  -بىلدىم.ئېنىقلىدىم.-كېسىپ ئېيتتى ئابابەكرى قوشۇمىسىنى تۈرگەن ھالدا.
  -ئاقىۋېتىچۇ،قانداق بوپتۇ؟
  -ئۇلار "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دېگەن شىئار بىلەن چىققان ئېكەن...
  -قۇراللىق باستۇرۇلۇپتۇ،دەپ ئاڭلىغاندەك قىلدىم،شۇ راستمۇ؟-دەپ سوراپ،ۋاقىئەنى تەل-تۆكۈس بىلىشكە ئالدىرىدىم.
  -توغرا ئاڭلاپسىز،-دەپ بىر دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى ئابابەكرى ۋە ئاندىن سۆزىنى داۋام قىلدى.-تىنچلىق نامايىشقا چىققان ئىلى ياشلىرىنى خىتاي ھەربىيلىرى بىلەن ساقچىلىرى رەھىمسىزلىك بىلەن باستۇرۇپ تاشلاپتۇ.قولىدا تۆمۈرنىڭ سۇنىغى بولمىغان نامايىشچىلارغا قارىتىپ ئوق ئېتىپتۇ.خېلە ئادەم ئۆلگەن ئوخشايدۇ...ئوت ئۆچۈرۈش ماشىنىلىرىدا سۇ چېچىپتۇ.كۆزدىن ياش ئاققۇزىدىغان قۇراللارنى ئىشلىتىپتۇ.ئۇر-سوق،قىر-پىچاق بىلەن نۇرغۇن ياشلارنى قولغا ئاپتۇ.ئىشتلارغا تالىتىپتۇ. كوردىڭىزمۇ، بۇ زومىگەرلەرنىڭ قانچىلىك ۋەھشىلىگىنى.
  -ئەشۇ قېتىمدىكى مەژىلىستە ئابدۇسالام قارى ئىككىڭلار بەك توغرا پىكىر بەرگەن ئېدىڭلار. بىراق،سىلەرنىڭ شۇنچە سۆزلىرىڭلارنى نەزەرگە ئالماي،مانا،ئاقىۋەتتە قىلغان ناتوغرا ئىشى،-دېدىم ھەس-ھەس بولۇپ.
  -بولىدىغان ئىش بولدى.ئەندى ناھايىتى پەخەسلىك،ھوشىيارلىق لازىم!
  -توغرا ئېيتىسىز،پەخەسلىك،ساقلىق كېرەك.
  -سىزگە ئېيتىدىغىنىم،ھازىر ئىلى تەۋەسىدە ئۇمۇمىي يۈزلۈك تۇتقۇن قىلىش ھەرىكىتى ئېلىپ بېرىلىۋاتقان ئوخشايدۇ. ياماننى ئېيتماي،ياخشى يوق دېگىنىدەك،ئەگەر سىزنى گۇمانلىق دەپ ھېساپلاپ،قولغا ئالغىدەك ئىش بولۇپ قالسا،ئەشۇ بۇرادەرلەرنىڭ بىرسىنىمۇ "بىلمەيمەن،تونۇمايمەن"دەپ،بىر سۆزدىلا چىڭ تۇرۇۋېلىڭ؟...ئەگەر ئۇلار سىزنىڭ،بىزنىڭ سېپىمىزدە ئېكەنلىگىڭىزنى بىلىپ قالسا،ئۇ چاغدا، سۆزسىز نابۇتسىز. ئۇ كۈندىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىغاي!-دەپ ئەسكەرتتى ۋە ئاگاھلاندۇردى مېنى بۇنداق ئىشلاردىن ياخشى خەۋىرى بار ئابابەكرى.
  -رەخمەت سىزگە. ئەلۋەتتە،سىزنىڭ ئېيتقىنىڭىزدەك ئىش تۇتىمەن،-دېدىم بۇ دوستۇمنىڭ سەمىمىيلىگىگە رازى بولۇپ.-ئېغىزىمغا مەككەم مەن!
  -خوش،مەيلى،ئاللاھغا ئامانەت! ئەندى بىز باشقا كۆرۈشەلمىسەك كېرەك؟ ھازىرچە كۆرۈشۈشنىڭمۇ ھاژىتى يوق.-دېدى ئۇ قەتьئىي تۈردە.- ئىككىمىزنىڭ بىر-بىرسىمىزنى تونۇشىمىزنى،بىلىشىمىزنى ھېچ كىم بىلمەسلىگى لازىم؟
  -ئەلۋەتتە،مەن چۈشەندىم.-دېدىم تەشۋىشلىنىش بىلەن.-ماڭا ئىشىنىڭ!
   -سىلەرمۇ ئەندى مەرھۇم مومىڭىزنىڭ يەتتە نەزىرىدىن كېيىن قايتساڭلار كېرەك؟-دەپ سورىدى ئابابەكرى.
 -شۇنداق.
 -ئۇنداق بولسا،خەيىر! ئاللاھ ياخشى كۈنلەردە كۆرۈشۈشكە يەتكۈزگەي...
 بىز قۇچاغلىشىپ،خوشلاشتۇق. بۇ ژايدىن ياتلارنىڭ كۆزىگە چۈشمەي،بىر-بىرلەپ ئاستا چىقىپ،مومامنىڭ ژىنازا نامىزىغا ژىغىلىۋاتقان توپنىڭ ئىچىگە كىرىپ كەتتۇق...
 بۇ تەغدىرنى قاراڭ!
 مەن ئابابەكرى ئابدۇمېژىت بىلەن بۇ دوزاقتا،موشۇ ئەھۋالدا ئۇچرىشىمەن دەپ ئويلاش بۇ ياقتا تۇرسۇن،خىيالىمغىمۇ سىغدۇرالماس ئېدىم.
 تەغدىر!
 بۇنداق ئىشنى ئادەملەر تەغدىرنىڭ يازمىشى دەپ قويىدېكەن.
 ئېھ،ئابابەكرى دوستۇم! سەن قانداق ژىگىت ئېدىڭ،ھە؟ بۈگۈن قانداق بولۇپ قالدىڭ؟..سېنىڭ ئەژايىپ قەددى-قامىتىڭگە،نۇر يېغىپ تۇرغان چىرايىڭغا،ئوت چاقناپ تۇرغان كۆكۈچ كۆزلىرىڭگە،ھەر قانداق بىلىمداننى قايىل قىلىدىغان ئەقىل-پاراسىتىڭگە،ئىختىدار-تەپەككۈرىڭگە ھەممىنىڭ ھەۋەسى كېلەتتى! سېنىڭ سۆز،نۇتۇقلىرىڭنى ياشلار مەھلىيا بولۇپ تىڭشاتتى. ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىققان سېنىڭ چاققان ۋە چەبدەسلىگىڭنى ياشلار ئۆزلىرىگە ئۈلگە-ئىبرەت تۇتاتتى. ئۇلار ساڭا ئوخشاش بولۇشنى ئارمان قىلىشاتتى. بۈگۈنچۇ؟...
 بۇنى تەغدىرنىڭ تەتۈرلىگى،پەلەكنىڭ گەردىشى دەپ قويىدېكەن.
 ئېگىز بويىڭدىن يېرىم مېتر ئېگىزلىكتىكى تام ئۈستىگە قويۇلغان كېسەكنى كۆز ژۇمۇپ-ئاچقىچە ئايىغىڭنىڭ ئۇچى بىلەن ئۇرۇپ چۈشۈرەر ئېدىڭ؟ پۇتىڭنىڭ بارماقلىرىنى قۇلىغىڭغا يەتكۈزەر ئېدىڭ؟...
 بۇنى ئاللاھنىڭ ئىنьئامى دېيىشەر ئېكەن!
 كۆرۈنگەندە بولۇۋەرمەيدىغان بۇ ئالاھىدىلىكلىرىڭ،خىسلەتلىرىڭدىن سەن تامامەن ئايرىلىپسەن! مانا،ھەر ئىككى ئايىغىڭ ئىشلىمەس،بوينۇڭ تۇتماس بولۇپ قاپتۇ؟ بەل ئومۇرتقىلىرىڭنىمۇ كاردىن چىقىرىپتۇ؟ تىك تۇرالماس،تىك ئولتىرالماس ئەھۋالغا چۈشۈپسەن؟!
 بۇنى نېمە دەپ قويىدۇ؟ بىلمەيمەن!
 شۇنداق ئەھۋالغا سېلىپ قويۇپمۇ ئىككى ئايىغىڭغا يەنە ئېغىر زەنژىر كىشەننى سېلىپ قويغىنىنى قارا بۇ رەھىمسىز ھايۋانلارنىڭ!
 يېنىمدا ياتقان ئابابەكرى قاتتىق يۆتىلىپ كەتتى.بىر نەچچە دەقىقىگە سوزۇلغان ئۇنىڭ يۆتىلى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى...
 -سۇ بېرىڭلار؟!-دېدى كىمدۇ بىرسى.
 -مانا،ھازىر،-دەپ مەھبۇسلاردىن بىرسى بۈگۈلۈكتىن يەرگە سەكرەپ چۈشتىدە،بۇلۇڭدىكى كرانىكتىن كرۇژكىدا سۇ ئېلىپ كەلدى.
 -مانا،بۇ سۇنى ئىچىۋېتىڭ،يۆتىلىڭىز توختاپ قالىدۇ؟-دەپ ئۇ ئابابەكرىگە سۇ ئىچكۈزدى.
 باياتىن مەن چەكسىز خىياللار دېڭىزىغا شۇڭغۇپ كەتكەنلىگىمدىن،ئابابەكرىنىڭ بىر نەچچە ژىگىتلەر بىلەن ئۆز ئارا سۆھبەت قۇرۇپ ئولتارغانلىغىنىمۇ سەزمەپتىمەن.
 ئابابەكرىگە قارىدىم.قاتتىق يۆتەلدىن ئۇنىڭ چىرايى ئۆزگۈرۈپ-تاتىرىپ،كۆزلىرىدىن ياشلار چىقىپ كەتكەنلىگىنى كۆردۈم. كۆردىمۇ،ئۇنىڭ ئۆپكىسىمۇ كاردىن چىققانلىغىنى بايقاپ،بۇ ئەژايىپ ژىگىتكە ئىچىم تېخىمۇ ئاغىرىپ،ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ كەتتى...
 ئۇ "غورت-غورت" قىلىپ بىر نەچچە ژۇتۇم سۇ ئىچتى.
 -رەخمەت،بۇرادەرلەر!-دېدى ۋە ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى.-ئۆپكىمۇ كاردىن چىقىۋاتقان ئوخشايدۇ؟-دەپ، مېنىڭ ئويۇمدىكىنى قۇۋەتلەۋاتقاندەك،ماڭا مەنالىق تىكلەندى.
 مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەس ئېدىم.
 ۋەتەن،مىللەت ئىشقى-داۋاسىدا مەشьئەل مىسالى يېنىپ تۇرغان شۇنداق بىر ژىگىتنىڭ بۇ ھالىنى كۆرۈپ،ئىچ-ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىققان ئاچچىق پۇغان تامىغىمغا كېلىپ تۈرۈلدى...ژۈرىگىمگە ژىڭنە سانژىلغاندەك بولدى.كۆزلىرىمگە ئىختىيارسىز ياشلار كەلدى.مەن كۆز چاناقلىرىمدىكى ياشلىرىمنى ئابابەكرىدىن يوشۇرۇپ،يەرگە قاراۋالدىم...
 بىز بىر-بىرسىمىزنى بىلمەس،تونۇماس بولۇۋالغان ئېدۇق.
 لېكىن،بىز كۆزلەر ئارقىلىق ئۈنسىز سۆزلۈشەتتۇق.
 ئۇ دەتتى؛ "مېنى سىزنىڭ يېنىڭىزغا بېكارغا ئېلىپ كىرىپ سولاۋاتقىنى يوق!...".
 مەن دەتتىم؛ "سىزنى ئېلىپ كىرگەندىلا ھەممىنى چۈشەندىم. بۇلار مېنىڭ سىلەر بىلەن بىر سەپتە ئېكەنلىگىمگە  مېنى ئىخرار قىلدۇرالمايۋاتىدۇ.".
 ئۇ دەتتى؛ "ھېچ قاچاندا ئىخرار كەلمەڭ؟ ئىخرار كەلدىڭىز،دېمەك،نابۇت بولدىڭىز دېگەن سۆز!".
 مەن دەتتىم؛ "موشۇ كۈنگىچە ئىخرار بولمىدىم. بۇنىڭدىن كېيىن ھەم قانچە ئۇرۇپ،ئازاپلىسىمۇ مېنى ئىخرار كەلتۈرەلمەيدۇ!".
ئۇ دەتتى؛ "موشۇ سۆزىڭىزدە قاتتىق تۇرىڭ،ئىرادىلىك،ژاسارەتلىك كۆرسىتىڭ،دۈشمەنگە باش ئەگمەڭ!... بۇ ياۋۇز،مەككارلاردىن ھېچ ۋاقىتتا رەھىم-شەپقەت كۈتمەڭ؟...".
 مەن دەتتىم؛ "بۇ دوزاقنىڭ ئىچىدە مەن كۆپ نەرسىلەرنى ئۈگەندىم. سىز ئېيتقاندەك،بۇلاردىن رەھىم-شەپقەت كۈتۈش ھاماقەتنىڭ ئىشى!".
 ئۇ دەتتى؛ "سىز ماڭا نىسبەتەن بېپەرۋالىق قىلىڭ؟... سىز مېنى كۆرمىگەن ،بىلمەيسىز. مەنمۇ سىزنى كۆرمىگەن،تونۇمايمەن! سەۋەپ،ئارىمىزدا  شپىئون،ساتقۇن،مۇناپىقلارنى يوق دېگىنىمۇ بولمايدۇ.يوق دەپ ھېچ كىممۇ ئېيتالمايدۇ. مەنمۇ ئەينە شۇنداق مۇناپىقلارنىڭ  خائىنلىغى،ساتقۇنلىغى بىلەن موشۇ كۈنگە چۈشتۈم... ئەندى سىز بولسىڭىزمۇ، بۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىپ كېتىشىڭىز كېرەك!". 
 مەن دەتتىم؛ "سىزنى چۈشەندىم...سىزگە ياخشى قارالمىسام،مەندىن رەنژىمەڭ؟".
 ئۇ دەتتى؛ "ھەرگىز ئۇنداق ئويلىماڭ. ئۆزىڭىزنى مەندىن قانچە ژىراق تۇتسىڭىز،شۇنچە ياخشى!".

 شۇنىڭ بىلەن ئاياقلىرىمىزغا ئېغىر زەنژىر كىشەنلەر سېلىنغان،سىياسىي مەھبۇس ئاتالغان ئابابەكرى ئىككىمىزنىڭ تۈرمە ھاياتى بىر كامېرىدا، بىر-بىرسىمىزنى ئىلگىرى-كېيىن كۆرمىگەن،تونۇمىغان ھالەتتە ئۆتمەكتە ئېدى.
 ئابابەكرى ئاز كۈننىڭ ئىچىدىلا تۈرمە كامېرىدىكى تۇتقۇنلاردا ئۆزىگە نىسبەتەن ياخشى تەسىراتلارنى پەيدا قىلىشقا باشلىدى.ئۇ،ئۆزىنى موشۇ ھالغا كەلتۈرگەن رەقىپلىرىنىڭ ۋەھشىلىكلىرىنى ئوچۇق-ئاشكارە سۆزلەتتى.ئۇ كۆپىرەك ئىسلام شەرىتى قانۇنلىرىدىن،قۇرьئانۇ كەرىمدىن تەپسىرلەر ئېيتاتتى.
 -سەن پەقەت ئىسلامغىلا چاپلىشىپ ئالما.-دەتتى ئۇ.-ئىسلام دىنىدىمۇ،مۇقەددەس قۇرьئانۇ كەرىمدىمۇ ئوقى،بىلىم ئال،دەيدۇ.دىنىي بىلىم بىلەن بىر قاتاردا پەننىي بىلىمنى بىللە ئېلىپ بار دەپ ئېيتىدۇ.بىزنىڭ خەلقىمىز،ياشلىرىمىز كۆپىرەك دىنغا بېرىلىپ،ئىلىم-پەندىن ژىراقلىشىۋاتىدۇ.بۇنىڭ ئۆزى نادانلىققا،خۇراپاتقا،ژاھالەتكە ئېلىپ كېلىدۇ.بۇنداق ئەھۋالدا،غەپلەت ئۇيقۇسىغا بېرىلىمىزدە،بۇ ئاللاھنىڭ تەغدىرى،يازمىشى دەپ،باسقۇنچىلارغا قۇل بولۇپ،ھەممىگە تۆزۈپ،باش ئېگىپ،قورقۇپ-تىتىرەپ،بېچارە ھالدا ياشايمىز!
  دۇنىيادىكى قايسى بىر مۇسۇلمان دۆلىتى،مۇسۇلمان خەلقى بىز ئۇيغۇرلاردەك زۇلۇم-سىتەمدە،ئازاپ-ئوقۇبەتتە،خورلۇق-بېچارىلىكتە،ئاچلىق-يالىڭاچلىقتا ياشايدۇ؟ بىزنىڭ خەلقىمىز كۆرۈۋاتقان زۇلۇمنى ھېچ بىر مۇسۇلمانلار،خرىستىئانلار ۋە باشقا دىندىكىلەر كۆرۈۋاتقىنى يوق. موشۇنى ھەر قايسىمىز ياخشى چۈشۈنۈپ،بىلىۋېلىشىمىز كېرەك!...
  بىز،ئۇيغۇرلار نېمە ئۈچۈن ئۆز دۆلىتىمىزگە ئۆزىمىز ئېگە،غوژا بولۇپ ياشىمايمىز؟ خەلقىمىز شۇنچە كەڭ،باي،گۆھەر زىمىننىڭ ئېگىلىرى بولۇپ تۇرغۇلۇق،نېمە ئۈچۈن نامراتچىلىقتا ياشاۋاتىدۇ؟...
  ۋەتىنىمىزگە كىرىۋالغان بۇ زوراۋانلارنىڭ زۇلۇمى شۇ دەرىژىگە يەتتىكېن،ئۇلار ؛ "بىزگە قارىشى سۆز قىلساڭ،تىلىڭنى كېسىمەن. بىزگە ئالىيىپ قارىساڭ،كۆزىڭنى ئويىمەن!"دېگەندەك ئىش-ھەرىكەت قىلىشقا ئوچۇق ئۆتتى. سەن بىلەن بىزگە،خەلقىمىزگە بۇ كوممۇنىستىك خىتاي ھاكىمىيىتىدىن ھېچ قاچاندا بىر ياخشىلىق كەلمەيدۇ! بىز ئۆز تەغدىرىمىزنى ئۆزىمىز بەلگۈلىشىمىز،ھەل قىلىشىمىز كېرەك! ۋەتەننىڭ،مىللەتنىڭ ئەركىنلىگىنى،ئازاتلىغىنى،ھۆرلۈگىنى،مۇستەقىللىگىنى قولغا كەلتۈرۈشنىڭ يولىنى تېپىشىمىز لازىم!...لېكىن،بۇ ئىشقا ئالدىراقسانلىق ھاژەت ئەمەس. بېپەرۋا بولۇپ،ۋاقىت كۈتۈپ يېتىشقا يەنە بولمايدۇ. ھەر بىر ئىش-ھەرىكەتنى تەمكىنلىك بىلەن ھەر تەرەپلىمە ئويلىشىمىز كېرەك. ھەر بىر قەدەمنى ئون ئويلاپ،بىر بېسىشىمىز لازىم. سەن ئۆزەڭنى يۇلۋاس چاغلىساڭ،سېنىڭ ئۈستىڭدە تۇرغان شىرنى ھەرگىز ئۇنتىما!
مۇقەددەس قۇرьئانۇ كەرىمدە "ھۇببۇل ۋەتەن مىنەل ئىمان!"يەنى "ۋەتەننى سۆيۈش ئىماننىڭ ژۈملىسىدىن!"دېگەن سۆز بار. دېمەك،سەن ئۆزەڭنى مۇسۇلمان دەپ ھېساپلىساڭ،ئالدى بىلەن ۋەتەننى سۆي! ۋەتەن ئۈچۈن،مىللەت ئۈچۈن ژىھات قىلىپ ئۆلۈپ كەتسەڭ،شېھىت بولۇسەن! ھەر ئىككى دۇنىيادا يورۇق يۈز بولۇسەن!...
مانا موشۇنداق سۆزلەرنى توختىماي سۆزلەيدىغان ئابابەكرى ئىنقىلاۋى شائىر ئابدۇخالىق ئۇيغۇرنىڭ؛
                                       
            "ھەي،پېقىر ئۇيغۇر،ئويغان،ئۇيقۇڭ يېتەر،
             سەندە مال يوق،ئەندى كەتسە ژان كېتەر.
             بۇ ئۆلۈمدىن ئۆزەڭنى قۇتقازمىساڭ،
             سېنىڭ ھالىڭ خەتەر،ھالىڭ خەتەر!"
دېگەن شېئىرى مىسرالارنى دايىم ئوقاتتى.
ئابابەكرى موشۇنداق سۆز-تەشۋىقاتلىرى بىلەن كامېرىدىكى تۇتقۇنلارنىڭ قەلبىدىكى دۈشمەنگە بولغان غەزەپ-نەپرەت،ۋەتەنگە،مىللەتكە دېگەن ساداقەت،مۇھەببەت ئۇچقۇنلىرىنى يالقۇنغا ئايلاندۇرغاندەك بولاتتى.
  ئابابەكرى ھازىر ئىلگەركىدەك پەخەسچان ئەمەس ئېدى.
  "يېتىپ قالغىچە ئېتىپ قال!" دېگىنى شۇ بولسا كېرەك،دېگەن ئويلارغا كېلەتتىم ئۇنىڭدىكى ئوچۇق-ئاشكارىلىقلاردىن كېيىن.
  شۇنىڭ بىلەن ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنى "ئىلى ياشلىرى ئارىسىدا مىللىي بۆلگۈنچىلىك،قۇتراقۇلۇق ھەرىكەتلىرىنى ئېلىپ بارغان،غۇلژا فېۋرالь ۋاقىئەسىنىڭ كېلىپ چىقىشىدا مۇھىم رولь ئاتقۇرغان مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي،ئەكسىل ئىنقىلاپچى"دېگەنگە ئوخشاش ئەيىپلەر بىلەن مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلدى.
  ئارىدىن بىر ئاز ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن، ئۇنى تارىم تۈرمىسىگە تۆتكەپ ئېلىپ كەتتى.
 مەن ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنىڭ تەغدىر-قىسمىتى ھەققىدە كېيىن ئاڭلىدىم.ئاڭلىشىمچە،غۇلژا فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن كېيىن،ئۇمۇمىي يۈزلۈك تۇتقۇن قىلىش باشلانغاندا،غۇلژا شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ خادىملىرى خوتەنگە بېرىپ،ئابابەكرى ئابدۇمېژىتنى قولغا ئاپتۇ. ئۈرۈمچى  گۋاڭتۇڭ تۈرمىسىدە ئىككى-ئۈچ ئاي سوراق قىلىپ،قاتتىق قىيناپ،ئازاپلىغان ئېكەن. ئاندىن سانژى تۈرمىسىگە يۆتكەپتۇ. سانژى تۈرمىسىدىكى ئىنسان قېلىپىدىن چىققان ۋەھشىلىك ئۇسۇللار بىلەن قىيناپ،ئازاپلاشلاردىن كېيىن،يېرىم تىرىك،يېرىم ئۆلۈك ھالدا غۇلژىدىكى "يېڭى ھايات" تۈرمىسىگە ئېلىپ كېلىپ،مەن ياتقان كامېرىغا سولىغان ئېكەن.

قانلىق ئىنتىقام

  كېيىن مېنى باشقا كامېرىغا يۆتكەشتى. بۇ ئارىلىقتا تالاي قېتىم يەر ئاستى سوراقخانىسىغا ئېلىپ كىرىپ،سوئال-سوراق قىلىشتى. ھەر خىل قىيناش ئۇسۇللىرى بىلەن ئازاپلىدى،ئۇرۇپ-سوقتى.تاياقنى قانچە يېسەڭ،شۇنچە ئۈگۈنىپ قالىدېكەنسەن! سوراقچىلارنىڭ قانداق ئۇرۇدىغانلىغىنى،قەيەرگە ئۇرۇدىغانلىغىنى ئالدىن-ئالا بىلىپ تۇراتتىم. "ئۇرساڭ ئۇرۇش. بىزگىمۇ ئۇرۇدىغان،سەن گۇيلار بىلەن ھېساپ-كىتاپ قىلىدىغان كۈنلەرمۇ كېلەر!"دەپ، ھەس-ھەس بولۇپ تۇرۇپ بېرىشتىن باشقا چارە يوق. ئۇلارنىڭ ئاناڭنى،ئاچا-سىڭلىڭنى قويماي ھەددى ھېساپسىز ئەسكى سۆزلەر بىلەن تىللاپ،ھاقارەت قىلىشلىرى تاياقتىنمۇ بەتتەر ژان-ژېنىمدىن ئۆتۈپ كېتەتتى. خەپ دەيسەن. ئاچچىق غەزىۋىڭنى ئىچىڭگە ژۇتىسەن. ئامال يوق!
  ئۇلار مېنى قانچە ئۇرۇپ-سوقمىسۇن،قىيناپ-ئازاپلىمىسۇن،نومۇسىمغا تېگىدىغان سۆزلەر بىلەن ھاقارەتلىمىسۇن،مەن شۇ باياقى بىر سۆزدىلا قاتتىق تۇرۇۋالاتتىم؛ "...بىلمەيمەن. ھېچ قايسىنى تونۇمايمەن. مەن فېۋرالь ۋاقىئەسىگە قاتناشقىنىم يوق. چەت ئەل رادىئولىرىنى تىڭشىغىنىم يوق!".شۇڭا سوراقچىلار مېنى ئۇرۇپمۇ زېرىكتى،ھاقارەتلەپمۇ تويۇشقان ئېدى.
  بۇ قېتىم مەن ياتقان كامېرا ئۈچ قاتار سېلىنغان تۈرمە بېناسىنىڭ سول چېتىدىكىسىنىڭ ئەڭ ئاخىرىدىكىلىرىدىن بىرسى ئېدى. يېرىم كېچىلەردىن كېيىن بۇلۇڭدىكى ئۆي تەرەپتىن غەيرى ئاۋازلار ئاڭلىناتتى. ژىغا-زېرە نالىسى. ۋاي ژان،ۋاي دات! دېگەن ئاچچىق ئاۋازلار،ھەتتا بوۋاقلارنىڭ چېقىرىغان ئۈنلىرى بىلەن ئەر-ئاياللارنىڭ ئاھۇ-زارى،داد-پەرىياتلىرى،بىردە قاقاخلاپ كۈلگەن ئاۋازلىرى ئاڭلانغاندەك بولاتتى. بۇ خىل غەيرى ئاۋازلار تىپ-تىنىچ يېرىم كېچىلەردە ئادەمگە قورقۇنۇش،ۋاھىمە سالاتتى.تېنىڭ شۈركۈنىپ،ئادەمگە تىترەك ئولىشاتتى...
  بىر كۈنى يېنىمدا ياتقان بالىدىن سورىدىم.
  -ھەي ئۇكا،سەن ئاڭلاۋاتامسەن،يېرىم كېچىلەردىن كېيىن ئەۋۇ چەتتىكى ئۆيدىن غەيرى ئاۋازلار توختىماي كېلىدۇ؟ بىر دەم بوۋاقلارنىڭ چېقىراپ ژىغلاشلىرى،بىردەم خوتۇن-قىزلارنىڭ ئاھۇ-زارى،بىر دەم ئەر كىشىلەرنىڭ داد-پەرىيادلىرى،ئاچچىق ئاۋازلىرى ئاڭلىنىپ تۇرىدۇ؟
  -ھە،بۇ كامېرىغا كىرگەن دەسلەپكى كۈنلەردە ماڭىمۇ ئەشۇنداق ئاۋازلار ئاڭلانغاندەك بولاتتى.قورقۇپ كېتەتتىم. قۇلۇغىمنى ئېتىپ،بېشىمنى پۈركەپ يېتىۋالاتتىم. كېيىن ئاستا-ئاستا ئۈگۈنىپ قالدىم. ھازىر ئاڭلانمايدۇ.ئاڭلانمايدۇلا ئەمەس،بەزىدە ئۇيقۇم ئېچىلىپ،ئۇخلالماي قالسام،ئۇ ئۆي تەرەپتىن سەن دېگەندەك ئاۋازلار قۇلىغىمغا كىرىدۇ...قۇرьئان سۈرىلىرىدىن ئايەتلەرنى ئوقۇپ،دۇگا قىلىپ يېتىپ ئۇخلاپ قالىمەن. سەنمۇ شۇنداق قىلغىن،ئاكا؟-دېدى ئۇ بالا.
 -ئۇ يەر تەكشى ژاي بولمىسا كېرەك؟-دەپ سورىدىم.
 -ھە،شۇنداق ئېكەن.-دېدى ئۇ بالا.-سەن دېگەن ئۇ ئۆي قىرىق سەككىزىنچى كامېرا. ئىلگىرى ئۇ كامېرا سوراقخانا بولغان ئېكەن. مېنىڭ ئاڭلىشىمچە،ئەشۇ سوراقخانىدا خېلە كۆپ ئادەملەر ئۆلگەن ئېكەن!
  -شۇنداق دېگىن؟
  -ھە،شۇنداق. قورىقماي ياتىۋەرگىن،ئاكا!...
  
  تۈرمە دېگەنگە يامان ئادەملەرمۇ كىرىدېكەن،ياخشى ئادەملەرمۇ كىرىدېكەن!
  تۈرمە دېگەندە يامان ئىشلارمۇ بولۇپ تۇرىدېكەن،ياخشى ئىشلارمۇ بولۇپ تۇرىدېكەن!...
  بۇ كامېرىدا مەن ياخشى تونۇيدىغان بىر نەچچە تۇتقۇنلارمۇ بار ئېدى. ئۇلار چوڭ بىر مەسىلە بىلەن قولغا ئېلىنغان سىياسىي مەھبۇسلار ئەمەس،بەلكى ژەمىيەتتە يۈز بېرىپ تۇرىدىغان ئادەتتىكى ژىنايەتلەر بىلەن سولانغانلار ئېدى. ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى قۇناخۇن،توختى،روزاخۇن ئىسىملىك  ژىگىتلەرنى مەن ياخشى توناتتىم. ئۇلارمۇ مېنى ياخشى بىلىشەتتى.ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى قۇناخۇن نوچى ژىگىتلەردىن ئېدى.ناھەقسىزلىك ئىشلارغا چىداپ تۇرالمايدىغان قۇناخۇن ۋىژدانلىق،ژىگەرلىك،مىللىي روھى،مىللىيى غۇرۇرى ئۈستۈن،قورقۇمسىز بالا ئېدى.ئۇ ئۆزى ژىتىم،يوقسىزچىلىقتا ئۆسكەنلىكتىنمۇ،ژىتىم-مۇساپىرلارغا،كەمبىغەل-نامراتلارغا بەك ئىچى ئاغرىيدىغان،قولىدىن كېلىشىچە ئۇلارغا ياردەم قىلىپ،قول ئۇچىنى بېرەتتى. توختى بولسا،ھېچ نېمىدىن قايتمايدىغان،ھېچ نەرسىدىن قورىقمايدىغان ۋىژدانلىق ژىگىت ئېدى.
  -بىز سېنىڭ قولغا ئېلىنغانلىغىڭنى بىلگەن،-دېدى ئۇلار مېنى موشۇ كامېرىغا يۆتكىگەن بىرىنچى كۈنى.-سېنىڭ سىياسىي مەھبۇس ئاتالغىنىڭنىمۇ ئۇققان ئېدۇق. "يېڭى ھايات" تۈرمىسىدە سېنىڭ دەسلەپ قايسى كامېرىدا ياتقانلىغىڭنى،كېيىن سېنى خىتايلارنىڭ كامېرىسىغا سولىغانلىغىدىنمۇ خەۋىرىمىز بار. خىتاي مەھبۇسلار كۆپ بوزەك قىلمىغاندۇ سېنى؟
  -ياق،ھېچ كىم بوزەك قىلغىنى يوق.-دېدىم ئۇلارنىڭ سوئالىغا ژاۋابەن.
  -بوزەك قىلغىنى يوق دېمە.-دېيىشتى ئۇلار.-خىتاي كامېرىغا كىرىپ قالىدىغان بولساڭ،ئۇلار ئايىماي ئۇرىدېكەن،موماڭنى كۆرسۈتىدېكەن؟...
  -بىلمەيمەن،مېنى ھېچ كىم ئۇرغىنى يوق. باشقىلارنى ئۇرغان بولۇشى مۈمكىن؟-دېيىش بىلەن چەكلەندىم.
  -ئۇرىدېكەن،ئۇرغاندىمۇ ئايىماي ئۇرىدېكەن!
  -بىلمىدىم. كۆرگۈنۈم يوق. ماڭا ھېچ كىم قول كۆتەرگىنى يوق.
  -بۇ ئاغىنىمىزمۇ ئانچا-مۇنچىسىگە بوزەك بولۇپ،قورقۇپ تۇرىدىغانلاردىن ئەمەستە.
  -سىلەرنى نېمە ئۈچۈن سولاشتى؟-سورىدىم سۆھبەت ماۋزۇسىنى باشقا ياققا بۇراپ.
  -ھازىر ئىلى تەۋەسىدىكى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئىككىسىنىڭ بىرسى تۈرمىدە!-دېدى توختى قايناپ سۆزلەپ.-فېۋرالь ۋاقىئەسىدە ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى تۇتقۇن قىلىش ۋاقتىدا، "يېڭى ھايات"تۈرمىسى،ئوبلاستلىق،ۋىلايەتلىك تۈرمىلەر بىلەن تۆرتىنچى دىۋىزىيا تۈرمىسى تولۇپ كېتىپ،چاپچال تۈرمىسى،توققۇزتارا،تېكەس،نىلقا،قورغاس-سۈيدۈڭ،سارىبۇلاق،چەيلەڭزە،ھەم بىڭتۈۋەنلەردىكى تۈرمىلەر ياشلار بىلەن لىسسىدە تولۇپ تاشقانلىغىنى ئاڭلىغان ئېدۇق.ئەشۇ ياشلارنىڭ خېلە كۆپى ئىز-دەرەكسىز يوقاپ كەتكەن دېيىشىدۇ؟...
  -سىلەرمۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىگە قاتنىشىپ قالغانمۇ؟-دەپ سورىدىم.
  -ياقە،-دېدى قۇناخۇن.-ئەگەر ئۇنىڭغا قاتناشقان بولساق،ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىناتتۇق ياكى ئىز-دەرەكسىز يوقاپ كېتەتتۇق ياكى بولمىسا،ئۇزۇن مۇددەتلىك ياكى مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىناتتۇق...موشۇ غۇلژىنىڭ ئۆزىدە مەن بىلىدىغان،تونۇيدىغان تالاي بالىلار ئىز-دەرەكسىز يوقاپ كەتتى.ئەشۇلارنىڭ بېچارە ئاتا-ئانىلىرى بالىلىرىنىڭ يە ئۆلۈك،يە تىرىكلىگىنى بىلىشەلمەي،زار قاخشاپ ژۈرگەن. ساقچىغا بارسا،تۈرمىلەرگە بارسا، "سېنىڭ بالاڭنى بىز قولغا ئالغىنىمىز يوق.بىلمەيمىز!"دەپ مۈرىسىنى چىقىرىپ تۇرىدېكەن.
  -ئۇنداق بولسا سەن،نېمە ژىنايەت بىلەن تۈرمىگە چۈشتۈڭ؟-دەپ سورىدىم.
  -مەن بىر مۇناپىق،خائىننىڭ كېسىرىدىن گۇناسىز قولغا ئېلىنىپ،تۈرمىگە چۈشتۈم. ئالتە ئايلىق كېسىشكەن ئېدى. قەرەلىممۇ تولۇپ قالدى. ئاللاھ بۇيرىسا،بۇ يەردىن چىقىمەن. چىققاندىن كېيىن،ئەشۇ مۇناپىقنى،خائىننى ئۆز قولۇم بىلەن ئۆلتۈرىمەن! ئۇ مۇناپىقنى ئۆز قولۇم بىلەن ئۆلتۈرۈشكە ئاللاھنىڭ ئالدىدا قەسەم قىلغانمەن! ئۇ مۇناپىق يالغۇز مېنى ئەمەس،ماڭا ئوخشاش،ساڭا ئوخشاش تالاي ئادەملەرنىڭ ئۇگالىغا قېلىۋاتىدۇ. ئەگەر ئۇ خائىندىن تېز قۇتۇلمىساق، ئۇنىڭ زىيىنى تالاي ئادەمگە تېگىدۇ.
  ئۇنىڭ سۆزىگە توختى قوشۇمچە قىلدى.
  -مېنىڭمۇ بىر گۇيدىن ئالىدىغان قان قەرىزىم بار. ئۇ كىم دېسەڭ،بۆكىنى ئېلىپ كەل دېسە،بېشىنى ئېلىپ بارىدىغان،چالا قۇيرۇق، "مېنىڭ ئاتاممۇ،ئاناممۇ كوممۇنىستىك پارتىيا"دەپ،تالاي ئادەمنىڭ ئۇگالىغا قېلىپ،تالاي ئادەمنى زار قاخشىتىپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر ساقچى! مېنىمۇ يالا-تۆھمەتلەر بىلەن تۈرمىگە سولاتقان ئەشۇ گۇينىڭ بالىسى...شۇ چاغدا مەن ئۇ چالا قۇيرۇق ساقچىغا؛ "مەن بەرىبىر تۈرمىدىن بىر كۈنى چىقىمەن. چىققاندىن كېيىن،بېگۇنا ئادەملەرنىڭ پۇت-قوللىرىنى باغلاپ تۇتۇپ بېرىۋاتقان سەن ئەبلەخنى ئۆز قولۇم بىلەن ئۆلتۈرىمەن،بۇنى سەن بىلمەي قالىسەن!"دېگەن ئېدىم. مەن ئاللاھنىڭ ئالدىدا قىلغان بۇ قەسىمىمنى بەرىبىر ئورۇنلايمەن!...
  مەن ھە دېگەندە قۇناخۇن بىلەن توختىنىڭ بۇ قەتьئىي قارارىنى يە قوللاشنى،يە قوللىماسلىقنى بىلەلمەي قالدىم. ئەگەر بۇ ئىشلار ئەمەلگە ئاشسا،بىر مۇناپىق،بىر خائىن،بىر شپىئون ئازىيىدۇ. بىر چالا قۇيرۇق ساقچى،ۋىژدانىنى ساتقان،ئۆز مىللىتىنى ساتقان،مىللىتىگە ۋاپاسىزلىق قىلىۋاتقان بىر ئەبلەخ كېمىيىدۇ.تالاي گۇناسىز ئادەملەرنىڭ ھاياتى ساقلىنىپ قالىدۇ. ئامما،ئوت ژۈرەك،ۋىژدانلىق،ئۆز مىللىتىنى سۆيگەن ۋەتەنپەرۋەر قەيسەر بۇ ئىككى ژىگىت نابۇت بولىدۇ. بۇ "قاتىللىق"ژىنايىتى ئۈچۈن ئۇلار ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىدۇ،ئېتىپ ئۆلتۈرىلىدۇ.
  ئەگەر بۇ ئىشلار ئەمەلگە ئاشمىسا،ئۇ مۇناپىق،خائىن،ئەبلەخلەر شۇ خىل ۋىژدانى تازا،ژۈرىگىدە ئوتى بار تالاي ئادەملەرنى،ياشلارنى سېتىشنى داۋاملاشتۇرىۋېرىدۇ. "بۇ خىزمەتلىرى"ئۈچۈن مۇكاپاتلىنىپ،راھەت-پاراغەتتە ياشاپ،كەيپە-ساپا سۈرۈپ ياشاۋېرىدۇ. ئۇ ئەبلەخلەرنىڭ زىيانكەشلىكلىرىگە ئۇچىرىغانلار بولسا،تۈرمە-زىندانلاردا قىيناپ-ئازاپلىنىدۇ. ئۇلارنىڭ مۇددەتسىز ياكى ئۇزۇن مۇددەتلىك تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىنىشى ياكى ئېتىپ ئۆلتۈرىلىشى ئوچۇق گەپ. شۇ چاغدا ئۇ بېچارىلەرنىڭ ئاتا-ئانىلىرى،قېرىنداشلىرى،ئائىلىسى-بالا-ژاقىلىرى زار قاخشاپ،بىر ئۆمۈر ھەسرەت چېكىپ ئۆتىدۇ دېگەن سۆز.
  شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ ئىشلارنى،مېنىڭچە،چوقۇم ئەمەلگە ئاشۇرۇش كېرەك! ئاشۇرغاندىمۇ،يوشۇرۇن ھالدا،ئارقىدىن ئىز قالدۇرماي ئىنتايىن ئۇستىلىق بىلەن مەخپىي بەژىرىش لازىم.
  مەن بۇ ئويۇمنى ئۇ ئىككى قەيسەر ژىگىتنىڭ ئۆزلىرىگىلا بىلدۈرگەندەك بولدۇم،خالاس!
  ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي،ۋاقتى-قەرەلى توشۇپ،قۇناخۇن تۈرمىدىن چىقتى. ژىگىرمە ئىككى كۈندىن كېيىن،توختى بوشىتىلدى. ھەر ئىككىسى ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىقىشتى.

  "يۇلۋاس ئىزىدىن قايىتماس،ژىگىت سۆزىدىن"!
  بۇ قۇناخۇن بىلەن توختىغا ئوخشاش ژىگىتلەرگە قارىتا ئېيتىلغان سۆز ئېكەن.
  ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىلىسى لەۋزىدە تۇرۇشتى،ئاللاھنىڭ ئالدىدا قىلغان ۋەدىسىنى ئورۇنلىدى،قەتьئىي قارارىنى ئىژرا قىلىشتى!...
  مانا بۇنى قەيسەرلىك،باتۇرلۇق،قەھرىمانلىق دېيىشكە بولىدۇ!
  ئۆز مىللىتى،ئۆز خەلقى،ئۆز ۋەتىنى ئۈچۈن ئۆزىنى ئۆلۈمگە تىكىش كۆرۈنگەن ئوغۇل بالىنىڭ قولىدىن كېلىۋەرمەيدىدە؟!
    بۇنىڭدىن ئارتۇق خەلقىنى سۆيۈش،ۋەتەننى سۆيۈش بولمىسا كېرەك!...
  قۇناخۇن تۈرمىدىن ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىقىپ،ئارىدىن بىر ئايغا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى دېگەندە،كامېرانىڭ تۆمۈر ئىشىگى شاراقلاپ ئېچىلدىدە،ئىككى گۇندىپاينىڭ ھەمرالىغىدا ئۇ تولىمۇ خۇش،ئۈستۈن كەيپىياتتا كىرىپ كەلدى.
  -ئاھ،مانا ئەندى مەن ئارمىنىمغا يەتتىم!-دەپ ئۇ ئىككى قولىنى غاز قانىتىدەك ئېگىز كۆتەردى.-خەلقىمىز ئىچىدىكى بىر مۇناپىق،بىر خائىن-ساتقۇن ئازايدى!... خەلقىمىز ئۆز ئىچىدىن چىققان ئەشۇلارغا ئوخشاش مۇناپىق،خائىن-ساتقۇندىن قۇتۇلدى!
  كامېرا ئىچىدىكى تۇتقۇنلارنىڭ ھەممىسى ھاڭ قېتىپ تۇرۇپ قېلىشتى.
  -بىر مۇناپىق،خائىندىن قۇتۇلدۇق!-دېدى ئۇ كۆتۈرەڭگۈ روھ بىلەن ئۈنلۈك سۆزلەپ.-ئاللاھنىڭ ئالدىدا گۇناھكار بولسام،مەيلى. ئەندى مېنى ئېتىۋېتىدۇ؟ مەيلى،ئېتىۋەتسە ئېتىۋەتسۇن. مەن ئۆلۈمدىن قورىقمايمەن. بەرىبىر بىر ئۆلۈم! ئۇ دۇنىياغا يورۇق ئۈز بىلەن بارىمەن. سەۋەپ،مەن بىر مۇناپىق،خائىن-ساتقۇننى بۇ دۇنىيادىن يوق قىلدىم. خەلقىم بىر كۆيدۈرگە ئەبلەختىن قۇتۇلدى...مەن شۇنىڭغا خوشالمەن. ئەندى ئۆلسەممۇ مەيلى،ئارمىنىم يوق!
  -قەيەردە،قانداق ئۆلتەردىڭ؟-سورىدى كامېرا ئىچىدىكىلەردىن بىرسى.
 -تۈرمىدىن چىقىپ،بىر ئاز كۈن ئۆيدە دەم ئالدىم،-دېدى ئۇ.-يوغان بىر پىچاقنى ئېلىپ،راسا بىلەپ ئىشتىكلەتتىم. ئۇستىرىدەك ئۆتكۈر قىلىۋەتتىم. ئاندىن پىچاقنى قوينۇمغا سېلىپ،ئۇنى ئىزدىدىم. بىر نەچچە كۈن ئىزدەپ،ئۇچرىتالمىدىم. بىر كۈنى خىتاي بازىرى تەرەپتە كۆرۈپ قالدىم. "ھەي مۇناپىق،سېنىڭمۇ كۈنىڭ تۈگەۋاتىدۇ"دەپ ئۇنىڭ ئارقىسىغا چۈشتۈم. ئۆيىگىچە ئارقىسىدىن باردىم.ئۇ كۈنى ئۆلتۈرۈشكە قولايلىق پۇرسەت بولمىدى.
  شۇنداق قىلىپ،ئۇ مۇناپىقنى تۆرت-بەش كۈن ئارقىسىدىن پايلىدىم. مەن ئۇنى ئادەم يوق يەردە يوشۇرۇن ئۆلتۈرمەكچى ئېدىم،بىراق قولايلىق پەيت تاپالمىدىم. "خەپ"دەپ ژۈرگىنىمدە،ئەشۇ كۈنى ئۇ يوشۇرۇن ھالدا مىرتلا قىلىپ،شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىگە كىرىپ كەتكەنلىگىنى كۆرۈپ قالدىم. "سەن مۇناپىق بېكارغا كىرمەيسەن بۇ يەرگە"دەپ ئويلىدىمدە، ئۇنىڭ چىقىشىنى ژىراقتىن تۇرۇپ كۈتۈپ تۇردىم. بىرەر سائاتتىن ئارتۇق ۋاقىتتىن كېيىن چىقتى. بازار تەرەپكە قاراپ ماڭدى. مەن ئارقىسىدىن كېتىۋاتىمەن. غەزىۋىم قايناپ-تېشىپ،يېرىلىپ كېتەي دەپ تۇرىۋاتىمەن.
  ئۇ ئەبلەخ ئۇ ياق،بۇ يېقىغا تەشۋىشلىك قاراپ قويۇپ، بازارنىڭ ئىچىگە كىردى.ئۇسساپ كەتكەنمېكىن،دوغاپچىنىڭ ئالدىغا كېلىپ تۇردى. شۇندا كۆزىمگە ھېچ نەرسە كۆرۈنمىدى..."سەن مۇناپىق،ئەبلەخقە بىر چىنە مۇزدەك دوغاپنىڭ ئۆزى ھارامدۇر!"دېدىمدە،ئۇ چىنىنى ئېلىپ ئاغزىغا ئاپارغىچە ژۈگۈرەپ بېرىپ،ئارقىسىدىن چېچىنى ئۇچۇمداپ تۇتتىمدە،بېشىنى كەينىگە قايرىپ تۇرۇپ؛
  -ھەي،مۇناپىق،مەن ساڭا ئېيتقانغۇ،سېنى ئۆز قولۇم بىلەن ئۆلتۈرىمەن دەپ!-دەپ ۋاقىرىدىم.
  ئۇ قورقۇپ كەتتى. كانىيىغا تەڭلەنگەن پىچاقنى كۆرۈشى بىلەن قولىدىكى چىنىنى تاشلاۋەتتى. بەزگەك ئادەمدەك دىرىلدەپ تىتىرەپ،كۆزلىرى ئالاق-ژۇلۇق بولۇپ كەتتى.
 -سادىغاڭ كېتەي،مېنى ئۆلتۈرمە؟-دەپ ئۇ يېلىنىپ-يالۋۇرۇشقا باشلىدى.-ساڭا نېمە كېرەك؟ ئاقچا كېرەك بولسا،ئاقچا بېرەي،مېنى ئۆلتۈرمە؟...
 -ماڭا سېنىڭ ئاقچاڭ كېرەك ئەمەس،ژېنىڭ كېرەك؟!-ژەھلىم تېخىمۇ چىقىپ كەتتى.-سەن مۇناپىقمۇ ئۆلۈمدىن قورقىسەنكەنغۇ،ھە؟ سېنىڭ ساتقۇنلىغىڭدىن قانچە ئادەم ئۆلدى،قانچە ياشلار تۈرمىلەرگە سولاندى! شۇلارنى بىلەمسەن؟...تېخى ھازىرلا ساقچىغا نېمە ئۈچۈن كىرىپ چىقتىڭ؟... سەن ئەبلەخ مېنىڭ قولۇمدىن ئۆلۈسەن!-دەپ ۋاقىردىمدە،پىچاقنى بوينىغا سۈرىۋەتكىنىمنى ئۆزەممۇ بىلمەي قالدىم.
  قىپ-قىزىل قان ئېتىلىپ چىقتى. بېشىدىكى چېچىدىن قولۇمنى بوشۇتىۋېدىم،ئۇ پالاققىدە يەرگە ژىقىلدى.
  -ۋاي دات،ئادەم ئۆلدى،ئادەم ئۆلدى!-دەپ ۋاقىرىدى دوغاپچى.بىر پەستىلا ئادەملەر توپلىنىپ كەتتى.
  -ھەي مۇناپىق،ژېنىڭ چىقمىدىمۇ تېخى؟!-دەپ ئۇنىڭ مەيدىسىگە بىر نەچچىنى دەسسىدىم. ئۇنىڭ كۆزلىرى بەئەينى گېلىگە پىچاق سۈرۈلگەن كالىنىڭ كۆزلىرىدەك ئالىيىپ،خارتىلداپ،چوشقىدەك چېقىراپ ژان ئۈزدى. قولۇمدىكى قانغا بويالغان پىچاقنى ئۇنىڭ ئۈستىگە تاشلىدىم. ساقچىنىڭ كېلىشىنى كۈتتىم. ھەيەل قىلماي بۇ يەردە ساقچى ئۈندى. ئۇ بوغۇزلاپ ئۆلتۈرىلگەن،يەردە قانغا مىلىنىپ ياتقان ئۆلۈكنى ۋە ئۇنىڭ بېشىدا قەددىنى تىك تۇتۇپ تۇرغان مېنى كۆرۈشى بىلەن تاپانچىسىنى چىقىرىشقا ھەرىكەت قىلدى.
 -ھەي،تاپانچاڭنى چىقارماي قوي! مانا قولۇم،كويزاڭنى سال؟ ئاپىرىدىغان يېرىڭگە ئاپار! سەنلەرگە ئىشلىگەن مۇناپىق،خائىننىڭ كۈنى ئاقىۋەتتە موشۇنداق بولۇشىنى بىلىپ قويۇش!...ئەگەر سەن مېنى ھازىر بىر كاچات ئۇرىدىغان بولساڭ،سېنىمۇ ئۆلتۈرىمەن! ماڭا ئۆلۈم كېلىدۇ. سىلەر مېنى ئېتىپ تاشلايسىلەر،مەن ئۇنى ياخشى بىلىمەن؟!-دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەرنى ۋاقىراپ تۇرۇپ،ھەممە ئاڭلىسۇن دەپ ئېيتتىم.
  ھەش-پەش دېگىچىلا توپلىنىپ كەتكەن ئادەملەرنىڭ بىر-بىرسىگە ئېيتىۋاتقان سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرىمەن. ئۇلار شۇنداق سۆزلەرنى قىلىشتى؛
  -مۇناپىق،خائىننى بوغۇزلاۋەتتى!...
  -تولا ئۇبدان ئىش بوپتۇ. موشۇنداق مۇناپىق،خائىنلارنىڭ ساتقۇنلىغىدىن موشۇ كۈنلەرگە قالغان خەلىقمىز؟!...
 -قالتىس بالا ئېكەندە بۇ! بىر ئادەمنى كۈپ-كۈندىزدە،بازاردا بوغۇزلاۋېتىپمۇ غورازدەك تۇرغىنىنى قارا؟!...
 -ئۆزىمۇ ۋىژدانلىق،قەيسەر ژىگىت ئېكەن. ساقچىدىنمۇ قورىقماي دەۋاتقان سۆزلىرىنى قارا!...
 -ئاتاڭغا رەخمەت،ژىگىتىم!...
 -ئەندى بۇ بالىنى ئېتىۋېتىدۇ. ئۇگال بولىدىغان بولدىدە!...
 موشۇنداق سۆزلەرنى ئاڭلىغىنىمدا،ئۆزەمنى باشقىچىلا ھىس قىلىپ،ھاياتىمدا ئەژايىپ بىر چوڭ،ئىزگۈلۈك ئىش قىلغاندەك تۇيغۇلار قەلبىمنى خوشاللىققا چۆمدۈردى،ئۆزەمنى يېنىك سەزدىم...
 كېيىن مېنى سوراق قىلىشتى. مەن ژەمىيەتتە بىر مۇناپىق،خائىن-ساتقۇننىڭ ئازايغانلىغىنى،ئۇ مۇناپىقنىڭ ئۆزىگە مەن "سېنى ئۆز قولۇم بىلەن ئۆلتۈرىمەن!"دېگەن سۆزىمدە تۇرۇپ،ئاللاھنىڭ ئالدىدا قىلغان قەسىمىمنى ئورۇندىغانلىغىمنى،بۇنىڭ ئۈچۈن ماڭا قانداق ژازا ھۆكۈمى چىقىرىلسا،مەن ئۇنىڭغا قارشى ئەمەسلىگىمنى ئوچۇق ئېيتتىم. مانا، ئاغىنىلەر،بولغان ئىش شۇ.-دەپ سۆزىنى تاماملىدى قۇناخۇن.
  بىز ھەممىمىز خېلىگىچە ئۈن-تۈنسىز ئولتىرىپ قېلىشتۇق...
  ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي،قۇناخۇننىڭ قەھىرىمانلىغىنى قايىتماس ئىرادىلىك ژىگىت توختىمۇ تەكرارلىدى. گۇناسىز ئادەملەرنى زار قاخشىتىپ،خوژايىنلىرىغا خىزمەت كۆرسىتىپ كېلىۋاتقان ئىككىنچى بىر مۇناپىق،چالا قۇيرۇق ئاكتىۋ ئۇيغۇر ساقچىنى توختى پىچاقلاپ ئۆلتۈردى...
 بۇ قاتىللىق ژىنايەتلىرى ئۈچۈن قۇناخۇن مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىپ،ئۇران كانلىرىدا ئىشلىتىشكە ئېلىپ كېتىلدى.
 ساقچىنى ئۆلتۈرگەن توختى ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىندى. بۇ ھۆكۈم دەررۇ ئىژرا قىلىندى.

جۇدالىق

  مېنى قولغا ئېلىپ،تۈرمىگە سولىغىنىغا توپ-توغرا بىر ژىل تولغاندا بوشىتىشتى. ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىقتىم.
  ئاھ،ئەركىنلىك،ئازاتلىق!
  ئەركىنلىكنىڭ،ئازاتلىقنىڭ قانداق نەرسە ئېكەنلىگىنى تۈرمىدە ياتقان ئادەم ياخشى بىلىدۇ. چاقناپ تۇرغان قۇياشقا قاراپ،كۆك ئاسمانغا بېقىپ،تازا ھاۋادىن تويۇپ-تويۇپ نەپەس ئالغانغا نېمە يەتسۇن؟! تۈرمىدە سەن ھەتتا موشۇنىڭ ئۆزىگە تەشناسەن،زارسەن!
  بۇ ۋەيلۇن دوزىغىدىن ساق-سالامەت چىققىنىمغا ئاللاھغا مىڭلارچە شۈكرى دەيمەن. مەن تۈرمە ئىچىدە كۆپ ئىشلارنىڭ شاھىدى بولدۇم. قولغا ئېلىنغان نې-نې قىران ژىگىتلەر ئېتىپ تاشلاندى. مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىندى. مۇددەتسىز ياكى ئون بەش-ژىگىرمە ژىلغا كېسىلگەن ژىگىتلەرنى ئادەمنىڭ ئۆمرىنى ھەسسىلەپ قىسقارتىدىغان ئۇران كانلىرىغا ئوخشاش ئەژەل ئوچاقلىرىدا ئىشلىتىشكە ئېلىپ كېتىشتى. ئابابەكرى ئابدۇمېژىتقا ئوخشاش بىلىملىك،ئەقىللىق،ژۇقۇرى سەۋىيەلىك،ۋەتەنپەرۋەر،ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىققان قىران ژىگىتلەرنى كارىغا يارىماس قىلىپ قويۇشتى...سوئال-سوراق ۋاقىتلىرىدىكى قىيناپ-ئازاپلاشلارغا،تاياق-توقماقلارغا بەرداشلىق بېرەلمىگەن قانچە گۇناسىز ياشلار ئۆلۈپ كەتتى. ئۇلاردىن بەزىلىرىنىڭ ژەسەتلىرىنى ئاتا-ئانىلىرىغا بېرىشسە،بەزىلىرىنى بېرىشمەي، ئۆزلىرى يوشۇرۇن تۈردە كۆمۈپ تاشلاۋېتەتتى. "بالاڭنىڭ كونا كېسىلى بار ئېدىكەن،شۇ كېسىلى قوزغىلىپ،دوختۇرلارنىڭ شۇنچە قىلغان داۋاسى ئۈنۈم بەرمىگەنلىكتىن ئۆلدى. مانا دوختۇرنىڭ ئىسپات قەغىزى!"دېيىش بىلەن بالىلىرىنىڭ داۋاسىنى قىلىپ كەلگەن ئاتا-ئانىلارنىڭ ئاغزىنى تۇۋاقلاپ قوياتتى.ئۇ بېچارە ئاتا-ئانىلار تۇغۇلىشىدىن ھېچ قانداق كېسىلى يوق بالىلىرىنى تۈرمىدە ئۇرۇپ،قىيناپ ئۆلتۈرىۋەتكەنلىگىنى بىلىپ تۇرسىمۇ،نەگە بېرىپ،كىمگە داۋا-شىكايەت قىلىشلىرىنى بىلمەي،ئاچچىق ئەلىمىنى،دەردىنى ئىچىگە ژۇتۇپ،ئاھ ئۇرىشاتتى.
قانچە ژىگىتلەر مەژرۇھ،تىرىك ئۆلۈك ھالغا قېلىشتى. ئەسەبىلىرى بۇزۇلۇپ،ساراڭ-سودايى بولۇپ،كاردىن چىققانلىرىچۇ!...
 مەن ئەشۇلارنى ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرگەنلىگىمدىن،بېشىمدىن كەچۈرگەنلىگىمدىن،يەنە ئېيتىمەن،تۈرمىدىن تۆرت مۈچەم ساق،ئامان چىققىنىمغا ئاللاھغا مىڭ-مىڭ شۈكرى!

  ...ئۆيگە تېزرەك بېرىپ،ئانامنى كۆرۈشكە ئالدىراتتىم. ئانامنى بەك سېغىنغان ئېدىم. يانچۇغۇمدا سۇنۇق تىيىن بولمىسىمۇ، "ئۆيگە بارغاندا تۆلەۋېتىمەن"دېگەن ئوي بىلەن تاكسىغا ئولتاردىم...
  شېرىن خىياللار ئىلكىدە كېلىۋاتىمەن. تاكسى دەرۋازىنىڭ ئالدىغا كېلىپ توختايدۇ. ماشىنىدىن چۈشۈمەندە، "ئانا،مەن كەلدىم!"دەپ ھويلىغا ژۈگۈرەپ كىرىمەن. چايخانىدىكى قازان بېشىدا نېمىدۇ بىر ئىشلارنى قىلىپ ژۈرگەن ئانام؛ "ۋاي بالام،ژېنىم بالام،ساق چىقتىڭمۇ؟!"دەپ قۇچۇغىنى كەڭ ئېچىپ،ماڭا تەلپۈنىدۇ. مەن ئانامنىڭ ئىسسىق قۇچۇغىغا--باغرىغا ئۆزەمنى ئاتىمەن...
  ئانامنىڭ ئىچىگە ئولتىرىشقان مۇڭلۇق،غەمكىن كۆزلىرىدىن ژىپى ئۈزۈلگەن مونچاقتەك تۆكۈلىۋاتقان ئاچچىق ياشلىرى-خوشاللىق ياشلىرى ئۈزلىرىدىكى مەزگىلسىز چۈشكەن قورۇقلاردىن ئېرىقلار ھاسىل قىلىپ، بويۇنلىرىغا قۇيۇلىدۇ. مەن ئانامنىڭ خوشاللىق ياشلىرى قۇيۇلىۋاتقان ئەشۇ كۆزلىرىگە،ئۈزلىرىگە چوكۇلداپ،تويماي سۆيۈمەن. ئانامنىڭ كۆز ياشلىرى لەۋلىرىمنى ھۆل قىلىۋېتىدۇ. مەن مېھرىبانىمنىڭ كۆز ياشلىرىنى يالاپ،ژۇتاتتىم. ئۇ ياشلار مەن ئۈچۈن شورلۇق ئەمەس،ھەسەلدەك تاتلىق بىلىنەتتى. قانچە يالاپ،ژۇتقانسېرى شۇنچە راھەتلەنگەندەك بولاتتىم...
  -ژېنىم قوزام،ساق چىقتىڭمۇ؟-ئانام باشلىرىمنى،ئۈزلىرىمنى توختىماي سىيپايدۇ.-توختىغىنا قوزام،يەنە بىر قاراۋالاي؟-دەپ بېشىمدىن تاپىنىمغىچە سىنچىلاپ قاراپ چىقىدۇ. كۆڭلى ئارام تاپقاندەك بولىدۇ.-ئېھ،قۇدرىتىڭ ئۇلۇق ئاللاھ،بۇ يالغۇزۇمنى تۆرت مۈچۈسىدىن ئايرىماي،ساق-سالامەت ساقلىغىنىڭ ئۈچۈن ساڭا مىڭلارچە رەخمەت؟!-دەيدۇدە،شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ ئۆز كۆزلىرىگە ئۆزى ئىشەنمەيۋاتقاندەك،ئايىغىمدىن بېشىمغىچە ھەممە ژايىمنى بىر قۇر سىلاپ،تۇتۇپ چىقىدۇ.-ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى،ھەممە يېرىڭ ساق ئېكەن،قوزام؟-دەپ باغرىغا قايتىدىن باسىدۇ.
  مەن ئانامنى قاتتىق قۇچاغلاۋالىمەن. قۇچاغلىغانسېرى قۇچاغلىغۇم كېلىدۇ. قۇچاغلاپ تويمايمەن. ئانامنىڭ ئورۇق،قاتاڭغۇر قاداق قوللىرىنى،ياق،مەن ئۈچۈن بودرۇق،پىلىكتەك يۇمشاق  ئالقانلىرىنى ئۈزلىرىمگە ياقىمەن،لەۋلىرىمگە باسىمەن.تويماي سۆيۈمەن. سۆيۈپ-سۆيۈپ تويمايمەن...
  ئاھ،بۇ دۇنىيادا بۇنىڭدىن ئارتۇق راھەت،لەززەت،بەخىت بولمىسا كېرەك؟!...
  شۇ خىل شېرىن خىياللىرىم ژىپىنى شوفېرنىڭ  "كەلدۇق!"دېگەن ئاۋازى ئۈزۈپ تاشلىدى.تاكسى بىزنىڭ ئىشىكنىڭ ئالدىغا كېلىپ توختىغان ئېكەن.
  -مەن ھازىر ئاقچاڭنى ئەپچىقىپ بېرىمەن.-دەپ ماشىنىدىن چۈشتۈم. ئەتراپىمغا قارىدىم. كوچىدا چوڭ كىشىلەردىن ھېچ كىم كۆرۈنمەيدۇ. يەتتە-سەكىز ئۆي نېرىدىكى كۆك دەرۋازا ئالدىدا بىر نەچچە خوتۇن-قىزلار پاراڭلىشىپ تۇرۇپتۇ. ئۇنىڭدىن بېرىراقتا بىر توپ ئۇششاق بالىلار بىر-بىرسىنى قوغلىشىپ،ۋاقىراپ-چېقىرىشىپ ئويناپ ژۈرۈشىدۇ. ئۇلارغا قاراپ ھەۋەسىم كەلدى.
  -ئېھ،بالىلىق دېگەن قانداق ياخشى. غەم يوق،قايغۇ يوق،قوساق توق،ئويۇن بولسىلا بولدى!...
  -ئانا،مەن كەلدىم!-دەپ ۋاقىرغىنىمچە ھويلىغا ئېتىلىپ كىردىم.
  چايخانىدىكى ئوچاق بېشىدا ئاق ياغلىغىنى بېشىغا يېيىپ سېلىۋالغان ئانام ئەمەس،گۈللۈك قىزىل ياغلىغىنى چېكىلەپ تېڭىۋالغان ناتۇنۇش ياش ژۇگانغا كۆزىم چۈشتى.ئۇ ژۇگان ماڭا قاراپ تاڭ قېتىپ تۇرۇپ قالدى.
  ئارىدىن بىر نەچچە دەقىقە ئۆتتى.
  -ھاي ئەخمەتژان،ئەخمەتژان!-دەپ ۋاقىرىغان ژۇگان ئۆيگە ئىشتىك كىرىپ كەتتى. مەن تۇرغان ژايىمدا تاڭ قېتىپ تۇرىمەن. ئەتراپىمغا قارايمەن. ھويلا شۇ ئىلگەركى ھويلا. قاتارسىغا سېلىنغان پېشايۋانىلىق ئۈچ خانىلىق ئۆي. ئۇنىڭ بىر خانىسى ئايرىم. بۇ خانىنىڭ ئىشىگىدە كىچىكىنە قۇلۇپ تۇراتتى. ناتۇنۇش ژۇگان كىرىپ كەتكەن ئىشىك ئىككى خانىلىق. ئۇنىڭ بىرسى دالان ئۆي،ئىچكىرىدىكىسى ساراي ئۆي ئېدى.
 "ئانام قېنى؟ بۇ ژۇگان كىم؟ ئەخمەتژان دېگىنى كىم؟"-ئۆزەمگە-ئۆزەم سوئال قويۇمەن.
 ھەيەل قىلماي ئىچكىرى ئۆيدىن ئوتتۇز ياشلار ئەتراپىدىكى ئاق ئۈزلۈك،قارا قويۇق چاچلىرىنى ئارقىسىغا تارىغان،پاكىز كىيىنگەن ناتۇنۇش كىشى ئالدىراپ چىقىپ كەلدى.
  -ئەسسالامۇئەلەيكۈم،كېلىڭ ئۇكام،كېلىڭ!-دەپ ئۇ ئىككى قولىنى سۇنغىنىچە مېنىڭ ئالدىمغا كەلدى.
 بىز قول ئېلىشىپ،سالاملىشىپ كۆرۈشتۇق.
 -سىز قەيسەر بولسىڭىز كېرەك؟-دەپ كۆزلىرىمگە تىك باقتى.
 -ھە،شۇنداق.-دېدىم مەن ۋە باشقا گەپ قىلماي.-ئانام قېنى؟-دەپ سورىدىم.
 ئۇ كىشى يېنىدا تۇرغان ژۇگانغا لاپ ئېتىپ بىر قاراۋالدىدە،ئاندىن؛
 -ئانىڭىز تاغىڭىزنىڭ ئۆيىگە كەتكىنىگە بىر نەچچە كۈن بولۇپ قالدى.-دېدى تەمكىنلىك بىلەن.
 "ئۇھ،ئاللاھغا شۈكرى"-پىچىرلىدىم ئۆزەمگە-ئۆزەم.
 -قانداق،ساق-سالامەت چىقتىڭىزمۇ،ئۇكام؟-سورىدى ئۇ كىشى مېنى خاتىرژەم قىلغاندىن كېيىن.
 -ئىنشائاللا.-دېدىم.
 -ژۈرۈڭ ئۇكام،ژۈرۈڭ،ئۆيگە كىرەيلى؟-تەكلىپ قىلدى ئۇ كىشى.
 -ئاكا،خاپا بولماي تاكسىنىڭ كىرا ھەققىنى بېرىۋېتىپ تۇرسىڭىز. شوفېر ئىشىك ئالدىدا كۈتۈپ تۇرىدۇ.
 -بولىدۇ،ئۇكام،بولىدۇ.-دەپ كوچىغا ئالدىراپ چىقىپ كەتتى ۋە ھەيەل قىلماي قايتىپ كىردى.
 -قېنى ئۇكام،ئۆيگە كىرەيلى. بۇ ئۆزىڭىزنىڭ ئۆيىغۇ؟!...
 بىز ساراي ئۆيگە كىردۇق. ئۆي ئىچىدىكى ژىھازلارغا قارايمەن. بىزنىڭ ئەمەس.
 -سىلەرنىڭ بۇ ئۆيدە ئىژارىدە تۇرۇۋاتقىنىمىزغا بەش-ئالتە ئاي بولۇپ قالدى.-دەپ سۆز باشلىدى ناتونۇش بۇ كىشى.-ئانىڭىزغا ھەمرا بولۇپ،ئانا-بالىدەك ياشاپ كېلىۋاتىمىز.
  -ناھايىتى ياخشى بولغان ئېكەن.-دېدىم مەن ئانامنىڭ يالغۇز قالمىغىنىغا خوشال بولۇپ.-ئانامنىڭ ئەھۋالى قانداق؟ ئۆزى ئاغىرىقچاندى،سالامەتلىگى ياخشىدۇ؟
 -ياخشى ئۇكام،ياخشى.-دەپ ئۇ ئېغىر خۇرسىندىدە،ئاندىن سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.-سىز بولمىغاندىن كېيىن ئانىڭىزنىڭ بۇ قورادا يالغۇز تۇرغۇسى كەلمەي قالغانمۇ بىلمەيمەن،كۆپىرەك تاغىڭىزنىڭ ئۆيىگە كېتىپ قالىدۇ...
  ئاھ،يالغۇزلۇق! يالغۇزلۇق،تەنھالىق قۇرىسۇن! يالغۇزلۇقنى ئىشىت-ئېشەككە بەرسۇن دەپ بېكار ئېيىمىغاندە؟ ئاللاھ مېنى نېمىشكە يالغۇز،تەنھا ياراتقان،ھە؟ ئەڭ بولمىغاندا يە ئاكام،يە ئىنىم،يە ھەدەم،يە سىڭلىمدىن بىرەرسى بولغان بولسا، ئانام ئىسسىق ئۆي-ماكانىنى تاشلاپ،ئۆيىنىڭ ئىشىگىنى قۇلۇپلاپ،تاغامنىڭ ئۆيىگە كەتمەس ئېدى؟ تاغام بىلەن يەڭگەم قانچە كۈتۈپ،باققىنى بىلەن بەرىبىر ئۆزىنىڭ ئۆيىگە نەدىن يەتسۇن؟!...
  -مەن ئۆزەمنى تونۇشتۇرۇپ قوياي،ئۇكام.-دەپ سۆز باشلىدى ناتۇنۇش ئۇ كىشى.-ئىسمىم ئەخمەتژان. موشۇ مەھەللىدىكى ئوتتۇرا مەكتەپتە مۇئەللىم بولۇپ خىزمەت قىلىمەن. ئايالىمنىڭ ئىسمى زەيتۇنەم. ئۈچ ياشلىق بىر ئوغلۇمىز بىلەن بىر ياشقا كىرگەن بىر قىزىمىز بار. بالىلارنى مومىلىرىنىڭ ئۆيىگە ئاپىرىپ قويغان. ئاتا-ئانام ژېلىليۈزىدە تۇرىدۇ.
  -بالا دېگەن قانچە كۆپ بولسا، شۇنچە ياخشى ئېكەن.-دېدىم مەن ئوچۇق-يورۇق ئەخمەتژان ئاكىنىڭ سەمىمىيلىگىگە رازى بولۇپ.-مانا مەن يالغۇزدىن يالغۇز بالا. يە ئاكا-ئىنىم،يە ھەدە-سىڭلىم يوق. تىكەندەك يالغۇزمەن! ئاتا-ئانامغا ئاللاھتائالا مېنىڭدىن باشقا بالا سۆيۈشنى بۇيرىمىغان ئېكەن.
  -توغرا دەيسىز،ئۇكام. بالا-ژاقا قانچە كۆپ بولسا،شۇنچە ياخشى. بىراق،بىزنىڭ سىياسىتىمىزدە ئىككىدىن ئارتۇق بالا تېپىشقا رۇخسەت قىلىنماسلىغىنى ئۆزىڭىزمۇ ياخشى بىلىسىز،-دەپ ئەخمەتژان ئاكا ئۇلۇق-كىچىك تىندى.
  شۇ ئارىدا ھەدىمىز كىردىدە،ژوزا قويدى.
  زەيتۇنەم ھەدىمىز بەك چاققان ئېكەن.ھەش-پەش دېگىچە ژوزىنى چىرايلىق ياسىۋەتتى. بىر كورا ئەتكەن چاي ئېلىپ كىردى. گۆش بىلەن بەسەينى ئارىلاشتۇرۇپ قورىغان سەيدىن بىر تەخسىدىن ئېلىپ كىرىپ،بىر تەخسىنى مېنىڭ ئالدىمغا،بىر تەخسىنى يولدىشىنىڭ ئالدىغا قويدى.
 -قېنى،ئۇكام،چاي ئېلىڭ!-دەپ چوڭ ئاپقۇردا چاي سۇندى.
 -ئەتكەن چاينىمۇ سېغىنىپ قالغانسىز،ئۇكام؟-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.-نان سېلىپ قوياي؟
 -ھە،راسا سېغىندىم.
 -قېنى،مونۇ سەيلەردىن ئېلىڭا،ئۇكام!-دەپ زەيتۇنەم ھەدەم سىرتقا چىقىپ كەتتى.
  مەن ئاچچىق-چۈچۈك قورۇلغان سەي بىلەن مېيزىلىك تونۇر نان سېلىنغان قايماقلىق ئەتكەن چاينى ئىچىپ،راسا راھەتلەندىم.
  -ئەندى سىز،ئۇكام،بىر ئاز دەم ئېلىپ تۇرۇڭ. مەن تاغىڭىزنىڭ ئۆيىگە بېرىپ،ئۇلارنى ئېلىپ كېلەي،-دەپ ئەخمەتژان ئاكا مېنىڭ ژاۋاۋىمنىمۇ كۈتمەي چىقىپ كەتتى.
  ئەخمەتژان ئاكامدىن كېيىن مەنمۇ ھويلىغا چىقتىم. ھەممە نەرسە ئۆز ئورنىدا. ھويلا ئىچى سەرەمژان، پاكىز ۋە تازا. ھويلىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئۇزۇنلىغى ئالتە مېتر،كەڭلىگى تۆرت مېتر كېلىدىغان گۈلزارلىقتىكى رەڭمۇ-رەڭ ئېچىلىپ تۇرغان ئانامنىڭ گۈللىرىگە تويماي قارايمەن. رەڭمۇ-رەڭ ئېچىلغان گۈللەردىن تارىلىۋاتقان خۇش پۇراقلار دىماققا ئۇرىلاتتى.
  ئانام گۈلگە بەك ئىمراق. بىزنىڭ بۇ كىچىكىنە گۈلزارلىغىمىزدا گۈلنىڭ تۈر-تۈرى ئۆسۈدۇ. چەتتىكى ئادەم بويى ئۆسكەن تاش گۈلنىڭ بىر شېخى نېمىشكىدۇ سولىشىپ،قۇرۇشقا باشلىغاندەك قىلىدۇ. "سۇ يەتمەيۋاتامدۇ نېمە؟"دېگەن ئوي بىلەن گۈلنىڭ تۈۋىگە قارايمەن. ياق،گۈللەرنىڭ بۈگۈن ئەتىگەن سۇغۇرىلغانلىغى كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ. "بۇ ژانىۋارنىڭ بۇ شېخىغا نېمە بولغاندۇ؟"دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم. "ئانامنى سېغىنىپ قالغان بولسا كېرەك؟..."دېدىمدە،ئۆيگە قايتىدىن كىردىم. دىۋانغا ئۆزەمنى تاشلىدىم...
  ئەخمەتژان ئاكا بىلەن زەيتۇنەم ھەدە ئاتام بىلەن ئانامنىڭ ياش ۋاقىتلىرىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرگەندەك بولدى...
  ئاتام ئەخمەتژان ئاكىغا ئوخشاش مۇئەللىم ئېدى. قەددىي-قامىتى كېلىشكەن،ئېگىز بويلۇق،ئاق ئۈزلۈك،چېچىنى كەينىگە تاراپ،پاكىز،چىرايلىق كىيىنىپ ژۈرىدىغان. ئۆزى ئىنتايىن كەمتەرىن،ئاق كۆڭۈل،خۇش چاقچاق كىشى ئېدى.
 ئاتامنىڭ ئاغىنە،دوست-بۇرادەرلىرى ئىنتايىن كۆپ بولىدىغان. بىزنىڭ ئۆيدىن مېھمان ئۈزۈلمەيدىغان. بۇ ئۆيلەردە كىملەر مېھمان بولمىغان دەيسەن؟! ئالىملار،مائارىپچىلار،يازغۇچى-شائىرلار،سەنьئەتكارلار بىلەن بىر قاتاردا غۇلژىنىڭ مەن دېگەن بەڭگە،قىمارۋاز،گاڭگۇڭلىرى ئاتامنىڭ ئەڭ يېقىن سۆھبەتداشلىرى ئېدى. ئۇلار ئاتامنىڭ مەيلى تارىختىن،مەيلى ئىلىم-پەندىن،مەيلى ئەدەبىياتتىن،مەيلى چوڭ-كىچىك ئىژتىمائىي مەسىللەردە بولسۇن،ئېيتقان سۆزلىرىنى مەھلىيا بولۇپ تىڭشاتتى. بەزىدە ئۇلار بەس-مۇنازىرىلەرگە چۈشۈپ كېتەتتى.
  مەرھۇم ئاتام دەيدىغان؛ "بۇ بەڭگە،قىمارۋاز،گاڭگۇڭ-نوچىلارنىڭ ئىچىدىمۇ ئەژايىپ ئىنسانلار بار. ئۇلارنى چۈشۈنىش كېرەك. ئۇلارنى چۈشەنگەن ئادەم ئۇلارنىڭ مەرت-مەردانىلىغىغا،ھەق گەپتىن قايىتماسلىغىغا،ئاق كۆڭۈللىگىگە،ۋىژدان ئېگىسى ئېكەنلىگىگە قايىل بولماي مۈمكىن ئەمەس. ئۇلارنىڭ ژۈرىگىدىكىسى ئېغىزىدىن چىقىدۇ. بەزى بىر ئىككى ئۈزلۈك،خوشامەتچى،ئۆز مەنپىيىتىنىلا كۆزلەيدىغان زىيالى-كادرلىرىڭغا قارىغاندا،ئۇلار نەچچە ھەسسە ئارتۇق ۋە مەن ئۈچۈن ئۇلۇق،دەپ باھالاتتى. مەن ئاتامنىڭ بۇ سۆزلىرىگە ھەيران قالاتتىم. ئاتامنىڭ ئۆزى ئىلمىي ئادەم بولۇپ تۇرغۇلۇق بەڭگە،قىمارۋاز،گاڭگۇڭ-نوچىلار بىلەنمۇ يېقىن ئاغىنە،دوست بولۇپ ژۈرۈشلىرىنىڭ بېكار ئەمەسلىگىنى چۈشەنگەندەك بولاتتىم.
  ئاتام سەنьئەتكار ئېدى. دۇتار چېلىپ،ناخشا ئېيتاتتى. ناخشا ئېيتقاندىمۇ خەلىق ناخشىلىرىنى بابىغا يەتكۈزۈپ ئېيتىدىغان. شۇڭلاشقا بىزنىڭ ئۆيدە پات-پات بولۇپ تۇرىدىغان ئولتىرىشلار ساز-ناخشىسىز ئۆتمەيدىغان...
  زەيتۇنەم ھەدىنىڭ شۇ قىياپىتى ئانامنىڭ ياش ۋاقىتلىرىنىڭ ئۆزى ئېدى. ئانام ھەر دايىم گۈللىك قىزىل ياغلىقلارنى بېشىغا چېكىلەپ تېڭىۋالسا،ئۆزىگە بەك يارىشاتتى. گۈل چىرايىنى تېخىمۇ گۈل-گۈل ئېچىۋېتەتتى...ئانام ئۆيگە مېھمان كەلسە،دەررۇ دەستىخان ياياتتى. ئۆيىدە بارىنى مېھماننىڭ ئالدىغا قوياتتى. دەستىخاندىن قورۇنۇش دېگەننى بىلمەيدىغان. مېھمان كۈتۈشنى تولا ياخشى كۆرىدۇ. "مېھمان قانچە كۆپ كەلسە،ئۆيگە قۇت-بەرىكەت شۇنچە كۆپ كىرىدۇ"دەپ،ئاتامنىڭ ئاغىنىلىرى ۋە باشقا مېھمانلار كېلىپ قالسا،پاي پېتەكلا بولۇپ كېتەتتى.
  مەن ئەينە شۇنداق ئائىلىدە چوڭ بولغان ئېدىم.
 -قېنى مېنىڭ ئەشۇ ئەژايىپ ئاتام؟ ئۇ يوق! ئۇنى قارا يەر ئۆز قوينىغا ئالغان!...
-قېنى مېنىڭ ئانامنىڭ گۆزەل ياشلىغى؟ ئۇ يوق! ئۇنى ئانامنىڭ بېشىغا كەلگەن ئېغىر قىسمەتلەر ئېلىپ كەتكەن!...

كۆزىم ئۇيقىغا كەتكەن ئېكەن...
بىزنىڭ ئۆيدە توي بولۇۋاتقانمۇ،بىلمەيمەن. كەڭ ھويلىنىڭ ئىچى تولغان ئادەم. ئۇزۇن پەشايۋانىغا گىلەم،كۆرپىلەر سېلىنغان. بىر چەتتە ئەركەكلەر،بىر چەتتە ئاياللار قاتارلىشىپ ئولتىرىدۇ. بىر توپ سازەندىلەر نەغمە-ناۋا قىلىشىۋاتىدۇ. قاتارسىغا ئولتىرىشقان مېھمانلارنىڭ ئىچىدە مەن تونۇيدىغان، بىلىدىغان ھەم تونۇمايدىغان ،بىلمەيدىغانلارمۇ نۇرغۇن. تاغامنىڭ قىز-ئوغۇللىرى بىلەن خولۇم-خوشنىلار ژۈگەرىشىپ،خىزمەت قىلىپ ژۈرۈشىدۇ. ئاتام بىلەن ئانام دەستىخاننىڭ ئەڭ تۆرىدە يانمۇ-يان ئولتىرىدۇ. ھەر ئىككىسى چىرايلىق كىيىنىپ ياسىنىۋاپتۇ.
-توۋۋا،خۇددى تويى بولۇۋاتقان ژىگىت-قىزدەك بۇلارنىڭ ژۇقۇرىغا چىقىپ ئولتۇرىۋالغىنى نېمىسىدۇ؟-دەپ ئۇلارغا ھەيران بولۇپ قارايمەن.
بىر چاغدا ئاتام مېنى كۆرۈپ قالدى. ئورنىدىن ئىرغىپ تۇردىدە؛
-مانا،مېنىڭ ئوغلۇم قەيسەرمۇ كېلىپ قاپتۇ!-دېدى كۆپچىلىككە قاراپ.-بۇ ياققا كەل ئوغلۇم،بۇ ياققا؟-دەپ چاقىردى مېنى يېنىغا.
مەن ئۇلارنىڭ ئالدىغا باردىم.ئاڭغىچە ئاناممۇ ئورنىدىن تۇردى.
-بۇ بىزنىڭ ئوغلۇمىز قەيسەر! ئانىسى ئىككىمىز ئوغلۇمىزغا قەيسەر دېگەن ئىسىمنى بىلىپلا قويغان ئېكەنمىز. ئىسمىغا ژىسمى ياراشقان بۇ ئوغلۇمىز ھەقىقىي قەيسەر ژىگىت بولۇپ ئۆسۈۋاتىدۇ. بارىكاللا ئوغلۇم ساڭا،بارىكاللا!-دەپ ئاتام مېنى توختىماي ماختىغاچ،باش-كۆزلىرىمنى سىيپاتتى.
"مېنى بۇنچىلىك ماختىغىدەك نېمە ئىش قىلدىمكېنە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم ۋە تۇرۇپلا ئويلايمەن-ھوي،بۇ ئاتام ئۆلۈپ قالغان ئېدىغۇ؟"
شۇ ئارىدا كىمدۇ بىرسى مېنى چاقىرىپ،بۇ سورۇندىن ئېلىپ چىقىپ كەتتى.
بىر چاغدا قارىسام،مېھمانلار قايتىشىۋاتىدۇ. دەرۋازىنىڭ ئالدىغا خادۈك ھارۋۇ كېلىپ توختىدى. ئاتام بىلەن ئانام ھارۋۇغا ئولتىرىشتى.
-سىلەر نەگە ماڭدىڭلار؟-دەپ سورايمەن ئۇلاردىن.
-مېھمانغا!-دېدى ئاتام بىلەن ئانام ۋە ئىللىق كۈلۈمسىرەپ قويدى.
-چۇ،ژانىۋار!- ئاتام باشقا گەپ قىلماي ئاتقا قامچا ئۇردى.
بايا ھارۋۇنى ھايداپ كەلگەن ھارۋۇكەش نەگە كەتتى،بىلمەيمەن. خادۈك ھارۋۇ چاقلىرىنىڭ تاراقلىشى بىلەن قىزىل تورغا ئارغىماقنىڭ بوينىدىكى قوڭغۇراقلىرى ژاراڭلاشقا باشلىدى.
-توختاڭلار،توختاپ تۇرۇڭلار؟!-قاتتىق ۋاقىرىدىم. لېكىن مېھرىبانلىرىم ماڭا قايرىلىپ قارىمىدى...قۇلىغىمغا بىرلىرىنىڭ سۆزلىگەن ئاۋازلىرى ئاڭلاندىدە،چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتىم. بۇ چۈشۈم ئېكەن...
دېرىزىدىن ھويلىغا قارىدىم. تاغامنى،كىچىك ئانامنى كۆردۈمدە،ئورنىمدىن ئىرغىپ تۇردۇم. ھويلىغا ژۈگۈرەپ چىقتىم.
-قەيسەر بالام،كەلدىڭمۇ؟-دەپ تاغام بىلەن كىچىك ئانام قۇچۇغىنى كەڭ ئېچىپ،ماڭا قاراپ ماڭدى.
بىز قۇچاغلىشىپ،سۆيۈشۈپ كۆرۈشتۇق.
-قانداق بالام،ئۆزەڭ ياخشىمۇ،سالامەتمۇ؟
-ھەممە يېرىڭ ساقتۇ؟ بىرەر ژايىڭ مېيىپ بولۇپ قالمىغاندۇ؟
-ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى،ئۆزەڭ ئامان ئېكەنسەن،ھەممە يېرىڭ ساق ئېكەن!-دېيىشتى ئۇلار مېنىڭ ئايىغىمدىن بېشىمغىچە سىنچىلاپ باققان ھالدا ۋە ئۇ يەر،بۇ يەرلىرىمنى تۇتۇپ كۆرۈپ.
-ئانام قېنى،ئانام؟-ئانامنى كۆرۈشكە تاقىتىم تاق بولۇپ كېتىۋاتاتتى.
-ئاناڭ،ئاناڭ...ئاناڭدىن ئايرىلىپ قالغان ئېدۇق،ئوغلۇم!...
-نېمە،نېمە؟...
-شۇنداق،ئوغلۇم. ئاناڭ بىزنى،سېنى تاشلاپ كەتتى!-تاغام ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتى.
-ئا-نا-ئا-ئا!-ژېنىمنىڭ بارىچە ۋاقىراۋەتتىم...
شۇندا ئاسماندا قارس قىلىپ چاقماق چېقىلغاندەك،ئۇ چاقماق مېنىڭ بېشىمغا چۈشكەندەك،بېشىمغا چۈشكەن چاقماق مىيەمدىن كىرىپ،پۈتۈن ئىچ-ئىچىمنى كۆيدۈرۈپ،تاپىنىمدىن چىقىپ كەتكەندەك بولدى...
-ئا-نا-ئا-ئا،ژېنىم ئانا،ئالتۇنىم ئانا!...مېنى يالغۇز تاشلاپ كەتتىڭمۇ،ئانا؟!...مېنى نېمە قىلسۇن دېدىڭ،ئانا؟!..-ھويلىنى بېشىمغا كىيىپ،ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتىم...
بۇ مېنىڭ ھاياتىمدىكى ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ،ئېچىشىپ،ئۆزەمنى يوقاتقان ھالدا ئىككىنچى قېتىملىق قاتتىق ژىغىلغىنىم ئېدى.
ئاتامدىن ئايرىلغاندا ئۆزەمنى ئاتار،قويار ژاي تاپالماي ئاھ ئۇرۇپ،بوزلىغان بولسام،مانا ئەندى مېھرىبانىم،كۆيۈمچانىم،قەدىردانىم،كۆز نۇرۇم،بايلىغىم-بەختىم يالغۇز ئانامدىنمۇ مەڭگۈگە ژۇدا بولۇپ،ژۈرەك-باغرىمنى ئۆرتەپ تاشلىغان بۇ ژىغا-ئاھۇ-زارىم ئىككىنچى قېتىم يەنە تەكرارلانغان ئېدى...

قايمۇقۇش

شۇنداق قىلىپ، ئانامدىنمۇ مەڭگۈگە ئايرىلدىم.
كۆيۈمچان ئانامنى ئاخىرقى سەپەرگە ئۆز قولۇم بىلەن ئۇزۇتالمىدىم. قەبرىگە يەتتە كەتمەن توپا تاشلالمىدىم. پەرزەنتلىك بورچۇمنى ئۆتەلمىدىم!...
مېھرىبانىمدىن ئايرىلىپ، تېخىمۇ تەنھا ژىتىم بولۇپ قالدىم!
بۇ نېمە دېگەن ئېغىر كۈن! مۇنداقمۇ كۈنلەر بولىدېكەن؟
موشۇنداق ئېغىر ژۇدالىقتا،غېرىپچىلىقتا ئاسقاق-چولاق بولسىمۇ،بىر قوساقتا ياتقان بىرەر قېرىندىشىڭنىڭ بولغىنىغا ھېچ نەرسە يەتمەس ئېكەن؟! ئۇمۇ يوق مەندە!...تاغا دېگەن،تاغا دە! بىر قوساقتا ياتمىدۇقتە،ئاخىر!
بۇ كەڭ دۇنىيا مەن ئۈچۈن تار سېزىلەتتى، يورۇق ژاھان مەن ئۈچۈن قاراڭغۇ زۇلمەتتەك بىلىنەتتى.
پانى دۇنىيا دەپ ئاتالغان بۇ يورۇق ژاھاندىكى ھاياتنىڭ قىزىغىمۇ،مەنا-مەزمۇنىمۇ،قەدىر-قىممىتىمۇ مەن ئۈچۈن تۈگۈگەندەك ئېدى!...

تاغامنىڭ ئېيتىپ بېرىشىچە،مېنى تۈرمىگە ئېلىپ كىرىپ كەتكەندىن كېيىن،بېچارە ئانامنىڭ كۆز يېشى قۇرىماپتۇ. بىر ئايغا يېقىن تۈرمىنىڭ ئالدىدىن كەتمەپتۇ. ھەر كۈنى ئەتىگەندە كىچىكىنە تۈگۈچىنى قولتۇغىغا قىسىپ تۈرمىگە بارىدېكەن.
-مېنىڭ بالام موشۇ تۈرمىدە ئېكەن. بالام بىلەن كۆرۈشتۈرسەڭلار؟-دەپ تۈرمە باشلىقلىرى بىلەن ئۇ يەرگە كىرىپ-چىقىۋاتقان ھەربىيلەر ھەم ساقچىلارغا يالۋۇرۇپ-يېلىنىدېكەن. بىراق،بۇ بېچارە موماينىڭ ھال-مۇڭىغا يېتىۋاتقان،ئۇنى تىڭشاۋاتقان ئادەم يوق.
بىر كۈنى تۈرمە باشلىغى چىقىپ؛
-ھەي،ئايلاڭزا،سەن ئەندى بۇ يەرگە باشقا كەلمە؟! سېنىڭ بالاڭ سىياسىي مەھبۇس!...سىياسىي مەھبۇسلار بىلەن كۆرۈشۈشكە رۇخسەت يوق. ئۆيىڭگە كەت،باشقا كەلمە؟!-دەپ قەتьئىي سۆز قىپتۇ.
-ئۇنداق بولسا،ئاناڭ كەلدى، دەپ ئېيىت،مونۇ نان-توغاچنى،تاتلىق-تۇرۇملارنى بولسىمۇ ئەكىرىپ بەرگىن؟-دەپ يېلىنىپ-يالۋۇرۇپتۇ ئانام.
-ياق،بولمايدۇ.سىياسىي مەھبۇسلارغا مۇنداق نەرسىلەر ئەكىرىپ بېرىلمەيدۇ!
-مېنىڭ بالام سىياسىي مەھبۇس بولغىدەك نېمە ئىش قىپتۇ؟
-ھەي،ئايلاڭزا،سەن تولا گەپ قىلما. ئۆيىڭگە كەت! ئەگەر سەن بالاڭنى سىياسىي مەھبۇس ئەمەس دېسەڭ،بالاڭ گۇناھكار بولمىسا بىر كۈنى قاماقتىن ئازات قىلىنىدۇ. ھازىر بالاڭ سوئال-سوراقتا . سۆز تامام!-دەپ كىرىپ كېتىپتۇ.
شۇنىڭدىن كېيىن ئانامنىڭ ھەر كۈنى تۈرمىگە بېرىپ،تۈرمە دەرۋازىسى ئالدىدا سائاتلاپ-سائاتلاپ تەلمۈرۈپ،كۆز ياش قىلىپ ئولتىرىشلىرى توختاپتۇ. كۈن ئۆتكەنسېرى بېچارە ئانامنىڭ تەشۋىش-ئەندىشىلىرى،قورقۇش-ۋاھىمىلىرى ئاشقان ئېكەن.
-ئاڭلىشىمچە،سىياسىي مەھبۇس دەپ قولغا ئېلىنغانلار تۈرمىدىن ساق چىقمايدېكەن. ساق چىققان تەغدىردىمۇ مېيىپ ،ياكى ساقايماس كېسەلگە ئۇچىراپ،ياكى ساراڭ-سودايى بولۇپ چىقىدېكەن؟-دەپ قاخشاتتېكەن ئانام.-پالانچىنىڭ بالىسى سىياسىي مەھبۇس بولغانلىغى ئۈچۈن ئۆلۈم ژازاسى بېرىپ،ئېتىۋېتىپتۇ. پۈكۈنچىنىڭ بالىسىنى مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىپ،تارىم تەرەپكە ئېلىپ كېتىپتۇ؟...
-ھەدە،سەن كۆپ قايغۇرىۋەرمىگىن.-دەيدېكەن تاغام ئانامنى خاتىرژەم قىلىشقا تىرىشىپ.-سىياسىي مەھبۇس ئاتالغان ئۇ بالىلار باشقا. قەيسەر بولسا تېخى ياش،ھۆكۈمەتكە قارشى ئىشلارغا ئارىلىشىپ كەتكىدەكمۇ بالا ئەمەس. فېۋرالь ۋاقىئەسىدە قەيسەر  غۇلژىدا بولغان يېرى يوققۇ،ئۇنى ئۆزەڭ ياخشى بىلىسەن؟...بۈگۈن-ئەتە، ئاللاھ بۇيرىسا بوشۇتۇۋېتەر دەيمەن.
-ئىلاھىم،ئاغزىڭغا شېكەر! قەيسەر ئوغلۇم تۈرمىدىن ساق-سالامەتلا چىقسا بولاتتى؟ بەش ۋاق نامىزىمدا،كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن بالامنىڭ ئامانچىلىغىنى سوراۋاتىمەن...موشۇ غۇلژىنىڭ ئۆزىدە مەن بىلىدىغان قانچە ئادەمنىڭ ئوغۇل-قىزلىرىنى ئەشۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن كېيىن تۇتۇپ كېتىشتى. ئاتا-ئانىلىرى بالىلىرىنىڭ قايسى تۈرمىدە ئېكەنلىگىنى،تىرىك ياكى ئۆلۈك ئېكەنلىگىنى،بۇ دۇنىيادا بار-يوقلىغىنى بىلەلمەي، قان ژىغلاپ ژۈرۈشىدۇ ئۇ بېچارىلەر؟! تۈرمىلەرگە بارسا، "ئۇنداق ئادەم بىزدە يوق. بىز بالاڭنى كۆرمىدۇق،بىلمەيمىز"دەپ قوغلاپ چىقىرىدېكەن؟
-ساڭا ئۇنداق دېگىنى يوققۇ؟... "بالاڭنى سوئال-سوراق قىلىۋاتىدۇ،مەسىلىسى بولمىسا چىقىرىۋېتىدۇ"دەپ ئېيتىپتىغۇ. شۇنداق بولغاندىن كېيىن سەن ئەندى كۆپ ژىغلاپ،ئاھ ئۇرىۋەرمىگىن؟ ئۆزەڭنى ئايا،ھەدە،سەن ئوغلۇڭ قەيسەرگە كېرەك،بىزگە كېرەك؟!
-سەن ماڭا ئېيتمىغىنىڭ بىلەن مەن ھەممىنى ئاڭلاپ،بىلىپ تۇرىۋاتىمەن. شۇنىڭ ئۈچۈن قورقىمەن.-دەپتۇ ئانام بىر كۈنى تاغامغا.-غۇلژا دۆڭ مەھەللىك ئابدۇمېژىت  دېگەن بالىنى سىياسىي مەھبۇس دەپ قولغا ئالغان ئېكەنغۇ؟ ئەشۇ بالىنى؛ "ژەمىيەتتە قالايمىقانچىلىق چىقارغان بۇزۇق ئۇنسۇر،مىللىي بۆلگۈنچى،فېۋرالь ۋاقىئەسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان قۇتراتقاچىلارنىڭ بىرسى"دەپ،ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىپ، ئېتىۋېتىپتۇ...راست-يالغانلىغىنى بىلەلمىدىم،ئاڭلىشىمچە،ئەشۇ بالىنىڭ ئانىسى بىلەن ئۇنىڭ ئىككى قات ئايالىنىمۇ تۈرمىگە سولىغان ئېكەن...مانا كۆردىڭمۇ،بۇ ۋەھشىلەردىن ھەر نەرسە كۈتۈشكە بولىدۇ!...ئېھ ئاللاھ، ئوغلۇم قەيسەرنى ئۆزەڭ ساقلىغايسەن؟-دەپ بېچارە ئانام كېچە-كۈندۈز ئاھ ئۇرۇپ،ئاللاھغا نالە قىلىپ،ئاللاھدىن نىژاتلىق تىلەپ،ئاللاھدىن مېنىڭ  تۈرمىدىن تۆرت مۈچەم ساق،ئامان-ئېسەن چىقىشىمنى سوراپ كۈنى ئۆتكەن ئېكەن.
مېنىڭدىن تىرىك ئايرىلغان ئانام مېنىڭ تەغدىرىمدىن ئەنسىرەپ،ۋاھىمە قىلىپ،دەرت-ھەسرەتتە كۈندىن-كۈنگە ھالسىزلىنىپ،كونا كېسىلى قوزغىلىپ كېتىپتۇ. ئاخىرى ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قالغان ئېكەن.دوختۇرلارغا داۋالىتىپتۇ. شۇنچە داۋا شىپا بولمىغان ئوخشايدۇ.ئاخىرى ئانام؛ "بالام،قوزام،يالغۇزۇم!..."دەپ ئاھ ئۇرۇپ،مېنىڭ دىدارىمنى كۆرۈشكە زار بولۇپ،بۇ بېۋاپا دۇنىيادىن ئارمان بىلەن كۆز ژۇمغان ئېكەن...
بۈك-باراقسانلىشىپ،كۆكۈرىپ تۇرغان قۇچاق يەتمەس بىر تۈپ دەرەق بىر كۈنى قاتتىق بوراندىن گۈپلا قىلىپ غۇلاپ چۈشىدۇ. قارىساڭ،سىرتى-غوزىغى پۈتۈن-بىژىرىم،قۇرىمىغان. ئامما،تۈۋىدىن تارتىپ خېلە يېرىگىچە ئىچى كاۋاكلىشىپ،سېسىپ-چىرىپ كەتكەن. كىچىكىنە قۇرۇت شۇنچە چوڭ دەرەقنى ئىچىدىن يەپ،تامام قىلغان. بۇنى،ئەلۋەتتە،تەبىئەتنىڭ قانۇنى دەپ قويۇشىدىكەن.
تۈرمىدە ياتقان ئوغلىنىڭ ھاياتىدىن،تەغدىرىدىن ئەنسىرەپ،تەشۋىشلىنىپ،قورقۇپ،بىر ئاللاھدىن نىژاتلىق تىلەپ،كېچە-كۈندۈز ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىشلەر دەرەق ئىچىگە چۈشكەن ئەشۇ قۇرۇت مىسالى ئانامنى ئىچىدىن يەپ،زېدە قىلىپ تامام قىلغان ئېكەن...بۇنى كىمنىڭ،نېمىنىڭ قانۇنى دېيىش مۈمكىن؟!...

تۈرمىدىكى خىلمۇ-خىل ۋەھشىيانە ئۇسۇللار بىلەن قىيناپ-ئازاپلاشلاردىن قۇتۇلۇپ،ئەركىنلىككە،ئازاتلىققا چىققاندىن كېيىنمۇ،ھاياتىمىدىكى ئېغىر كۈنلەر باشلاندى.
ئۇ ئېغىر كۈنلەر يالغۇزلۇق ئېدى!...
ھەر كىمنىڭ ئانىسى ئۆزىگە ئەزىز. بىراق،مېنىڭ ئانام،مەن ئۈچۈن دۇنىيادىكى ئەڭ مېھرىبان،ئەڭ كۆيۈمچان،ئەڭ گۆزەل،چىرايلىق ئانا ئېدى!
-بالام،كۆز نۇرۇم،قوزام،يالغۇزۇم مېنىڭ!-دەپ ئانامنىڭ مېنى باغرىغا بېسىپ،ئۈزلىرىمنى،باشلىرىمنى سىيپاپ،بارماقلىرىنى تاغاق قىلىپ چاچلىرىمنى تاراپ ئەركىلىتىشلىرىنى،ماڭا ئاللاھدىن ئۆمۈر،بەخىت تىلەپ پېشانەمگە سۆيۈپ قويۇشلىرىنى،بۇنداق ۋاقىتلاردا مەن ئۆزەمنى ئانامنىڭ ئىسسىق باغرىغا تېخىمۇ چاپلاپ،ئانامنى قويۇپ بەرگۈم كەلمەي مەككەم قۇچاغلاۋېلىپ،ئانامنى ھىدلاپ،ئەركىلەپ،ئۈز-كۆزلىرىگە چوكۇلداپ سۆيگەنلىرىمدە،مېنىڭ كۆيۈمچان ئانامنىڭ بەخىت-سائادەتكە،شادۇ-خوراملىققا چۆمۈلگەنلىگى زادى-زادى كۆز ئالدىمدىن كەتمەتتى. 
ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ،ئېچىشىپ كېتىدۇ...
دۇنىيادا ئانىدىن ئۇلۇق،ئانىدىن ئەزىز ھېچ نەرسە يوق ۋە بولۇشىنىڭ مۈمكىن ئەمەسلىگىنى مەن ئانامدىن مەڭگۈگە ئايرىلغاندىن كېيىن تېخىمۇ ئۇبدان ھىس قىلىشقا،بىلىشكە باشلىغان ئېدىم.
"ژەننەت نەدە؟"دەپ سوراشسا، "ژەننەت ئاناڭنىڭ تاپىنى ئاستىدا!"دەپ قويۇشىدېكەن؟!
"ئاناڭنى بىر ئەمەس،يەتتە قېتىم مۈرەڭگە ئارتىپ مەككە-مۇكەرەممە،مەدىنە-مۇنائېۋەرىگە ئاپىرىپ كەلسەڭمۇ،ئاناڭنىڭ ئاق سۈتىنى ئاقلاپ بولدۇم"دەپ ھەرگىز ئويلىما، دېيىشىدېكەن؟!
ھە،ئەشۇ ئۇلۇق زاتنىڭ،ئۇلۇق ئانىنىڭ خىزمىتىدە بولالمىغانلىغىم،ئانامنى رازى قىلالمىغانلىغىم،دۇگاسىنى ئالالمىغانلىغىم ماڭا تولىمۇ ئەلەم قىلاتتى. ئامال قانچە،بەختى قارا مېنىڭ بۇ شور پېشانەمگە يېزىلغىنى شۇ ئوخشايدۇ؟ بەلكىم،تەغدىرنىڭ يازمىشى دېگىنى شۇ بولسا كېرەك؟
ئۈچ-تۆرت كۈن ئۆيدىن چىقمىدىم. چىققۇممۇ كەلمىدى. ھېچ كىم بىلەن كۆرۈشۈشنى ۋە سۆزلىشىشنى خالىمىدىم.نېمىشكە؟ بىلمەيمەن.تەنھالىقنى خالاپ قالدىم. يەككە-يېگانە ئولتىرىپ،چەكسىز ئوي-خىياللار دېڭىزىدا ئۈزۈمەن. كۈچلۈك دولقۇنلار بىردە ئۆز ئۈستىگە  چىقىرىۋالسا،بىردە قوينىغا ئېلىپ،چەكسىز دېڭىزنىڭ تۈۋىگە چۆكتۈرىۋېتەتتى.  بۇنىڭدىن گاھ راھەتلەنسەم،گاھ ئازاپلىناتتىم...

ئاتام بىلەن ئانامنى يوقلاپ، ئۈچ كۈن ئۇدا قەبىرستانلىققا باردىم.بىرىنچى كۈنى تاغام باشلاپ ئاپاردى.
-ئاناڭنى ئاتاڭنىڭ يېنىغا يەرلىدۇق،بالام.-دېدى تاغام قوش قەبىرنىڭ يېنىغا كەلگىنىمىزدە.-قارىسام،ئاتاڭنىڭ يېنىدا بىر كىشىلىك بوش ژاي بار ئېكەن. بۇنى كۆرۈپ خوشال بولدۇم. موشۇ يەرگە يەرلەيلى،ئەر-خوتۇن ئىككىسى بىر يەردە ياتسۇن دېدىم...ئاتاڭ بىلەن ئاناڭ بۇ يورۇق دۇنىيادا بەك ئىناق،بىر-بىرسىگە مېھرىبان،خۇش ۋاق ئۆتۈشكەن ئەمەسمېدى؟...
تاغامنىڭ بۇ سۆزىدىن كېيىن ئۆزەمنى تۇتالمىدىم. دەسلەپ بىقىلداپ،ئاندىن ئۆپكىدەپ،كېيىن ئۈن سېلىپ ژىغلاۋەتتىم.
-ۋاي ئاتام،ۋاي ئانام،مېھرىبان ئانام!...
يېنىمدا ئولتارغان تاغاممۇ  ئۆزىنى تۇتالماي، بىر پەس ئۈن چىقارماي ئىچىدە ژىغلاۋالغاندىن كېيىن؛
-بولدى،بالام،سەۋىر قىل؟ قانداق قىلىمىز،ئىلاژ يوق،ئاللاھنىڭ تەغدىرى!-دېدى  مۈرەمدىن تۇتۇپ،ماڭا سەۋىر تىلىگەچ.-مەن بىر قۇرьئان ئوقۇپ قوياي؟
تاغام ئۇزاق،چىرايلىق قىرائەت قىلدى...

ئاتام بىلەن ئانامنىڭ يېنىغا ئىككىنچى،ئۈچىنچى قېتىمدا ئۆزەم يالغۇز باردىم.
قوش قەبىرنىڭ ئالدىدا ئولتىرىپ قۇرьئان ئوقۇيمەن. مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانامنى ئويلاپ،ئۇزاقتىن-ئۇزاق خىيال سۈرۈپ ئولتىرىمەن. ھەم شېرىن،ھەم ئازاپلىق تۈگۈمەس ئوي-خىياللار بىرسىنىڭ كەينىدىن بىرسى تىزىلىپ كېلىۋاتقان.ئېسىمنى بىلگەن بالىلىق دەۋرىمدىن تارتىپ،بۇ ئەزىزلىرىمدىن مەڭگۈگە ئايرىلغان كۈنلەرگىچە بولغان ھەممە نەرسىلەر بەئەينى  كۆز ئالدىمدىن بىر-بىرلەپ تىزىلىپ ئۆتەتتى.مەڭگۈ ئەستىن چىقماس ئەشۇ خاتىرىلەر مېنى بىردە خوشال قىلىپ،مېنى ئەڭ بەخىتلىك بالىلار قاتارىغا قوشسا،بىردە ئاھ ئۇرغۇزۇپ،ئەڭ بەخىتسىز بالىلار قاتارىغا قوشۇۋېتەتتى.
قەبىرستانلىققا ئۈچىنچى قېتىم بارغىنىمدا،خا ئىشەن،خا ئىشەنمە،ئەژايىپ بىر ۋاقىئە بولدى.
ئاتام بىلەن ئانامنىڭ قوش قەبىرى ئالدىدا تىزلىنىپ ئولتىرىپ،قۇرьئان ئوقۇدىم.ئۇلارنىڭ ياتقان يېرىنىڭ ژەننەتتە،روھىنىڭ ئەرشىدە بولۇشىنى ئاللاھدىن تىلەپ،ئۇزاقتىن-ئۇزاق دۇگا قىلدىم.
بىر چاغدا،بەئەينى كىنولاردىكىدەك ئىش بولدى.
ئاپپاق كىيىنىۋالغان ئاتام بىلەن ئانام چۆچەكلەردە تەسۋىرلىنىدىغان ئۇچار گىلەمنىڭ ئۈستىدە بىر-بىرسىنىڭ قوللىرىنى تۇتۇشقان پېتى تىك تۇرغان ھالدا ئەرشىدىن ئۇچۇپ كېلىپ،قەبىرنىڭ ئۈستىگە چۈشتى.
-ژېنىم ئاتا،ژېنىم ئانا!...
ئورنىمدىن ئىرغىپ تۇرۇپ كەتكىنىمنى بىلمەيمەن...ئۇلارغا قاراپ ئىنتىلدىم. ئالدىمدا پەيدا بولغان تام ئەينەك مېنى ئۇلار تەرەپكە ئۆتكۈزمەي قويدى. "بۇ چۈشىممۇ يە ئوڭىممۇ؟"دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم. ياق،بۇ چۈش ئەمەس،ئوڭۇم! ئالدىمدىكى تام ئەينەككە ئالقانلىرىمنى يېقىپ ئىشتىرىمەن. مىدىرلىمايدۇ. ئاتام بىلەن ئانام يەردىن ئىككى-ئۈچ مېتر ئېگىزلىكتە،ئۇچار گىلەمنىڭ ئۈستىدە شۇ باياقى پېتىچە ماڭا قاراپ تۇرىدۇ.
ئارىدىن قانچە ۋاقىت ئۆتكەنلىگىنى بىلمەيمەن. بىر چاغدا ئاتام سۆزلىدى. خۇددى ھايات ۋاقتىدىكىدەكلا سۆزلىدى.
-ئوغلۇم،قەيسەر! مەن سېنىڭدىن رازى،ئاناڭمۇ رازى! سېنىڭ ئىسمىڭنى بىلىپلا قەيسەر قويغان ئېكەنمىز. ئىسمىڭغا يارىشا قەيسەر ژىگىت بولدۇڭ. موشۇ قەيسەرلىگىڭ بىلەن قالغىن؟ كۆپ ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىشنى،ماتەمدە ژۈرۈشنى قوي! ئەندىكى تەغدىرىڭ پەقەت ئۆزەڭگىلا باغلىق. ناھايىتى ساق،ھوشىيار بولغىن؟ ئۆزەڭنى ساقلىغىن؟!
سېنىڭ ھاياتىڭ،تەغدىرىڭ تولىمۇ مۇرەككەپ،تولىمۇ چىگىش. پەقەت ئەقىل بىلەن ئىش قىلىشىڭ كېرەك؟!
سەن دوستلىرىڭغا ئوخشاش ۋەتەن،مىللەت دەپ،كۆپ زىيانكەشلىككە ئۇچىرىدىڭ!
سەن ئۆزەڭنى ئۆز ۋەتىنىڭنىڭ بىر تال تېشى،بىر تال گىياسى،بىر تامچە سۈيى دەپ ھېساپلىغىن؟
سەن بولغۇسى دۆلىتىڭنىڭ بىر تال خىشى بولۇشىڭ ئۈچۈن خىزمەت قىلىشىڭ كېرەك؟!
سەن بىر يوللىرىنى تېپىپ،چەت ئەللەرگە چىقىپ كەت. بۇ ۋەتەندە تۇرۇش ئەندى ساڭا خەتەرلىك!
مېنىڭ بۇ ئېيتقانلىرىمنى قۇلۇغىڭدا مەككەم تۇت،ئوغلۇم؟ بىراق،ھېچ كىمگە ئېيتقۇچى بولما؟ بۇنى بىر ئۆزەڭ بىل،بىر ئاللاھنىڭ ئۆزى بىلسۇن!
ئۇچار گىلەم ئاتام بىلەن ئانامنى ئەرشىدىن قانداق تىزلىك بىلەن ئېلىپ چۈشكەن بولسا،شۇنداق تىزلىك بىلەن ئېلىپ چىقىپ كەتتى...
ئالدىمدىكى تام ئەينەك شۇ زامان يوقالدى...قەبىرنى بىر نەچچە قېتىم ئايلىنىپ چىقتىم. ھېچ قانداق ئىزمۇ يوق. ئاللاھنىڭ بۇ قۇدىرەت-كامالىتىگە ھەيران قالدىم...
ئاتامنىڭ ژۇقۇرىدىكى سۆزلىرى پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا قان تومۇرلىرىم ئارقىلىق ئېقىپ كىرگەندەك بولدىدە،ئۇيقۇلۇق ئادەمنىڭ دەرىيا سۈيىگە باش چۆكۈرۈپ چىققاندا سەگەكلەشكىنىدەك،ئۆزەمنى باشقىچە ھېس قىلىشقا باشلىدىم. مېنىڭدىكى غېرىپ-مىسكىنلىك،بېچارىلىك،زەئىپلىك بىلەن روھى چۈشكۈنلىك بۇلۇتتەك تارقىلىشقا باشلىدى...
قەبىرستانلىقتىن باشقىچە روھ،باشقىچە كەيپىيات بىلەن ئۆيگە كەلدىم.
ئەخمەتژان ئاكا بىلەن زەيتۇنەم ھەدە مېنى ئىللىق چىراي قارىشى ئالدى.
-بېرىپ كەلدىڭىزمۇ،ئۇكام؟-دېدى ئەخمەتژان ئاكا ماڭا سەۋىرلىك تىلىگەچ.
-ھە،ئاتام بىلەن ئانامنىڭ يوقلاپ، قۇرьئان ئوقۇپ كەلدىم.-دېدىم.
-ياخشى بوپتۇ،ئۇكام. مەرھۇملارغا ئەندى پەقەت دۇگالا كېرەك.كۆپ ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىشكە بولمايدۇ.-دېدى ئەخمەتژان ئاكا ۋە سۆزىنى باشقا ياققا بۇرىدى.-ھەدىڭىز تاماق قىلىپ قويغان ئېكەن،بىللە ئىچەيلى دەپ،سىزنىڭ كېلىشىڭىزنى كۈتۈپ ئولتارغان ئېدۇق. ۋاقتىدا كەلگىنىڭىز بەك ياخشى بولدى؟
-سىلەرنى كۈتكۈزۈپ،ئاۋارە قىلىپ قويۇپتىمەندە؟
-ياق،ياق،ھەرگىز ئۇنداق دېمەڭ،ئۇكام.-دېدى زەيتۇنەم ھەدە ئىللىق چىراي كۆرسىتىپ.
-ژۈرۈڭ ئۇكام،ئۆيگە كىرەيلى،ئۆيدىلا ئولتىرايلى؟-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.
-ماقۇل،ئاكا.
بىز قوللىرىمىزنى ژۇيۇپ،ئۆيگە كىردۇق.
زەيتۇنەم ھەدە ئانام رەمىتىگە ئوخشاش تاماققا بەك ئۇستا ئېكەن. ئەژايىپ مېيزىلىك ئەتكەن لەڭمىنىنى ئىشتەي بىلەن يېدىم. كېيىن زەيتۇنەم ھەدە چەينەكتە چاي دەملەپ كىرىپ،بىز بىلەن بىللە ئولتاردى.
-قەيسەر ئۇكام.-دەپ سۆز باشلىدى ئەخمەتژان ئاكا بىر-ئىككى پىيالىدىن چاي ئىچكەچ.-سىز بەك روھى چۈشكۈنلىككە بېرىلىپ كېتىۋاتىسىز. بۇ ئىش بولمايدۇ،ئۇكام؟ سەۋىرلىك ،غەيرەتلىك بولۇش كېرەك. ئاتا-ئانىدىن ئايرىلىش،ئاسان ئىش ئەمەس. بۇنى ھەدىڭىز ئىككىمىز ياخشى چۈشۈنىمىز. سىزگە قاراپ بىزنىڭمۇ ژۈرىگىمىز كۆيۈدۇ،ئېچىشىدۇ. ئامال قانچە،تەغدىرگە تەن بېرىش لازىم،ئۇكام.
-رەخمەت سىلەرگە،ئاكا،ھەدە.-كۆڭلۈم بۇزۇلغاچ،كۆزلىرىمگە لۆممىدە كەلگەن ياشلىرىمنى ئۇلاردىن يوشۇرۇپ يەرگە قاراۋالدىم.
-سىزنىڭ روھى چۈشكۈنلىككە بېرىلىپ،مىسكىن-غېرىپ ژۈرۈشلىرىڭىزنى كۆرسەك،ھەدىڭىز ئىككىمىزمۇ بىر قىسما بولۇپ قالىدېكەنمىز.-دېگەن ئەخمەتژان ئاكا كۆڭلىدىكى گەپنى ئوچۇق ئېيتتى.-مۈمكىن ئۆيىڭىزنى بوشۇتۇپ بېرەيلىمېكىن، دەپمۇ ئويلاۋاتىمىز؟
-ياق،ياق،ئاكا.-ئۇنىڭ بۇ سۆزىدىن چۆچۈپ كەتتىم ۋە كۆڭلۈمدىكى گەپنى ئوچۇق  قىلدىم.-ئۆزەڭلار ياخشى بىلىسىلەر،مېنىڭ تاغامدىن باشقا ژان كۆيەر ھېچ كىمىم يوق. ئاللاھ ھېلىمۇ سىلەرنى ئېيتىپ قويۇپتۇ ماڭا. 
-بىزنى ئۆز قېرىندىشىڭىزدەك كۆرگۈنىڭىزگە رەخمەت،ئۇكام!-دېيىشتى ئەر-ئايال ئىككىسى تەڭلا قولىنى كۆكسىگە قويۇپ ئورۇنلىرىدىن تۇرۇشتى.
-ئاكا،ھەدە،مەن سىلەردىن چەكسىز مىننەتدار.-ھاياژاندىن ئاۋازلىرىم تىترەپ چىقىپ كەتتى.-ئاتام بىلەن ئانامنىڭ ئۆيىنىڭ چىرىغىنى ئۆچۈرمەي ياندۇرۇپ ئولتىرىپسىلەر؟ بۇنىڭدىن ئارتۇق ياخشى،ئۇلۇق ئىش بولامدۇ؟ ئەندى موشۇ قۇتلۇق ئۆيدە  ئاكا-ئۇكىدەك بىللە ياشايلى،مەن شۇنى سىلەردىن سورايمەن؟
-ئەشۇنداق دېگىنىڭىزگە رەخمەت،ئۇكام.
-ماڭا ئەشۇ بىر ئېغىز ئۆيمۇ يېتىدۇ. بۇ كەڭ قورالاردا يالغۇز ئۆزەم نېمە قىلىمەن؟ سىلەر ئۆزەڭلارنى ئىژارىدە ئەمەس،موشۇ قورا-ژاينىڭ ئېگىسىدەك ھىس قىلىپ،مەن يالغۇز ژىتىمنى ئۆز قېرىنداشلىرىڭلاردەك كۆرۈپ ژۈرسەڭلار،مەن رازى،  خوشال!-دېدىم كۆڭلۈمدىكىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئېيتىپ.
-مەن سىزنىڭ ئاتىڭىز ئابلىمىت ئەپەندىمنى ياخشى بىلىمەن. مېنى ئوقۇتقان،مېنىڭ ئۇستازىم. مەرھۇم ئەژايىپ ئادەم ئېدى. ئابلىمىت ئەپەندىمدەك بىلىملىك،بىلىك،سەۋىيەلىك،ھەر ژەھەتتىن يېتىلگەن زىيالى ئادەملەر بۇ غۇلژىڭىزدا ساناقلىقلا،ئۇكام!-دېدى ئەخمەتژان ئاكا مېنىڭ ئويۇمدىمۇ يوق گەپنى قىلىپ.
-مېنىڭ ئاتام سىزنىڭ ئۇستازىڭىز بولغان ئېكەندە؟-خوشاللىغىم قەلبىمدىن ئورغۇپ چىقتى.
-شۇنداق. ئەژايىپ ئۇستازىمنىڭ كەسپىنى ئېگىلەپ،مەنمۇ مائارىپ خىزمەتچىسى بولۇپ قالدىم.
-ئاتام رەمىتى؛ "ئوقۇتقۇچىلىق ئەڭ ئۇلۇق،ئەڭ شەرەپلىك كەسىپ!"دەيدىغان. ئاتام يەنە؛ "مائارىپى تەرەققىي ئەتمىگەن،مائارىپى چۈشكۈنلۈككە ئۇچىرىغان مىللەت،ئۇ زاۋاللىققا يۈزلەنگەن مىللەت. ئۇنداق مىللەتتە پارلاق كېلەچەكمۇ بولمايدۇ. ئاخىرىغا كېلىپ ئۇ،ھەممە نەرسىسىدىن ئايرىلىدۇ. مىللەتنىڭ مەۋژۇتلىغىمۇ يوق بولىدۇ! شۇنىڭ ئۈچۈن بىز،ئۇيغۇرلار ئەڭ ئالدى بىلەن مائارىپىمىزنى تەرەققىي ئەتكۈزۈپ،رىۋاژلاندۇرۇشىمىز كېرەك! خەلقىمىزنىڭ ساۋاتسىزلىغى،نادانلىغى،خۇراپەت پاتقىقىغا پېتىپ ژۈرۈشى بىزنى موشۇ كۈنلەرگە قويغان؟!"دەپ ماڭا كۆپ نەرسىلەرنى سۆزلەتتى.
-ھە،ئابلىمىت ئەپەندىم مىللىتىنى سۆيگەن،ۋەتىنىنى سۆيگەن ئۇلۇق زات ئېدى. سىز ئەشۇنداق ئادەمنىڭ پەرزەنتى بولغانلىغىڭىز بىلەن پەخىرلىنىپ ژۈرۈشىڭىز كېرەك،ئۇكام؟-دەپ مېنىڭ روھىمنى تېخىمۇ كۆتەردى ئەخمەتژان ئاكا.
-سىلەر پاراڭلىشىپ ئولتىرىڭلار.-دەپ زەيتۇنەم ھەدە چىقىپ كەتتى.
-ئەخمەتژان ئاكا،سىز مائارىپ خىزمەتچىسى ئېكەنسىز. شۇنىڭ ئۈچۈن سىزدىن بىر نەرسە سورىساممېكىن؟-دېدىم.
-مەرھەمەت،سوراڭ ئۇكام.
-بۈگۈنكى بىزنىڭ مىللىي مائارىپىمىزنى قايسى دەرىژىدە دەپ ئويلايسىز؟
ئەخمەتژان ئاكا مېنىڭ بۇ سوئالىمغا بىر نەچچە دەقىقە ئويلاندىدە،ئاندىن ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى. مەن ئۇنىڭ بۇ ئېغىر خۇرسىنىشىدىن ئۇنىڭ ئويىدا سىرلىق يوشۇرۇن پىكىرنىڭ موژۇت ئېكەنلىگىنى سەزدىم. شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ ئۇنىڭ ژاۋاۋىنى كۈتتۈم.
-كۆڭلۈم تولمايدۇ.-دېدى ئۇ قىسقىلا.
-مېنىڭ ئۆزەمنىڭ شەخسىي كۆز قارىشىم بويىچە،ئاتام رەمىتى ئېيتقاندەك،مائارىپىمىز زاۋاللىققا يۈزلەندى!... بۇنىڭ ئاقىۋېتىنىڭ نەگە،نېمىلەرگە ئېلىپ كېلىشىنى ئويلىسىڭىز،ئۇ بىر دەھشەت!-دېدىم.
ئەخمەتژان ئاكا ماڭا لاپ ئېتىپ قارىدى. توغرا،توغرا دېگەندەك،بېشىنى لىڭشىتتى.
-ئۇنداق دېيىشىمنىڭ سەۋەۋى،بۈگۈنكى كۈندە بىزنىڭ مىللىي مائارىپىمىز ئەشۇ مەكتەپ ھويلىسىنىڭ ئىچىگىلا سولىنىپ قالدى. ھويلىدىن سىرتقا چىقىشتىن قالدى!-دېدىم مەن ئەينى مۇددىئانى سۆزلەپ.-بىزنىڭ ۋەتىنىمىزنى "شىنژاڭ ئۇيغۇر ئاۋتونوم رايونى"دەپ ئاتىشىدۇ. شۇنداقمۇ؟ شۇنداق! شۇنداق بولغاندىن كېيىن ئۇيغۇر تىلى،ئۇيغۇر يېزىغىنى ژەمىيەتتە نېمىشكە قوللانمايدۇ؟ بۇ تىل،بۇ يېزىق قوللىنىشتىن قالدىغۇ؟ ھەر قانداق بىر ئىدارە-ژەمىيەتكە بارسىڭىز،يېزىقچىلىق ئىشلىرى خەنسۇ يېزىغىدا،خەنسۇ تىلىدا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان. بۇ دېمەك،ئۇيغۇر تىلى،ئۇيغۇر يېزىغى زاۋاللىققا يۈزلەندى دېگەنلىك ئەمەسمۇ؟
-ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭىز،ئۇكام.-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.-بۇلارنىڭ تۈپلۈك مەخسەت-مۇددىئاسى بىزنى مىللىي مائارىپىمىزدىن ئايرىش! بۇ سىياسىتىنى پەيدىن-پەي،قەدەممۇ-قەدەم ژۈرگۈزۈشنى باشلىدى...بۇنىڭ ئاقىۋېتى بىز،ئۇيغۇرلار ئۈچۈن ياخشىلىققا ئېلىپ كەلمەسلىگى مەلۇم!
-دېمەك،ئاتام رەمىتى ئېيتقاندەك،مىللىي مائارىپىدىن ئايرىلغان مىللەت،ئۇ،زاۋالىققا يۈزلەنگەن مىللەت! شۇنداق ئەمەسمۇ؟
-شۇنداق. بۇ ھەقتە ئويلاشنىڭ ئۆزى بىر ئازاپ...
-ئەگەر بىز مائارىپىمىزدىن يەنى تىلىمىز بىلەن يېزىغىمىزدىن ئايرىلساق،ئۇ چاغدا ھەممە نەرسىمىزدىن يەنى مەۋژۇتلۇغىمىزدىنمۇ ئايرىلغان بولمايمىزمۇ؟
-سىز ئاتىڭىزنىڭ ئۆزى بوپسىز،ئۇكام،-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.-سەۋىيەرىڭىزگە،تەپەككۈرىڭىزگە قايىلمەن!
-كۆپ ماختاۋەتتىڭىز. مەن ئالىي مەكتەپ پۈتەرگىنىم يوق. ئالىي مەكتەپلەردە،چەت ئەللەردە ئوقۇش ئارزۇ-ئارمىنىم كۈچلۈك ئېدى. ئامما،ئۇ بەخىتلىك كۈنلەرنى ماڭا نەسىپ قىلمىغان ئېكەن. ئاتامنىڭ ۋاپاتى بىلەن ئۇ ئارزۇ-ئارمانلار كۇمپەي-كۇم بولدى...
-سىز ئالىي مەكتەپ ئوقۇمىسىڭىزمۇ،ئالىي مەكتەپلەرنى تاماملىغانلاردىن ئارتۇغىراق بىلىم-سەۋىيەگە،ئىختىدار،تالانت-قابىلىيەتكە ئېگە ئېكەنلىگىڭىز كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ. سىز تېخى ياش،كېلەچىگىڭىز ئالدىڭىزدا،ئۇكام...
-مېنىڭدە ئەندى نېمە قىلغان كېلەچەك دەيسىز،ئاكا؟..
-ياق،ئۇنداق دەپ ئۈمۈتسىزلىككە بېرىلىشكە ھەرگىز بولمايدۇ.-دېدى ئەخمەتژان ئاكا ئوچۇق پىكىر قىلىشقا ئۆتۈپ.-بۇ روھىي ژاھان-يەر يۈزىدە مەڭگۈلۈك ھېچ نەرسە يوق. ئۆزىڭىز ياخشى بىلىسىز،ژاھاندا قانچىلىگەن قۇدرەتلىك دۆلەتلەر،ئىمپېرىيالەر بولغان. ئۇلار ھازىر قېنى؟ تۈپ يىلتىزى،تەھتى بىلەن يوقالدى. تېخى تۈنۈگۈنلا،پۈتۈن دۇنىياغا مەن غوژا بولۇمەن،دەپ ژار سېلىپ كەلگەن سوۋېت ئىتتىپاقى قېنى؟ ژىگىرمىنچى ئەسىردىكى بۇ قۇدرەتلىك دۆلەتنى،ئىمپېرىيانى گۇمرانلىققا ئۇچرايدۇ،بەربات بولىدۇ دەپ كىم ئويلىغان؟ ئويلاش بۇ ياقتا تۇرسۇن،تەسەۋۋۇر قىلىش مۈمكىن ئەمەس ئېدى...
مەن ئەخمەتژان ئاكىنى تېخىمۇ ياقتۇرۇپ قالدىم. نەچچە كۈندىن بۇ يانقى بۇ كىشىنىڭ ماڭا نىسبەتەن كۆيۈنۈش-مېھرىبانلىغى،كەمتەرىن،ئاق كۆڭۈللىگى،مېنىڭ قايغۇ-ھەسرەتلىرىمگە ھەمنەپەس بولۇپ،ماڭا سەۋىرلىك تىلەپ،ئىرادىلىك بولۇشقا ئۈندەشلىرى مېنىڭدە ئەخمەتژان ئاكىغا نىسبەتەن ئىشەنچ پەيدا قىلىپ كەلگەنلىگىدىن تاشقىرى،ئۇنىڭ ئاتامنىڭ ئوقۇغۇچىسى-شاگىرتى بولغانلىغى ھەم مەرھۇم ئاتام ھەققىدە ئېيتقان ياخشى سۆزلىرى ۋە شۇنداقلا بۈگۈنكى ئوچۇق-يورۇق سۆھبەتلىرىدىن كېيىن مەن قەلبىمدىكىنى ئۇ كىشىگە تۆكۈپ تاشلىدىم. بىر ژىل مابايىنىدا تۈرمىدە تارتقان ئازاپ-ئوقۇبەتلەرنى،ئۇ يەردە ئۆزەم كۆرگەن ۋاقىئەلەرنى،ئىشلارنى بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم. ئەخمەتژان ئاكا مېنىڭ قىسمەت،سەرگۈزەشتلىرىمنى باشتىن ئاخىر شۈپ-شۈك ئولتىرىپ تىڭشىغاچ،تۇرۇپ-تۇرۇپ ئېغىر خۇرسىنىپ قوياتتى.
-سىزنىڭ بېشىڭىزغا كەلگەن بۇ ئېغىر قىسمەتلەر پۈتكۈل ئۇيغۇر خەلقىنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقان پاژىئەدۇر،ئۇكام.-دەپ باشلىدى سۆزىنى ئەخمەتژان ئاكا.-زۇلۇم قانچە ئاشقانسېرى قارشىلىقنىڭ،نارازىلىقنىڭ شۇنچە كۈچۈيىشى،ئۇ تەبىي ھال. بارىندىكى قانلىق ۋاقىئە بىلەن غۇلژىدىكى فېۋرالь ۋاقىئەسى بېكار چىقتى دەمسىز؟...
ئىككى-ئۈچ ئاي ئىلگىرى بىر ئىشلار بىلەن ژەنۇبىي شىنژاڭغا بېرىپ كەلدىم. قەشقەردە بولدۇم. ۋىلايەتنىڭ بىر-ئىككى ناھىيە،يېزىلىرىغا باردىم. خەلىقنىڭ تۇرمۇشى شۇنچىلىك ئېغىر. بېچارە نامرات دېخانلارنىڭ كۆرۈۋاتقان كۈنىنى كۆرسىڭىز، ژېنىڭىز ئېچىيدۇ...تۇرۇۋاتقان ئۆيلىرى كالا،ئېشەكنىڭ ئېغىلىدىن بەتتەر. ئەتراپىدا گاز،نېفتь چىقىۋاتقان تۇرغۇلۇق،نامرات دېخانلار ئوچاققا قوناقنىڭ يىلتىزى بىلەن كالا تېزىگىنى قالايدېكەن. ئۆلچۈك يەرلىرىگە قىلغان دېخانچىلىغى ئائىلىسىنى ئاران-ئاران باقىدېكەن. بېچارە دېخانلار قانچە ئىشلىمىسۇن،تۇرمۇشىنى ئوڭشالماي،تۈزۈك قورا-ژاي سالالماي،ئەڭ قىسقىسى،بىر ئېشىگىنى ئىككى قىلالماي،ئۆلمەسنىڭ كۈنىدە ياشاۋېتىپتۇ.
مېنى ھەيران قالدۇرغىنى ۋە غەزەپلەندۈرگىنى،قەشقەر تەۋەسىدىكى "ھاشار"دەپ ئاتالغان نەرسە! ھەر ژىلى بىر قېتىم دېخانلارنى ھاشارغا مەژبۇرىي تۈردە چىقىرىپ،بىر-ئىككى ئاي بېكارغا ئىشلىتىدېكەن قاراڭ؟ ھاشارغا چىقىشتىن باش تارتقانلار ئوچۇق-ئاشكارە ژازالىنىدېكەن. ژازالانغاندا،قانداق ژازا دېسىڭىز،يەرلىك ئەمەلدارلار تەرىپىدىن تاياق-توقماقنىڭ ئاستىغا ئېلىنىدېكەن. ئاپىرىپ سولاپ قويۇدېكەن،ژەرىمانە تۆلىتىدېكەن. بۇ خىل ژازا تۈرلىرىدىن قورىققان ،بىراق غەزىۋىنى ئىچىگە ژۇتقان دېخانلار ئامالسىزدىن كەتمىنىنى مۈرىسىگە سېلىپ،بىر تال زاغرا نېنىنى بېلىغا باغلاپ،ئېتىزدا ئەتىدىن كەچ كىرگىچە بېكارغا كەتمەن چېپىشقا مەژبۇر ئېكەن. ئۇلار نېمە ئىش قىلىدېكەن دېسىڭىز،ئېرىق-ئۆستەڭ چاپىدېكەن. يەرلىك ئەمەلدارلارنىڭ،باي خىتاي زىمىندارلىرىنىڭ يەرلىرىدە بېكارغا ئىشلەيدېكەن. مانا،كۆردىڭىزمۇ بۇ زوراۋانلىقلارنى؟!
خەلقىمىز شۇنچە كەڭ،باي،گۆھەر زىمىندا ياشاپ تۇرۇپمۇ نېمىشكە گاداي،نامرات؟ ۋەتەننىڭ يەر ئۈستى،يەر ئاستى بايلىقلىرى كېچە-كۈندۈزلەپ خىتاينىڭ ئىچكىرىسىگە توشۇلماقتا. ئادەم بويى بىلەن تەڭ كېلىدىغان،بىر يەرلەردە يەرنىڭ ئاستى بىلەن،بىر يەرلەردە يەرنىڭ ئۈستى بىلەن تارتىلغان نەچچە ترۇبىلار ئارقىلىق بىزنىڭ گاز،نېفتьلىرىمىز خىتاينىڭ ئىچكىرىسىگە ھېساپسىز ئېقىۋاتقانلىغىنى ئۆز كۆزىم بىلەن كۆردىم. بىزنىڭ ۋەتىنىمىزدىن چىقىۋاتقان ئەشۇ گاز،نېفتьئىمىزدىن ئەڭ بولمىغاندا بەش،ئون پروцئېنتنى بىزگە قالدۇرغان بولسا،خەلقىمىز مۇنچىلىك نامراتلاشماتتىدە!...
بىزنىڭ ۋەتىنىمىزدىكى دۇنىياغا مەلۇم قاشتېشىنىڭ باي خىتاي سودىگەرلىرى تەرىپىدىن تالان-تاراژ قىلىنىۋاتقانلىغى،ئىچكىرىگە توختىماي-تىنماي توشۇلۇۋاتقانلىغىنى كۆرگۈنىمدە،ئىچىم كۆيۈپ،ھەسسىنە دەپ كەتتىم. ئامال يوق!
مېنى ئېچىندۇرىدىغان،ئازاپلايدىغان يەنە بىر نەرسە شۇكى،-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى ئەخمەتژان ئاكا،-موشۇ ۋەتەننىڭ تارىخى ئېگىلىرى بىز،ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى كۈندە ئۆز ۋەتىنىمىزدە پەيدىن-پەي ئابروي،ھوقۇقلاردىن ئايرىلىپ، ئىككىنچى سورتلۇق ئاداملەرگە ئايلىنىپ قېلىۋاتقانلىغىمىز...بۇ ئاغىنىلەر ئاخىر بىر كۈنى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزلىرى بىلەن ھېسپلىشىدىغانلىغىنى بىلىپ تۇرسىمۇ،كۆزىنى ژۇمۇۋېلىپ،قىلغۇلۇقنى قىلىۋاتىدۇ. ھازىر بۇلار بىز، ئۇيغۇرلارنى كۆزىگىمۇ ئىلماس،نەزەرىگىمۇ ئالماس بولۇۋالدى. ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا،ئىدارە-ژەمىيەتلەردە ئولتارغۇزۇپ قويۇشقان قوچاق ئەمەلدار ئۇيغۇرلارنىڭ قولىدىن ھېچ ئىش كەلمەس بولدى. چوڭ-كىچىك ھەر قانداق مەسىلىنى پارتكوم شۇژىلىرى بولغان خىتاي ئەمەلدارلىرىسىز ھەل قىلالمايدۇ. ھەم ھوقۇقىمۇ يوق. ئەشۇ ئاكىلىرىنىڭ ئاغىزىغا قاراپ، "ئۇ نېمە دەيدېكىن"دەپ،ئۇنىڭ ئالدىدا قول قوشتۇرۇپ تۇرىشىدۇ.مانا موشۇنداق زوراۋانلىقلار،تەڭسىزلىكلەر،تەڭسىتمەسلىكلەر قاچانغىچە داۋام قىلاركېن؟... 
ئاللاھ بۇيرىسا، بۇ زوراۋانلارنىڭ بىزنىڭمۇ ئاغزىمىزغا قاراپ،قول قوشتۇرۇپ تۇرۇپ سۆزىمىزنى تىڭشايدىغان چاغلار ژىراق ئەمەستۇ؟!...
ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئارىسىدىكى ئىشسىزلار سانىنىڭ بارغانسېرى ئېشىۋاتقانلىغىنى قانداق چۈشۈنۈش مۈمكىن؟ ئالىي مەكتەپ پۈتۈرۈپ كەلگەن ئۇيغۇر ژىگىت-قىزلىرىنىڭ ھازىر خىزمەتكە ئورۇنلىشىشى بەك قىيىن بولۇپ كېتىۋاتىدۇ.
شىنژاڭدا خىتايلاردىن باشقا ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى ئۇيغۇرلارغا قارىغاندا خېلىلا چوڭلىغىنى كۆرۈۋاتىمىز. ئۆز ۋەتىنىدە ھوقۇقسىز قالغان بۇ بېچارە مەزلۇم خەلىق،مەھكۈم مىللەت نېمە قىلىشى كېرەك ئەندى؟-ئەخمەتژان ئاكا بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدىدە،ئاندىن سۆزىنى داۋام قىلدى.-زامان ئۆزگۈرىۋاتىدۇ...زامانغا قاراپ بىز،ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزگۈرىۋاتقىنىغا،ماڭقۇرتلىشىۋاتقىنىغا بەزىدە ھەيران قالىمەن،قاراڭ! 
كۆپ ساندىكى ئادەملەردىن "مىللىي روھ،مىللىي غورۇر دېگەن نېمە؟"دەپ سورىسىڭىز، "ئۇ قانداق نەرسە؟"دەپ ئۆزىڭىزدىن سورىشىدۇ. مانا كۆردىڭىزمۇ،تېخىچىلا غەپلەت ئۇيقۇسىدا ياتقان ئۇنداقلار قوسۇغىنىڭ تويۇپ،كۈنىنىڭ ئۆتۈۋاتقىنىغا رازى بولۇپ،ئىتائەتمەن قۇللار مىسالى ياشاۋاتىدۇ. بىزدىكى ھازىر ئۇمۇملىشىشقا باشلاۋاتقان ئەڭ رەزىل،ئەڭ مۇدھىش نەرسە شۇكى،ئۇ بولسىمۇ مىللىي مۇناپىقلارنىڭ كۆپۈيىۋاتقانلىغى،كىچىكىنە ئەمەل ئۈچۈن،ئازىراق پۇل،مەنپىيەت ئۈچۈن ئادەملەر ۋىژدانىنى سېتىشقا،خائىنلىق قىلىشقا،ئۆز قېرىندىشىنى سېتىشقا ئۆتۈۋاتىدۇ. مەن ئۆزەم بىلىدىغان خېلى-خېلى ئادەملەر ئەنچۋەنتىڭ / دۆلەت خەۋىپسىزلىك ئىدارىسى / ئۈچۈن خىزمەت قىلىۋاتىدۇ. ژەمىيەتتە بولۇۋاتقان ئىشلار بىلەن تۆرت ئادەم ئارىسىدىكى گەپ-سۆزلەر شۇ زامان ئەشۇ ئورۇنغا يېتىدۇ. خىتاي ئەمەلدارلىرى ھازىرقى كۈندە ئۇيغۇرلارنى بىر-بىرسىگە پايلاقچى،تىڭ-تىڭلىغۇچى قىلىپ قويۇشقان. ئاتا-بوۋىلىرىمىز ؛ "سىرتتىكى ياۋدىن ئىچىڭدىكى دۈشمەن،ئىچىڭدىن چىققان ساتقۇن،مۇناپىقلار يامان"دەپ بېكار قاخشىمىغان ئېكەن. شۇنى ھازىر ئۆز كۆزىمىز بىلەن كۆرۈپ ژۈرىۋاتىمىز.-دەپ ئەخمەتژان ئاكا ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدىدە،ئاندىن سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.-بۈگۈنكى كۈندە خەلقىمىزنى غەپلەت ئۇيقىسىدىن ئويغىتىشنىڭ،قەلبىدە مىللىي روھ،مىللىي غورۇر قوزغاشنىڭ قانداق چارىسى،يولى باركېن،بىلمەيمەن؟...
ۋەتەندىكى خەلقىمىزنىڭ سەكسەن پايىزىنى دېخانلار تەشكىل قىلىدۇ.پۈتۈن ھاياتى داۋامىدا ئېتىزدا كەتمەن چېپىپ،ئەشۇ كەتمەننى ئاتىدىن بالىغا مىراس قالدۇرۇپ كېلىۋاتقان دېخان قېرىغاندا،كۈچ-قۇۋىتىدىن قالغاندا،ئۇنى كىم بېقىشى كېرەك؟ بالا-ژاقىسى بولسىغۇ ياخشى،ئەگەر بولمىسىچۇ؟ مەيلى بولسۇن،مەيلى بولمىسۇن،ئۇ دېخاننى ھۆكۈمەت ئۆز غەمخورلۇغىغا ئېلىشى شەرت. ئۇنىڭغا پېنسىيا ئاقچىسى بېرىلىشى لازىم! بۇ دۇنىيانىڭ كۆپلىگەن مەملىكەتلىرىدە بار قانۇن. بىراق،ژۇڭگو دۆلىتىدە--شىنژاڭ ئۇيغۇر ئاۋتونوم رايونىدا ئۇ يوق؟!
كوممۇنىستىك پارتىيانى سۆيگەن،ئۇنىڭغا چىن دىلىدىن بېرىلگەن، "كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ رەھبەرلىگىدە شىنژاڭ گۈللەپ-ياشنىدى،شىنژاڭ خەلقى بەخىت-سائادەتكە ئېرىشتى" دەيدىغان قورچاق ئەمەلدارلار بىلەن ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا ئىشلەپ،پارتىياگە سادىقلىغىنى كۆرسەتكەنلەر پېنسىياگە چىققاندىن كېيىن،ئۆز ئورۇنلىرىغا ئوغۇل-قىزلىرىنى،ئۇرۇق-تۇققانلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇپ،ژۇقۇرى پېنسىيا ئاقچىلىرى بىلەن غەم-قايغۇسىز،پاراۋان ھاياتقا ئېرىشكەن ئەشۇنداق ئادەملەر بىلەن،چوڭ باي،تىژارەتچىلەردىن باشقا ئاۋام خەلىق كوممۇنىستىك پارتىياگە،ژۇڭگو ھۆكۈمىتىگە،ئۇنىڭ سىياسىتىگە تۈپتىن قارىشى! سەۋەپ،ژۇڭگو دۆلىتى،ئۇ دىكتاتور دۆلەت. بۇ دۆلەتتە ئىنسان ھەق-ھوقۇقلىرى دەپسەندە قىلىنماقتا. سۆز ئەركىنلىگى،مەتبۇئات ئەركىنلىگى دېگەن نەرسىلەر تامامەن يوق. دىنىي ئەركىنچىلىكلەر چەكلەنگەن. دېموكراتىيا بوغۇپ تاشلانغان؟!...
ئەخمەتژان ئاكىنىڭ بۇ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ،ئۇنىڭ ھەقىقەتەنمۇ ئۆز ۋەتىنىنى،ئۆز خەلقىنى سۆيۈدىغان ھەقىقىي ۋەتەنپەرۋەر كىشى ئېكەنلىگىگە قايىل بولدۇم.
-بۇ سۆزلەرنى كۆرۈنگەن ئادەمگە ئېيتىشقا بولمايدىغانلىغىنى ئۆزىڭىز ياخشى چۈشۈنىسىز،ئۇكام؟-دېدى بىر چاغدا ئەخمەتژان ئاكا.-ئىچىم تولۇپ كەتكەن ئېكەن،سىزگە ئېيتىپ،كىچىكىنە بولسىمۇ يېنىكلەۋالدىم!
-توغرا ئېيتىسىز،ئاكا.-دېدىم مەن.-بۇنداق سۆز ئۈچۈن،بۇ مەملىكەتتە مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىدۇ ياكى ئېتىپ تاشلايدۇ. بۇنى مەن ياخشى بىلىمەن.
-لېكىن بىز ئۈمۈت بىلەن ياشىشىمىز كېرەك.-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.-ئەركىنلىكنى،ئازاتلىقنى،مۇستەقىللىكنى سوراپ ئالىدىغان نەرسە ئەمەس،ئۇنى كۈرەش يولى بىلەن قولغا كەلتۈرۈشكە بولىدۇ. دۇنىيانىڭ كۆپلىگەن دېموكراتىك ئەللىرىدىكى بىزنىڭ مۇژاھىت ۋەتەنداشلىرىمىز ۋەتەن داۋاسى،مىللەت داۋاسى يولىدا سىياسىي پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بېرىۋاتىدۇ. ئەشۇ ۋەتەنداشلارنىڭ تىرىشچانلىغى ئارقىسىدا ئۇيغۇرستان داۋاسىنىڭ،ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ دۇنىيا سەھنىسىگە چىققىنىغا خوشالمەن؟!..
-سوۋېت ئىتتىپاقى بەربات بولغاندەك،بىر كۈنى خىتاي دۆلىتىمۇ گۇمران بولسا،بىز،ئۇيغۇرلارمۇ تۈركىي تىللىق قېرىنداشلىرىمىزغا ئوخشاش ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزىمىز غوژا بولۇپ،مۇستەقىل دۆلەت بولۇپ ياشايدىغان كۈنلەرگىمۇ يېتەرمىز،ھە، ئاكا؟!-دېدىم بىردىن-بىر ئارزۇ-ئارمىنىمنى ئوچۇق بىلدۈرۈپ.
-ئىنشائاللا،ئۇ كۈنلەر چوقۇم كېلىدۇ،ئۇكام!
سۆھبىتىمىز شۇ يەرگە كەلگەندە،زەيتۇنەم ھەدە كىرىپ كەلدى.
-ھەدىڭىزنىڭ كىرگىنى ياخشى بولدى،ئۇكام.-دەپ سۆھبىتىمىز ماۋزۇسىنى ئۆزگەرتتى ئەخمەتژان ئاكا.-ئەۋۇ نەرسىنى ئېلىڭا؟-دېدى ئايالىغا.زەيتۇنەم ھەدە ساندۇق ئۈستىگە تىزىپ قويغان يوتقان-كۆرپىلەر ئارىسىغا قولىنى تىقىپ،قەغەزگە ئورالغان نەرسىنى ئالدىدە،يولدىشىنىڭ ئالدىغا قويدى.
-قەيسەر،ئۇكام،-دېدى ئەخمەتژان ئاكا.-سىلەرنىڭ بۇ ئۆيدە ئىژارىدا ئولتىرىۋاتقىنىمىزغىمۇ بەش-ئالتە ئاي بولۇپ قالدى.تاغىڭىزنىڭ "ئىژارە ھەققىنى قەيسەر چىققاندا ئۆزىگە بېرەرسىلەر؟" دېگىنىدىن كېيىن،ژىغىپ قويغان ئېدۇق.-دەپ قەغەزگە ئورالغان نەرسىنى قولىغا ئالدى.-مانا،ئۇكام،ئالتە ئايلىق ئىژارە ھەققى،ئېلىڭ؟
كۈتۈلمىگەن بۇ ئىشتىن مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەي قالدىم.
-مېنىڭ يوقلىغىمنى بىلىندۈرمەي،ئاتا-ئانامنىڭ ئۆيىنىڭ چىرىغىنى ئۆچۈرمەي ياندۇرۇپ ئولتارغىنىڭلارغا رەخمەت. مەن بۇ ئاقچىنى ئالمىساممۇ بولاتتى...
-سىزگە ھازىر ئاقچا كېرەك،ئۇكام. كېرەك ژايىڭىزغا ئىشلىتەرسىز؟
-رەخمەت سىلەرگە ئاكا،ھەدە.-دەپ قەغەزگە ئورالغان بولاقنى ئالدىم...
شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ،بۇ سۆزلەرنى قىلىشقاچ،ئەخمەتژان ئاكا شۇنداق دېدى؛
-مانا،ژىگىرمىنچى ئەسىرمۇ تاماملىنىۋاتىدۇ.ژىگىرمە بىرىنچى ئەسىر پۇلۋازلىق دەۋرى بولامدېكىن،دەپ ئويلاۋاتىمەن. سەۋەۋى،ئۇنىڭ دەسلەپكى كۆرۈنۈشلىرى ھازىردىن باشلاپ ياققال بايقىلىۋاتىدۇ. ئۇ قانداق كۆرۈنۈشلەر دېسىڭىز، ژەمىيەتتە دانا-دانىشمەنلەر مۈكچۈيۈپ، باي-بايۋەچچىلەر گېدەرەشكە، ئەقىللىقلار، زىيالى-بىلىكلەر قەدىرسىزلىنىپ، ئاخماق-نادانلار قەدىرلىنىشكە باشلىدى... بۇنىڭ ئاقىۋېتى نەگە ئېلىپ بارىدۇ،بىلمەيمەن؟!...

ۋاڭ جۈن قەسەم يادى

ساقال-بۇرۇتنى ئېلىپ،ژۇيۇنۇپ-تارىنىپ كوچىغا چىقتىم. مەخسەت،تونۇش-بىلىش،دوست-بۇرادەرلەر بىلەن كۆرۈشۈپ،بىرەر ئىش-ئوقەتنىڭ پېشىنى تۇتۇش ئېدى. ئادەملەر كۆپىرەك توپلىشىدىغان ژايلارنى،بازارلارنى ئايلاندىم. ئۇ،بۇلار بىلەن كۆرۈشتۈم. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى مېنىڭ قولغا ئېلىنىپ،تۈرمىگە سولانغانلىغىمنى بىلىشسە،بەزىلەر ئاڭلىماپتۇ. بىر ژىلدىن بۇ يان كۆرۈنمەي قېلىشىمدىن،مېنى تىژارەت بىلەن ئوتتۇرا ئازىياگە چىقىپ كەتكەن ئوخشايدۇ،دەپ ژۈرۈشكەن ئېكەن.
بەزىلەر سورىشىدۇ؛ "سېنى نېمە دەپ قولغا ئالدى؟ قانداق سوئال-سوراق قىلىشتى؟ تۈرمىدە يامان ئۇرۇپ-قىينايدۇ دېيىشى،شۇ راستمېكەن؟ پالانچى،پۇكۇنچىلارنى كۆردىڭمۇ؟ ئۇلارنىڭ ئەھۋالى قانداغىراق،تىرىكمۇ ياكى ئۆلتۈرىۋەتكەنمۇ؟ دېگەن بىلەن سەن ساق چىقىپسەن؟...بۇ گۇيلارنىڭ زۇلۇمى ئېشىپ كېتىۋاتىدۇ!..."
بۇ خىل سوئاللارغا مەن؛ "بىر ژىل تۈرمىدە ياتتىم. مېنىڭدە ھېچ قانداق مەسىلە يوقلىغىنى،بىرەر چوڭ ژىنايەت ئۆتكۈزمىگەنلىگىمنى ئېنىقلاپ،بىلىشكەندىن كېيىن قويۇپ بېرىشتى.تۈرمە دېگىنىڭ ،ئۇ سېنىڭ بازارىڭ ئەمەس پالانچى-پۇكۇنچىلارنى كۆرۈدىغان؟! مانا،مېنى كۆرۈپ تۇرۇپسەن،ھەممە يېرىم ساق،بىر يېرىم بىر نەرسە بولغىنى يوق. سەن سورىغان ئۇرۇپ،قىيناشلارنى كۆرگۈنىم يوق!"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن ژاۋاپ بېرەتتىم،خالاس.
بۇ خىل سوئاللارنى قويۇشقانلارنىڭ مەخسەت،غەرىزى نېمە،ئۇنى بىلىپ،سېزىپ تۇراتتىم. بىراق،ھەممىسىلا ئۇنداق ئەمەس،ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى ئازىراق مەنپىيەت ئۈچۈن ۋىژدانىنى ساتىدىغان،ئاتا-ئانىسىنى ساتىدىغان مۇناپىقلار مېنىڭ ھەر بىر سۆزۈمنى تېگىشلىك ئورۇنلارغا دەررۇ يەتكۈزىدىغانلىغى مەن ئۈچۈن ئوچۇق،ئاشكارە ئېدى. شۇنىڭ ئۈچۈن كەلسە-كەلمەس سۆز قىلىشقا بولماتتى. ھەر بىر سۆزۈڭنى بايقاپ سۆزلىمىسەڭ،بېشىڭغا بالا بولىدۇ.
فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن كېيىن،موشۇ ئۆتكەن بىر ژىلدىن ئارتۇغىراق ۋاقىت ئىچىدە غۇلژا خەلقىنىڭ ژۈرىگى ئىلگەركىدىنمۇ بەتتەر قاتتىق موژۇلۇپ كېتىپتۇ. ئادەملەر كوچا-كويلاردا توپلىشىۋېلىپ،ئوچۇق-يورۇق گەپلىشىدىغان زامانلار تۈگىگەن. ئادەملەر بىر-بىسىگە ئىشەنمەيدىغان،بىر-بىرسىگە گۇمان بىلەن قارايدىغان ۋەزىيەت قېلىپلاشقان. مەن ياخشى تونىيدىغان،يېقىن ئارىلىشىپ ئۆتكەن دوست-بۇرادەرلەرنىڭ بىر قىسمى خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىسىدىكى گۇۋاڭژۇ شەھىرىگە ئوقەت قىلىشقا كەتكەن بولسا،بىر قىسمى خوشنا قازاقستان ھەم قىرغىزستاندا تىژارەت قىلىشىۋاتقان ئوخشايدۇ. سەۋەپ،غۇلژىدا ئىلگەركىدەك چاپ-چاپ بازار،ئىشتىك سودا-سېتىق تۈگۈگەن. چەت ئەللەردىن كېلىپ-كېتىۋاتقان تىژارەتچى-سەياھەتچىلەر غۇلژىغا ئەمەس،ئۈرۈمچىگە قاراپ ئېقىشقا باشلاپتۇ. غۇلژىدىكى چوڭ تىژارەت ئىچكىرىدىن كەلگەن خىتاي سودىگەرلىرىنىڭ قولىغا ئۆتۈپ كېتىشكەن. ئۇيغۇر سودىگەرلىرى بولسا،ئۇششاق-چۈشەك تىژارەت بىلەن ئاران-ئاران تىرىكچىلىگىنى قىلىشىۋېتىپتۇ. 
"نېمە قىلىش كېرەك؟" بۇ سوئال ياغاچقا قېقىلغان مىختەك كاللامغا كىرىۋالدى. بىرەر ئىش،ئوقەتنىڭ پېشىنى تۇتۇش كېرەك! قانداق ئىشنىڭ،قانداق ئوقەتنىڭ؟ مەن يە بىرەر ھۈنەر،كەسىپنىڭ ئېگىسى ئەمەس. قولۇمدا ھېچ قانداق ھۈنىرىممۇ يوق.تۈرمىگە كىرىشتىن ئىلگىرى ھال-ئوقىتى خېلە ياخشى سودىگەر ئاغىنىلەرنىڭ ماللىرىنى ئېلىپ سېتىپ،تاپقان بەش-ئون تەڭگە بىلەن تۇرمۇشىمىزنى قامداپ كەلگەن ئېدىم. بۈگۈن ئۇ ئاغىنىلەرنىڭ بىرسىمۇ يوق. ئۇلارنىڭ ھەممىسى دېگىدەك ئوتتۇرا ئازىيا تەرەپلەردە ئوقەت قىلىشىۋېتىپتۇ.
"ئاللاھ كەچ قويسا قويۇدۇ،ئاچ قويمايدۇ"دەپ بېكار ئېيتمىغان ئېكەن؟!...
بىر ھەپتىگە يېقىن ۋاقتىم بېكارغا ئۆتۈپ كەتتى. ئىش يوق. ماڭا ئوخشاش كۈرمىڭ ياشلار ئىشسىز ژۈرۈشكەن. ئالىي مەكتەپ پۈتۈرىپ كەلگەنلەر ئىش-خىزمەت تاپالماي ساندىلىپ ژۈرگىنىدە، ماڭا ئوخشاش قولىدا دىپلومى يوق نەرسىگە نەنىڭ ئىشى. ھۆكۈمەتنىڭ ئاقچىنى يامان ئەمەس تۆلەيدىغان قارا ئىشلىرىمۇ كەلگۈندى خىتايلاردىن ئاشمايدۇ. ئۇيغۇر ياشلىرىغا كاۋاپچىلىق بىلەن مانتىپەزلىكتىن باشقا ئىش يوق. ئۇ ئىشلارنى قىلىش ئۈچۈنمۇ قولىڭدا ئازدۇ-تولا دەسمايە بولۇشى كېرەك. ئۇنىڭ ئۈچۈن كىچىكىنە بولسىمۇ دۇكان ئېچىشىڭ،شۇ ئىشنىڭ ئۇستىسى دەپ ئاتىلىشىڭ ھاژەت. بىراق، مەندە ئۇنچىلىك دەسمايىنىڭ يوقلىغى بىلەن بىللە مېنىڭ قولۇمدىن گۆش توغراپ،زىققا كاۋاپ ئۆتكۈزۈش،مانتا تۈگۈپ،پۈشۈرۈش ئوخشاش ئىشلار تامامەن كەلمەسلىگىنى ياخشى بىلىمەن. كاۋاپچىلىق بىلەن مانتىپەزلىكنىمۇ كۆرۈنگەن ئادەم كېلىۋېرىدىغان كەسىپ ئەمەستە ئاخىر؟!
نېمە قىلىشىمنى بىلمەي،بېشىمنىڭ ئىچىمۇ قېتىپ،تېشىمۇ قېتىپ،يەكشەنبە كۈنى بىرسى يېتىلىگەندەك،چۈشكە يېقىن خىتاي بازىرىغا بېرىپ قالدىم. بازار ئىچىنى بىرەر سائات ئايلاندىم. بەلكىم،بۇنىڭ ئۆزى، قۇدرىتى ئۇلۇق، ياراتقان ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بولسا كېرەك،بىلمەيمەن. بىر چاغدا، "يېڭى ھايات" تۈرمىسىنىڭ خىتاي كامېرىدا بىللە يېتىپ،مەڭگۈلىك ئاغىنە بولۇپ ئۆتۈشكە ۋەدە،قەسەم قىلىپ دوستلاشقان ۋاڭ جۈن بىلەن چاپمۇ-چاپ ئۇچىرىشىپ قالدىم.
-ھوي،قەيسەرمۇ سەن؟
-ۋاڭ جۈن!...
بىز قۇچاغلىشىپ كۆرۈشتۇق.ئۇ مېنى خېلىگىچە قويۇپ بەرمەي،باغرىغا مەككەم بېسىپ تۇرۇۋالدى.
-قانداق سەن، دوستۇم،ساق-سالامەتمۇ؟-دەپ ئۇ مېنىڭ ئايىغىمدىن بېشىمغىچە بىر قۇر قارىدى.
-ياخشى ئاغىنە،ياخشى. ئۆزەڭچۇ؟-دەپ سورىدىم.
-كۆرۈپ تۇرۇپسەن،مەن ناھايىتى ياخشى!-دەپ ئۇ ئىككى قولىنى كەڭ ئېچىپ،ئۆزىنى،تۇرقى-كۆرۈنۈشىنى نامايىش قىلغۇزغاندەك بولدى. ئۇنىڭ ئايىغىدىكى پاقىراپ تۇرغان ئېسىل تۇفلىيىدىن تارتىپ،ئۈستى-بېشىدىكى چىرايلىق كىيىملىرى،پاقىراپ تۇرغان چاچلىرىغىچە ئۇنىڭ ئەھۋالىنىڭ بەك ياخشى ئېكەنلىگىنى مانا مەن، دەپ كۆرسىتىپ تۇراتتى.
-پاھ،بەيۋەچچە بولۇپ كېتىپسەنغۇ؟-دېدىم چاقچاق ئارىلاش.
-توغرا ئېيتىسەن،دوستۇم. ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭ ھازىر بەيۋەچچە!- ئۇمۇ كۈلدى.
-يارايسەن!
-قاچان چىقتىڭ؟
-بىر ئىككى ھەپتىچە بولۇپ قالدى.
-دېگەن بىلەن ئۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت چىقىپسەن؟- ئۇ قۇلۇغىمغا پىچىرلىدى.
-ھە،شۇنداق.
-ئاناڭنىڭ ئەھۋالى قانداق؟
-ئانامدىن ئايرىلىپ قالدىم!
-نېمە؟-ئۇنىڭ كۆزلىرى بارىنچە ئېچىلدى.
-ھە،ئۆيگە كەلسەم،ئانام يوق!
-ئەييا!-دېدى ئۇ.-قايغۇرىڭغا ئورتاقمەن دوستۇم،يامان بوپتۇ؟ ساڭا چىن ژۈرىگىمدىن تەزىيە بىلدۈرىمەن؟!
-ئاتامدىن ئايرىلغاننى ئاز دېگىنىدەك،مانا ئەندى ئانامدىنمۇ ئايرىلدىم،ئاداش.-ئۆپكەم ئۆرۈلەپ،كۆزلىرىمگە لۆممىدە ياش كەلدى...
-ژۈر دوستۇم،ژۈر. سېنىڭ بىلەن ئۇچراشقىنىمغا خوشالمەن؟!-دەپ ئۇ بىلىگىمدىن تۇتۇپ مېنى باشلىدى.
-نەگە؟-دەپ سورىدىم.
-نەلىگىنى سورىما. ئىككىمىز بۈگۈن بىر مۇڭدىشىمىز؟...
بازارنىڭ سىرتىغا چىقتۇق. ئۇ مېنى يولنىڭ چېتىدە تۇرغان قارا دژىپنىڭ ئالدىغا ئېلىپ كەلدى. يانچۇغىدىن ئاچقۇچنى ئېلىپ،تۆرت بۇژەكلىك كىچىكىنە نەرسىنىڭ ئوتتۇرىدىكى كنوپكىنى بېسىۋېدى،قارا دژىپنىڭ ئالدى-كەينىدىكى چىراقلىرى يېنىپ-ئۆچۈپ سىگنال بەردى.
-بۇ ئارغىماق سېنىڭمۇ؟-دەپ سورىدىم.
-ھە، ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭنىڭ!- ئۇ مەغرۇرلاندى.
-راستلا بەيۋەچچە ئېكەنسەن! سەن ماڭا بۇ توغرىسىدا ئېيتمىغان ئېدىڭغۇ؟
-ئۇ چاغدا ھېچ نەرسەم يوق، بىر يالاڭتۆش ئېدىم.- ئۇ قاقاخلاپ چىرايلىق كۈلدى.
-شۇنچە ئاقچىنى نەدىن تاپتىڭ؟-ھەيران بولدۇم.
-ئولتار ماشىنىغا،دوستۇم؟ ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭنىڭ قانداق ئاقچا تېپىۋاتقانلىغىنى ئېيتىپ بېرىمەن.- ئۇ مېنى ماشىنىغا ئولتىرىشنى تەكلىپ قىلدى.

ۋاڭ جۈن مېنى شەھەردىكى ئەڭ چوڭ رېستورانلارنىڭ بىرسىگە ئېلىپ باردى.
چەتتىكى ئايرىم،خالە بۆلمىگە كىرىپ ئولتاردۇق. ئىككىمىز خىلمۇ-خىل،بىر-بىرسىدىن ئېسىل،لەززەتلىك تائاملار بىلەن غىزالىنىپ،قوساقلىرىمىز راسا تويدى.
-ئەندى مەن ھېكايەمنى ئېيتىپ بېرەي ساڭا،دوستۇم.-دەپ سۆز باشلىدى ۋاڭ جۈن.-سېنى بىز ياتقان كامېرىدىن ئېلىپ چىقىپ كەتكەندىن كېيىن،ئارىدىن ئىككى ئاي ئۆتۈپ،مېنى تۈرمىدىن بوشاتتى. ئىلگەركى ئىش ئورنۇمغا بارسام،ئىشقا قوبۇل قىلىشمىدى. ئىش-ئوقەت يوق. نېمە قىلىشىمنى بىلمەي،ساندىلىپ ژۈردۈم. ئىچكىرىگە،ئاتا-ئانامنىڭ يېنىغا قايتىپ كەتمەكچىمۇ بولدۇم. كېيىن يالتايدىم. ئاتا-ئانامنىڭ ئالدىغا مەن يانچۇغىدا بەش تىيىنى يوق يالاڭتۆش ئەمەس،باي بولۇپ بېرىشىم كېرەك،دېگەن مەخسەتنى قويدۇم. قانداق پۇل تېپىش كېرەك،قانداق باي بولۇش كېرەك؟ بۇنى بىلمەس ئېدىم.
بۇ شىنژاڭدا ئىش-ئوقىتى ياخشى مېڭىپ،باي بولۇۋاتقان ھەمشەھەرلىكلىرىمنى،تونۇش-بىلىشلىرىمنى ئىزدىدىم. ئىزدىگەندىمۇ راسا ئىزدىدىم. ئۈرۈمچىگىمۇ بېرىپ ئىزدىدىم. ھېچ بىرسىنى ئۇچرىتالمىدىم. شۇنچە ھەمشەھەرلىكلىرىم نەگە كەتكەندۇ،دەپ ئويلايمەن. بۇ كۆڭۈل دېگەن ئەژايىپ نەرسېكەن،ئەشۇنداق بىر يېقىنىم باردەك،ئۇنى ئىزدەپ تاپىدىغاندەكلا قىلىپ تۇراتتىم. ئاخىرى ئۇنى موشۇ شەھەرنىڭ ئۆزىدىن تاپتىم. ئۇ كىم دېسەڭ،شاڭخەيلىك  چوڭ بىر لوبەننىڭ قولىدا ئىشلەيدىغان،مەن بىلەن بىر مەكتەپتە بىللە  ئوقۇغان،ياش ۋاقىتلىرىمىزدا بىر-بىرسىمىز بىلەن راسا مۇشلۇشۇپ،كېيىن ئايرىلماس يېقىن دوستلاردىن بولۇپ كېتىشكەن ياڭ لى دېگەن ئاغىنەم.
قارىسام،ئۇ ئىلگەركى ياڭ لى ئەمەس،ئەژايىپ كاتتا بولۇپ كېتىپتۇ،قارا. خىزمىتىمۇ زور ئېكەن. شاڭخەيلىك ئەشۇ باي لوبەننىڭ كاماز-كاماز ماللىرىنى قورغاس چېگارىسى ئارقىلىق ئوتتۇرا ئازىياغا ئەۋەتىشنىڭ مەسьئۇلى ئېكەن. قول ئاستىدا خېلە ئاداملەر ئىشلەيدېكەن.تېپىۋاتقان ئاقچىسىنىڭ سانى يوق.
ئۇ مېنى ياخشى قارىشى ئالدى. مېنىڭ مۈشكۈل ھالىمنى بىلگىنىدىن كېيىن شۇنداق دېدى؛
-ۋاڭ جۈن،سەن خاتىرژەم بول،مەن ساڭا ياردەم قىلىمەن.-دەپ ئۇ ماڭا ھېسداشلىق بىلدۈرگەندىن كېيىن، ئۆز ئويىدىكىنى يوشۇرماي ئوچۇق ئېيتتى.-بىز ئىچكىرىدىن بۇ يەرگە نېمە دەپ چىقتۇق؟ سېنىڭ بىلەن مەن،بىرىنچى نوۋەتتە، كۆپ پۇل تېپىشىمىز كېرەك،چوڭ بايلاردىن بولۇشىمىز كېرەك! شىنژاڭدا بۇنىڭ ئۈچۈن ھەممە مۈمكىنچىلىكلەر،شارائىتلار موژۇت...ساڭا ئېيتسام،ھازىر مېنىڭ ئىشىم بەك زور. پۇلنىمۇ ياخشى تېپىۋاتىمەن. مېنى ئاتام؛ "بالام،شۇنى قۇلىغىڭدا مەككەم تۇت،ئوغۇل بالىغا ئامەت بىر كېلىدۇ. كېيىن ئۇ ئاسانلا كېتىپ قېلىشى مۈمكىن! ئامەت كەلگەن ۋاقتىدا،ئەڭ ئالدى بىلەن قېرىنداشلىرىڭغا،ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭغا،دوست-بۇرادەرلىرىڭگە قول ئۇچىڭنى سۇنۇشىڭنى ،ئۇلارغا ياردەم بېرىپ،ئۇلارنى يۆلىشىڭنى ھەرگىز ئۇنتىما؟ چۈنكى ئۇلار سېنىڭ ياردىمىڭگە،غەمخورلۇغىڭغا مۇھتاژ. بۇ سېنىڭ ئالىيژاناپلىق پەزىلىتىڭ بولىدۇ...بايلىق دېگەن،ئۇ قولنىڭ كىرى؟!..."دەپ تەربىيىلىگەن. ئاتامنىڭ بۇ سۆزلىرى مەن ئۈچۈن قانۇن! شۇنىڭ ئۈچۈن،ۋاڭ جۈن،مەن ساڭا ياردەم قىلىمەن. سەۋەپ،كۆرۈۋاتىمەن،ھازىر سەن مېنىڭ ياردىمىمگە،غەمخورلۇغىمغا مۇھتاژسەن؟ بۇنى مەن ياخشى چۈشۈنىمەن،ياخشى بىلىمەن!-دېدى قارا. مەن  ئاغىنەمنىڭ بۇ سۆزلىرىگە ھەيران قالدىم. شۇندا مەن ئۇنىڭ ياخشىلىغىنى ھېچ قاچاندا ئۇنتۇماسقا قەسەممۇ قىلدىم. ئۇ كۈلۈپ تۇرۇپ؛
-ۋاڭ جۈن،بۈگۈندىن باشلاپ مەن سېنى شىركىتىمىزگە ئىشقا ئالىمەن. سەن مېنىڭ ياردەمچىم ھەم مۇھاپىزەتچىم بولۇسەن. قانداق،بۇ ئىش ياقامدۇ ساڭا؟-دېدى.
مەن خوشال بولۇپ،رەخمىتىمنى ئېيىتتىم. ئۇنىڭغا سادىق دوست،سادىق ئورۇنباسار،سادىق خىزمەتكار بولۇشقا سۆز بەردىم. ئاندىن ئۇ شۇنداق دېدى؛
-بىزدە ھازىر ھوقۇق بار،كۈچ بار،پۇل بار...مۇنداق قولايلىق پەيتتىن پايدىلىنىپ،بىزنىڭ لوبەندەك چوڭ باي بولۇۋېلىشنى ئويلىشىمىز كېرەك؟ مەن سېنىمۇ باي قىلىمەن!...سېنىڭ مېنى تېپىۋالغىنىڭ ياخشى بولدى؟ ئەندى بىللە ئىشلەيمىز. ماڭا ساڭا ئوخشاش ئىشەشلىك ھەمشەھەرلىگىم،ئۇنىڭ ئۈستىگە بالىلىغىمىزدىن بىللە ئۆسكەن ئاغىنەم كېرەك ئېدى؟...ئىككىمىزنىڭ ئۇچرىشىپ قالغىنىمىز بەك ياخشى بولدى. ئىككى-ئۈچ كۈندىن كېيىن،بۇ يەردىكى ئىشلارنى كۆرۈش ئۈچۈن لوبەننىڭ ئۆزى كەلمەكچى. ئۇ كىشى سېنى كۆرۈشى كېرەك. سېنىڭ مۇھاپىزەتچىلىككە ياراش-يارىماسلىق گاڭگۇڭ،نوچىلىغىڭنى بىلىشى كېرەك. بۇ خىزمەتكە قوبۇل قىلىنىشىڭ ئۈچۈن ئۇ كىشىنىڭ ئىمتىھانىدىن ئۆتۈشىڭ لازىم. قانداق،ئىمتىھانغا تەييارمۇسەن؟-دېدى. مەن ئۇنىڭ بۇ سۆزلىرىنىڭ راست ياكى چاقچاق ئېكەنلىگىنى ھە دېگەندە بىلەلمەي قالدىم.
شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن ئىككى-ئۈچ كۈن ئۆتۈپ،لوبەننىڭ ئۆزى كەلدى. كۆرۈشتۇق،سۆھبەتلەشتۇق. ياخشى ئادەم ئېكەن. ياڭ لىنىڭ مېنى ئۆزىگە ياردەمچى ھەم مۇھاپىزەتچى قىلىپ ئىشقا ئالغىنىغا قارشى بولمىدى.
-ياخشى ئىشلىگىن،ھالال ئىشلىگىن.-دېدى ئۇ كىشى.-مەن ئويلايمەن،سەن يامان بالا ئەمەس. ياڭ لى سەن توغرىلىق ماڭا ھەممىنى ئېيتتى. ياڭ لىنىڭ ئىشەنچىسىنى ئاقلىشىڭ كېرەك؟...ياڭ لى مېنىڭ ئەڭ ئىشەنچلىك ياردەمچىم.-دەپ، ياڭ لىنىڭ ئىش بىلەرمەن ژىگىت ئېكەنلىگىنى ماختىدى.
-رەخمەت سىزگە،لوبەن ئەپەندىم. مەن سىلەرگە ئۆلگىچە ساداقەتمەن بولۇمەن. سىلەرنىڭ ئىشەنچىڭلارنى ئاقلاشقا بار كۈچۈم بىلەن خىزمەت قىلىمەن!-دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەرنى قىلدىم.-مانا،شۇنىڭ بىلەن ھاياتىمدىكى داغدام يول ئېچىلدى. ھازىر مەن ئىلگەركى يالاڭتۆش ۋاڭ جۈن ئەمەس،سەن دېگەندەك، بەيۋەچچە ۋاڭ جۈنغا ئايلاندىم!
-يولۇڭ بولغان ئېكەن،ئاغىنە.-دېدىم ئۇنىڭ بۇ قىزىق ھېكايىسىنى ئاڭلىغاچ،ئۇنىڭغا ھەۋەسىم كېلىپ.-شۇنىڭ بىلەن سېنىڭ ئىش،خىزمىتىڭ نېمە؟-دەپ سورىدىم.
-بايا ئېيتقىنىمدەك،بىزنىڭ لوبەن شاڭخەيدىكى ئاتاقلىق بايلارنىڭ بىرسى ئېكەن. قورغاس چېگارىسى ئارقىلىق ئوتتۇرا ئازىياگە،روسسىياگە چىقىۋاتقان خىتاي توۋارلىرىنىڭ خېلە نۇرغۇن قىسمى شۇ كىشىنىڭ قولى ئارقىلىق ئۆتىدۇ. بىزنىڭ شىركەت ئەشۇ توۋارلارنى قورغاس باژخانىسى ئارقىلىق چېگارىدىن ئۆتكۈزۈپ،دېگەن يېرىگە يەتكۈزۈپ بېرىدۇ.ئىش،ۋەزىپە شۇ!-ۋاڭ جۈن سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ،شۇنداق دېدى؛
ئەۋۇ قارا دژىپ ئاغىنەم ياڭ لىنىڭ ماشىنىسى. مەن ئۇنىڭ ياردەمچىسى،ھەم شوفېرى،ھەم مۇھاپىزەتچىسى. ماشىنىنى بەزىدە ئۆزى ھايدايدۇ،بەزىدە مەن ھايدايمەن. ئاقچىنىمۇ مەن رازى بولغىدەك تۆلەيدۇ. ياڭ لى بىلەن ئوتتۇرا ئازىياگە،روسسىياگە شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن بىر نەچچە قېتىم بېرىپ كەلدۇق. ئۇمۇمەن،ئوقىتىم بەك ياخشى كېتىۋاتىدۇ. ھاياتىمدمن رازىمەن،دوستۇم.-دېدى ئۇ مەغرۇرلۇق بىلەن.
-سەن ئۆزەڭ ياخشى بالا،ياخشى ئادەم ئۈچۈن ياخشىلىق ئالدىڭدىن چىقىپتۇ. مەن بۇنىڭدىن بەك خوشال.- كۆڭلۈمدىكىنى ئوچۇق ئېيتتىم.
-رەخمەت ساڭا،دوستۇم.-دېدى ئۇ.-ئەندى ئۆزەڭ توغرىلىق سۆزلە. سەن توغرىلىق بىلگۈم كېلىدۇ؟-ۋاڭ جۈن مېنىڭ مىسكىن،غېرىپ كۆزلىرىمگە،سولغۇن چىرايىمغا تىك باقتى.
-مەن نېمىنى سۆزلەيمەن. سەن تۈرمىدىن چىققاندا يالاڭتۆش بىر نەرسە بولۇپ ژۈرگەن ئېكەنسەن. ھە،مەن بولسام، تۈرمىدىن چىققاندا،ئاتىدىنمۇ ئايرىلغان،ئانىدىنمۇ ئايرىلغان تەنھا ژىتىم،ئىش-ئوقىتى يوق بىر بېچارىمەن!-كۆڭلۈم بۇزۇلۇپ كەتتى. ژىغلاۋېتىشكە ئاز قالدىم. ئىچ-ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىقىشقا باشلىغان ئاچچىق پۇغاننى سىرتقا چىقىرالماي،ئىچىمگە ژۇتتۇم...
-كۆڭلۈڭنى بۇزما،دوستۇم،- ئۇ مېنىڭ ئىككى قولۇمنى ئالقانلىرى ئارىسىغا ئېلىپ مەككەم سىققاچ،مېھرىبانلىق بىلەن پىچىرلىدى.-سەن يالغۇز،تەنھا ئەمەسسەن؟ مەن سېنىڭ ھەقىقىي دوستۇڭ،قىيامەتلىك دوستۇڭ؟! ئىككىمىز ئۇ-بۇ ژايدا ئەمەس،تۈرمىدە،زىنداندا قەسەم ئىچىپ دوست-ئاغىنە بولغانمىز؟ بۇنى مەن ھەرگىز ئۇنتۇمايمەن!-ئۇنىڭ ئاۋازى تىترەپ چىقتى.
-رەخمەت ساڭا،ۋاڭ جۈن. ئۇ قەسەمنى مەنمۇ ئۆلگىچە ئۇنتۇمايمەن. ساڭا ئوخشاش دوست تاپقىنىمغا خوشالمەن؟!
-ھەممە نەرسە تېپىلىدېكەن،-دېدى ئۇ.-لېكىن،ساداقەتلىك دوستلارنى تېپىش ئاسان ئەمەس؟ مەنمۇ ساڭا ئوخشاش ھەقىقىي دوست تاپقىنىمغا رازىمەن! ئۆزەڭ ئويلاپ قارا،سەن ئۇيغۇر،مەن خەنسۇ. ھەر ئىككىمىزنىڭ تىلىمىزمۇ باشقا،دىنىمىزمۇ باشقا،ئۆرپى-ئادەتلىرىمىزمۇ باشقا؟ شۇنداق بولۇپ تۇرغۇلۇق بىز نېمىشكە بىر-بىرسىمىزنى ياخشى كۆرۈپ،بىر-بىرسىمىزنى ياقتۇرۇپ،مەڭگۈلۈك دوست-ئاغىنە بولۇشقا قەسەم ئىچىشتۇق؟ بۇ سوئالغا ئۆزەم ژاۋاپ بېرەي؛مەرھۇم ئاكام ئۇيغۇرنىڭ ئەژايىپ ژىگىتى ئۆركەش بىلەن تولىمۇ يېقىن، دوست-ئاغىنە بولۇپ ئۆتكەنلىكتىن،مەن سىلەرنى،ئۇيغۇرلارنى ياخشى بىلەتتىم. سىلەرنىڭ ئۇزۇن ژىللىق تارىخىڭلاردىن،مەدەنىيىتىڭلاردىن ياخشى خەۋىرىم بار. ئوقۇپ بىلگەنمەن. شۇ سەۋەپلىكتىنمۇ،بىلمەيمەن،سېنى تۈرمە كامېرىغا ئېلىپ كىرگەندە،سېنىڭ كۆزلىرىڭدىن مەرھۇم ئاكامنىڭ دوستى ئۆركەشنى كۆرگەندەك بولدۇم. سەن ماڭا بىردىن يېقىپ قالدىڭ؟...مەن ئويلايمەن،ئىككىمىزنى دوستلاشتۇرغان يەنە بىر نەرسە،ھەر ئىككىمىزنىڭ ئوي-مەخسىتى بىر،كۆزلىگەن نىشانىمىز،ماڭغان يولىمىز بىر!... قانداق دېدىم؟
-مېنىڭ كۆڭلۈمدىكى،ئويۇمدىكى گەپلەرنى قىلىۋاتىسەن،ۋاڭ جۈن؟...
ئارىغا بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىتلىق چۆمدى. ھەر ئىككىمىز ئۆز خىياللىرىمىز بىلەن بەنت ئېدۇق.
بىر چاغدا ۋاڭ جۈن مەندىن سورىدى؛
-ئەندى نېمە ئىش-ئوقەت قىلماقچىسەن؟
-مەنمۇ خۇددى ساڭا ئوخشاش،بىر ھەپتىدىن بۇ يان يېقىنلىرىمنى ئىزدەپ ژۈرىمەن. بىراق،تاپالمايۋاتىمەن. ئاڭلىسام،مەن بىلىدىغان ئەشۇ دوست-بۇرادەرلەرنىڭ ھەممىسى دېگىدەك تىژارەت قىلىش ئۈچۈن ئوتتۇرا ئازىياگە،ئوقەت قىلىش ئۈچۈن گۇۋاڭژۇ تەرەپلەرگە كېتىپتۇ. بۇ غۇلژىدا ئاقچا تېپىش بەك تەسلىشىپ كېتىۋېتىپتۇ، قارا! نېمە ئىش-ئوقەت قىلىشنى بىلمەي،بېشىم قېتىپ ژۈرىدۇ؟
-قەيسەر،بۇ تەرەپتىن سەن خاتىرژەم بول،مەن ساڭا ياردەم قىلىمەن؟!
-مېنى ئىشقا ئالماقچىمۇسەن؟-تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.
-بۈگۈندىن باشلاپ مېنىڭ ياردەمچىم ھەم مۇھاپىزەتچىم بولىسەن؟!-دېدى ۋاڭ جۈن كۈلۈپ.-بىراق،سەن مېنىڭ ۋە باشلىغىم ياڭ لى ئىككىمىزنىڭ ئالدىدا ئىمتىھاندىن ئۆتۈشىڭ كېرەك؟
-قانداق ئىمتىھان ئۇ؟
-ئۇيغۇرچىسىغا باش بىلەن ئۇرۇشتىن،مۇشت بىلەن ئۇرۇشتىن،پاشمان بىلەن ئۇرۇشتىن!- ئۇ قاقاخلاپ كۈلدى.مەنمۇ ئۇنىڭ كۈلكىسىگە قوشۇلدۇم. ھەر ئىككىمىز بىر پەس راھەتلىنىپ كۈلۈۋالدۇق.
-سەن ئەژايىپ ژىگىتسەندە،ۋاڭ جۈن!-دېدىم ژۈرىگىمدىكى گەپنى ئېيتىپ.
 -سەنمۇ ئەژايىپ؟! سېنىڭ ئەژايىپلىگىڭنى،ئېسىڭدىمۇ،سېنى بىزنىڭ كامېرىغا ئېلىپ كىرگەن كۈندىكى "ئىشلاردا" كۆرۈپ،سېنى ياقتۇرۇپ قالغانمەن،دوستۇم؟...
شۇنىڭدىن كېيىن ۋاڭ جۈن ئۆزلىرىنىڭ شىركىتىنىڭ قورغاس باژخانا چېگارىسى يېنىدا ئىشخانا-ئىدارىسىنىڭ،ئۇ يەردە ياتاقخانىسىنىڭمۇ ۋە غۇلژىدىمۇ خۇددى شۇنداق ئىدارىسىنىڭ بارلىغىنى ئېيتتى.
-شەھەردىكى ئىشخانا-ئىدارىمىز ناھايىتى ياخشى ژايدا،كەڭ-تاشا. ئۇ يەردىكى  چوڭ بىر زالنى ياڭ لى تەنتەربىيە مەشغۇلاتلىرىنى ئۆتكۈزۈشكە لايىقلاشتۇرۇپ،ھەممە نەرسىلەرنى ئورۇنلاشتۇرىۋەتكەن. كۆرگەندە ھەيران قالىسەن،تەنتەربىيە ئورنىنىڭ ئۆزى. ياڭ لى بوكس بويىچە تالاي مۇسابىقىلەرگە قاتنىشىپ،چېمپىئون ئاتالغان. سپورتنىڭ بۇ تۈرىنى بەك ياخشى كۆرىدۇ. بوش ۋاقىتلاردا ئۇ ئىككىمىز ئەشۇ زالغا كىرىۋېلىپ،مەشغۇلات ئۆتكۈزۈپ تۇرىمىز. ئۇ زالغا ياڭ لى ئىككىمىزدىن باشقا ھېچ كىم كىرمەيدۇ. كىرىشكە رۇخسەت يوق. ئەندى سەن  كىرىدىغان بولۇسەن؟!...
-شۇنداق ئىشلار بارمۇ تېخى؟-ھەيران بولدىم.
-ئادەمگە ئامەت كەلسە، قوشلاپ كېلىدېكەن،-دېدى ۋاڭ جۈن.-ئەگەر ئامەت كەتسە،چاپلىشىپ،ئېسىلىۋېلىپمۇ تۇتۇپ تۇرالمايدېكەنسەن؟ ياڭ لى ئاغىنەمنىڭ ئارقىسىدا ماڭىمۇ ئامەت كېلىۋاتىدۇ،دوستۇم. يېتەرلىك ئاقچا تېپىۋاتىمەن. ياڭ لىنىڭ ئېيتىشىچە،شىنژاڭدا ئاقچا تېپىش،تېز باي بولۇشقا ئاسان ئېكەن. ياڭ لىنىڭ پلانلىرى چوڭ. ئۇ ئۈرۈمچىدە بەش يۇلتۇزلۇق مېھمانخانا،رېستوران سالدۇرماقچى بولۇۋاتىدۇ. شىنژاڭنىڭ بىر نەچچە شەھەرلىرىدە چوڭ زاۋۇت،كارخانىلارنى قۇرماقچى...ئامانچىلىق بولسا،ئىككىمىزمۇ خېلە ئىشلارنى قىلىمىز تېخى؟...
-ئېيتقىنىڭ كەلسۇن،ئاغىنە!
شۇندا مەن،نەچچە كۈندىن بۇ يان غولۇمنى ئىنتايىن ئېغىر ژۈكتەك بېسىپ كېلىۋاتقان غەم-غۇسسىنى ئېرغىتىپ تاشلاۋەتكەندەك،ئۆزەمنى يېپ-يېنىك سەزدىم. نەچچە كۈندىن بۇ يانقى ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىشلەرنى تامامەن ئۇنتىدىم. مەن ئۈچۈن شۇ كۈنلەردە قاراڭغۇ،زۇلمەتلىك بۇ دۇنىيا بۆلەكچىلا يورۇپ كەتكەندەك،مەنا-مەزمۇنسىز،غەم-قايغۇغا تولغان بۇ ھايات ئەژايىپ گۆزەل،قىزىق،راھەت-لەززەتلىك بىلىنىشكە باشلىدى...
بۇ كۈنى ۋاڭ جۈن ئاغىنەم بىلەن ئۇزاقتىن-ئۇزاق سۆھبەتلىشىپ ئولتاردۇق. كېيىن ئۇ،ئۆزىنىڭ بىر ئاز ئىشلىرىنىڭ بار ئېكەنلىگىنى،شۇ ئىشلارنى پۈتۈرىشى كېرەكلىگىنى ئېيتىپ،مېنى ماشىنىسى بىلەن ئۆيگە ئاپىرىپ قويدى. ئەتە ئەتىگەندە كېلىپ ئېلىپ كېتىدىغانلىغىنى ۋە مېنىڭ ئەتىدىن باشلاپ ئىشقا چىقىدىغانلىغىمنى ئېيتتى...

ئەتىسى ئەتىگەندە ۋاڭ جۈن ماشىنىسى بىلەن كېلىپ،مېنى ئېلىپ كەتتى. يول بويى ئۇ ماڭا،مەن توغرىلىق ھەممىنى باشلىق ئاغىنىسى ياڭ لىغا ئېيتقانلىغىنى،باشلىق ئۇنىڭ تەكلىۋىنى رازىمەنلىك بىلەن قوبۇل قىلغانلىغىنى ئېيتىپ،مېنى خاتىرژەم ۋە خوشال قىلغان ئېدى.
ۋاڭ جۈن مېنى باشلىقنىڭ كابىنېتىغا ئېلىپ كىردى. ژۇقۇرىدىكى ئۈستەلدە نېمىدۇ بىر نەرسىلەرنى يېزىپ ئولتارغان كۆز ئەينەكلىك،بوينىغا گالستۇك تاقىغان،ئۈستىگە ئاق كۆينەك،قارا كوستيۇم كىيگەن،ئۈزلىرى پاقىراپ تۇرغان ژىگىت بىزنى كۆرۈشى بىلەن ئورنىدىن تۇردىدە،بىزگە قاراپ ماڭدى.
قول قىسىشىپ كۆرۈشۈپ،سالاملاشتۇق. ئۇ ئارقىسىغا بىر-ئىككى قەدەم داژىپ،مېنىڭ ئېگىز بويلۇق قەددى-قامىتىمگە،ئايىغىمدىن بېشىمغىچە بىر قاراپ چىقتىدە؛
-قەيسەر دېگەن گاڭگۇڭ،نوچى ئاغىنەڭ موشۇمۇ؟-دېدى يېنىمدا تۇرغان ۋاڭ جۈنغا قاراپ.
-ھە،دەل ئۆزى!-دېدى ۋاڭ جۈن كۈلۈپ.
-تۇرقىغا قارىغاندا،كۆزلىرىگە قارىغاندا ھەقىقىي گاڭگۇڭ،نوچىلىغى چىقىپ تۇرىدۇ.-دېگەن ئۇ، ۋە ئاندىن ۋاڭ جۈننى ئىشارە قىلىپ.-بۇ ژىگىت بىزنىڭ گاڭگۇڭ،نوچىمىز!-دېدى.
-شۇنىڭ ئۈچۈن مەن ۋاڭ جۈن بىلەن كوچىدا ئەمەس،تۈرمىدە قەسەم ئىچىپ،بىز دوست بولۇشقان!-دېدىم.
-بىلىمەن،-دېدى ئۇ.-ئۇيغۇر بىلەن خەنسۇنىڭ بۇ گاڭگۇڭ،نوچىلىرى بىر سېلىشىپ كۆرسە دەيمەن؟
-مەن ئاغىنەم بىلەن ھېچ قاچاندا سېلىشمايمەن. بىز، ۋاڭ جۈن ئىككىمىز بىر بولۇپ،ھەر قاندىغى بىلەن سېلىشىمىز!...
-ھا،ھا،ھا!-دەپ كۈلدى ياڭ لى. بىزمۇ ئۇنىڭ كۈلكىسىگە قوشۇلدۇق...
-سەن توغرىلىق مەن ۋاڭ جۈندىن ھەممىنى ئاڭلىدىم.
-مەنمۇ سەن توغرىلىق ۋاڭ جۈندىن ھەممىنى بىلىپ،سېنىڭ قانداق ئادەم ئېكەنلىگىڭنى ئۇقتۇم؟ ساڭا ئوخشاش ۋاپادار،ساداقەتلىك دوستى بار ۋاڭ جۈنغا ھەۋەسىم كەلدى...سەن ھەقىقىي دوستلۇققا ياراپسەن؟ ساڭا ئوخشاش ژىگىت بىلەن دوست-ئاغىنە بولغانغا نېمە يەتسۇن؟-دېدىم ھەق گەپنى ئېيتىپ.
-دوست-ئاغىنە دېگەن كۈندە بولمىسمۇ،كۈنىدە بىر-بىرسىگە كېرەكلىگىنى ھەرگىز ئۇنتۇماسلىغى كېرەك،دەپ ئويلايمەن. قولدىن كېلىپ تۇرغان پەيىتتە دوست-ئاغىنىلەر بىر-بىرسىگە يار-يۆلەكتە،ياردەمدە بولۇپ تۇرۇشى شەرت! ئاتام مېنى شۇنداق تەربىيىلىگەن؟
-بۇنىڭدىن خەۋىرىم بار. سېنىڭ ئاتاڭ ئەژايىپ ئىنسان ئېكەن؟... مېنىڭ مەرھۇم ئاتاممۇ ھاياتقا خۇددى سېنىڭ ئاتاڭغا ئوخشاش قاراتتى. ئاتام ھايات بولغان بولسا،مەن بۇ ئېغىر كۈنلەرگە قالماس ئېدىم؟!...
-خاپا بولما،قەيسەر،-دەپ ياڭ لى قولىنى مۈرەمگە قويدى.-بۇ ھاياتتا ئۆلمەيدىغان ھېچ كىم يوق. ھەممىنىڭ ئاتىسىمۇ ئۆلىدۇ،ئانىسىمۇ ئۆلىدۇ. بىرلىرى بۇرۇن ئۆلىدۇ،بىرلىرى كېيىن ئۆلىدۇ. بۇ ھاياتنىڭ قانۇنى شۇنداق!
-توغرا ئېيتىسەن،ئۇنى مەن چۈشۈنىمەن.-دېدىم ئۇنىڭ ماڭا ھىسداشلىق بىلدۈرۈۋاتقىنىدىن رازى بولۇپ.
-سەن مەن ئويلىغاندىنمۇ ئارتۇق ژىگىت ئېكەنسەن،-دېدى ئۇ.-ۋاڭ جۈن قانداق ئادەم بىلەن دوست-ئاغىنە بولۇشنى بىلىدىغان ژىگىت ئېكەنلىگىگە بۈگۈن قايىل بولدۇم.-دەپ بىزنىڭ سۆزلىرىمىزنى بۆلمەي،ئارىلاشماي ژىم-ژىت تۇرغان ۋاڭ جۈنغا قاراپ قويدىدە،ئاندىن شۇنداق دېدى.-دېمەك،ۋاڭ جۈن ئاغىنەمنىڭ ئاغىنىسى،ئۇ مېنىڭمۇ ئاغىنەم؟!
-مېنىڭ ئويۇممۇ شۇ. قىيامەتلىك ئاغىنەمنىڭ ئاغىنىسى،ئۇ مېنىڭ ئاغىنەم؟!-دېدىم.
-قېنى ئەندى ھەقىقىي دوستلارچە كۆرۈشەيلى؟-دەپ ياڭ لى قۇچۇغىنى كەڭ ئاچتى.
ئىككىمىز قەدىناس دوستلاردەك قاتتىق قۇچاغلاشتۇق...ۋاڭ جۈن بىر-بىرسىمىزنى بىر كۆرۈشتىلا ياقتۇرۇپ قالغان ئۇ ئىككىمىزنىڭ بۇ خىلدىكى ئوچۇق-يورۇق سۆزلىرىمىزدىن بەك رازى بولغاندەك،كۈلۈمسىرەپ تۇراتتى.
-قېنى ئاغىنىلەر،ئولتىرىڭلار؟-دەپ ياڭ لى بىزنى ئولتىرىشقا تەكلىپ قىلدى.
بىز دىۋان،كرېسلودىن ئورۇن ئالدۇق.
-قەيسەر،سەن خەنسۇچىنى بەك ياخشى سۆزلەيدېكەنسەن؟-دەپ سۆز باشلىدى ياڭ لى.
-ئوتتۇرا مەكتەپنى ئۇيغۇرچە پۈتۈرگەن بولساممۇ،خەنسۇ تىلىنى ياخشى ئوقۇغانمەن.
-خەنسۇچىدىن باشقا يەنە قانداق تىل بىلىسەن؟
-رۇس تىلىنى،ئىنگلىز تىلىنى ئانچا-مۇنچە بىلىمەن،دېگەندەك ئەمەس. ھەر ھالدا رۇسلار بىلەن سۆزلەشسەم،مەخسىتىمنى چۈشەندۈرەلەيمەن. ئىنگلىز تىلىدا ئۇنچىلىك ئەمەس. ئوقۇش كېرەك ئېدى. بىراق،ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش ئىمكانىيىتى بولمىدى.
-توغرا ئېيتىسەن،ئوقۇش كېرەك. ئوقۇغانغا، كۆپ تىل بىلگەنگە نېمە يەتسۇن؟ مەن ئالىي مەكتەپ پۈتۈردىم،خالاس.
-بەك ياخشى ئېكەن. دېمەك،سەن ئالىي بىلىملىك زىيالى-كادر. بىز،ۋاڭ جۈن ئىككىمىزگە ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش نېسىپ قىلمىغان ئېكەن.
-ھازىر بولسىمۇ ئوقۇساڭلار كەچ ئەمەس؟
-ۋاقتى ئۆتتى. بىز ئۇيغۇرلاردا "تۆمۈرنى قىزىغىدا سوق"دېگەن ماقال بار. ئەشۇ قىزىق تۆمۈر سوۋۇپ كەتتى ھازىر!-دېدىم.
-ئوقۇشنىڭ ئەرتە،كېچى بولمايدۇ،ئاغىنىلەر؟!
-سەن ئېيتقاندەك،ئوقۇغانغا،بىلىملىك بولغانغا نېمە يەتسۇن دەيسەن؟ بىز ئۇيغۇرلاردىكى "مۇشتۇمى زور ئوننى يەڭسە،بىلىمى زور مىڭنى يېڭەر"دېگەن سۆز بېكار ئېيتىلمىغاندە؟
-ھە،شۇنىڭ ئۈچۈن ئوقۇش كېرەك،كۆپ تىل بىلىش كېرەك؟-دېدى ئۇ سۆزىنى تەكرارلاپ.
-ئۆزەڭ قانچە تىل بىلىسەن؟-سورىدىم ئۇنىڭدىن.
-ئىنگىلىزچىنى سەن رۇسچىنى بىلگەندەكلا بىلىمەن.
-ئۇيغۇر تىلىنىچۇ؟
-ياق،بىلمەيمەن. ئۇيغۇر تىلىنى ئۈگۈنىشنى خالايمەن.
-بىز سىلەرنىڭ تىلىڭلارنى بىلگەندىن كېيىن،سىلەرمۇ بىزنىڭ تىلنى ئۈگۈنىشىڭلار كېرەك؟
-توغرا،بىلىش كېرەك. ئەندى سەن،بۇ ئىككى ئاغىنەڭگە ئۇيغۇرچىنى ئۈگۈتىدىغان بولۇسەن! قانداق دېدىم؟-دەپ ۋاڭ جۈنغا قارىدى. ۋاڭ جۈن مېنىڭ باشلىق بىلەن بىردىنلا چىقىشىپ كەتكەنلىگىمدىن خوشال بولغاچ،كۈلۈمسىرەپ بېشىنى لىڭشىتتى.
-ژېنىم بىلەن.-دېدىم مەن ئۇنىڭ بۇ خىل ئوچۇق-يورۇق سۆھبەتلىرىدىن رازى بولۇپ...

شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ھاياتىمدىكى ياخشى كۈنلەر باشلاندى.
ئۇلار مېنى ئۆز شىركىتىگە شۇ كۈنىلا ئىشقا ئالغان ئېدى.
ئىشقىمۇ خېلە ئۇبدان ئۈگۈنىپ،بۇ ئىشنىڭ قىر-سىرلىرىنى تېزلا ئۆزلەشتۈرۈۋالدىم. شىركەتتىكى ئەللىك ياشلار ئەتراپىدىكى ئاتۇشلۇق تۇداخۇن ئىسىملىك كىشى ئوتتۇرا ئازىيا ژۇمھۇرىيەتلىرىگە يۆتكەيدىغان ماللارغا مەسьئۇل كىشىلەرنىڭ بىرسى ئېكەن. ئۆز ئىشىغا بەك پىشىق،قولىدىن خېلە ئىشلار كېلىدىغان ئوچۇق-يورۇق،خۇش-چاقچاق تۇداخۇن ئاكا بىلەن تېزلا چىقىشىپ،ئاكا-ئۇكا بولۇپ كېتىشتۇق. ئۇ كىشى مېنى ئۆزىگە ياردەمچى قىلىپ ئېلىۋالدى. كۆپ ئىشلارنى ئۈگەتتى. تۇداخۇن ئاكا خەنسۇ تىلىنى يامان ئەمەس بىلەتتى. لېكىن، يېزىقچىلىق ئىشلىرىدا سەل كامىراق ئېكەن. مېنىڭ خەنسۇ تىل،يېزىغىنى مۇكەممەل بىلىشىم تۇداخۇن ئاكىنىڭ ئىشلىرىنى خېلىلا يېنىكلەشتۈرۈپ قويغان ئېدى.
ئارىدىن ئالتە-يەتتە ئايغا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى. بىر ئاز پۇللۇقمۇ بولۇپ قالدىم. بۇ ۋاقىت ئىچىدە باشلىغىمىز ياڭ لى بىلەن،ئىككىنچى قېتىم ۋاڭ جۈن ھەم تۇداخۇن ئاكا بىلەن ئوتتۇرا ئازىيا ژۇمھۇرىيەتلىرىگە بېرىپ كەلدىم. ئۇ ژايلاردىكى شىركەتلەر ھەم باي تىژارەتچىلەر بىلەن شەرتنامىلار تۈزۈپ كېلىشتۇق. ئىشلىرىمىز ناھايىتى ياخشى ماڭدى. قورغاستىن بېسىلغان،غۇلژىدىن بېسىلغان،ئۈرۈمچىدىن بېسىلغان،خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىكى زاۋۇت-فابرىكىلاردىن بېسىلغان ماللارنىڭ كۆپ قىسمى بىزنىڭ شىركەت ئارقىلىق چېگارىدىن ئۆتۈپ،تېگىشلىك ژايلارغا يەتكۈزۈلۈپ تۇراتتى.
مەن ئىشىمدىن بەك رازى،ئۆزەم خاتىرژەم ئېدىم.
بىراق،بۇ خاتىرژەملىك ئۇزاققا سوزۇلمىدى.
ئاخىرقى ۋاقىتلاردا تولىمۇ يامان،دەھشەتلىك چۈشلەرنى كۆرۈدىغان بولدۇم. چۈشلىرىمدىن ئۆزەم قورقۇمەن...تۈرمىلەردىكى سوئال-سوراق،قىيناپ-ئازاپلاشلار كۆز ئالدىمدىن كەتمەيدۇ. تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن،ئاتام بىلەن ئانامنىڭ قەبرىگە بارغىنىمدا،كۆز ئالدىمدا پەيدا بولغان ئاتام بىلەن ئانام،ۋە شۇندا ئاتامنىڭ ئېيتقان سۆزلىرى قايتىدىن غايىپتىن كەلگەندەك بولاتتى؛
-ئوغلۇم قەيسەر،سېنىڭ ھاياتىڭ،تەغدىرىڭ تولىمۇ مۇرەككەپ،تولىمۇ چىگىش. پەقەت ئەقىل بىلەن ئىش قىلىشىڭ كېرەك؟!
-سەن بىر ئامالىنى،يولىنى تېپىپ،چەت ئەلگە چىقىپ كەت. بۇ يەردە تۇرۇش ئەندى ساڭا خەتەرلىك!...
ئاتامنىڭ بۇ سۆزلىرى ئاخىرقى ۋاقىتلاردا ھەر كۈنى دېگىدەك قۇلىغىم تۈۋىدە قوڭغۇراقتەك ژىرىڭلىغىنى ژىرىڭلىغان. 
شۇنىڭ بىلەن كېچىسى ئۇيقام،كۈندۈزى ئارامىم يوقالدى. كەيپىياتىم يوق. ئۆزەمدىن ئۆزەم شۈپ- شۈك بولۇپ كەتتىم. ئويلىماسقا قانچە ھەرىكەت قىلساممۇ،دەھشەتلىك ئوي-خىياللار قۇيۇنلۇق قارا بوران بولۇپ بېسىپ كېلىدۇدە،ئەشۇ بوران ئىچىدىكى قۇيۇن مېنى ئۆز قوينىغا ئېلىپ،قاياقلارغىدۇ ئۇچۇرۇپ ئېلىپ كېتىدۇ. ئېگىز غارنىڭ چوققىسىغا ئېلىپ چىقىپ،تاشلاۋېتىدۇ. غارنىڭ تۈۋىگە يەتكىچە ئۆزەم تاشتىن-تاشقا ئۇرۇلۇپ،پۈتۈن ئۇستىخانلىرىم كۇكۇم تارقان بولۇپ،نابۇت بولىمەن...بۇنىڭدىن قورقۇپ، چۆچۈپ كېتىمەن. ئەشۇ دەھشەتلىك قارا كۈنلەر بۈگۈنمۇ،ئەتىمۇ بېشىمغا كېلىدىغاندەكلا،ساقچىلار قوللىرىمغا كويزا سېلىپ،مېنى يەنە قايتىدىن ئەشۇ تۈرمىگە،ئەشۇ دوزاقلارغا ئاپىرىپ تاشلايدىغاندەكلا قىلىپ تۇراتتى. شۇڭا نېمە قىلىشىمنى،بۇ دەھشەتلىك چۈشلىرىمنى كىمگە ئېيتىشنى بىلمەي،تەغدىرىمدىن قورقاتتىم.
-نېمە بولدۇڭ،قەيسەر؟-دېدى بىر كۈنى تۇداخۇن ئاكا كۆزلىرىمگە تىك باققان ھالدا.
-ھېچ نەرسە بولغىنىم يوق،ئاكا،-دېدىم سىر بەرمەسكە تىرىشىپ.
-بايقايمەن،بىر نەچچە كۈندىن بۇ يان كەيپىياتىڭ يوق. يە بىر يېرىڭ ئاغىرىۋاتامدۇ؟
-سىزگە شۇنداق تۇيۇلۇۋاتقان بولسا كېرەك. ھېچ يېرىم ئاغىرغىنى يوق.
-ياق،سەن ئىلگەركى قەيسەر ئەمەس،باشقىچە بولۇپ قېلىۋاتىسەن. بىر دەردىڭ باردەك كۆرۈنىدۇ؟ نېمە دەردىڭ بار،ئېيت ماڭا؟ قولۇمدىن كەلگەن ياردىمىمنى ساڭا ئوخشاش ئىنىمدىن ئايىمايمەن؟!
-دەردىم بولسا،سىزگە ئېيتماي كىمگە ئېيتىمەن،تۇداخۇن،ئاكا. سىزنى مەن بىر قوساقتىن چىققان ئاكامدەك كۆرۈمەن،-دېدىم.
-بوپتۇ،بۈگۈن ئېيتمىساڭ ئەتە،ئەتە بولمىسا ئىندىن،بەرىبىر بىر كۈنى ئېيتىسەن؟-دەپ تۇداخۇن ئاكام غولۇمغا قېقىپ قويدى.
تۇداخۇن ئاكام ھەق گەپنى قىلغان ئېدى. بۇ كىشى بىلەن ئىككىمىز بەك يېقىن،سىرداش-مۇڭداش بولۇپ كەتكەن ئېدۇق. سەۋەپ،تۇداخۇن ئاكام كۆپنى كۆرگەن،بېشىدىن ھاياتنىڭ ئىسسىق-سوغىنى كۆپ ئۆتكۈزگەن بىلىملىك،سەۋىيەلىك،ۋەتەرپەرۋەر كىشى ئېدى. ئۇنىڭ بوۋىسىنى ژاللات شىڭ-شىسەي تۈرمىدە قىيناپ ئۆلتۈرگەن بولسا،ئاتىسىنىمۇ ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىست خىتايلىرى تۈرمىدە ۋەشىلىك بىلەن ئۆلتۈرگەن ئېكەن. غۇلژىدىكى ئاكىسىنىڭ چوڭ ئوغلى فېۋرالь ۋاقىئەسى كۈنى قالايمىقانچىلىقنىڭ  ئىچىگە كىرىپ قېلىپ،ساقچىلارنىڭ،ھەربىيلەرنىڭ تاياق-توقمىغى ئاستىدا ئۆلگەن ئېكەن. بوۋىسى بىلەن ئاتىسى ۋەتەننىڭ ئازاتلىغى،مۇستەقىللىگى يولىدىكى كۈرەشتە شېھىت بولغان بولسا،ئاكىسىنىڭ ئوغلى ناھەقتىن-ناھەق قۇربان بولغان...شۇڭا مەن بۇلارنى ياخشى بىلگەنلىگىمدىن،ئۇ كىشىگە ئىشىنىدىغانلىغىمنى،ئۇنىڭدىن سىر يوشۇرماسلىغىمنى تۇداخۇن ئاكام ئۇبدان بىلگىنى ئۈچۈن شۇنداق دېگەن ئېدى.
ئارىدىن بىر نەچچە كۈن ئۆتتى.
"بۈگۈن كەچتە ھەممىنى تۇداخۇن ئاكامغا ئېيتىمەن. ئۇنىڭدىن مەسلىھەت،يول-يورۇق سورايمەن. چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشىمنى تۇداخۇن ئاكام ئارقىلىق قىلىش قىيىن ئەمەستەك كۆرۈنىدۇ؟..."دېگەن قارارغا كېلىپ،كۈننىڭ كەچ كىرىشىنى كۈتۈپ ژۈرگىنىمدە،ۋاڭ جۈن يېنىمغا كەلدى؛
-قەيسەر،ژۈر دوستۇم،سېنىڭ بىلەن پاراڭلىشىدىغان ئازىراق ئىش بار؟-دەپ مېنى بىز بەدەن چېنىقتۇرىدىغان،سپورتنىڭ ھەر خىل تۈرلىرى بىلەن مەشغۇلات ئۆتكۈزۈپ تۇرىدىغان زالغا ئېلىپ كىردى. ئىشىكنى ئىچىدىن ئىلىۋالدى.
ئىككىمىز بىر-بىرسىمىزگە قارىمۇ-قارىشى ئولتاردۇق. مەن ئۇنىڭ ئىشىكنى ئىچىدىن ئىلىۋالغىنىدىن ئەنسىرەپ،تەشۋىشلىنىشكە باشلىدىم.
-تىنچلىقتۇ؟ بىرەر مەسىلە بولمىغاندۇ؟-دەپ سورىدىم.
-تىنچلىق. ھېچ مەسىلە يوق،-دېدى ۋاڭ جۈن.-مەن تۇداخۇن ئاكىدىن ئاڭلىدىم...ساڭا نېمە بولدى؟...
يېنىك نەپەس ئالدىم. مېنىڭ روھى كەيپىياتىم ھەققىدە تۇداخۇن ئاكىنىڭ  ئۇنىڭغا ئېيتقىنىنى شۇ زامان بىلدىم.
-نەچچە كۈندىن بېرى بۇ ئىش توغرىلىق مەن ئۆزەممۇ ساڭا ئېيتاي،سەندىن مەسلىھەت،يول-يورۇق سوراي، دەپ ژۈرگەن ئېدىم،-دېدىم.
-نەچچە كۈندىن بۇ يان نېمىشكە ئېيتمىدىڭ؟ مەندىن يوشۇرىدىغان قانداق سىرىڭ بار؟-سۆزىمنى بۆلۈۋەتتى ئۇ.
-ۋاڭ جۈن ،دوستۇم. مەن سەندىن نېمىنى يوشۇرۇشىم مۈمكىن؟
-يوشۇرۇۋاتىسەنغۇ مانا؟...-خاپا بولغاندەك بولدى ئۇ.
مەن، كېچە-كۈندۈز ئارامىمنى يوقاتقان،مېنى ھەر خىل ئازاپلىق ئوي-خىياللارغا سېلىۋاتقان بىر-بىرسىدىن دەھشەتلىك چۈشلىرىمنى ئۇنىڭغا بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم.
-ئاخىرقى قېتىم كۆرگەن چۈشۈمدىن كېيىن بەك ئەسكى بولۇپ ژۈرۈۋاتىمەن قارا،دوستۇم. ئىككىمىز دەرىياغا سۇغا چۆمۈلۈشكە بېرىپتىمىز. دەرىيانىڭ بۇ تەرىپىدىن ئۇ تەرىپىگە ئۈزۈپ ئۆتۈمىز،دەپ بەسلەشتۇق. ھەر ئىككىمىز ئۆزىمىزنى ئېگىز دۆڭدىن دەرىياغا تەڭ تاشلىدۇق. بىر ۋاقىتتا دەرىيانىڭ ئۇ تەرىپىگە ئۈزۈپ ئۆتۈشتۇق. كېيىن سەن؛ "قېنى ئەندى ئۇ تەرەپكە ئۈزۈپ ئۆتۈمىز!"دېدىڭ. ماقۇل دېدىم. ئىككىمىز قاتارمۇ-قاتار غۇلاچ كېرىپ ئۈزۈپ كېلىۋاتىمىز. بىر چاغدا قارىسام،سۈپ-سۈزۈك سۇ بىردىنلا لايلىنىپ،كېيىن قىزىرىپ،قان رەڭگە كىردى. ھەر ئىككى پۇتۇم سۇنىڭ ئاستىدىكى يىلتىزلارغا ئورۇنۇپ قالدى. بىرسى سۇنىڭ ئاستىغا تارتقاندەك قىلدى. ئالدىمغا قاراپ ئۈزەلمەيمەن. قانچە ھەرىكەت قىلساممۇ،بولمىدى. ئىككى-ئۈچ قېتىم بېشىم سۇنىڭ ئاستىغا كىرىپ چىقتى. "ۋاڭ جۈن،ۋاڭ جۈن!"دەپ ۋاقىرايمەن. سەن مېنى كۆرۈپ،ماڭا قاراپ ئۈزدۈڭ. قوللىرىمنى پالاقلىتىپ،ساڭا سۇنىمەن. سەنمۇ ماڭا قاراپ قوللىرىڭنى سۇنىسەن. بىراق،ئارىلىغىمىز كىچىكىنە تۇرسىمۇ،قوللىرىمىز بىر-بىرسىگە يەتمەيدۇ. بىر چاغدا قوللىرىمىز بىر-بىرسىگە مانا ئەندى يېتەي دېگەندە،ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا بېلىقچىنىڭ تورى پەيدا بولدى. مەن تورنىڭ ئىچىدە،سەن تورنىڭ تېشىدا.تورغا چۈشكەن بېلىقتەك ھەر يان تاشلىنىمەن. بىراق،چىقالمايمەن. "ۋاڭ جۈن،ۋاڭ جۈن،مېنى تارت،مېنى تارت؟!"دەپ ۋاقىراپ ئويغىنىپ كەتتىم...
ئارىغا بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىتلىق چۆمدى.
-كۆڭۈلنى غەش قىلىدىغان چۈش ئېكەن بۇ؟- ۋاڭ جۈن ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى.
ئاندىن كېيىن مەن ئۇنىڭغا،ئاتام بىلەن ئانامنىڭ قابرى بېشىغا بارغىنىمدا،ئۇ يەردە بولغان ئىشنى،ئاتامنىڭ ماڭا ئېيتقان سۆزلىرىنى بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم.
-شۇنداقمۇ تېخى؟-ھەيران بولدى ئۇ.
-شۇنداق،ئاغىنە. مەن ئۆزەمدىن قورقۇمەن،تەغدىرىمدىن قورقۇمەن! سەن كۆرگەن،مەن كۆرگەن ئەشۇ دوزاقلارغا قايتىدىن يەنە كىرىپ قېلىشتىن قورقۇمەن؟!...
ۋاڭ جۈن ئورنىدىن تۇرۇپ كەتتى. ئۇ ياق،بۇ ياققا ماڭدى. ئارىلاپ-ئارىلاپ يەر ئاستىدىن ماڭا قاراپ قويۇدۇ. ئۇنىڭ بۇ قاراشلىرىدىن مەن،ئۇنىڭ ماڭا كۆيۈنۈۋاتقانلىغىنى،مېنىڭ مۈشكۈل ھالىمغا ئېچىنىۋاتقانلىغىنى،بۇ مۈشكۈللىكتىن مېنى قانداق قۇتۇلدۇرۇشنىڭ ئامالىنى،يوللىرىنى ئىزدەۋاتقانلىغىنى سەزگەندەك،بىلگەندەك بولدۇم.
-سېنىڭ كۆرۈۋاتقان بۇ چۈشلىرىڭ،ئۇ دۇنىياغا كەتكەن ئاتاڭنىڭ ساڭا يەتكۈزۈۋاتقان ئۇ سۆزلىرى بېكار ئەمەس؟-دېدى ئورنىغا كېلىپ ئولتارغان ئۇ.-بۇ ھاياتتا يۈز بېرىدىغان ياخشى،يامان ھەر قانداق ئىشلار بەزىدە ئادەمنىڭ چۈشىدە ئۆزىگە ئايان بولىدىغانلىغىغا مەن ئىشىنىمەن. سېنىڭ بۇ چۈشلىرىڭ بىلەن ئاتاڭنىڭ ئېيتقانلىرى بېكار ئەمەس،دوستۇم؟!
-مەن نېمە قىلىشىم كېرەك ئەندى،ۋاڭ جۈن؟
ئۇ مېنىڭ نىژاتلىق كۈتكەن كۆزلىرىمگە ئۇزاق تىكلىنىپ قارىدى.
-ئۇنىڭ يولى ئاسان. ئاتاڭ رەمىتى ئېيتقاندەك،سەن ئەندى چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشىڭ كېرەكمېكىن؟!-دېدى قەتьئىي تۈردە.
-قانداق يول بىلەن؟-سورىدىم تاقەتسىزلىنىپ.
-ئۇ يول ئۆزىمىزنىڭ قولىدا تۇرۇپتىغۇ؟-دېدى چىرايىدىكى باياقى ئەندىش-تەشۋىش بىلەن ژىددىيلىكنى خاتىرژەملىك بىلەن تەبەسسۈم ئېگىلىگەن ۋاڭ جۈن.-ئىككى كۈندىن كېيىن تۇداخۇن ئاكا قازاقستانغا چىقماقچى ئېدى. شىركەتنىڭ بەزى ئىشلىرىنى بەژىرىشى كېرەك دەپ،سېنىمۇ تۇداخۇن ئاكا بىلەن يولغا سېلىۋېتىمەن.تۇداخۇن ئاكىنىڭ ئوتتۇرا ئازىيا تەرەپلەردە تونۇش-بىلىشلىرى نۇرغۇن. ئۇ كىشى كۆپ ئىشلارنى باشتىن كەچۈرگەن،تەژرىبىسى كۆپ. سەن شۇ ياقتا قالىسەن. ھازىرچە بۇ ياققا كەلمەيسەن. بىر يولىنى،ئامالىنى تېپىپ،ۋەتىنىڭدىن ژىراققا،يە ئامېرىكىغا ياكى ياۋروپا ئەللىرىنىڭ بىرسىگە كېتىۋالساڭ،ئۇنىڭدىن كېيىن ھاياتىڭ خاتىرژەم ئۆتۈدىغان بولىدۇ؟!
-رەخمەت ساڭا،دوستۇم!-ئورنىمدىن دەسسىدە تۇرۇپ،ئۇنى قاتتىق قۇچاغلاۋالدىم.-مەن ھەقىقىي قىيامەتلىك دوست تاپقان ئېكەنمەن؟!-ئاۋازىم تىترەپ چىقىپ كەتتى.
-نەچچە كۈندىن بېرى ئۆزەڭنى شۇنچە قىيناپ-ئازاپلىغىچە،ماڭا ئېيتقىنىڭدا ،بۇ ئىشنى ئاللىقاچان بىر تەرەپ قىلىۋەتكەن بولماتتىقمۇ؟ ئۆزەڭ بىر ئەقىل-پاراسەتلىك،ژاسارەتلىك ژىگىت تۇرۇپ،موشۇنداق ئىشلارغا ئەقىلىڭ يەتمەي قالدىمۇ؟-چاقچاق ئارىلاش شۇنداق دېدى ئۇ.
-مىڭ ئەقىل-پاراسەتلىك بولساڭمۇ،مۇنداق چاغلاردا بېشىڭدىكى ئۇ ئەقىلىڭ دۈمبەڭگە چاپلىشىپ قالىدېكەن ئەمەسمۇ؟-ئۇنىڭ چاقچىغىغا مەنمۇ چاقچاق ئارىلاشتۇرۇپ ژاۋاپ بەردىم.
-شىنژاڭدا ساڭا ئوخشاش ژىگىتلەر تورغا بىر ئىلىندىمۇ،بولدى،ئۇ توردىن ساق چىقىپ كېتىشى قىيىن ئىش؟ مەن بۇنى ياخشى بىلىمەن!...سەن سىياسىي مەھبۇس ئاتىلىپ،ئايىغىڭغا سېلىنغان زەنژىر كىشەن بىلەن توپ-توغرا بىر ژىل تۈرمىدە يېتىپسەن؟-دېدى ۋاڭ جۈن.-تۈرمىدە ۋاقتىدا مەن، ساڭا ئۆلۈم ژازاسى بەرمىسمۇ مۇددەتسىز ياكى ئۇزۇن مۇددەتلىك تۈرمە ژازاسىنى بېرىدۇ،دەپ ئويلىغان ئېدىم. بەختىڭ بار ئېكەن،ئۇ دوزاقتىن ساق-سالامەت قۇتۇلۇپ چىقىپسەن. سېنى قويۇپ بېرىشىپتۇ. نېمە ئۈچۈن قويۇپ بەردى،شۇنى ئويلىدىڭمۇ؟-دەپ سورىدى.
-ياق. قويۇلغان ئەيىپ،گۇناھلارغا ئىخرار بولمىغاندىن كېيىن قويۇپ بېرىشكەندۇ،دەپ ئويلايمەن؟-ژۈرىگىمگە دەز كەتكەندەك،نەپەسىم سىقىلدى.
-ئۇلار ھەممىنى بىلىپ تۇرىدۇ. سېنىڭ كىملەر بىلەن ئالاقە-مۇناسىۋەت قىلىغانلىغىڭنى بەرىبىر ئاستا-ئاستا بىلىۋالىدۇ. ئۇلار سېنى تۈرمىدە بىر ژىل بېكار تۇتقىنى يوق. سېنىڭ كىملەر بىلەن ئارىلىشىپ،نېمە ئىشلار بىلەن شۇغۇللىنىپ ژۈرگەنلىگىڭدىن تولۇق بولمىسىمۇ،بىر ئاز خەۋىرى بار. شۇنىڭ ئۈچۈن سېنى قولغا ئېلىپ، قانچە قىيناپ-ئازاپلاپمۇ،ژىپنىڭ ئۇچىنى تاپالمىغىنىدىن كېيىن ۋاقىتلىق قويۇپ بېرىشكەن، دەپ ئويلايمەن؟ بىراق،ئۇلار بەرىبىر تاپىدۇ. مۇناپىق،خائىن-شپىئونلار ئارقىلىق تاپىدۇ. دېمەك،سېنىڭ كۆرۈۋاتقان چۈشلىرىڭ بىلەن ئاتا-ئاناڭنىڭ روھلىرى كۆز ئالدىڭدا پەيدا بولۇپ،ئاتاڭنىڭ ساڭا ئېيتقان سۆزلىرى،سېنى چەت ئەلگە چىقىپ كەت،بۇ يەردە ھاياتىڭ خوۋۇپ ئاستىدا دېيىشلىرى بېكار ئەمەس، دەپ ئويلايمەن؟
-ناھايىتى توغرا ئېيتىۋاتىسەن،ئاغىنە،-دېدىم ئۇنىڭ تەخمىن-مۇلاھىزىرىنىڭ مېنىڭ ئويۇمدىكى بىلەن بىر يەردىن چىقىۋاتقىنى سېزىپ.
-مەن ساڭا تۈرمىدە ئېيتقانغۇ،-دېدى ۋاڭ جۈن.-ئاكامنى تيانьئەنمىن مەيدانىدا تانكىغا چەيلىتىپ ئۆلتۈرىۋەتكەندىن كېيىن،بۇ كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەن نەرسىگە شۇنچلىك ئۆچ بولۇپ كەتكەنمەن!...شۇنىڭ ئۈچۈن مەن ئامېرىكىدىكى،چەت ئەللەردىكى دېموكرات ۋەتەنداشلىرىمنىڭ بۇ كوممۇنىستىك پارتىياگە،كوممۇنىستىك دىكتاتورىغا،كوممۇنىستىك رىژىمغا قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان كۈرەشلىرىنى قوللاپ-قۇۋەتلەيمەن!
-مېنىڭ ئاتام رەمىتىمۇ سەن ئېيتىۋاتقان بۇ كوممۇنىستىك پارتىيانى يامان كۆرەتتى. بىراق،سىرتىغا چىقىرالماتتى. ئىچىدىن كۆيۈپ،ئازاپلىناتتى...
سۆھبىتىمىز ماۋزۇسى سىياسەتكە ئالماشتى.
-كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەننىڭ ھەرىكىتى،سىياسىتى ئاددىي پۇخرانى قىزىل سۆزلەر بىلەن ئالداش،ئېزىش،خورلاش،ئازاپلاش،خەلىقنى قورقۇتۇپ،ئىتائەتمەن قۇللاردەك تۇتۇشتىن باشقا نەرسە ئەمەس ئېكەن؟!-قىزىپ سۆزلەشكە باشلىدى ۋاڭ جۈن.
--مېنىڭ ژۈرىگىمدىكى گەپلەرنى ئېيتىۋاتىسەن،ئاغىنە،-دېدىم مەنمۇ بۇ  كوممۇنىستىك پارتىيادىن نەپرەتلىنىدىغانلىغىمنى ئوچۇق-ئاشكارە بىلدۈرۈپ.-موشۇ ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسى دېگەن نەرسە بىزنىڭ خەلقىمىزگە تۈگۈمەس بالايۇ-ئاپەتلەرنى ئېلىپ كەلدى ۋە كېلىۋاتىدۇ. سەن مېنى توغرا چۈشەن،ۋاڭ جۈن؟-دېدىم .-ئىككىمىز ئىككى ئۇلۇق مىللەتنىڭ بالىسى،ۋەكىلى. تارىختىن ئۆزەڭمۇ ياخشى بىلىسەن،قېدىمىي تارىخقا،مەدەنىيەتكە ئېگە خەن مىللىتى بىلەن ئۇيغۇر مىللىتى نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن تەژاۋۇزچى دۈشمەنلەردىن بىر-بىرسىنى قوغداپ،ھىمايە قىلىپ كەلگەنلىگى ياخشى مەلۇم. بىز،ئۇيغۇرلار خەن مىللىتىگە ئۆچمەن،دۈشمەن ئەمەس،بىز كوممۇنىستىك پارتىياگە،سەن ئېيتىۋاتقان كوممۇنىستىك رىژىمغا،كوممۇنىستىك دىكتاتورىغا ئۆچمەن،دۈشمەن! 
ئاتام رەمىتى ماڭا شۇنداق دەيدىغان؛ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى ئۇيغۇرلارنىڭ بۇ ۋەتىنىگە ئۆزلىرى ژار سېلىۋاتقان بەخىت-سائادەت ئەمەس،بالايۇ-ئاپەتلەرنى ئېلىپ كەلدى. كوممۇنىستىك پارتىيا كەينى-كەينىدىن ئېلىپ بارغان ھەر خىل باستۇرۇش ھەرىكەت،سىياسەتلىرى بىلەن يۈز مىڭلىغان نې-نې ئادەملىرىمىزنى يوق قىلدى. ماۋزېدۇڭنىڭ "كوممۇنا" دېگەن نەرسىسىدە ئاچارچىلىقتىن ئۆلگەن ئادەملەرنىڭ سانى يوق. ئۇنىڭدىن كېيىنكى "مەدەنىيەت زور ئىنقىلاۋى" دېگەن ھەرىكىتى ۋەيرانچىلىق،قىرغىنچىلىقتىن باشقا نېمە ئېلىپ كەلدى؟ ماۋزېدۇڭنىڭ ئەشۇ كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ بايرىغىنى ئېگىز كۆتۈرۈپ كېلىۋاتقان بۈگۈنكى دىكتاتورلار بىزنىڭ خەلقىمىزنى يەنىلا شۇ باستۇرۇش،يوقىتىش،ئېزىش،خورلاش،ئۇلارنىڭ ئىنسانىي ھەق-ھوقۇقلىرىنى دەپسەندە قىلىش ئوخشاش ھەرىكەتلىرىنى داۋاملاشتۇرماقتا. ئۆزەڭ كۆرگەن،بىلگەن فېۋرالь ۋاقىئەسىدە قانچىلىك ۋەھشىلىك ئىشلار بولدى؟ دۆلەتنىڭ ئاساسىي قانۇنىدا كۆرسۈتىلگەن،ئۆزلىرىنىڭ تەلەپلىرىنى،ئىنسانىي ھوقۇقلىرىنى تەلەپ قىلىپ تىنچىلىق نامايىشىغا چىققان ئىلى ياشلىرى قانلىق باستۇرۇلدى... "ئەشۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىنى ئۇيۇشتۇرغۇچىلارنىڭ قۇيرۇغى سەن!"دەپ،مېنى نېمە ئازاپلارغا سالمىدى؟!...مانا بۈگۈن مەن ئۆز ۋەتىنىمدە ئەركىن ياشاش ھوقۇقىدىنمۇ ئايرىلىۋاتىمەن؟!...
-بۇ ئېيتقانلىرىڭنىڭ ھەممىسى بىردىن-بىر توغرا،-دېدى ۋاڭ جۈن.-ماۋزېدۇڭنىڭ ئېلىپ بارغان سىياسەتلىرىنىڭ ،ھەرىكەتلىرىنىڭ دەردىنى شىنژاڭ خەلقىلا ئەمەس،پۈتكۈل ژۇڭگو خەلقى راسا تارتتى...تيانьئەنمىن مەيدانىدىكى قانلىق ۋاقىئەنىڭ ئالدىدا سەن ئېيتىۋاتقان غۇلژا فېۋرالь ۋاقىئەسى ھېچ گەپ ئەمەس. تيانьئەنمىن مەيدانىدا تىنچىلىق نامايىشىغا چىققان ستۇدېنت-ياشلار ۋەھشىلىك بىلەن، ياۋۇزلۇق بىلەن،رەھىمسىزلىك بىلەن تانكىلارغا دەسسىتىپ ئۆلتۈرۈلدى. مېنىڭ ئاكامنىمۇ تانكىنىڭ زەنژىر تاپىنىدا دەسسەپ-چەيلىتىپ ئۆلتۈرگەنمۇ موشۇ كوممۇنىستىك پارتىيا! شۇنىڭ ئۈچۈن مەن بۇ كوممۇنىستىك پارتىيانى ژىنىمدەك ئۆچ،يامان كۆرۈمەن!... 
-ئوقۇپ بىلگەنلىرىمدىن،ئاڭلىغانلىرىمدىن ماڭا مەلۇمكى،كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەن روسسىيادە پەيدا بولغان ئېكەن،-دېدىم مەن.-لېنىن دېگەن بىرسى بولشېۋىكلار پارتىياسىنى قۇرۇپ،ئاق پادىشانى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ،سوۋېت ھاكىمىيىتىنى ئورنىتىپتۇ. ئىشچى-دېخانلار ھاكىمىيىتى دەپ ئاتالغان ئۇ ھاكىمىيەت ھە دېگەندە،ئاددىي پۇخرانى قىرىپ،ئۆلتۈرۈشكە باشلىغان ئېكەن. قازاقستاننىڭ يەتتىسۇ ئۆلكىسى دەپ ئاتالغان يېرىدە بولشېۋىكلارنىڭ قىزىل ئارمىياسى ئاتۇ ۋاقىئەسىدە نەچچە مىڭلىغان گۇناسىز ئۇيغۇر ئەرلىرىنى ئېتىپ ئۆلتۈرۈپ،خوتۇن-قىزلىرىغا باسقۇنچىلىق قىپتۇ،مال-مۈلكىنى بۇلاپ-تالىغان ئېكەن. ئەشۇ بولشېۋىكلارنىڭ قازاقستاندا سۈنьئىي رەۋىشتە پەيدا قىلغان ئاچارچىلىقتا نەچچە  مىللىئوندىن ئارتۇق قازاق خەلقى قىرىلىپ ئۆلۈپتۇ. ئەشۇ قانخور،ژاللات بولشېۋىكلار پارتىياسى كېيىن كوممۇنىستىك پارتىيا دەپ ئۆزگەرتىلىپتۇ. كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ رەھبىرى ستالىن دېگەن سوۋېت ھاكىمىيىتىنى قۇرغان،قوغدىغان ئىنقىلاپچىلار،رەھبەرلەر،ئوقۇمۇشلۇق ئادەملەر،زىيالى-كادرلارنىڭ ھەممىسىنى دېگىدەك "خەلىق دۈشمىنى"دەپ قولغا ئېلىپ،سوت-سوراقسىز ئېتىپ ئۆلتۈرگەن ئېكەن. ژىراق سىبىرىيە ژاڭگاللىقلىرىغا سۈرگۈن قىلغان ئېكەن.ئۇلارنىڭ بالا-ژاقىلىرىنى "خەلىق دۈشمىنىنىڭ بالىلىرى"دەپ،تولىمۇ ئېزىپ،خورلىغان ئېكەن.
بولشېۋىكلار كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ بۇ سىياسىتىنى،ستالىننىڭ بۇ ياۋۇزلۇق ھەرىكىتىنى ژاللات شىڭ-شىسەي بىلەن ماۋزېدۇڭ بىزنىڭ ۋەتىنىمىزدىمۇ ژۈرگۈزگەن!...ئۇيغۇرلارنىڭ ئون مىڭلىغان،يۈز مىڭلىغان ئوقۇمۇشلۇق ئېسىل پەرزەنتلىرىنى ئېتىپ ئۆلتۈرگەن،تۈرمىلەردە قىيناپ-ئازاپلىغان،ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىش لاگېرلىرىغا پالىغان. نەچچە يۈز مىڭلىغان ئۇيغۇرلار ۋەتەننى تەرىك ئېتىپ، چەت ئەللەرگە چىقىپ كېتىشكە مەژبۇر بولغان. ئەشۇ قىرغىنچىلىقلار ھازىرمۇ داۋام قىلماقتا...بۇنداق ۋەھشى كوممۇنىستىك پارتىيانى قانداق ياخشى دېيىش مۈمكىن؟ سوۋېت كوممۇنىستىك پارتىياسى بىلەن ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ نېمە ئايرىمچىلىغى،پەرقى بار؟ بىز ئۇيغۇرلار ئېيتماقچى، "ئاق ئىشىت،قارا ئىشىت،ھەر ئىككىسى بىر ئىشىت"!
ئەشۇ سوۋېت كوممۇنىستىك پارتىياسى يەتمىش ژىلدىن ئارتۇق ياشىدى. ھازىر ئۇ كوممۇنىستىك پارتىيامۇ يوق،سوۋېت ئىتتىپاقىمۇ يوق. گۇمران بولدى!...مەن ئويلايمەن،سوۋېت كوممۇنىستىك پارتىياسىگە ئوخشاش ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىمۇ بىر پاي ئوق ئېتىلماي، بىر كۈنى بەربات بولىدۇ؟!-دېدىم.
-ئۇ چوقۇم بەربات بولىدۇ،گۇمران بولىدۇ!-دېدى ۋاڭ ژۇڭ قەتьئىي تۈردە.-گېپىڭ راست،ھەقىقەت! دانىشمەن ژىگىتسەندە؟
-كۆپ ماختاۋەتتىڭ؟
-ماختىغىنىم ئەمەس،راست سۆزىم!
بۇ ماۋزۇ ئۈستىدىكى سۆھبىتىمىز بىر ئاز داۋام قىلدى.
-دېمەك،بۇ كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەننىڭ زىيىنىنى سېنىڭ خەلقىڭ،ئۇيغۇرلار كۆپ تارتقان ئېكەندە؟-دېدى ۋاڭ جۈن.
-ھە،ئەشۇ سوۋېت كوممۇنىستىك پارتىياسى بىلەن ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسى بىزنىڭ قەرىمان ئاتىلىرىمىز 1933-ژىلى قەشقەرىيەدە قۇرغان "شەرقىي تۈركستان ئىسلام ژۇمھۇرىيىتى" بىلەن 1944-49-ژىللىرى غۇلژىدا قۇرغان "شەرقىي تۈركستان ژۇمھۇرىيەتلىرىنى" يوق قىلغان،بەربات قىلغان،ئاغىنە؟!
-بۇ ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسى يوقالماي،سېنىڭ خەلقىڭ سەن ئارمان قىلغان ئازاتلىققا،ئەركىنلىككە چىقالمايدۇ،ئۇيغۇرلار مۇستەقىل دۆلىتىنى قۇرالمايدۇ! قانداق،توغرا دېدىممۇ؟-دەپ كۆزلىرىمگە تىك باقتى ئۇ. 
-ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭ. سوۋېت كوممۇنىستىك پارتىياسى گۇمران بولدىدە،ئۇنىڭ مۇستەملىكىسىدىكى قازاق،قىرغىز،ئۆزبەك،تاژىك،تۈرىكمەن،ئەزەربەيژان ئوخشاش خەلىقلار ئۆزلىرىنىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىرىگە ئېگە بولدى! بىزنىڭ ئۇيغۇرلارغا ئەشۇنداق بەخىتلىك كۈنلەر قاچانمۇ كېلەر؟
-ئۇ كۈنلەر چوقۇم كېلىدۇ.روھىڭنى چۈشەرمە؟ بۇ دۇنىيادا،بۇ ھاياتتا مەڭگۈلۈك ھېچ نەرسە يوق. شۇنى ياخشى بىل؟!
-ئىلاھىم ئېيتقىنىڭ كەلسۇن!
-بۈگۈن ياخشى سۆھبەت بولدى. مەن ئىلگىرى ئاڭلىمىغان سۆزلەرنى ئاڭلاپ،خېلە نەرسىلەردىن مەلۇماتقا ئېگە بولدۇم. بۇنىڭ ئۈچۈن ساڭا رەخمەت،دوستۇم،-دېدى ۋاڭ جۈن ۋە ئاساسىي مەخسەتتىن سۆز قىلدى.-قەيسەر،ئەندى سەن چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنىڭ تەييارلىغىنى قىلىۋەر. بىراق،بۇ ھازىرچە ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدىكى ساقلىنىدىغان  مەخپىي سىر بولۇپ قالسۇن.ئۈچىنچى بىر ئادەم بىلمەسلىگى كېرەك؟
-توغرا ئېيتىسەن،بۇنى خەخقە دەيدىغان گەپ ئەمەس.
-تۇداخۇن ئاكىغا چېگارىدىن ئۆتكەندىن كېيىن،ھەممە گەپنى ئۆزەڭ ئېيتارسەن؟ مەن بۇ ئىشنى بىلمەيدىغان بولۇۋالىمەن. "ساقلىقتا خورلۇق يوق"دەپ بېكار ئېيتمىغان. ساق بولمىساڭ،ھەر بىر قەدەمنى ئويلاپ باسمىساڭ،ئىش چاتاق؟!
-ناھايىتى توغرا گەپ قىلىۋاتىسەن،ساق بولمىساق بولمايدۇ؟ سەن مېنى ئاياۋاتىسەن،مەنمۇ سېنى ئايىشىم كېرەك،دوستۇم؟-دېدىم ۋاڭ جۈننىڭ ھوشىيارلىغىغا قايىل بولۇپ.
-تۇداخۇن ئاكا ياخشى ئادەم،ھالال ئادەم،تازا ئادەم. مەن ئۇنىڭغا ئىشىنىمەن. ئۇ سېنى ھەرگىزمۇ ساتمايدۇ. قولىدىن كەلگەن ياخشىلىقنى سەندىن ئايىمايدۇ،دەپ ئويلايمەن. شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا بولغان بۇ گەپلەرنى،مەن سېنى يولغا سېلىۋاتقانلىغىمنى ھازىرچە ئۇنىڭ بىلمەي تۇرغىنى ياخشى؟ 
-مەن سېنى چۈشەندىم،-دېدىم.
-ئۇنداق بولسا تۇرايلى؟-دەپ ۋاڭ جۈن ئورنىدىن تۇردى.-سەنمۇ ماڭا ئوخشاش يە ئىچمەيسەن،يە چەكمەيسەن. ئىچكەن بولساق،بۈگۈن راسا بىر ئىچەتتۇقتە،دوستۇم؟
-مېنىڭچە ئىچمىگىنىمىزمۇ،چەكمىگىنىمىزمۇ ياخشى،-دەپ مەنمۇ ئورنىمدىن تۇردۇم.
-قەيسەر،بىللە تاماقلىنايلى،ژۈر دوستۇم!-دېدى ئۇ. 
بىز بىللە سىرتقا چىقتۇق...

ئەتە يولغا چىقىمىز دېگەن كۈنى ئىلى دەرىياسى بويىغا باردىم. دەرىيا بويىدىكى تاللىقنى-بوستانلىقنى ئۇزاق ئايلاندىم. بۇ ژايلار مەن ئۈچۈن تولىمۇ گۆزەل،ئەژايىپ ماكان ئېدى. سەۋەۋى،بىزنىڭ ئۆيىمىز دەرىيا بويىدىن ئانچە ژىراق بولمىغانلىقتىن،مېنىڭ شوخ بالىلىق دەۋىرلىرىم موشۇ ژايلاردا ئۆتكەن. ياز كۈنلىرى،مەكتەپتىن تەتىلگە چىققانلىرىمىزدا،مەھەللىدىكى بىر توپ ئاغىنىلىرىم بىلەن دەرىيا بويىدىن كەلمەتتۇق. سۇغا چۆمۈلەتتۇق. ۋەللەي-ۋەللەي دەپ ۋاقىراپ ژۈگۈرەتتۇق. كالىنىڭ دۈمبىسىدىكى ژۇڭلىرىنى ژۇلۇپ ئېلىپ ياساۋالىدىغان پوڭزەكلەر بىلەن قاچ-قاچ ئويناتتۇق. ئاندىن مۆكۈ-مۆكۈلەڭ ئويۇنلىرىنى داۋاملاشتۇرۇپ،كۈننىڭ قانداق كەچ كىرىپ كەتكەنلىگىنىمۇ بىلمەي قالاتتۇق.
تاللىق ئىچىدىكى بوستانلىقنىڭ ئۇ يەر،بۇ يېرىدە توپ-توپ ئولتىرىشقان ئادەملەر بەزمە قۇرۇپ،ساز-نەغمە بىلەن تاماشە قىلىشىدىغان. ئەتراپ دۇتار-تەمبۈر،ناخشا ئاۋازلىرى،شوخ كۈلكىلەر،كىملەردۇ بىرلىرىنىڭ ۋاقىراپ-ژاقىراشلىرى بىلەن بۆلەكچىلا ژانلىنىپ كېتەتتى.
مەن يېيىلىپ ئېقىۋاتقان ئىلى دەرىياسى سۈيىنىڭ بىر-بىرسىنى قوغلاشقان ئاژىز دولقۇنلىرىغا قاراپ ئولتىرىپ،دەرىيانىڭ باش تەرىپىدىن كېلىۋاتقان شاۋقۇننى ئاڭلىغاچ،ئەژايىپ خۇش پۇراقلارغا تولغان سالقىن مەيىن شامالدىن نەپەس ئېلىپ،شېرىن خىياللار دېڭىزىدا ئۈزۈشنى بەك ياخشى كۆرەتتىم. دەرىيا ياقىسىدىكى تاللىق ئىچىدىن كاككۇكنىڭ "كاك-كۇك،كاك-كۇك!"دەپ توختىماي ئاڭلىنىپ تۇرىدىغان يېقىملىق ئاۋازى بىلەن بۇلبۇللارنىڭ بەس-بەس بىلەن خەندان ئۇرۇپ سايراشلىرىنى تىڭشىساڭ تىڭشىغۇڭ كېلىپ تۇراتتى.
كەچكى پەيتلەردە تاللىق ئىچىدىكى بوستانلىقتىن كالا-موزايلارنىڭ،قوي-قوزا،ئۆشكىلەرنىڭ مۆرەشلىرى-مەرەشلىرى،ئېشەكلەرنىڭ چىڭقىلىپ ھاڭراشلىرى ئاڭلىنىپ تۇراتتى. ئۇلار مەن ئۈچۈن ئەژايىپ بىر يېقىملىق،تەسىرلىك ئاڭلىناتتى.
بۈگۈن مەن دەرىيا بويلىرىنى،تاللىق ئىچىدىكى بوستانلىقنى قانچە ئايلانماي،بالىلىق دەۋرىمدىكى ئەشۇ كۆرۈنۈشلەرنى ھېچ كۆرەلمىدىم. ئەژايىپ يېقىملىق ناخشا،مۇزыكىلار بىلەن شوخ كۈلكە ئاۋازلىرىنى ئاڭلالمىدىم. ھەتتا كاككۇكلارنىڭ "كاك-كۇك،كاك-كۇك!"دەپ ژىراق-يېقىندىن ئاڭلىنىپ تۇرىدىغان ئاۋازلىرى بىلەن بۇلبۇللارنىڭ چاڭىلداپ-چاقىلداپ توختىماي سايراپ تۇرىدىغان ئاۋازلىرىمۇ ئاڭلانماتتى. بۇ ئۇچار قاناتلار نەگە كېتىشكەن؟ ئۇلار بۇ ئەژايىپ ماكانلىرىدىن،بوستانلىقلاردىن نېمىشكە بېزىپ كەتكەن؟... ئەتىدىن كەچ كىرگىچە سۇدىن چىقماي چۆمۈلۈشىدىغان،دەرىيا بويىدا ھەر خىل قىزىق ئويۇنلارنى ئوينايدىغان ئۇششاق بالىلارمۇ كۆرۈنمەيدۇ. ئۇلار نېمە بولغان؟ ساز-نەغمە-ناۋالار،خۇش چاقچاق كۈلكىلەر بىلەن بەزمە قۇرۇپ ئولتىرىشىدىغان ئادەملەرمۇ ئون ئىزىدىن يوق. ھەتتا تاللىق ئىچىدىكى ئانىلىرىنى يوقىتىپ قويغان موزايلار بىلەن قوزا،ئوغلاقلارنىڭ مۆرەش،مەرەشلىرى،تەخەيلەرنىڭ ھاڭراشلىرىمۇ ئاڭلانمايدۇ. ئۇلار نەگە كېتىشكەن؟...
شۇندا مېنىڭ بالىلىق چېغىمدىكى كۆرۈنۈشلەر بىلەن ھازىرقى دەۋىر تامامەن ئوخشىماس بولۇپ قالغان ئېدى!
ھە،مېنىڭ بالىلىق چېغىمدىكى دەۋىرلەر ئەژايىپ بىر گۆزەل،قۇت-بەرىكەتكە،شادۇ-خوراملىققا تولغان بېباھا چاغلار ئېكەندە؟!...قېنى ئەشۇ چاغلار، دەۋىرلەر؟ نەگە كەتتى،نەگە يوقالدى؟ نېمىشكە يوقالدى؟ كىم يوقاتتى؟ نېمىشكە يوقاتتى؟ نېمە ئۈچۈن يوقاتتى؟...
ئۇ چاغلاردا بىز،بالىلارلا ئەمەس،ژىگىت-قىزلارمۇ،ئوتتۇرا ياشلىقلارمۇ،ياشانغانلارمۇ ھازىرقىدەك غەم-قايغۇ،تەشۋىش-ئەندىشە دېگەن نەرسىلەرنى بىلمەس ئېدى. ئادەملەر بىر-بىرسىگە مېھرىبان،ۋاپادار،ساداقەتمەن ئېدى. بىر-بىرسىنى قەدىرلەر،ئايار،بىر-بىرسىگە كۆيۈنەر،بىر پارچە ناننى تەڭ بۆلۈشۈپ يەپ،خوشاللىقلىرىغا ئورتاق،دەرت-قايغۇسىغا ھەمنەپەس بولار ئېدى. بۈگۈنچۇ؟ بۈگۈن ئادەملەردە مېھىر-مۇھەببەت،كۆيۈنۈش،بىر-بىرسىنى قەدىرلەش،بىر-بىرسىنى ئاياش دېگەنگە ئوخشاش ئالىي ژاناپ پەزىلەتلەر تۈگەپ كېتىۋاتىدۇ. مەن-مەنچىلىك،تەكەببۇرلۇق،مېھىرسىزلىك،قاتتىق قوللۇق،تاش ژۈرەكلىك،ساتقۇن-مۇناپىقلىق،شەخسىيەتچىلىك،ئابرويپەرەسلىك ئوخشاش ئىللەتلەر ئادەملەرنىڭ بويىغا سىڭىشكە باشلاۋاتىدۇ. بىز،ئۇيغۇرلاردا يوق بۇ خىل يارىماس ئىللەتلەر نەدىن كېلىۋاتىدۇ؟ ئۇنى كىملەر ئېلىپ كېلىۋاتىدۇ؟ نېمىشكە تاراۋاتىدۇ؟ تاراشقا كىم مەژبۇرلاپ،زورلاۋاتىدۇ؟... 
ئەگەر بىز موشۇ پېتىمىزچە ماڭىۋېرىدىغان بولساق،ئۇ قانداق ئاقىۋەتلەرگە ئېلىپ كېلىشى مۈمكىن؟ ئۇ،بىر ئاللاھنىڭ ئۆزىگىلا ئايان،ئەلۋەتتە!
دەرىيا بويىدىكى بىر ئېگىز دۆڭگە چىقىۋېلىپ،ئەتراپىمغا قارايمەن. ئىلان ئىزى مىسالى يېيىلىپ ئېقىۋاتقان،بۇ تەۋە خەلقى بولغان ئۇيغۇرلارنىڭ نەچچە مىڭ ژىللىق تارىخىغا،مەدەنىيىتى بىلەن سەنьئىتىگە،شانۇ-شاۋكەتلىك دەۋىرلىرى بىلەن شادۇ-خوراملىق كۈنلىرىگە،خانۇ-ۋەيرانچىلىقلار بىلەن كۈلپەتلىرىگە،قان كېچىپ قىلغان ژەڭۇ-كۈرەشلىرى بىلەن ئېغىر  قىسمەتلىرىگە،تارتىۋاتقان مىسلىسىز ئازاپلىرى بىلەن چەكسىز قايغۇ-ھەسرەتلىرىگە گۇۋا ئىلى دەرىياسى!
ژىراق-ژىراقلاردىن كۆزگە چۈشۈپ تۇرغان دەرىيا ياقىسىدىكى تال-دەرەخلەر،قومۇچ-قورايلار،چەكسىز كەتكەن ئېتىزلىقلار،يېشىللىقلار،بوستانلىقلار،تۇرخۇنلىرىدىن ئىسلار چىقىپ تۇرغان پاكا-پاكا تام ئۆيلەر،خادۈكلەردە،ئېشەك ھارۋۇلاردا كېتىۋاتقان ئادەملەر،كىچىك بالىلىرىنى كۆتۈرىشىپ،يېتىلىشىپ،كىچىكىنە بوپىلىرىنى قولتۇغىغا قىسىۋالغان ھالدا ھەر تەرەپكە كېتىۋاتقان ژۇگان-چوكانلار بىلەن ئېتىزلاردا كەتمەن چېپىۋاتقان دېخانلارغا كۆزلىرىم چۈشكەنلىرىدە،بىردە راھەتلەنگەندەك،بىردە ئازاپلانغاندەك بولدۇم. ئىلى دەرىياسى بولسا،قىرغاقلارغا ئۇرۇلۇپ،تولىمۇ مۇڭلۇق،تولىمۇ لاي،سۆرۈن ئېقىۋاتاتتى.
بۇ كۆرۈنۈشلەرگە قاراپ راھەتلەنگىنىم،ئۇلارنىڭ ئەشۇ تام ئۆيلەردە ياشاۋاتسىمۇ،ماشىنىلارغا ئەمەس،ئات ھارۋۇلارغا،ئېشەك ھارۋۇلارغا ئولتارسىمۇ ياكى بالىلىرىنى كۆتۈرىشىپ،يېتىلىشىپ پىيادە ماڭسىمۇ،ئەتىدىن كەچ كىرگىچە ئېتىز-ئېرىقتا كەتمەن چاپسىمۇ،قانچە ماشاقەتتە ياشىسىمۇ ئۆز زىمىنىنى،ئۆز ۋەتىنىنى ساقلاپ كېلىۋاتقانلىغى ئېدى!
ئازاپلانغانلىغىم،بۇ ژاپاكەش خەلىقنىڭ بۈگۈنكى كۈندىكى پاژىئەلىك تەغدىرى!... بۇ تەۋەدە،شۇ كۈنلەردە كۆڭلى توق،غەم-قايغۇ،ئەندىشىسى يوق ئادەملەرنى تېپىش تەس. ھەممىنىڭ قەلبى يارىلانغان. نې-نې قىران-ژىگىت بالىلىرىدىن،چىرايلىق قىزلىرىدىن ئايرىلغان،ئۇلارنىڭ يە ئۆلگەن،يە تىرىكلىگىنى بىلەلمەي ئاھ ئۇرۇپ ژۈرگەن بېچارە ئاتا-ئانىلارنىڭ كۆز ياشلىرى موشۇ ئىلى دەرىياسىدەك ئاقماقتا...ئۆز زىمىنىدا،ئۆز ۋەتىنىدە ياشاپ تۇرۇپمۇ ھوقۇقسىز قالغان،ئىنسانچە ياشاش ھوقۇقىدىن ئايرىلغان بۇ خەلىقنىڭ كېلەچەك تەغدىرىنىڭ نېمە بولۇشىدىن،قانداق بولۇشىدىن،تۈرمىلەردىكى مىڭلىغان،ئون مىڭلىغان گۇناسىز ياشلارنىڭ تەغدىرىدىن ئەنسىرەتتىم،ئازاپلىناتتىم.
شۇ خىل ھەم راھەتلىك ھەم ئازاپلىق ئوي-خىياللار بىلەن ئىلى دەرىياسى بويلىرىنى ئۇزاقتىن-ئۇزاق ئايلاندىم. كېيىن ئۆيگە قايتماقچى بولدۇم. بالىلىق دەۋىرلىرىمدە سۇغا چۆمۈلىدىغان ژايغا باردىم. شۇ ژايدىن بىر ئوچۇم توپىنى ئالدىمدە،قول ياغلىغىمغا تۈگۈپ،يانچۇغىمغا سالدىم. ئاندىن بۇ گۆزەل ماكانىم بىلەن خوشلىشىپ،قايتتىم. 
ئىلى دەرىياسى سۈيى يەنىلا شۇ باياقىدەك مۇڭلۇق،لاي ئېقىۋاتاتتى!...

كەچتە تاغامنىڭ ئۆيىگە باردىم. مەخسەت،ئۇلار بىلەن خوشلاشقاچ،ئۇلارنى سەپەرگە كېتىۋاتقىنىمدىن خەۋەردار قىلىپ قويۇش ئېدى.
بىراق،مەن تاغامغا،كىچىك ئانامغا ۋە بالىلىرىغا قىپ-قىزىللا يالغان گەپ قىلدىم.
-سىلەر بىلەمسىلەر،بىلمەمسىلەر،ئۇ تەرىپىنى بىلمەيمەن،-دېدىم ئۇلارغا.-ئاتامنىڭ قەشقەردە بىر يېقىن دوستى بار ئېدى. ئۇ كىشى غۇلژىغا كەلسە،بىزنىڭ ئۆيگە كەلمەي،بىر ئىككى كېچە مېھمان بولماي كەتمەيدىغان. ئاتاممۇ قەشقەرگە بارسا،ئۇ ئاغىنىسىنىڭ ئۆيىگە چۈشمەي،ئۇلارنىڭ ئۆيىدە بىر نەچچە كۈن مېھمان بولماي كەلمەيدىغان. ئىككىسى ناھايىتى قەدىردان ،قىيامەتلىك دوست ئېدى. ئۇ كىشى مېنى بەك ياخشى كۆرەتتى. ئۇ كىشىنىڭ ئاينىسە ئىسىملىك چىرايلىق بىر قىزى بىلەن بىر ئوغلى بولىدىغان. ئاتام ۋاپاتىدىن بىر ئاز ۋاقىت ئىلگىرى مېنى قەشقەرگە،ئەشۇ ئاغىنىسىنىڭ ئۆيىگە ئېلىپ بارغان ئېدى.ئۇلار بىزنى ئۆيىدە ئۈچ-تۆرت كۈن مېھمان قىلىپ،كۆڭلىمىزنى كۆتەرگەندى. 
ئاتام بىلەن ئۇ ئاغىنىسىنىڭ ئارزۇ-ئارمىنى،مەخسىتى بىر-بىرسى بىلەن قۇدا بولۇش ئېكەن. بىز،ئاينىسە ئىككىمىز ئۇنى كېيىن بىلدۇق...ئەدەپ-ئەخلاقلىق،ئاي دېسە ئۈزى،كۈن دېسە كۆزى بار ئاينىسەنى مەن بىر كۆرۈپ،سۆزلەشكەندىن كېيىنلا ئۇ قىزنى چىن قەلبىمدىن سۆيۈپ قالغان ئېدىم. ئاينىسەمۇ مېنى ياقتۇرۇپ قالغان ئېكەن. ھەر ئىككىمىز كېلەچەكتە توي قىلىشقا،ئائىلە قۇرۇشقا قاتتىق ۋەدە قىلىشىپ،بىر-بىرسىمىزگە خەت يېزىشىپ تۇرغاندۇق.
ئاينىسەنىڭ ئاتىسى قەشقەر تەۋەسىدىكى ئاتاقلىق سودىگەر،چوڭ بايلارنىڭ بىرسى ئېكەن. ئاينىسەنىڭ ئاكىسىمۇ سودىگەر-تىژارەتچى بولۇپ، بىز قەشقەرگە بارغان ژىلى ئۆيلەنگەن ئېكەن. ئاتىسى ئۇ ئاكىسىغىمۇ ئالايتەن قورا-ژاي سالدۇرۇپ بەرگەن ئېكەن.
ئىككى كۈن ئىلگىرى ئاينىسەدىن خەت ئالدىم.ئاكىسى ئۈچ-تۆرت ئاي ئىلگىرى ماشىنا ھالاكىتىگە ئۇچراپ،قازا قىپتۇ. يالغۇز ئوغلىنىڭ قازاسى ئاتىسىغا بەك ئېغىر كەلگەنمۇ،خېلىلا ئاغىرىپ،يېتىپ قاپتۇ. ئاتىسى مېنىڭ كېلىشىمنى،مەن بىلەن كۆرۈشۈشىنى ئارزۇ قىلىۋاتقان ئوخشايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئەتە ئەتىگەندە قەشقەرگە ماڭماقچىمەن. ئاينىسەنىڭ ئاتىسى؛ "كۆزىمنىڭ تىرىگىدە ئاغىنەمگە بەرگەن ۋەدەمنى ئورۇنلاپ،ئىككىڭلارنىڭ نىكاسىنى قىيىپ قوياي"دەپ ئارزۇ قىلىۋاتقان بولۇشى  مۈمكىن،دەپ ئويلاۋاتىمەن. ئەگەر شۇنداقلا ئىش بولسا،مەن ژان دەپ ماقۇل دەر ئېدىم. چۈنكى مەن ئاينىسەنى ياخشى كۆرۈمەن،ئۇنىڭ بىلەن ئائىلە قۇرۇشنى ئارمان قىلىمەن. ئەگەر ھەممە ئىش مەن ئويلىغاندەك،ئارمان قىلغاندەك بولسا،قەشقەردە قېلىپ قېلىشىممۇ مۈمكىن!...
بۇ سۆزلەرنى ئۆيىمىزدە ئىژارىدە ئولتىرىۋاتقان ئەخمەتژان ئاكا بىلەن زەيتۇنەم ھەدىگىمۇ شۇ بويىچە ئېيتتىم.

ئەتىسى ئەتىگەندە ۋاڭ جۈن ئاغىنەم مېنى ئۇزۇتىپ،قورغاس چېگارىسىغىچە كەلدى.
-خەيىر خوش،دوستۇم،-دېدى ئۇ مېنى قاتتىق قۇچاغلاپ تۇرۇپ قۇلۇغىمغا.-ساڭا ئاق يول تىلەيمەن! ئۆزەڭگە ساق بول،مىقتا بول. بىر ئامالىنى تېپىپ،چەت ئەللەرگە،بۇ يەردىن ژىراقلارغا كەت. ھازىرچە،شۇندىلا سەن بېخەتەر ياشايسەن!
-رەخمەت ساڭا،دوستۇم،-دېدىم مەنمۇ ئۇنىڭ قۇلىغىغا پىچىرلاپ.-ماڭا قىلغان ياخشىلىقلىرىڭنى ھېچ قاچاندا ئۇنتۇمايمەن. بىز يەنە ئۇچرىشىمىز،ياخشى كۈنلەردە،ئۇلۇق كۈنلەردە ئۇچرىشىمىز!
-ئەلۋەتتە،بىز چوقۇم ئۇچرىشىمىز!...

كىندىك قېنىم تامغان گۆزەل غۇلژا شەھىرىمدىن ئەينە شۇنداق ئايرىلدىم.
ۋەتەن دەپ ۋەتەندىن ئايرىلدىم!

                                                        2 ‏- قىسىم

                        مۇساپىر دەردى

تۇداخۇن ئاكا بىلەن قازاقستاننىڭ ئالمۇتا شەھىرىگە كەلدۇق. شىركىتىمىزنىڭ شەھەردىكى ئىجارىگە ئېلىپ قويغان ئىككى خانىلىق ئۆيىگە ئورۇنلاشتۇق. شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن بىر نەچچە كۈن ئۆتتى.
بىر كۈنى كەچتە مەن تۇداخۇن ئاكىغا،ئۇنىڭ بىلەن نېمە مەخسەتتە بۇ تەۋەگە چىققانلىغىمنى ئوچۇق ئېيتتىم.
-شۇنداق ئىشلار بارمۇ تېخى؟-دېدى تۇداخۇن ئاكا ھە دېگەندە ھەيران بولۇپ.
-ئەشۇ چۈشلىرىمدىن ئۆزەم بەك ئەنسىرەپ،قورقۇپ ژۈردىم،ئاكا،-دېدىم كۆڭلۈمدىكىنى ئوچۇق ئېيتىپ.-ساقچىلار بىر كۈنى كېلىپلا پۇت-قوللىرىمغا كىشەن-كويزا سېلىپ ئېلىپ كېتىدىغاندەكلا قىلىپ تۇراتتى. كېيىن ۋاڭ جۈنغا ھەممىنى ئېيتتىم.ئۇ مېنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ،مېنىڭ تېزلىكتە ئوتتۇرا ئازىيا تەرەپكە چىقىپ،بۇ ياقلاردىن بىر يولىنى تېپىپ ئامېرىكا ياكى ياۋروپا ئەللىرىنىڭ بىرسىگە كېتىشىم كېرەكلىگى ھەققىدە مەسلىھەت،يول-يورۇق بەردى،سىز بىلەن بىللە يولغا سالدى!...
-شۇنداق دېگىن،ئۇكا؟
-ھە،شۇنداق.
-ۋاڭ جۈن ناھايىتى ياخشى يول كۆرسۈتىپتۇ،-دەپ تاماكا تۇتاشتۇردى تۇداخۇن ئاكا.-ئۇ ياخشى بالا. سېنى بەك ھۆرمەتلەيدۇ-قەدىرلەيدۇ،ياخشى كۆرۈدۇ. مەن ئۇنىڭ ساڭا بولغان ساداقەتمەنلىگىگە،ھەقىقىي دوستلۇغىغا ھەيران قالىمەن. ئىككىڭلارنىڭ دوستلۇغىغا ھەۋەسىم كېلىدۇ. ئۇ سېنى نېمىگە شۇنچە ياخشى كۆرۈدۇ؟
-بىلمەيمەن،ئاكا. ئۇ ئىككىمىز تۈرمىدە تونۇشۇپ،دوست بولۇپ قالدۇق،خالاس. مەن ئۇنىڭغا بىرەر ياخشىلىق قىلغىنىممۇ يوق.ئاللاھ مېنى ئۇنىڭغا ئىسسىق كۆرسۈتىپ قويغان بولۇشى مۈمكىن؟... ۋاڭ جۈننىڭ ئارقىسىدا سىلەرنىڭ شىركەتكە ئىشقىمۇ ئورۇنلاشتىم،پۇللۇقمۇ بولدۇم،سىزگە ئوخشاش ياخشى ئاكامنى تېپىۋالدىم؟ بۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھغا مىڭلارچە شۈكرى كەلتۈرىمەن!
-ھە،بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى،-دېگەن تۇداخۇن ئاكا ماڭا سوئال نەزەرىدە تىكلەندىدە.-ئەندى نېمە قىلماقچىسەن؟
-بىلمەيمەن،ئاكا،-دېدىم مەن.-ماڭا ئەندى سىزنىڭ يول-يورۇغىڭىز،مەسلىھىتىڭىز،ياردىمىڭىز كېرەك،ئاكا؟ مەن ئەندى تەغدىرىمنى سىزنىڭ قولىڭىزغا تاپشۇردۇم؟!-ئاۋازىم تىترەپ چىقىپ كەتتى...تۇداخۇن ئاكىنىڭ كۆزلىرىگە نىژاتلىق تىلەپ تىكلەندىم. ئۇ سىگارېتىنى قېنىپ-قېنىپ شورىدىدە،سۆز باشلىدى.
-راستىنى ئېيتسام،بىرىنچى قېتىمدىلا سېنى كۆرگىنىمدە،سەن كۆزىمگە ئىسسىق كۆرۈنگەن ئېدىڭ! سېنىڭدىكى مىللىي روھ،مىللىي غورۇر بىلەن ۋىژدانلىق ھەم ژاسارەتلىگىڭ ماڭا يېقىپ قالغان ئېدى؟ كېيىن ئاڭلىسام،ياخشى ئادەمنىڭ بالىسى ئېكەنسەن،ئۇكام. ساڭا ئوخشاش ژۈرىگىدە ئوتى بار،ۋەتەن دەپ كۆيۈدىغان ژىگىتلەرنى ياقتۇرىمەن،ياخشى كۆرۈمەن...سېنىڭ دوستۇڭ ئەشۇ خىتاي ژىگىتى ساڭا شۇنچىلىك ياخشىلىقلارنى قىلىۋاتقىنىدا،مەن قولۇمدىن كېلىدىغان ياردىمىمنى سېنىڭدىن ئايىسام،ئۇ دۇنىياغا بارغاندا، ئاللاھنىڭ ئالدىدا قانداق ژاۋاپ بېرىمەن؟...
-رەخمەت،تۇداخۇن ئاكا،رەخمەت،-دېدىم ھاياژاندىن.-قىلغان ياخشىلىغىڭىزنى ئۆمۈر بويى ئۇنتۇماسمەن؟!
-بۇ دۇنىيادا ئادەملەر قولىدىن كېلىپ تۇرغاندا بىر-بىرسىدىن ياردىمىنى ئايىماسلىغى كېرەك،دەپ ئويلايمەن،-دېدى تۇداخۇن ئاكا.-ۋاڭ جۈنغا قايىلمەن. ئۇ سېنىڭ تەغدىرىڭدىن ئەنسىرەپ،سېنىڭ قايتىدىن ئەشۇ دوزاق-تۈرمىلەرگە كىرىپ كېتىشىڭدىن،سېنىڭ نابۇت بولۇپ كېتىشىڭدىن قورقۇپ،ھېچ كىمگە سەزدۈرمەي،سېنى شىركەتنىڭ ئىشلىرىنى بەژىرىشى كېرەك دەپ،مېنىڭ بىلەن بۇ ياققا چىقارغىنىغا ئاپىرىن!... بۈگۈنكى بۇ بۇزۇلغان زاماندا،بۇزۇلغان ژەمىيەتتە،بۇزۇلغان دۆلەتتە ۋاڭ جۈنغا ئوخشاش ژىگىتلەرنى ھەتتا ئۆز مىللىتىڭدىن، ئۇيغۇرلارنىڭ ئىچىدىن تېپىش تەس،ئۇكام؟ كۆردۈڭمۇ،خىتايلارنىڭ ئىچىدىمۇ ئەژايىپ ئىنسانپەرۋەر ئادەملەر كۆپ!
-مېنىڭ ژۈرۈگىمدىكى گەپنى قىلدىڭىز،ئاكا،-دېدىم.-ۋاڭ جۈن ئاغىنەم سىز ئېيتىۋاتقان بۇ بۇزۇلغان ژەمىيەتنى،بۇ دىكتاتور تۈزۈمنى،ئالدامچى كوممۇنىستىك پارتىيانى ناھايىتى ئۆچ كۆرۈدۇ،يامان كۆرۈدۇ! نېمىشكە دېسىڭىز،ئۇنىڭ ئاكىسىنى تيانьئەنمىن مەيدانىدىكى ستۇدېنت-ياشلارنىڭ تىنچىلىق نامايىشى ۋاقتىدا تانكىغا چەيلىتىپ ئۆلتەرگەن ئېكەن!
-شۇنداقمۇ؟
-ھە،ئۇنىڭ ئەشۇ ئاكىسى بىزنىڭ ئۆركەش بىلەن يېقىن دوست بولۇشقان ئېكەن...ۋاڭ جۈننىڭ مېنى ئۆزىگە يېقىن دوست تۇتۇشى،بىزنىڭ مەخسەت-مۇدائىمىزنىڭ،تۇتقان يولىمىزنىڭ،نىشانىمىزنىڭ بىرلىگى دەپ ئويلايمەن؟ ۋاڭ جۈن ئۆزى دېموكرات ژىگىت.ئۇ چەت ئەللەردىكى خىتاي دېموكراتلىرىنى قوللايدىغانلىغىنى،رۇس ئىمپېرىياسىنىڭ مۇستەملىكىسىدىن قۇتۇلۇپ،ئۆزلىرىنىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىرىنى قۇرۇپ ياشاۋاتقان تۈركىي خەلىقلىرىگە ئوخشاش بىز،ئۇيغۇرلارنىڭمۇ ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزلىرىمىز ئېگە،غوژا بولۇپ ياشىشىمىزنى خالايدىغانلىغىنى تالاي قېتىم ئېيتقان.
-ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭ قالتىس ژىگىت ئېكەندە؟
-ھە،ئۇ كۆرۈنۈشتە،ئېغىزىدا "ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسى ياشىسۇن!"دېگىنى بىلەن ئىچىدە،ژۈرىگىدە "ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسى يوقالسۇن!"دەيدىغان ژىگىتلەردىن!...
سۆھبىتىمىز شۇ ماۋزۇ ئۈستىدە خېلە داۋام قىلدى.بىر چاغدا تۇداخۇن ئاكا؛
-مېنىڭ ئويۇممۇ ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭنىڭ ئويى بىلەن بىر يەردىن چىقىۋاتىدۇ.،-دەپ سىگارېتىنى كۈلدانغا بېسىپ ئۆچەردىدە،شۇنداق دېدى.-ساڭا ئەندى بۇ يەردە ئۇزاق قېلىشقىمۇ بولمايدۇ. بىر يولىنى تېپىپ،ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشىڭ كېرەك.شۇ چاغدىلا بېخەتەر ياشايسەن،ئۆز ئارزۇ-مەخسەتلىرىڭگە يېتىسەن،ئۇكام؟
-مېنىڭ ئارزۇ-ئارمان،مەخسەتلىرىم ئۆزىڭىزگە ياخشى مەلۇم،ئاكا،-دېدىم تۇداخۇن ئاكامنىڭ سۆزلىرىگە ژاۋابەن.-ئەشۇ ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىۋالسام،ئۇ يەردىكى ۋەتەن داۋاسىنى قىلىۋاتقان ۋەتەنداشلىرىمنىڭ سېپىگە قوشۇلۇۋالساملا بولاتتى؟
-ئاللاھ بۇيرىسا، ئۇ مەخسەتلىرىڭگە چوقۇم يېتىسەن،ئۇكام!
-ئىلاھىم، ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن!-دېدىم ۋە سورىدىم.-تۇداخۇن ئاكا،چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنىڭ قانداق يوللىرى بار،ئۇ تەرىپى ھازىرچە ماڭا نامەلۇم؟
-بۇ ھاياتتا پەقەتكىنە ئۆلۈمگە چارە يوق. ئۇنىڭدىن باشقا ھەممە نەرسىگە چارە تېپىشقا،يول تېپىشقا بولىدۇ!...
تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئىشەشلىك ئېيتقان بۇ سۆزلىرى ماڭا قانات پۈتكەندەك،ئەشۇ قاناتلىرىم ئارقىلىق پەرۋاز قىلىپ،ژىراق چەت ئەللەرگە خېيىم-خەتەرسىز، ھازىرلا  ئۇچۇپ كېتىدىغاندەك، مېنىڭدە ئۈمۈت پەيدا بولغان ئېدى.
تۇداخۇن ئاكامنىڭ كۆزلىرىگە نىژاتلىق بىلەن تىكلەندىم. شېرىن سۆزلەر چىقىۋاتقان ئېغىزىدىن يەنە قانداق ياخشى سۆزلەر چىقار ئېكىن،دەپ تەلمۈردىم.
-ئەتە ئىككىمىز بىر يەرگە بارىمىز. ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشنىڭ قانداق يوللىرى بار،شۇنى بىلىمىز. ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلار ئاللاھ بۇيرىسا،بىز ئويلىغاندەك بولىدۇ،ئۇكام،-دېدى ئۇ.
-رەخمەت،ئاكا،بۇنىڭدىن كېيىنكى تەغدىرىم ئەندى سىزنىڭ قولىڭىزدا؟!-دېدىم ئۇنىڭدىن چەكسىز مىننەتدار بولۇپ.-ئۆزىڭىزگە ياخشى مەلۇم،مېنىڭ ۋاڭ جۈنغا ئوخشاش ساداقەتمەن،ۋاپادار دوستۇم بىلەن سىزگە ئوخشاش مېھرىبان،قەدىردان ئاكام،ئىشەنچلىك يار-يۆلىگىم،ئىشەنگەن تېغىمدىن باشقا ھېچ كىمىم يوق،تىكەندەك يالغۇزمەن!
-خاتىرژەم بول،ئۇكام. مەنمۇ سېنى بىر قوساقتىن چىققان ئىنىمدەك كۆرۈمەن. قولۇمدىن كەلگەن ھەر قانداق ياردەمنى سېنىڭدىن ئايىمايمەن،-دەپ تۇداخۇن ئاكام ئورنىدىن تۇردى.-ۋاقىتمۇ خېلە يەرگە بېرىپ قاپتۇ،دەم ئالايلى؟...

ئەتىسى چۈشكە يېقىن تۇداخۇن ئاكام مېنى ئالمۇتا شەھىرىنىڭ ژۇقارقى قىسمىدىكى ساپ ھاۋالىق "پولې چۇدېس"دەپ ئاتىلىدىغان بايلار مەھەللىسىگە تاكسى بىلەن ئېلىپ باردى. ئىككى قەۋەتلىك،ئۈچ قەۋەتلىك،بىر-بىرسىدىن ھاشامەتلىك،بىر-بىرسىدىن چىرايلىق سېلىنغان ئۆيلەر سىرتتىن قارىغاننىڭ ئۆزىدە، بەئەينى خان سارايلىرىدەك كۆرۈنەتتى. ھەممىلا ئۆي-قورالارنىڭ تاملىرى چىرايلىق خىشلار بىلەن ئادەم بويىدىن ئېگىز قوپۇرۇپ،قورشالغان. بىر-بىرسىدىن ھەيۋەتلىك،بىر-بىرسىگە ئوخشىماس پولات دەرۋازىلار...
بىز چۈشكەن تاكسى تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئېيتىشى بىلەن گۈللۈك ياسالغان قارا پولات دەرۋازىنىڭ ئالدىغا كېلىپ توختىدى.
بىز ماشىنىدىن چۈشتۇق.
-مەن ساڭا ئېيتقان ئاغىنەمنىڭ ئۆيى موشۇ،-دېدى تۇداخۇن ئاكام ھاشامەتلىك ئۆينى ئىشارە قىلىپ.-ئۆزى باي تىژارەتچى بولسىمۇ،ناھايىتى كەمتەر،ئاق كۆڭۈل،مېھماندوست،خۇش چاقچاق كىشى. بۇ ئىككىمىز بەك قەدىردان. ئاتا-ئانىسى ئاتۇشلۇق. مېنى "ئاتۇشلۇغۇم،بىر ژۇتلۇغۇم"دەپ ناھايىتى يېقىن كۆرۈدۇ. ئۆزى ئەژايىپ،باھاسى يوق ژىگىت.-دېگەن تۇداخۇن ئاكا دەرۋازا قوڭغۇرىغىنىڭ كنوپكىسىنى كەينى-كەينىدىن بىر نەچچە قېتىم باستى.قوڭغىراق كنوپكىسىدىكى مىكروفوندىن؛
-كىم بۇ؟-دېگەن ئەر كىشىنىڭ ئاۋازى ئاڭلاندى. تۇداخۇن ئاكا ئاۋاز ئېگىسىنى تونۇغان بولسا كېرەك،چاقچاق ئارىلاش شۇنداق دېدى؛
-دەرۋازىنى ئاچسىلا،غوژام! ئاتۇشتىن تۇداخۇن ئاكىلىرى كېلەپ قالدى؟!
-ۋاي،ھازىر تەخسىر،مانا ھازىر!-دېگەن ئاۋاز بىلەن تەڭ دەرۋازا قۇلۇپى ئاۋتوماتلىق تۈردە شاراق قىلىپ ئېچىلدى...
بىز ھويلىغا كىردۇق. كەڭ-تاشا ھويلا. ھەممە ئەتراپ گۈل. سول تەرەپتە ئۈزۈم بارىڭى. باراڭ ئاستىغا بۈگۈلۈك ياسالغان. ئۇنىڭ ئۈستىگە گىلەم،چۆرۈلدۈرۈپ ئەتلەس كۆرپىلەر سېلىنغان. ئوڭ تەرەپ مېۋىلىك باغ. ياش مېۋە دەرەقلىرى باراقسانلىشىپ تۇرىدۇ. ئاستى يېپ-يېشىل چىم چۆپ. ھويلا ئىچىدىكى ھەر خىل گۈللەردىن گۈپۈلدەپ كېلىۋاتقان خۇش پۇراقلار دىماقلارنى غىدىقلايدۇ،تېنىڭگە راھەت،ھۆزۈر بېغىشلايدۇ. نېرىراق ژايغا مەخسۇس ياسالغان ئادەم بويىدىن ئېگىز "تاغنىڭ" چوققىسىدىن ئېتىلىپ چىقىۋاتقان مۆلدۈر سۇ "تاغ" تاشلىرىنى يالاپ،شىرىلدىغان ئاۋاز چىقىرىپ تۆۋەنگە ئېقىپ تۇراتتى. ھويلا ئىچى شۇنچىلىك سالقىن ئېدى. مەيىن شامال ئۈزلىرىڭنى سىلىق سىيپاپ ئۆتەتتى.
"پاھ،نېمە دېگەن قورا-ژاي بۇ!... بەئەينى ژەننەتنىڭ ئۆزى. ژەننەت دېگەن موشۇنداق بولسا كېرەك؟!"دەپ ئويلىدىم.
-ئەسسالامۇئەلەيكۈم،خۇش كەپسىلەر،خۇش كەپسىلەر!-دېگىنىچە ئۆيدىن چىقىپ كەلگەن تولۇق كەلگەن ئاق ئۈزلۈك،قوشما قاش، ئەللىك ياشلار ئەتراپىدىكى كىشى قوللىرىنى غاز قانىتىدەك كېرىپ،تۇداخۇن ئاكامغا قاراپ كۈلۈمسىرىگەن ھالدا ماڭدى...
ئۇلار قۇچاغلىشىپ كۆرۈشتى. ھال-ئەھۋال سوراشتى. مېنى تونۇمىغانلىقتىن،ئادەمگەرچىلىك يۈزىسىدىن ئۆي ئېگىسى مەن بىلەن قول ئېلىشىپ سالاملاشتى. شۇ ئارىدا؛
-ۋاي،تۇداخۇن ئاكام كېلىپ قاپتىغۇ؟!-دېگەن ئايال كىشىنىڭ ژاراڭلىق ئاۋازى ئاڭلاندى. ئۆي ئېگىسىنىڭ ئايالى بولسا كېرەك،چىرايلىق كىيىنگەن ھۆسنىدار ژۇگان تۇداخۇن ئاكامغا سالام قىلىپ،ئۇلار قويۇق تىنچلىق-ئامانلىق سوراشتى.
-قېنى،قېنى مېھمانلار،ژۇقۇرىغا،ژۇقۇرىغا مەرھەمەت؟!-دەپ ساھىپخانلار بىزنى بۈگۈلۈك ئۈستىگە تەكلىپ قىلىشتى.
بىز ژۇقۇرىغا چىقىپ ئولتىرا-ئولتىرماي،قەپەزدىكى بۆدۈنە "ۋىتۋالداق،ۋىتۋالداق!"دەپ بىر نەچچە قېتىم سايرىدى.
-كۆردىڭمۇ ئاداش،سېنى كۆرۈپ،ساڭا سالام بېرىپ،خوشاللىقتىن بۆدۈنىمۇ سايراپ كېتىۋاتىدۇ؟-دېدى ئۆي ئېگىسى باراڭغا ئېسىپ قويغان چىرايلىق قەپەز ئىچىدىكى قۇشنى ئىشارە قىلىپ.
-ھە،بۇ قۇشىڭمۇ سېغىنىپ قالغان ئوخشايدۇ مېنى؟-دېدى تۇداخۇن ئاكاممۇ كۈلۈپ.
-ساڭا ئوخشاش ياخشىلارنى بىز ئەمەس،ئۇچار قۇشلار بىلەن ژان-ژانىۋارلارمۇ ياخشى كۆرىدۇدە!-دېدى ئۆي ئېگىسى.
-كۆپ ئاشۇرۇۋەتتىڭ،ئاداش،-تۇداخۇن ئاكام كەمتەرلىك بىلدۈردى.
-خوش،بۇ ئىنىمىز كىم بولىدۇ؟- مېنى ئىشارە قىلغاچ،تۇداخۇن ئاكامدىن سورىدى ئۆي ئېگىسى.
-بىزنىڭ شىركەتتە ئىشلەيدىغان ئىنىمىز. ئىسمى قەيسەر،-دەپ مېنى تونۇشتۇردى.
-ناھايىتى ياخشى. خۇش كەپسىز،ئۇكام،-دېدى ئۆي ئېگىسى سەمىمىيلىك بىلەن.-مېنىڭ ئىسمىم شاۋكەت. تۇداخۇن ئاكىڭىزنىڭ بىر ژۇتلۇق قەدىردان دوستى بولۇمەن!
-سىز بىلەن تونۇشقىنىمغا مىننەتدارمەن،ئاكا!
ئاڭغىچە دەستىخان سېلىنىپ،دەستىخان ئۈستى ھەش-پەش دېگىچە نازۇ-نېمەتلەر بىلەن تولۇپ كەتتى. ھەدىمىز بەك چاققان ئېكەن. بىز بىر-ئىككى پىيالىدىن چاي ئىچكىچە،ئاچچىق-چۈچۈك قورۇلغان گۇيرۇ سەي كەلتۈرۈلدى...
تۇداخۇن ئاكام بىلەن شاۋكەت ئاكىنىڭ تۈگۈمەس قىزىق پاراڭلىرى،چاقچاق ھەزىللىرىنى ئاڭلاپ ئولتىرىپ،ئۇلارنىڭ بىر-بىرسىنى بەك قەدىرلەيدىغان،بىر-بىرسىگە بەك كۆيۈنۈدىغان مېھرىبان يارۇ- دوستلاردىن ئېكەنلىگىگە ھەۋەسىم كەلدى. "نېمە دېگەن ئوچۇق-يورۇق،بىر-بىرسىگە قەدىر-قىممىتى چەكسىز ئاغىنىلەر بۇلار؟ ئاغىنە-دوست دېگەن مانا موشۇلاردەك بولۇشى كېرەك ئېكەن؟ موشۇ خىلدىكى قەدىردان  ئاغىنىلىرىڭ بولسا،نېمە ئارمان!"دەپ ئويلىدىم.
-باغ-ۋاراننى كىچىكىنە ئايلىنايلى؟-دېدى بىر چاغدا تۇداخۇن ئاكام.
-چارچاپ قالدىڭمۇ؟...مەيلى ئاداش،مەيلى،-خۇشخويلۇق كۆرسەتتى شاۋكەت ئاكا.
-ياقە،تاماقنى كىچىكىنە سىڭدۈرەيلى دەيمەندە؟
-بۇ دېگىنىڭمۇ توغرا!
-ھە راستلا،ھاشىم ئىنىمىز كۆرۈنمەيدىغۇ؟-دېدى ئورنىدىن تۇرغان تۇداخۇن ئاكام.
-بار. باغنىڭ ئارقىسىدا بىر ئىشلارنى قىلىۋاتاتتى.
-ئۇنىڭ ئىشلىرى قانداق بولۇۋاتىدۇ؟-سورىدى تۇداخۇن ئاكام.
-كۈتۈۋاتىدۇ. قاچان چىقىشى ھازىرچە بەلگۈسىز.
-ھە،رىسقى كۆتۈرۈلگەن كۈنى چىقىپ قالار. رىسقى كۆتۈرۈلمىگىچە، قانچە ھەرىكەت قىلساڭمۇ بېكار؟
-ئۇنىڭغا مەنمۇ شۇنداق دەيمەن...
مەن ئۇلارنىڭ بۇ سۆزلىرىگە ئانچىمۇ ئېتىبار بېرىپ كەتكىنىم يوق. ھاشىم دېگىنى كىم؟ ئۇنىڭغا قىزىقمىدىم. مېنىڭ بار ئوي-خىياللىرىم باشقا نەرسىدە،يەنى ئۆز تەغدىرىم ھەققىدىلا ئېدى.
بىز ھويلا ئىچىدە ئۇ ياقتىن،بۇ ياققا مېڭىپ،بۇ قورادىكى ئەژايىپ گۆزەللىكنى تاماشە قىلغاندەك بولدۇق. ھويلا ئىچىدىكى "تاغنىڭ"چوققىسىدىن ئېتىلىپ چىقىپ،پەسكە شىرىلداپ ئېقىپ چۈشۈۋاتقان مۆلدۈر سۇنىڭ ئالدىغا كەلدۇق.
-بۇنى بەك ياخشى ئويلاپ ياسىغانسەندە،ئاداش؟-تۇداخۇن ئاكا فونتانغا ھەۋەسلىنىپ قارىغان ھالدا.
-ئېيتما،ئاداش،ھەممىدىن موشۇسى ئېسىل بولدى،-دېدى شاۋكەت ئاكا.-بەزىدە ھېرىپ،چارچىغىنىڭدا،سۇنىڭ شىرىلداپ،دومۇلاپ ئېقىشىغا قاراپ ئولتارساڭ،ھادىغىڭ چىققاندەك،ئۆزەڭ يېپ-يېنىك بولۇپ قالىدېكەنسەن. شېرىن خىياللارغا چۆمۈلىدېكەنسەن قارا؟
-ئۆزەڭمىغۇ شائىر قەلىب ئادەمسەن!- كۈلدى تۇداخۇن ئاكام.
-موشۇ "تاغنىڭ" چوققىسىدىن ئېتىلىپ چىقىپ،پەسكە ئېقىۋاتقان بۇ سۇغا قاراپ ئۈچلا كۈن ئولتىرىدىغان بولساڭ،شائىر بولۇپ كېتىشىڭ مۈمكىن!
-تىژارەتنى تاشلاپ،شائىر بولۇپ كەتمە يەنە؟
-ئاز-ئاز قېلىۋاتىدۇ...
ئۇلار قاقاخلاپ كۈلۈشتى. مەنمۇ ئۇلارنىڭ كۈلكىسىگە قوشۇلدۇم.
تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىغان بولسا كېرەك،باغنىڭ ئارقىسىدا بىر ئىشلارنى قىلىپ ژۈرگەن ئورۇق-ئىنچىكە،قاراراق كەلگەن ژىگىت ژۈگۈرەپ دېگىدەك بىزنىڭ ئالدىمىزغا كەلدى. كۆرۈنۈشتە ئۇ مەندىن ئۈچ-تۆرت ياش چوڭدەك ئېدى.
-ھوي،تۇداخۇن ئاكام كېلىپ قاپتىغۇ؟... ئەسسالامۇئەلەيكۈم،ئاكا!-دەپ ئۇ كۆرۈشۈش ئۈچۈن سۇنغان تۇداخۇن ئاكامنىڭ قولىنى ئىككى ئالقىنى ئارىسىغا ئالدى.
-ۋائەلەيكۈم ئەسسالام،قانداق ئەھۋالىڭ،ھاشىم؟-دېدى تۇداخۇن ئاكام مېھرىۋانلىق بىلەن.
-ئىنشائاللا،ياخشى ئاكا،ياخشى. ئۆزىڭىز سالامەت تۇرامسىز؟-دېگەن ئۇ تۇداخۇن ئاكامنىڭ قولىغا ئۈزىنى ياقتى.
-ھوي،ھاشىم،سەن بۇ ئاكاڭنىڭ ئۈزىگە ئەمەس،قولىغا سۆيۈۋاتقىنىڭ نېمىسى؟-چاقچاق ئارىلاش شۇنداق دېدى شاۋكەت ئاكا.
-ئۈستى-بېشىم مەينەت ئېكەن،-خىژالەت بولغاندەك ئىپادە بىردۈردى ئۇ.-تۇداخۇن ئاكامنىڭ قولىغا ئەمەس،ئاياقلىرىغا سۆيسەممۇ ئەرزىيدۇ،-ئۇنىڭ ئاۋازى تىترەپ چىقتى.-تۇداخۇن ئاكام قىلغان ياخشىلىقنى ئۆلگۈچە ئۇنتۇمايمەن. مەن سىلەرگە بىر ئۆمۈر قەرىزدارمەن،ئاكىلىرىم؟!...
مەن ئۇنىڭ كۆزلىرىدە لىققىدە ياشلارنى كۆردۈم... "بۇ بالا كىم؟ بۇلار ئۇنىڭغا شۇنچىلىك نېمە ياخشىلىق قىلغاندۇ،ھە؟...توختا،بۇ بالىنى مەن بىر يەردە كۆرگەندەك قىلىمەنغۇ؟...ھاشىم! ئېتىمۇ،چىرايىمۇ تونۇشتەكلا. قايسى ھاشىم بولدى بۇ،ھە؟"دېگەنگە ئوخشاش سوئاللار بىلەن ئۇنىڭغا سىنچىلاپ قارايمەن. قانچە قىلساممۇ،ئېسىمغا زادىلا چۈشۈرەلمىدىم.
بايا تۇداخۇن ئاكام بىلەن شاۋكەت ئاكىنىڭ مەن ئانچىمۇ ئېتىبار بەرمىگەن سۆزلىرى گۈپلا ئېسىمغا كېلىپ،قۇلىغىم تۈۋىدە قايتىدىن ئاڭلانغاندەك بولدى. "كۈتۈۋاتىدۇ. قاچان چىقىشى بەلگۈسىز!"، "رىسقى كۆتۈرۈلگەن كۈنى چىقىپ قالار!".
"بۇمۇ ماڭا ئوخشاش ۋەتەن دەپ ۋەتەندىن ئايرىلغان بىر قاچقۇن بولۇشى مۈمكىن؟ ئۇنىڭ كۈتۈۋاتقىنى چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشى بولسا كېرەك؟...ئاخىر بىز بۇ ئۆيگە ئەشۇ مەسىلە بويىچە كەلدۇق ئەمەسمۇ؟..." بۇ خىل سوئاللار چاقماق تېزلىگىدە كاللامدىن ئۆتتى. "بۇ بالىنى بىر يەردە كۆرگەندەك،چىرايى تونۇشتەك قىلىپ تۇرىدۇ؟... ئۇنىڭ كىملىگىنى تۇداخۇن ئاكامدىن سوراپ بىلەرمەن"دەپ كۆڭلۈمگە پۈكۈپ قويدۇم.
تۇداخۇن ئاكام ھاشىم بىلەن پاراڭلاشقاچ، باغ تەرەپكە ئۆتۈپ كەتتى.
-شاۋكەت ئاكا،قورا-ژاينى بەك قاتۇرۇپ سېلىپسىز؟-دېدىم ئارىدىكى ژىم-ژىتلىقنى بۇزۇپ.
-ھە،بالىلار ئۈچۈن سالدۇقتە،ئۇكام.
-باللىرىڭىز كۆپ بولسا كېرەك؟
-ئاللاھغا شۈكرى،تۆرت ئوغۇل،بىر قىزىم بار،-دېدى شاۋكەت ئاكا ھەم رازىمەنلىك ھەم مەغرۇرلۇق بىلەن.
-بالا كۆپ بولسا، شۇنچە ياخشى ئېكەن،ئاكا؟ ھەدەم ئىككىڭلار بەخىتلىك ئېكەنسىلەر؟ تۆرت ئوغۇل،بىر قىز! قانداق ياخشى؟!-ھاياژېنىمنى يوشۇرالماي قالدىم.-باللىرىڭىزمۇ بەخىتلىك ئېكەن قاراڭ؟ بەش قېرىنداش! ئۇنىڭ ئۈستىگە سىلەرگە ئوخشاش ئەژايىپ ئاتا-ئانىلىرى بار. پاھ،نېمە دېگەن بەخىت بۇ؟! ئىلاھىم،بەختىڭلارغا كۆز تەگمىسۇن،تىل تەگمىسۇن! ھەدەم ئىككىڭلارغا ئاللاھتائالا بالا-ژاقىلىرىڭلارنىڭ قىزىغىنى،راھىتىنى كۆرۈشكە ئۇزاق ئۆمۈر بەرگەي؟!
-رەخمەت،ئېيتقىنىڭ كەلسۇن،ئۇكام،-شاۋكەت ئاكا مېنىڭ سۆزلىرىمدىن مىننەتدار بولغاندەك بولدى.
-بالىلارنىڭ چوڭى نەچچىدە،كىچىگى نەچچىدە؟-دەپ سورىدىم.
-چوڭى ژىگىرمە يەتتىدە،كىچىگى ئون بەشتە،-دەپ ئۇ ماڭا بالىلىرىنى سىرتتىن تونۇشتۇرغاندەك بولدى.-چوڭ ئوغلۇم ئانگلىيادە ئوقۇۋاتىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىنكىسى ئىنستىتۇتنى پۈتۈرىپ، ھازىر بانك خىزمەتچىسى. ئۈچىنچى ئوغلۇم قازاقستان-ئامېرىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنى بىيىل تاماملايدۇ. ئاكىلىرىغا قارىغاندا،بۇ ئوغلۇم مىقتاراق چىقتى. ئۇنىۋېرسىتېتنى پۈتۈرمەي ئوقۇپ ژۈرۈپ،چەت ئەل شىركەتلىرىنىڭ بىرسىگە ئىشقا كىرىۋاپتىكەن،بىر ژىلدىن ئاشتى،ھەم ئوقۇپ ھەم خىزمەت قىلىۋاتىدۇ.تۆرتىنچى ئوغلۇم كېلەر ژىلى مەكتەپنى تاماملىماقچى. بۇ ئوغلۇمنىڭ ئوقۇشقا قىزىقىشى ئانچە ئەمەس. ماڭا ئوخشاش تىژارەتچى،سودىگەر بولۇشنى،ئاقچا ساناشنى ياخشى كۆرىدۇ،-دەپ كۈلدى.-مەيلى،بىرسىڭلار بولسىمۇ،داداڭنىڭ كەسپىنى داۋاملاشتۇرۇڭلار دەپ،ئۇنى ئۆز خاھىشىغا قويۇپ بېرىپ،تەتىل ۋاقىتلىرىدا يېنىمدا ئېلىپ ژۈرۈمەن. ئەڭ كەنژىتاي قىزىمىز سەككىزىنچى سىنىپتا ئەلا ئوقۇۋاتىدۇ.ئۇ قىزىمىز دوختۇر كەسپىنى ئېگىلەيمەن دەپ،ئارماندا ژۈرىدۇ.ئاللاھ  بۇيرىسا،ئەشۇ قىزىمىزنى ئوقۇتۇۋالساق،ھەدىڭىز ئىككىمىز بالىلاردىن خاتىرژەم بولۇمىز،ئۇكام.
-ياشاڭ ئاكا،بالىلىرىڭىزنى ئوقۇتۇپ،ناھايىتى ئۇلۇق ئىش قىپسىز. ئوقۇغانغا نېمە يەتسۇن؟
-ئوقۇغان ئادەم،ئۇ باشقا دۇنىيا،ئوقۇمىغان ئادەم،ئۇ باشقا دۇنىيا،-دەپ شاۋكەت ئاكا سىگارېتا تۇتاشتۇردى.-بىر-ئىككى قېتىم قېنىپ-قېنىپ شوراۋالغاندىن كېيىن،سۆزىنى داۋام قىلدى.-كىچىك ۋاقتىمدا مەنمۇ ئوقۇشنى ياخشى كۆرەتتىم. ئەلا ئوقاتتىم. ئەلا ئوقۇغانلىغىم ئۈچۈن سىنىپنىڭ كلاسسكومى ئېدىم. غۇلژىدىن ئاتمىشىنچى ژىللاردىن كېيىن بۇ ياققا كۆچۈپ چىقتۇق. بىز ئۈچ ئوغۇل،تۆرت قىز،يەتتە بالا ئېدۇق. بالىلارنىڭ چوڭى مەن بولغانلىقتىن،ئاتا-ئانامغا يار-يۆلەكتە بولۇپ ئىشلەشكە توغرا كەلدى. ئوقالمىدىم. ۋەتەندىن ئايرىلىپ،بۇ تەۋەلەردە،بۇ تۇرمۇشقا يەتكىچە ناھايىتى كۆپ قىينالدۇق،ئۇكام. تۇرمۇشنىڭ قىيىنچىلىغى بىلەن ئوقالمىغانلىغىمدىن،تىل بىلمەسلىگىمىزدىن "ئاللاھ بۇيرىسا،بالىلىرىمنى ئوقۇتىمەن"دەپ،ئاللاھدىن چىن دىلىمدىن سورىغان ئېكەنمەن. كىچىگىدىن باشلاپ بالىلىرىمنىڭ ئوقۇشىغا ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلدۈم. شۇنىڭ نەتىژىسىدە بالىلىرىم ئوقۇشقا،بىلىم ئېلىشقا دېگەن قىزىقىش،ئىنتىلىش بىلەن ئۆستى. مانا،ئۇنىڭ مېۋىسى!-دەپ ئۆز ھاياتىدىن،تۇرمۇشىدىن،ئارزۇلاپ ئۆستۈرۈۋاتقان پەرزەنتلىرىدىن رازىلىغىنى بىلدۈردى.
مەن شاۋكەت ئاكىغا،ئۇنىڭ ئائىلىسىگە،پەرزەنتلىرىگە ھەۋەسىم كەلدى.
شاۋكەت ئاكا ئوتى ئۆچۈپ قالغان سىگارېتىنى بۈگۈلۈكنىڭ چېتىدە تۇرغان كۈلدانغا ئاپىرىپ تاشلىدىدە،مېنىڭ ئالدىمغا كەلدى. ئۇنىڭ بۇ ئىشى،مېنىڭ بۇ ئادەمگە بولغان ھۆرمىتىمنى تېخىمۇ ئاشۇرۇۋەتكەندەك بولدى...لاپ قىلىپ ۋەتىنىم كۆز ئالدىمغا كەلدى. بىزنىڭ ئىلى تەۋەسىدە ياكى باشقا ژايلاردا بولسۇن،شاۋكەت ئاكا قۇراملىقلار،ئۇنىڭدىن ياشلار ھەتتا ئۇنىڭدىن كىچىكلەرنىڭ ھەممىسى دېگىدەك چوڭ-كىچىك ئولتىرىش،سورۇنلاردا،تار ۋە كەڭ خانىلاردا سىگارېتا دېگىنىڭنى،يوغان قىلىپ گېزىت قەغىزىگە ئوراۋالىدىغان ماخوركا تاماكىلارنى بەس-بەس بىلەن چېكىشىدۇ. ئۆينىڭ ئىچى ئاچچىق ئىس،سېسىقچىلىققا تولۇپ كېتىدۇ. ئەشۇ سورۇن مېھمانلىرى تاماكا قالدۇقلىرىنى كۈلدانغا ئەمەس،لاي-پاتقاق،ئادەم ۋە ماللارنىڭ نىژىسلىرى چاپلىشىپ،قېتىپ قالغان ئۆتۈك،بەتىنكىلىرىنىڭ تاپىنىغىلا بېسىپ-سۈركەپ،ئوتنى ئۆچۈرۈدىدە،ئالدىغىلا،دەستىخان ئۈستىگىلا تاشلاپ،قويۇشىدۇ. ھەتتا بەزىلىرى باركى،ئارقىسىغا ئۆرۈلۈپ،كىگىز-گىلەملەرنى قايرىپ ئېچىپ،تامنىڭ تۈۋىگە--يەرگە تۈكۈرۈپ،ئەشۇ تۈكۈرىگىگە تاماكا ئوتىنى سۈركەپ-ئۆچۈرۈپ،تاشلاپ،ھېچ نەرسە كۆرمىگەندەك،ھېچ نەرسە بولمىغاندەك،پاراڭنى دۆڭ سوقۇشۇپ ئولتىرىۋېرىشىدۇ. بۇنداق پاسكىنىچىلىق ئىشلارنى مەن كۆپ قېتىم كۆرگەنلىگىمدىن، "بۇ پاسكىنىچىلىق،بۇ مەدەنىيەتسىزلىك كىملەردىن ژۇققان،ياكى بىزنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىمىز شۇنداقمېدى؟"دەپ ئۆزەمگە-ئۆزەم سوئال قوياتتىم.بىراق،ئېنىق ژاۋاپ تاپالماتتىم.
مانا،بۈگۈن بولسا،شاۋكەت ئاكىنىڭ تاماكا قالدۇغىنى شۇنچە كەڭ ھويلىدا تۇرۇپمۇ يەرگە تاشلىماي،ئۆزىدىن نەچچە قەدەم نېرىدا تۇرغان كۈلدانغا ئاپىرىپ تاشلىشى،بۇ،تازا-پاكىزلىقنىڭ،مەدەنىيەتنىڭ بىر تۈرى ئېدى. مەدەنىيەت دېگەن ھەر ئادەمنىڭ ئۆزىدىن،ئائىلىسىدىن باشلىنىشى كېرەك،دېگىنى شۇ دەپ ئويلىدىم.
-شاۋكەت ئاكا،قازاقستاندا ئىنىستىتۇت،ئۇنىۋېرسىتېتلاردا ئوقۇش ئۈچۈن ھەق تۆلەش كېرەكمۇ،قانداق؟-دەپ سورىدىم.
-ئىلگىرى ھەقسىز ئېدى،-دەپ سۆز باشلىدى شاۋكەت ئاكا.-سوۋېت ئىتتىپاقى بەربات بولۇپ،ئۇنىڭ مۇستەملىكىسىدىكى مەملىكەتلەر ئۆز مۇستەقىللىگىگە ئېگە بولغاندىن كېيىن،بارلىق ساھالاردا ئىختىسادىي قىيىنچىلىقلار بىر دەۋىر يۈز بەردى. باشقا ژۇمھۇرىيەتلەرگە ئوخشاش قازاقستاندىمۇ ئىختىسات تاپچىللىغىدىن ئالىي ئوقۇش ئورۇنلىرى ھەق تۆلەپ ئوقۇش سىستېمىسىغا كۆچۈشكە مەژبۇر بولدى. بىراق،شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ بەش باھا بىلەن ئىمتىھاندىن ئۆتكەن بالىلار ھەقسىز ئوقۇيدۇ. ھەتتا ستۇدېنتلارغا دۆلەت تەرىپىدىن ستىپېندىيا تۆلەيدۇ.بارلىق پەنلەردىن ئەلا ئوقۇغان ستۇدېنتلار ئوقۇشنى تاماملىغىچە يامان ئەمەس ستىپېندىيا ئاقچىسىنى ئېلىپ تۇرىدۇ. ئەلاچى ئوقۇغۇچىلارغا ياتاقخانىلار ھەقسىز بېرىلىدۇ. ئەندى كوممېرцئىيالىك دەپ قويىدىغان بۆلۈملەردە ئوقۇغانلار بولسا، ژىللىق ئوقۇش پۇلىنى تۆلىشى شەرت. ھەر ھالدا ئۇنچىلىكمۇ كۆپ ئەمەس.
مېنىڭ بالىلىرىمنىڭ ھەممىسى "بيۇدژېتنى" دەپ قويىدىغان بۆلۈملەرگە ئوقۇشقا چۈشكىنى ئۈچۈن بىر تىيىن ئاقچا تۆلىگىنى يوق. ئەكسىنچە،بالىلىرىم بەش ژىل دۆلەتتىن ئاچقا ئېلىپ تۇرۇپ ئوقۇپ،ئوقۇشلىرىنى ئەلا باھالاردا تاماملىدى.
-قانداق ياخشى،-دېدىم مەن.-بىزنىڭ دۆلەتتە مۇنداق ئىشلار يوق. مىڭ ئەلا ئوقۇپ كېتىڭ،بەرىبىر. ژىللىق ئوقۇش پۇلىنى تۆلىمىسىڭىز،ئالىي مەكتەپلەرنىڭ ئىشىگى سىز ئۈچۈن يىپىق. شۇنىڭ ئۈچۈن ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش ماڭا نېسىپ بولمىدى...
مەن شاۋكەت ئاكىغا ئۆزەمنىڭ بىرىنچى سىنىپتىن تارتىپ،ئوتتۇرا مەكتەپنى تاماملىغىچە بارلىق پەنلەردىن بەش باھاغا ئوقۇغانلىغىمنى،ئالىي مەكتەپلەردە،چەت ئەللەردە ئوقۇش ئارزۇيۇمنىڭ ناھايىتى كۈچلۈكلىگىنى،ئامما،ئاتام ۋاپات بولغاندىن كېيىن،تۇرمۇش قىيىنچىلىغىدىن بۇ ئارزۇ-ئارمانلىرىمنىڭ كۇمپەي-كۇم بولغانلىغىنى سۆزلەپ بەردىم.
-شۇنداق دە،ئۇكام،-ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى شاۋكەت ئاكا.-بىزدە،قازاقستاندا شۇنچە ئىمكانىيەت،شارائىتلار بار تۇرغۇلۇق،بەزى ئادەملەر،بولۇپمۇ،زاماننىڭ ئۆزگۈرۈشىگە باغلىق زامانغا ئۇبدان ماسلاشقان،سودا-سېتىق،تىژارەتكە،پۇل تېپىشقا بېشىچىلا كىرىشىپ كەتكەن كىشىلەرنىڭ كۆپچىلىگى بالىلىرىنى ئوقۇتۇشقا تامامەن كۆڭۈل بۆلمەي قويۇشىۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ چۈشەنچىسى،كۆز قارىشىدا،بۈگۈنكى زاماندا ئوقۇغان ئادەملەرگە قارىغاندا ئاقچىسى كۆپ ئادەملەر بارلىق ژەھەتتىن ژۇقۇرىمىش. ھەر ئوقۇغان زىيالىلار،ئالىملارغا قارىغاندا،ئاقچىسى كۆپ تىژارەتچىلەر ئابرويلۇق،ھۆرمەتلىكمىش. "كېكەچ بولسىمۇ، باينىڭ بالىسى سۆزلىسۇن"دېگىنىدەك،بۇ زامان ئوقۇغانلارنىڭ ئەمەس،پۇلدارلارنىڭ زامانى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئوقۇش ئەمەس،پۇل تېپىش كېرەك،چوڭ تىژارەت قىلىش كېرەكمىش؟!
ئەشۇنداق كۆز قاراشتىكى،پىكىردىكى ئادەملەرنىڭ تالىيىغا مەن؛ "قۇدۇقنىڭ ئاستىدىكى پاقا ژۇقۇرىغا قاراپ، "ئاسماننىڭ بارى شۇ،دۇنىيانىڭ بارى شۇ"دەيدېكەن. ئاغىنىلەر، بۇنىڭ ھەممىسى ئۆتكۈنچى دەۋىر. دۇنىياغا ئوچۇق كۆز بىلەن قارايلى...پۇلمۇ كېرەك،پۇل بىلەن بىللە ئوقۇشمۇ كېرەك. ئۆزەڭلار ئويلاپ كۆرۈڭلار،باينىڭ ئارقىسىدىن خەلقىگە نېمە قالىدۇ؟ ھېچ نەرسە قالمايدۇ! ئوقۇغان ئالىمنىڭ ئارقىسىدىن نېمە قالىدۇ؟ ئۇنىڭ يازغانلىرى قالىدۇ!... شۇنىڭ ئۈچۈن،بۇرادەرلەر،بالىلىرىڭلارنى ئوقۇتۇڭلار؟ بىزگە،ئۇيغۇرلارغا ھازىرچە قىلىدىغان ئەڭ مۇھىم ئىش،ئۇ،بالىلىرىمىزنى ئوقۇتۇشتىن ئىبارەت! تاپقان شۇنچە پۇلىڭنى پوكىنىڭغا بېسىپ ياتماي،ئۇنى تېخىمۇ كۆپەيتىمەن دەپ ئويلىماي،بالىلىرىڭلارنى چەت ئەللەرگە چىقىرىپ ئوقۇتۇڭلار؟ بالىلىرىڭلارنى بىلىملىك قىلىڭلار. ئۇلار تىل ئۈگەنسۇن. قانچە كۆپ تىل بىلسە،شۇنچە ياخشى. بىز،بالىلىرىمىزنى كېلەچەككە تەييارلىشىمىز كېرەك؟!"دېگەنگە ئوخشاش گەپلەرنى قىلسام،ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بەزى ئاخماق،نادانلار "سەن ئوقۇتۇۋاتىسەنغۇ،بولدى،شۇ يەتمەمدۇ" دېگەنگە ئوخشاش سېسىق گەپلەرنى قىلىپ،ئوغامنى قاينىتىدۇ،ئۇكا.
-بىزنىڭ موشۇ كۈنلەرگە قېلىشىمىز،ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزىمىزنىڭ ئېگە،غوژا بولالماي قېلىشىمىز،قۇللارچە ياشىشىمىز يەنىلا شۇ بىز،ئۇيغۇرلارنىڭ ئوقۇمىغانلىغى،يېتەرلىك بىلىم-سەۋىيەگە ئېگە بولالمىغانلىغى، نادانلىغى،ساۋاتسىزلىغى،خۇراپات پاتقىغىغا پېتىپ،ئابدۇقادىر دامۇللام ئېيتقاندەك،غەپلەت ئۇيقۇسىدا ھامان ياتقانلىغىمىزدىن، دەپ ئويلايمەن،-دېدىم كۆڭلۈمدىكىنى ئوچۇق ئېيتىپ.
-ئىنتايىن توغرا ئېيتىسەن،ئۇكام،-دەپ مېنى قۇۋەتلىدى شاۋكەت ئاكا.
شۇ ئارىدا تۇداخۇن ئاكام بىلەن ھاشىم بىزنىڭ يېنىمىزغا كېلىشتى.
-ئىككىڭلار خېلە پاراڭلاشقاندەك كۆرۈنىسىلەرغۇ؟-دېدى تۇداخۇن ئاكام بىزگە كۈلۈمسىرەپ قاراپ.
-ھە،قەيسەر ئىككىمىز ياخشم پاراڭلىشىۋالدۇق،-دېدى شاۋكەت ئاكا.-بۇ ئۇكاڭ خېلە سەۋىيەلىك ژىگىت كۆرۈنىدۇ؟- مېنى ئىشارە قىلدى.
-ھە،بۇ ئوقۇيدىغان بالا ئېدى،ئامال يوق،ئوقالمىدى.
-ئوقۇيمەن دېگەن ئادەم ئۈچۈن ئەتە-كېچى بولمايدۇ.
-ئوقۇشقا ئىمكانىيەتمۇ يوق،شارائىتمۇ يوق ھازىرچە،-دېدىم ھەق گەپنى قىلىپ.
-ھە،ئوقۇشقىمۇ ئىمكانىيەت،شارائىت كېرەك،- مېنى قۇۋەتلىگەندەك بولدى شاۋكەت ئاكا.
-مەن ئىككىڭلارنى بىر-بىرسىڭلارغا تونۇشتۇرۇپ قوياي؟- تۇداخۇن ئاكام مېنى ھاشىم بىلەن  تونۇشتۇردى.
-سەنمۇ غۇلژىلىق ئېكەنسەندە؟-سورىدىم ھاشىمدىن.
-ھە،غۇلژىلىق مەن.
-سېنى بىر يەردە كۆرگەندەك قىلىمەن. بىراق،باياتىن ئويلاپ زادىلا ئېسىمگە چۈشۈرەلمەيۋاتىمەن؟
-مەن سېنى كۆرۈپلا تونۇغان. سەن ئابلىمىت ئەپەندىمنىڭ ئوغلى قەيسەرغۇ؟
-شۇنداق. مەن سېنى ئېسىمغا ئالالمايۋاتىمەن؟
-بىز تۆپىچى مەھەللىسىدە تۇرغان.
-نېمە تىرىكچىلىك قىلاتتىڭ؟
-نېمە تىرىكچىلىك دەيسەن،قول ھارۋۇسى بىلەن كوچىمۇ-كوچا ژۈرۈپ،سەي-كۆكتات ساتاتتىم.
-ھە بولدى،ئەندى ئېسىمغا كەلدىڭ. سەن ھېلىقى سەيچى ھاشىم ئەمەسمۇ؟
-دەل ئۆزى. ئەشۇ سەيچى ھاشىم مەن بولۇمەن،- كۈلدى ئۇ.
-سېنى كۆرمىگىنىمگىمۇ خېلە بولۇپ كېتىپتۇ. ئۆزگۈرۈپ كېتىپسەن؟
-بۇ باشلارغا نېمىلەر كەلمىدى دەيسەن،ئۇكا؟!-ئۇ ماڭا مەنالىق تىكلەندى.
"مېنىڭ بېشىمغا كەلگەن دەرت-ئەلەملەر سېنىڭ بېشىڭغا كەلمىگەندۇ؟"دېگەن سۆز چاقماق تېزلىگىدە كاللامدىن ئۆتتى.
شۇ ئارىدا چايخانىدىكى قازان بېشى تەرەپتىن ئۆي ئېگىسى ئايالنىڭ ئاۋازى ئاڭلاندى؛
-شاۋكەت،تاماق تەييار بولۇپ قالدى!
-قېنى مېھمانلار،تاماق تەييار بولۇپ قاپتۇ،مەرھەمەت!- شاۋكەت ئاكا بىزنى دەستىخانغا تەكلىپ قىلدى.
-ھاشىم،كېلىن كۆرۈنمەيدىغۇ؟-سورىدى تۇداخۇن ئاكام مەن تونۇيدىغان بۇ  سەيچى ھاشىمدىن.
-بالىنىڭ سەل تاۋى بولماي،دوختۇرخانىغا ئېلىپ كېتىۋېدى،ھېلى كېلىپ قالار،-دېدى.
"بۇنىڭ ئايالىمۇ بار،بالىسىمۇ بار ئېكەندە؟-دەپ ئويلىدىم.-موشۇ يەردە تۇرامدېكىنە؟ شاۋكەت ئاكىنىڭ ياكى  ئايالىنىڭ تۇققىنىمېكىن؟".
-ھاشىم،ئىشلىرىڭنى قويۇپ تۇر،بىللە تاماق يەيلى؟-دېدى شاۋكەت ئاكا ئۇنىڭغا.
-ماقۇل،ئاكا. مەن ھازىر،- ئۇ باغ تەرەپكە ئۆتۈپ كەتتى ۋە ھەيەل قىلماي،ئۈز-قوللىرىنى ژۇيۇپ،كىيىملىرىنى يۆتكەپ چىقتى.
بىز تۆرتىيلەن دەستىخاننى چۆرۈدەپ ئولتارغان ھالدا ئەژايىپ ئوخشىغان لەڭمەننى ئىشتەي بىلەن يېيىشتۇق. ئاندىن ئىككى-ئۈچ تۈرلۈك قورۇلغان سەيلەر كەلتۈرۈلدى.
-مانا ئەندى غۇلژا پەدىسىدە ئەللىك-ئەللىكتىن ئىچكەچ، پاراڭلىشايلى؟- شاۋكەت ئاكا قەدەھلەرگە ھاراق قۇيۇشقا باشلىدى.
-ئىچمىسەكمۇ بولاتتى. بوپتۇ،قۇي ئاداش،ئىككىمىزنىڭ ئىچمىگىنىمىزگىمۇ خېلە بولۇپ قاپتۇ؟- تۇداخۇن ئاكام خۇش تەبەسسۈم بىلدۈردى.
-شاۋكەت ئاكا،ماڭا قۇيمىسىڭىزمۇ بولىدۇ،مەن بۇنداقتا يوق؟
-قەيسەرگە قۇيما،بۇ ئۇكام ئىچىشتىمۇ يوق،چېكىشتىمۇ يوق،-دېدى تۇداخۇن ئاكام.
-ناھايىتى ياخشى ئېكەن. ئىچمىگەن،چەكمىگەن ياخشى،-شاۋكەت ئاكا ماڭا كۈلۈمسىرەپ باقتى.
-بىز،تۇداخۇن ئاكىڭىز ئىككىمىز ئىچىشتىمۇ بار،چېكىشتىمۇ بار،-دېدى شاۋكەت ئاكا.-بىراق،كۈندە ئەمەس،موشۇنداق كۈنىدە. ئۇلۇق ئۆمەر ھەيьيام ھاراق-شاراپ توغرىلىق يازغان بىر شېئىرىدا؛
                              مەي ئىچ،دانا-دانىشمەن بىلەن ئىچ،
                              ياكى گۈل يۈزلۈك بىر زىبا بىلەن ئىچ.
                              ئاز-ئاز ئىچ،گاھ-گاھ ئىچ،
                              ئەزمە- لەخۋا بولما،ھايا بىلەن ئىچ.
ئۆمەر ھەيьيام يازغىنىدەك،بىز،تۇداخۇن ئاكىڭىز ئىككىمىز ئاز-ئاز،گاھ-گاھ ئىچىپ قويۇمىز،-دەپ قاقاخلاپ كۈلدى. ھەممىمىز ئۇنىڭ كۈلكىسىگە قوشۇلدۇق...
ھاشىم "ماڭا قۇيماڭ،مەن ئىچمەيمەن"دېگىنى يوق. ئۈچىيلەن ئىككى-ئۈچ قەدەھتىن ئىچىشتى. كەيپىياتى چاغ بولۇشتى. قىزىق پاراڭلار،چاقچاق كۈلكىلەر باشلىنىپ كەتتى. مەن ئۇلارنىڭ ھەر خىل ماۋزۇلاردىكى قىزىق گەپلىرىنى تىڭشاپ،كۈلكىلىرىگە قوشۇلۇپ،ئۇسۇلۇق سۇ ئىچىپ ئولتىرىۋەردىم.
بىر چاغدا تۇداخۇن ئاكام بىلەن شاۋكەت ئاكا ئۆزلىرىنىڭ پارىڭىغا چۈشۈپ كەتتى. مەن ھاشىمغا؛
-ھاشىم،ژۈرە،باغ ئىچىنى ئايلىنىپ چىقايلى؟-دېدىم.
مېنىڭ بۇ ئىلتىماسىم تۇداخۇن ئاكام بىلەن شاۋكەت ئاكىغا ياققان بولسا كېرەك،ئۇلار بىر-بىرسىنى قۇۋەتلىگەن ھالدا؛
-ھە،ھاشىم،قەيسەرگە باغنى كۆرسەت؟ئىچمىگىنىدىن كېيىن زېرىكىپ قېلىۋاتىدۇ!...

ھاشىم ماڭا ھويلا-ئارامنى،باغ-ۋاراننى ئايلاندۇرۇپ كۆرسۈتۈپ چىقتى. شاۋكەت ئاكىنىڭ بۇ قوراسىدا،بېغىدا ھەممە نەرسە بار ئېكەن. نەچچە خىل سورتلۇق ئالما،نەشپۈت،ئۆرۈك،گلاس،ئانار،بېھى ھەتتە ئەنژۇرغىچە بولغان مېۋە-دەرەخلىرى شاخاراپ،ئۆسۈپ تۇرۇپتۇ. بۇلارنىڭ ھەممىسى ياش كۆچەتلەر بولغانلىقتىن،ئايرىملىرى مېۋە بېرىشكە باشلاپتۇ. ھاشىمنىڭ ئېيتىشىچە،شاۋكەت ئاكىنىڭ باغۋەنچىلىككە ھەۋەسى بەك كۈچلۈك ئېكەن. گلاس،ئانار،بېھى،ئەنژۇر كۆچەتلىرىنى ئۆزبەكستاندىن مەخسۇس ئېلىپ كېلىپ،ئۆز قولى بىلەن ئولتارغۇزغان ئېكەن. مېۋە دەرەخلىرىنىڭ ئاستىغا چىم ئۇرۇقلىرىنى چېچىۋەتكەنلىكتىن،ھەممە ئەتراپ يېپ-يېشىل ئېدى. ھەدىمىزمۇ مەرھۇم ئانامغا ئوخشاش گۈلخۇمار ئېكەن. ھويلا ئىچىدىكى خىلمۇ-خىل،رەڭمۇ-رەڭ ئېچىلىپ كەتكەن گۈللەر ھەر قانداق ئادەمنى پاھ دېگۈزۈپ،ھەۋەسىنى كەلتۈرەتتى.
ھويلىنىڭ ئارقا تەرىپىگە ئىشىك-دېرىزىلىرىنى باغقا قارىتىپ سېلىنغان بىر نەچچە ئېغىزلىق ئۆيلەر بەك چىرايلىق ياسىلىپتۇ.
-مانا بۇ،مونچا!-دەپ ھاشىم مېنى چەتتىكى ئىشىكنى ئېچىپ،ئىچكىرىگە ئېلىپ كىردى. ئاغزىم ئېچىلىپلا قالدى.
-پاھ،پاھ،نېمە دېگەن ھەيۋەتلىك،چىرايلىق ياسالغان مونچا بۇ؟-دەيمەن چاققانغىنا بۇ ئۆي ئىچىدىكى كارامەتلەرنى كۆرگەچ،بۇنى ياسىغان ئۇستامنىڭ ھۈنىرىگە،ماھارەت-تاپقۇرلىغىغا قايىل بولدۇم.
ئاندىن ھاشىم ماڭا مونچىدىن سەل بېرى سېلىنغان ئىككى خانىلىق چاققانغىنا ئۆينى كۆرسەتتى.
-بۇ ئۆيدە بىز تۇرۇۋاتىمىز!
-ئايالىڭ بار ئوخشىمامدۇ؟
-ھە،ئايالىم،بىر بالام بار!
-بۇ كىشىلەر يېقىن ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭلار بولسا كېرەك؟
-ياق،ھېچ كىمىمىز ئەمەس!
-ھېچ كىمىمىز ئەمەس؟-ئۇنىڭ ژاۋاۋىنى ئۆزىگە سوئال قىلىپ قويدۇم.
-ھە،بۇلار بىزگە،مۇنداق ئېيتقاندا،ئۇرۇق-تۇققانمۇ ئەمەس،تونۇش-بىلىشمۇ ئەمەس. بىراق،ھازىر ئۇرۇق-تۇققان،بىر قوساقتىن چىققان قېرىنداشتىن ئارتۇق بولۇپ كەتتۇق. ئەژايىپ ياخشى ئادەملەر!... موشۇ ئۆيدە تۇرۇۋاتقىنىمىزغا بەش-ئالتە ئاي بولۇپ قالدى. ئىژارە ھەققى دەپ بىر تىيىنمۇ ئالمايدۇ. ھەتتا كۈن ئارىلاپ دېگىدەك تامقنىمۇ بىللە يەيمىز. قوچاقتەك ياساپ قويغان بۇ ئۆيلەردە بېكارغا ئولتىرىۋاتقىنىمىزنى ئاز دېگەندەك،ھازىر ئېيتقىنىمدەك،ئۆزلىرى نېمە يېسە،بىزگىمۇ شۇنى بېرىۋاتقىنىدىن ئادەم بەك خىژالەت بولۇپ قالىدېكەن قارا؟ شۇڭا ئايالىم ئىككىمىز قورانىڭ،باغ-ۋاراننىڭ،ئۆينىڭ ئۇ بۇ ئىشلىرىنى قىلىپ قويۇمىز.
-ياخشى ئادەملەر ئېكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ.-دېدىم مەن شاۋكەت ئاكىنىڭ ئىنتايىن كەمتەرىن،ئوچۇق-يورۇق،خۇش چاقچاق ئادەم ئېكەنلىگىنى،ئايالىنىڭ خۇش-خوي،مېھماندوستلىغىدىن رازى بولۇپ،بۇ ئادەملەرنى بىردىن ئۆزەمگە يېقىن،ياخشى كۆرۈپ قالغانلىغىمنى ئېيتىپ.
-بۇ كىشىلەر بىلەن قانداق تونۇشۇپ قالدىڭ؟-ھاشىمنىڭ سۆزلىرى مېنىڭدە تەسىرات،قىزىقىش پەيدا قىلغاچ،سورىدىم.
-تۇداخۇن ئاكام ئارقىلىق! تۇداخۇن ئاكامنىڭ ماڭا قىلغان ياخشىلىقلىرىنى مەن دېگەن ئادەم ھېچ كىمگە بۇ دەرىژىدە قىلالمىسا كېرەك،ھەم قىلالمايدۇ،دەپ ئويلايمەن؟ مەن تۇداخۇن ئاكامغا بىر ئۆمۈر قەرىزدارمەن!...
-ھە،تۇداخۇن ئاكام ئەژايىپ ئىنسان،ياخشىلىق ئۈچۈنلا يارالغان ئىنسان! بۇنى مەن ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرۈپ كېلىۋاتىمەن،-دېدىم ھاشىمنىڭ سۆزلىرىنى قۇۋەتلەپ.
-بىللە ئىشلەۋاتقاندىن كېيىن كۆرۈۋاتىسەندە؟-دېدى ھاشىم.-تۇداخۇن ئاكام بىلەن شاۋكەت ئاكامنىڭ دوستلۇغىغا ھەيران قالىمەن. تۇداخۇن ئاكامنىڭ بىر ئېغىز سۆزى بىلەن،مانا ئۆزەڭ كۆرۈۋاتىسەن،ژەننەتتەك قورا-ژاينىڭ ئىچىدە پادىشاھنىڭ بالىلىرىدەك ياشاۋاتىمىز.
-ياخشىنىڭ شاراپىتى دېگىنى مانا موشۇدە؟
-توپ-توغرا ئېيتتىڭ. موشۇنىڭ ھەممىسى تۇداخۇن ئاكامغا ئوخشاش ياخشىنىڭ شاراپىتى؟!-چەكسىز مىننەتدارلىقتىن ھاشىمنىڭ ئۈزلىرىدە تەبەسسۈم ئەكىس ئەتتى.
-ۋەتەندىن بۇ ياقا يۇرتلارغا قاچان چىققان ئېدىڭ؟-ئۇنىڭ سەرگۈزەشتلىرىنى بىلگۈم كەلدى.
-ھە-ي-ي،ئۇكا،-دەپ ھاشىم ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى ۋە ئاندىن تاماكا تۇتاشتۇرۇپ،قېنىپ-قېنىپ شوراۋالغاندىن كېيىن،شۇنداق دېدى.-بۇ قارا بېشىمغا كەلگەن كۈنلەرنى يازسا،بىر كىتاپ بولار دەپ ئويلايمەن...ھەممە بالا ئەشۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن باشلاندى،-ھاشىم بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭ خىياللىرىنى بۆلمەس ئۈچۈن ئۈن قاتمىدىم. بىر چاغدا ئۇ سۆزىنى داۋام قىلدى.-ۋەتەندىن،كىندىك قېنىم تامغان گۆزەل شەھىرىمدىن،ئاتا-ئانا،قومى-قېرىنداش،دوستلاردىن ئايرىلىپ،ياقا يۇرتلاردا مۇساپىرچىلىقنىڭ،غېرىپلىقنىڭ،يوقسىزچىلىقنىڭ،بېچارىلىكنىڭ دەردىنى راسا تارتتىم. يالغۇز مەن ئەمەس،ماڭا ئوخشاش،دەپ قويىدېكەنغۇ، "ئانىسىنىڭ ئەمچىگىنى قاتتىق چىشلىگەن"لەر نۇرغۇن؟!
-دېمەك،بۇ ياقلارغا چىققىنىڭغا خېلە بولغان ئوخشايدۇدە؟
-ھە،ئىككى ژىلدىن ئاشتى،-دەپ ئېغىر خۇرسىندى ئۇ.-ئايالىمنىڭ چىققىنىغىمۇ بىر ژىلچە بولۇپ قالدى.يە ئامېرىكىغا،يە كانادىغا،يە ياۋروپا ئەللىرىنىڭ بىرسىگە كېتىۋېلىشنى كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن سوراپ تۇرۇۋاتىمىز...
تۇداخۇن ئاكامنىڭ بايا ئاغىنىسىدىن "ھاشىمنىڭ ئىشلىرى قانداق بولۇۋاتىدۇ؟"دەپ سورىغىنىدا، "كۈتۈۋاتىدۇ. قاچان چىقىشى بەلگۈسىز"دېگىنى  موشۇ ئېكەندە،دەپ ئويلىدىم.
بۇ ھەقتە ھاشىمدىن ئېنىغىراق سوراپ،بىلمەكچى بولدىمۇ،بىردىن يالتايدىم. "تۇداخۇن ئاكامدىن سوراپ بىلىشىمگە بولىدىغۇ"دېگەن قارارغا كەلدىمدە،تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئاخشام "ساڭا بۇ يەردە قېلىشقىمۇ بولمايدۇ. ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشىڭ كېرەك. شۇ چاغدا بېخەتەر ياشايسەن. ئۇنىڭ يولىنى تاپىمىز. بۇ ھاياتتا ئۆلۈمدىن باشقا نەرسىگە ئامال تېپىشقا بولىدۇ... ئەتە بۇ ئىش بويىچە بىر يەرگە بارىمىز"دەپ ئېيتقىنىغا قارىغاندا،ھاشىمنىڭ چەت ئەلگە چىقىپ كەتمەكچى بولۇۋاتقانلىغىدىن ياخشى خەۋىرى بار ئېكەندە؟... ماڭا بىردىن ئوچۇق ئېيتمىغىنى بىلەن، بۇ ئىشنىڭ بېشىدا ئۆزى تۇرۇۋاتقان بولۇشىمۇ مۈمكىن؟ دېمەك،تۇداخۇن ئاكام ماڭا ئوخشاش قاچاقلارنىڭ قانداق يوللار بىلەن چەت ئەللەرگە چىقىپ كېتىشىنى ئۇبدان بىلىدۇ؟...ئاللاھ، يولۇمنى ئوچۇق قىلغايسەن؟!...

شۇ ئارىدا بالا كۆتەرگەن ياش ژۇگان ھويلىغا كىرىپ كەلدى. بۈگۈلۈكتە ئولتارغان تۇداخۇن ئاكام بىلەن تېچلىق-ئامانلىق سوراشقاندىن كېيىن بىز تەرەپكە،يەنى ھويلىنىڭ ئارقا تەرىپىدىكى ئۆيگە قاراپ ماڭدى.
-ئۆيدىكىلەر كەپتۇ!-دېدى ھاشىم بالا كۆتەرگەن ئۇ ئايالغا قاراپ.
-ئايالىڭمۇ؟
-ھە،ئايالىم شۇ بولىدۇ. بالىنى دوختۇرخانىغا ئېلىپ كېتىۋېدى،كەپتۇ.
مەن ھاشىمنىڭ ئايالى بىلەن سالاملىشىپ،بىز تېچلىق سوراشتۇق. 
-ئۆيگە كىرىڭ،مېھمان؟-دېدى ئۇ ئايال مۇنايىملىق بىلەن.
-رەخمەت.
چاققان كىيىنگەن،ئاق ئۈزلۈك،قوشما قاش،چىرايلىققىنا كەلگەن ئۇ ژۇگان بالىسىنى كۆتۈرۈپ ئۆيىگە كىرىپ كەتتى.
-مەن ھازىر،- ھاشىم ئايالىنىڭ ئارقىسىدىن ئەگەشتى.

مونچا ئۆيىنىڭ ئالدىغا قويۇلغان ئورۇندۇققا بېرىپ ئولتاردىم. ھاشىمنىڭ "ھەممە بالا ئەشۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن باشلاندى. ۋەتەندىن،ئاتا-ئانا،قېرىنداشلاردىن ئايرىلىپ،ياقا يۇرتلاردا مۇساپىرچىلىقنىڭ،يوقسىزچىلىقنىڭ دەردىنى راسا تارتتىم..."دېگەن سۆزلىرى دەررۇ خىيالىمغا كەلدى.
قول ھارۋۇسى بىلەن سەي-كۆكتات سېتىپ،ژېنىنى ئاران-ئاران بېقىپ ژۈرگەن،ئوتتۇرا مەكتەپتىمۇ تۈزۈك ئوقۇمىغان بۇ سەيچىنىڭ ۋەتەننى تەرك ئەتكىدەك بېشىغا نېمە سەۋدالار چۈشكەندۇ؟ فېۋرالь ۋاقىئەسى دەيدۇ،فېۋرالь ۋاقىئەسىدە بۇ سەيچى نېمە گۇناھ،ژىنايەت ئۆتكۈزگەندۇ؟ تۆرت ئېغىز سۆزى بىلەن تۆرت ئادەمنى ئۆزىگە قاراتقىدەك،قايىل قىلغىدەك بىلىمگە،سەۋىيەگە،ئىختىدارغا ئېگە ئەمەس ئادەتتىكى بىر پۇخرانىڭ بىرسى بولغان بۇ ھاشىم سەيچىنىڭ ۋەتەننى تاشلاپ، چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشىگە نېمە سەۋەپ؟...قانچە ئويلىماي،بۇ خىل سوئاللارغا ئېنىق ژاۋاپ تاپالماس ئېدىم.
ئارىدىن بىر ئاز ۋاقىت ئۆتۈپ،ھاشىم ئۆيدىن چىقتى. مېنىڭ يېنىمغا كېلىپ ئولتاردى. تاماكا تۇتاشتۇردى.
-بالاڭنى دوختۇرغا كۆرسۈتۈپ كەپتىمۇ؟-دەپ سورىدىم ئۇنىڭ بايا تۇداخۇن ئاكامغا ئايالىنىڭ بالىسىنى دوختۇرخانىغا ئېلىپ كەتكەنلىگىنى ئېيتقىنىنى ئاڭلىغانلىغىم ئۈچۈن ئۇنى سۆزگە تارتىپ.
-ھە،شۇنداق،-ئۇ سىگارېتىنى ئۇزاق شوراپ ئىچىگە تارتتى.-بالىمىز تۇغۇلىشىدىن ئاغرىقچان بولۇپ تۇغۇلغان قارا. پات-پات دوختۇرغا كۆرسۈتۈپ،تەكشۈرتىپ تۇرىمىز. دورا-دەرمەكلەرنى بېرىشىدۇ.ئاللاھغا شۈكرى،ئىلگەركىلەرگە قارىغاندا خېلىلا ياخشى تۈزىلىۋاتىدۇ.ئاستا-ئاستا ساقىيىپ كېتەر، دەپ ئۈمۈت قىلىمىز،- ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى ئۇ.
-ئاللاھ شىپالىق بەرگەي!-دېدىم. ئۇنىڭدىن باشقا نېمە سۆز قىلىشنى بىلمەس ئېدىم.
-ئاغرىقچان بولسىمۇ،ئاللاھ بىزگە ئوغۇل پەرزەنت بەرگەن ئېكەن. شۇنىڭغىمۇ شۈكرى دەپ تۇرۇۋاتىمىز،- ئېغىر خۇرسىندى.
-سۆزلىرىڭگە قارىغاندا،چەت ئەلگە چىقىپ كەتمەكچى بولۇۋاتقان ئوخشايسىلەر؟-دەپ سورىغاچ، ھاشىمنىڭ بېشىغا نېمە كۈلپەتلەر چۈشكەنلىگىنى بىلگۈم كەلدى.
-ھە،ئاللاھ بۇيرىسا كېتىمىز،-دېدى ھاشىم بىردىن روھلىنىپ.-كۈتۈۋاتىمىز. رۇخسەت قەغىزىمىزلا چىقسا،كېتىمىز.  بىزگە ئوخشاشلاردىن بىر نەچچىسى كېتىشتى. گېرمانىياگە،گوللاندىياگە،بېلگىياگە،ھەتتا ئامېرىكا بىلەن كانادىغا كەتكەنلەرمۇ بار!... 
ھاشىم مېنىڭ قىزىقىپ سوراشلىرىمدىن كېيىن،ۋەتەندىن ئايرىلىپ،سەرسان-سەرگاندانلىقتا ئۆتكەن كۈنلىرىنى،ئېغىر كەچۈرمىشلىرىنى تۆۋەندىكىچە ھېكايە قىلدى.
-مەن ساڭا بايا ئېيتقىنىمدەك،ھەممە بالايۇ-ئاپەت ئەشۇ فېۋرالь ۋاقىئەسىدىن باشلاندى،-دەپ سۆز باشلىدى ھاشىم.-ئەشۇ كۈنى ئادەتتىكىدەك،ئۆز تىرىكچىلىگىم بىلەن سەي-كۆكتاتلارنى قول ھارۋۇسىغا سېلىپ،كوچىمۇ-كوچا ئايلىنىپ،سودا قىلىپ ژۈرەتتىم. بىر چاغدا قارىسام،قاياقتىن چىقتى بىلمەيمەن،توپ-توپ ياشلار "ئاللاھ بىر،ئاللاھ ھەق!"دەپ ۋاقىرىشىپ،چوڭ كوچا بىلەن مەيدان تەرەپكە كېتىۋاتىدۇ. مەنمۇ شۇلارنىڭ ئارىسىغا كىرىپ قالدىم. سىرتقا چىقىپ كېتىشنىڭ ھېچ ئىلاژى بولمىدى. ساقچىلار بىلەن پۇخراچە كىيىنگەن بىرلىرى سۈرەتلەرگە چۈشۈرىۋاتىدۇ،سىنالغۇلارغا ئېلىۋاتىدۇ.
بىر چاغدا،قاياقتىن كەلدى بىلمەيمەن. ھەممە ياق ساقچىلار ۋە ھەربىيلەر بىلەن تولۇپ كەتتى. ئەتراپنى قورشاۋالدى. ئۇلار ھە دېگەندە ئاسمانغا،ئاندىن توپقا قارىتىپ ئوق ئېتىشقا باشلىدى.توپىلاڭ باشلاندى. ھەربىيلەرنىڭ بېشىدا كاسكا،قوللىرىدا قالقان بىلەن رېزىنكا كالتەكلەر،چوتۇلار. ئۇر-سوق،قاچە-قاچ باشلىنىپ كەتتى.ئوت ئۆچۈرىدىغان ماشىنىلار توپقا قارىتىپ سۇ چېچىشقا باشلىدى. سۇ بولغاندا بوياق-كراسكا ئارىلاشتۇرۇلغان سۇ. ئۇ كۈنى ھاۋا رايى ناھايىتى سوغ ئېدى. ياشلارنىڭ كۆپى كوستيۇم ۋە دژىمپېرلارنىلا كىيىۋالغان.ئۈستى-بېشىدا قېلىن كىيىملىرىمۇ يوق. قاچە-قاچ باشلاندى. ھەربىيلەر كۆزدىن ياش ئاققۇزىدىغان بومبىلارنى توپقا قارىتىپ ئاتتى. ئەتىراپ قىيا-ژىيا،ۋاقىراش-ژاقىراش،بىر-بىرسىنى تىللىشىۋاتقان ھاقارەتلىك سۆزلەر بىلەن تولۇپ كەتتى. ژىقىلىۋاتقان،تۇرۇپ قېچىۋاتقان،ئۈستى-بېشى قانغا بويالغان ياشلارنىڭ ئىچىدە قىزلارمۇ بار ئېدى.  ھەربىيلەر بىلەن ساقچىلار ئۇلارنى قوغلاپ ژۈرۈپ توغرا كەلگەن ژايلىرىغا رېزىنكا كالتەكلەر،چوتۇلار بىلەن ئايىماي ئۇراتتى. ژىقىلىۋاتقانلارنى ژۈك ماشىنىلىرىغا ئوتۇن باسقاندەك تاشلاتتى. ئۇلارنى نەگە ئېلىپ كېتىۋاتىدۇ،ھېچ كىم بىلمەتتى.
مەن بىر ئامال قىلىپ توپنىڭ ئىچىدىن سىرتقا ئاران چىقىۋالدىم. نېمە ۋاقىئە بولۇۋاتقىنىنىمۇ بىلمەيمەن. كېيىن بىلسەم،ئىلى ياشلىرى تىنچىلىق نامايىشقا چىقىشقان ئېكەن.
ئۆيگە ئامان-ئېسەن بېرىۋالدىم. كەچكى تاماق ۋاقتىدا ئاتا-ئانامغا بۈگۈن شەھەردە،مەيداندا يۈز بەرگەن ۋاقىئەنى بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم.ئوق تېگىپ ئۆلگەن،ھەممە يېرى قىزىل قانغا بويىلىپ،يارىدار بولغان بالىلارنى ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرگەنلىگىمنى،كېيىن ئۇر-سوق باشلانغاندىن كېيىن،نۇرغۇن ياشلارنى ھەربىيلەرنىڭ ماشىنىلىرىغا ئوتۇن باسقاندەك بېسىپ ئېلىپ كەتكەنلىگىنى،ئۇلارنىڭ ئىچىدە قىزلارنىڭمۇ بارلىغىنى،شەھەردە دەھشەتلىك ۋاقىئەلەرنىڭ بولغانلىغىنى ئېيتىپ بەردىم. بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ ئۆي ئىچىدىكىلەر ناھايىتى قورقۇپ كېتىشتى. 
ئارىدىن ئىككى-ئۈچ كۈن ئۆتۈپ،كەچتە ساقچى ماشىنىسى بىزنىڭ دەرۋازا ئالدىغا كېلىپ توختىدىدە،قۇراللىق ئۈچ-تۆرت ساقچى ئۆيىمىزگە باستۇرۇپ كىرىپ كەلدى. قولۇمغا كويزا سېلىپ،ئۇرۇپ-دۈشكەللەپ،ئاتا-ئانامنىڭ دات-پەرىيادىغىمۇ پەرۋا قىلماي ئېلىپ چىقىپ كېتىشتى،-ھاشىم سۆزدىن توختاپ،تاماكا تۇتاشتۇردى. كەينى-كەينىدىن ئۇزاق شورىدى. ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن غەزەپ-نەپرەت ئۇچقۇنلىرىنى كۆرگەندەك بولدۇم.ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالغان ھاشىم ھېكايىسىنى داۋاملاشتۇردى.-شۇ يەردىنلا مېنى تۈرمىگە ئاپىرىپ سولاشتى. سوئال-سوراق قىلىشتى. توپنىڭ ئىچىگە كىرىپ قالغىنىمدا،سۈرەتكە چۈشۈپ قالغان ئېكەنمەن. شۇ سۈرەت ئارقىلىق مېنى ئىزدەپ تېپىپتۇ. ماڭا ئوخشاشلار كۈرمىڭ. ئەشۇ باھانە بولدىدە؛ "سەن ژەمىيەتتە قالايمىقانچىلىق چىقارغان بۇزۇق ئۇنسۇر،مىللىي بۆلگۈنچى،دىنىي ئەسەبىي"دېگەنگە ئوخشاش يالا-تۆھمەتلەر بىلەن راسا قىيناپ،ئازاپلىدى. تۈرمىدىكى قىيناپ-ئازاپلاشلارنى ئېيتسام،ئىشەنمەسلىگىڭ مۈمكىن؟ ئاللاھ خىتاينىڭ تۈرمىسىنى ھېچ كىمگە كۆرسەتمىسۇن. دەھشەتنىڭ ھەممىسى تۈرمىنىڭ ئىچىدە!... 
شۇندا كاللامغا؛ "سەن ئېيتىۋاتقان ئۇ دەھشەتلەرنى مەنمۇ ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرگەن،ئۆز بېشىمدىن كەچۈرگەن. بۇ مېنىڭ ئۈچۈن ھەيران قالىدىغان،ئىشەنمەيدىغان ئىش ئەمەس!"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر كەلدىدە،ئۇنىڭ سۆزلىرىنى بۆلمەي،تىپ-تىنىچ تىڭشاپ ئولتىرىۋەردىم. ئۇ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.
-مەن ئۇ نامايىشىڭنى بىلمەيمەن. ئۇنىڭ ئىچىدىكىلەرنىڭ بىرسىنىمۇ تونۇمايمەن. قالايمىقاندا ئەشۇ توپنىڭ ئىچىگە كىرىپ قاپتىمەن. مەن قول ھارۋۇسى بىلەن سەي-كۆكتات سېتىپ،ژېنىمىزنى ئاران بېقىپ ژۈرگەن بىر ئادەممەن. سىلەر ئېيتىۋاتقان ئادەملەرنىڭ بىرسىنىمۇ بىلمەيمەن. ئۇلار بىلەن ھېچ قانداق ئالاقە،مۇناسىۋېتىم يوق. ئەشۇ قالايمىقان توپىلاڭنىڭ ئىچىدىن ئاران چىقىپ كەتتىم. مەن ھېچ نەرسە بىلمەيمەن،-دېگەن سۆزلىرىمنىڭ بىرسىگىمۇ ئىشەنگىنى يوق.
كېيىن ئۇلار مېنى توك ئۈستۈلىگە ئولتارغۇزدى. تىماقلىرىمنىڭ ئارىسىغا ژىڭنە تىقتى. "يالغان سۆز قىلىۋاتقان تىلىڭ موشۇمۇ"دەپ،تىللىرىمنى تىلىۋەتتى. مانا،شۇنىڭدىن قالغان يالداما!-دەپ تىلىنى چىقىرىپ كۆرسەتتى.
ھەقىقەتەنمۇ،ئۇنىڭ تىلىنى تىلىۋەتكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇراتتى. تىلىنىڭ ئۈستىدىكى قىزىل ژىپتەك سىزىقلار،ئۇ دەھشەتلىك كىيناشلاردىن بەلگۈ بېرىپ تۇراتتى.
-ئىشىنەمسەن،ئىشەنمەمسەن،ئىختىيار ئۆزەڭدە،-دەپ كۆزلىرىمگە تىك باقتى ھاشىم.-بىرىنچى قېتىم تۈرمىگە ئالغىنىدا،توپ-توغرا يەتتە كۈن سۇ تۈرمىسىدە تۇتۇپ،قىينىدى. فېۋرالь ئېيى دېگىنىڭ قىشنىڭ ئېيىغۇ. سوغدا،سۇ تۈرمىسىدە ئازاپلاپ،كاردىن چىقىرىۋېتىشكە ئازلا قالدى. قاتتىق سوغ ئۆتۈپ كەتكەنلىكتىن،بۆرەكلىرىمنى ئاز دېگەندەك،ئۆزەممۇ ئىشىپ كەتتىم. ئۆپكەمگىمۇ قاتتىق سوغ ئۆتۈپ كەتكەن ئېكەن...ئۇ دوزاقتا تالاي بالىلار ئۆلۈپ كەتتى. ئۇلارنىڭ سۇ تۈرمىسىدە ئۆلگەنلىرىنى ئەشۇ يەردىكى ژاللاتلاردىن باشقا ھېچ كىم بىلمەيدۇ. ئەشۇ دەھشەتلەرنى مەن ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرگەنمەن.
مېنىڭ ئېغىر ئەھۋالىمدىن خەۋەر تاپقان دادام قانداق يول تاپتى،بىلمەيمەن. مېنى تۈرمىدىن چىقىرىۋالدى. ئۆيگە چىققاندىن كېيىن سورىدىم. تونۇشلار ئارقىلىق تۈرمە باشلىغىغا خېلە نۇرغۇن ئاقچا بېرىپ،چىقىرىۋالغانلىغىنى ئېيتىپ،بۇ ھەقتە ھېچ كىمگە ئېغىز ئاچماسلىغىمنى ژېكىدى.
شۇنىڭ بىلەن نەچچە ئاي دوختۇرخانىدا ۋە ئۆيدە يېتىپ داۋالاندىم. خېلىلا ياخشى بولۇپ قالدىم.
-ئۆزەمنىڭ ئاخماق،نادانلىغىم بېشىمغا بالا بولدى،-دەپ ھاشىم ئېغىر خۇرسىنىپ،سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى.-ئۇ يەر،بۇ يەردە،چوڭ-كىچىك ئولتىرىش،سورۇنلاردا ھېچ بىر گۇناھسىز تۈرمىدە يېتىپ چىققانلىغىمنى،ئۇ يەردىكى چېكىدىن ئاشقان دەھشەتلىك قىيناپ-ئازاپلاشلارنى دەپ سالغان ئېكەنمەن. ئۇ سۆزلەر تېخىمۇ كۆپتۈرۈلىپ،يېتىدىغان يېرىگە يېتىپتۇ. ئىچىمىزدىكى ساتقۇن،مۇناپىقلار يامان ئېكەندە،ئەشۇ گۇيلارنىڭ كاساپىتىدىن مېنى قايتىدىن تۈرمىگە ئېلىپ كىرىپ كەتتى. بۇ قېتىمقى سوئال-سوراق ئىلگەركىسىدىنمۇ بەتتەر بولدى. ئۇلارنى ئويلىسام قورقۇپ،ھازىرمۇ ژۈرىگىم تىتىرەپ كېتىدۇ...
ئىككىنچى قېتىمدا تۈرمىدە خېلە ياتتىم. ئىلگەركى كېسىلىم يەنە قوزغالدى. بۇ قېتىم دادام يەنە نۇرغۇن ئاقچا بىلەن تۈرمىدىن چىقىرىۋالدى. ئەگەر دادام شۇنداق قىلمىغىنىدا،ئاللىقاچان ئۆلۈپ كېتكەن بولار ئېدىم. ئاتا-ئانام يەنە نۇرغۇن ئاقچا سەرىپ قىلىپ دوختۇرلارغا داۋالاتتى. ئوغۇل بالا تۇرۇپ ئاتا-ئانامنى بېقىشنىڭ ئورنىغا،ئۇلارنىڭ تاپقان-تەرگىنىنى مېنىڭ ئۈچۈن يوقىتىپ،ھەسرەت چېكىپ ژۈرگەنلىگى ماڭا تولىمۇ ئەلەم قىلدى. ئامال يوق،تېشىم پۈتۈن بولغىنى بىلەن ئىچىم تۈتۈن بولۇپ،ئاھ ئۇرۇپ ژۈردۈم.
ئوقەتنىڭ تايىنى يوق. ئۇنىڭ ئۈستىگە ژەمىيەتتە ئەنسىزچىلىك. "ئۇنى تۈرمىگە ئېلىپ كىرىپ كېتىپتۇ،بۇنى تۇتۇپ كېتىپتۇ!" ھەممىلا ئادەملەرنىڭ ئاغزىدا شۇ سۆز. "ئىككى قېتىم قايتىلانغان ئىش ئۈچىنچى قېتىم يەنە قايتىلىنىشى مۈمكمن؟"دەپ ئويلىدىمدە،بىر كۈنى ئاتا-ئانامغا ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە كېتىپ،شۇ ياقلاردا ئوقەت قىلغاچ،بىر ئاز زامان كۆزدىن ژىراغىراق ژۈرەي،دەپ ئېيتتىم. ئۇلار بىردىن رازى بولۇشتى.
توغرا ئىش قىلدىممۇ،خاتا ئىش قىلدىممۇ،ئۇ تەرىپىنى بىلمەيمەن. مۈمكىن، ئاللاھتائالانىڭ پېشانەمگە يازغىنى شۇ بولسا كېرەك؟...
ئاتا-ئانام بىلەن خوشلىشىپ،ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە ئەمەس،يېقىن بىر ئاغىنەمنى ئۇقاق تارتىپ،بۆرىتالاغا چىقىپ كەتتىم. ئۇ يەردە بىر ئاز زامان ژۈرۈپ،بىر قىز بىلەن تونۇشۇپ قالدىم. ئىككىمىز بىر-بىرسىمىزنى ياقتۇرۇپ،سۆيۈپ قېلىشتۇق. ئاتا-ئانامغىمۇ خەۋەر قىلماي،ئۇ قىز بىلەن نېكاھلىشىۋالدىم.
شۇنىڭ بىلەن ئوقەت قىلىپ،ئاقچا تېپىش ئۈچۈن ئايالىمنى ئېلىپ ئىچكىرى ئۆلكىگە كەتتۇق. ئايالىم موشۇ ئوغلىمىزنى شۇ ياقتا تۇغدى...كېيىن شىنژاڭدىن، "فېۋرالь ۋاقىئەسىگە قاتناشقانلارنى ھەممىلا ژايلاردا،ھەتتا ژۇڭگونىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىنمۇ بىرسىنى قالدۇرماي قولغا ئېلىش"بۇيرۇغى چۈشۈرۈلگەنلىگى توغرىلىق شۇم خەۋەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ياقا يۇرتلاردا تېنەپ-تەنتىرەپ ژۈرگەن ماڭا ئوخشاش نۇرغۇنلارنىڭ پۇشقۇقىمىزغا پىشت چۈشتى. "ئەندى نېمە قىلىش كېرەك؟"دەپ ئويلىدىم. نېرى ئويلاپ،بېرى ئويلاپ،ئاخىرى ئوتتۇرا ئازىيا تەرەپلەرگە چىقىپ كېتىش قارارىغا كەلدىم.
ئايالىمنى،بالامنى ئېلىپ غۇلژىغا مۆكۈپ-قېچىپ دېگىدەك،ساق-سالامەت يېتىپ كېلىۋالدۇق.
بۇ قېتىم يەنە توغرا ئىش قىلدىممۇ،خاتا ئىش قىلدىممۇ،ئۇ تەرىپىنى يەنە بىلمەيمەن. ئايالىمنى ئۆيگە ئاپارغىنىم،ئاتا-ئانام بىلەن تونۇشتۇرۇپ، "بۇ سىلەرنىڭ كېلىنىڭلار،بۇ سىلەرنىڭ نەۋرەڭلار!"دەپ،ئايالىم بىلەن ئوغلۇمنى ئۇلارغا كۆرسەتكىنىممۇ يوق. ئايالىمنى بالا بىلەن ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆيىگە--بۆرىتالاغا يولغا سېلىۋەتتىم. ئۆزەم ئاتا-ئانام بىلەن كۆرۈشىش،خوشلىشىش ئۈچۈن ئۆيگە بارغىنىم يوق. سەن ئويلاپ قالما،مېنىڭ ژۈرىگىم ئۇنچىلىك تاش ئەمەس؟...ئاتا-ئانامنى بەك سېغىنغان ئېدىم. ئۆيگە باراي دەيمەن،بىراق بارالمايمەن. نېمىشكە دېسەڭ،ئۆيگە بارسام،ئارقامدىنلا ساقچىلار كېلىپ،قولۇمغا كويزا سېلىپ،تۈرمىگە ئېلىپ كېتىدىغاندەكلا قىلىپ تۇراتتى. كۆڭلۈم ئەنسىرەپ،بىر يامان ئىش بولىدىغاندەكلا ئېدى.
قانداق يول بىلەن چېگارىدىن ئۆتۈۋېلىش كېرەك؟ موشۇ ھەقتە ئويلاتتىم. بېشىم باش ئەمەس،قاپاق بولۇپ كەتتى. قولۇمدا پاسپورتىممۇ يوق. بىراق،يانچۇقتا بىر ئاز ئاقچا بار.
ئۆزەمچە ئويلاپ تاپقان يولۇم،كەلگەن قارارىم؛مال توشۇۋاتقان كاماز ماشىنىلىرىنىڭ شوفېرلىرى بىلەن سۆزلىشىپ،يولىنى تاپساڭ،ئۇلارنىڭ سورىغان ئاقچىسىنى بەرسەڭ،بىر ئامالىنى قىلىپ سېنى ژۈكلەرنىڭ ئارىسىغا تىقىپ-مۆكتۈرۈپ،چېگارىدىن ئۆتكۈزۈپ كېتىشكە بولىدىغانلىغىنى ئاڭلاپ،بىلگەن ئېدىم.
شۇڭا بىر نەچچە شوفېرلار بىلەن ئاستا سۆزلىشىپ باقتىم. سۆزلىشىمەنۇ،بىر تەرەپتىن قورقۇمەن. كىم بىلىدۇ دەيسەن،ھەر خىل ئادەملەر بار. ناتونۇشلار بۇ ياقتا تۇرسۇن،تونۇشلارغا ئىشىنىش تەس. ئادەملەر بىر-بىرسىنى پاقىرتىپ قويۇپ ساتىدىغان،مۇناپىقلىق قىلىدىغان ئىشلار كۆپۈيۈپ كەتكەن ئېدى.ئەگەر مەن گەپلەشكەن شوفېرلاردىن بىرەرسى شۇ يەردىكى ھەربىي ياكى ساقچىلارنىڭ قۇلۇغىغا پىچىرلاپ قويىدىغان بولسا،ئىشىڭنىڭ تۈگۈگىنى شۇ دەۋەرگىن...شۇ تەرەپلىرىنى ئويلىسام،قورقۇشتىن بەزگەك ئادەمدەك تىتىرەپ كېتەتتىم. لېكىن،ئۆزەمگە-ئۆزەم ژۈرەكلىك بولۇشقا،ژۈرьئەتلىك بولۇشقا كۈچ،مەدەت بەرگەندەك بولۇمەن. ئاللاھ ساقلايمەن دېسە،ئوتنىڭ ئىچىدە پاختىنى ساقلايدېكەن؟...ياراتقان ئېگەم،ئۆزەڭ ساقلىغايسەن،يولۇمنى ئوچۇق قىلغايسەن؟ دەپ ئاللاھغا يېلىنىپ-يالۋۇراتتىم،ئاللاھدىن نىژاتلىق تىلەتتىم.
قورغاس چېگارىسىدىكى ئىچكىرىدىن كېلىدىغان ماللارنى چۈشۈرىدىغان،قايتىدىن بېسىپ،ئوتتۇرا ئازىيا تەرەپلەرگە ئەۋەتىدىغان ئامبارلار ئەتراپىنى ئايلىنىپ،ھەر بىر شوفېرغا مۆلتۈيۈپ قاراتتىم. بىراق،ماڭا قاراۋاتقان،نەزەر ئاغدۇرىۋاتقان ھېچ كىم يوق ئېدى.مەن ئەشۇ ئامبارلار قورۇسىغا كىرىپ-چىقىپ،سىرتتىكى ماشىنىسىنىڭ ئەتراپىدا ژۈرۈشكەن شوفېرلارنىڭ ئالدىغا بېرىشقا،ئۇلار بىلەن ئوچۇق سۆزلىشىشكە ژۈرьئەت قىلالماي،بىر مۇساپىر،دېۋانە بېچارىدەك بوينۇمنى قىسىپ،مىڭ بىر ئوي-خىياللار بىلەن ژۈرەتتىم.
ئاللاھغا مېنىڭ ئاھۇ-زارىم يەتكەن بولۇشى مۈمكىن؟ بىر چاغدا بىرسى "قارا!"دېگەندەك قىلىپ قالدى دېمەمسەن. شۇنداق قارىسام،موشۇ تۇداخۇن ئاكام كېلىۋېتىپتۇ. مەن تۇداخۇن ئاكامنى توناتتىم. ناھايىتى يېقىن تونۇشلاردىن بولمىساقمۇ،ھەر ھالدا بىر-بىرسىمىزنى توناتتۇق.
ئالدىغا ژۈگۈرەپ باردىم. سالاملىشىپ،تېچلىق-ئامانلىق سوراشتۇق. مەن ئۆزەمنىڭ نېمە ئۈچۈن بۇ يەردە سارغىيىپ ژۈرگەنلىگىمنى ئوچۇق ئېيتتىم.
تۇداخۇن ئاكام مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتكەن ئىشلارنى ئاڭلىغاندىن  كېيىن؛
-شۇنداق دېگىن؟-دەپ كۆزلىرىمگە ئۇزاق تىكلەندى،-بۇ ھەقتە بىرلىرى بىلەن سۆزلەشتىڭمۇ؟- سورىدى.
-تۈنۈگۈن بىر ئۇيغۇر،بىر خىتاي شوفېر بىلەن ئاستا سۆزلىشىپ كۆرگەن ئېدىم. ئۇلار ياق دېيىشتى. ماقۇل دەپ قالارمېكىن دەپ،ئارقىسىدىن خېلە ژۈرۈپ باقتىم. ھەر ئىككىسى تۈنۈگۈن كامازلىرىغا مال بېسىپ، ئۇ ياققا ئۆتۈپ كېتىشتى،-دېدىم.
-بۈگۈنچۇ؟- سورىدى تۇداخۇن ئاكام.
-بۈگۈن ھېچ كىم بىلەن سۆزلەشمىدىم. راستىنى ئېيتسام،سۆزلىشىشتىنمۇ قورقۇپ تۇرۇۋاتىمەن!
-سۆزلەشمىگىنىڭ ياخشى بوپتۇ،-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-ئۇنداق بولسا،سەن ئەندى بۇ ئەتراپتا ژۈرمە؟ ئەۋۇ ئاشخانىدا تاماق ئىچكەچ،شۇ ياقتا ژۈرۈپ تۇر. مەن ئۆزەم سېنى تېپىۋالىمەن. مەن سۆزلىشىپ كۆرەي. بىر ئامالىنى تاپارمىز؟!-دېدىدە كېتىپ قالدى.
مەن تۇداخۇن ئاكامنى بۇ يەردە ئۇچرىتىپ قالغانلىغىمدىن شۇنچىلىك خوشال بولۇپ كەتكەن ئېدىم. ئۇ كىشىنىڭ سۆزلىرىدىن كېيىن،مېنىدىكى روھى چۈشكۈنلىك،بېچارىلىك بىردىن يوقىلىپ، بارغانسېرى بېسىپ كېلىۋاتقان غەم-ئەندىشە،قورقۇش-ۋاھىمە ئۈستۈمدىن سىرىلىپ چۈشۈپ كەتكەندەك ،يېپ-يېنىك بولۇپ قالدىم. ئاللاھغا مىڭلارچە شۈكۈر كەلتۈردىم.
-ئېھ، ياراتقان ئېگەم،ئەندى موشۇ يەردىن تىنىچ-ئامان ئۆتۈپ كېتىۋالساملا بولاتتى؟ يولۇمنى ئوچۇق قىلغايسەن؟!"-دەپ،ئاللاھدىن توختىماي  نىژاتلىق تىلىدىم...
ھېكايىسى شۇ يەرگە كەلگەندە ھاشىم ئۇنچۇقماي تۇرۇپ قالدى. شۇندا ئۇ بىردىن چىڭقىلىپ قاتتىق-قاتتىق يۆتۈلۈپ كەتتى.
-ھە-ئە-ئەي،ئۇكا،ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى،تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا چېگارىدىن بۇ ياققا ساق-سالامەت ئۆتۈۋالدىم،قارا،-دەپ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى.-تۇداخۇن ئاكام بىر خىتاي شوفېرى بىلەن سۆزلىشىپ،شۇنىڭ كامازىغا بېسىلغان ماللارنىڭ ئىچىگە مېنى تىقىپ-مۆكتۈرۈپ،چېگارىدىن بۇ ياققا ئۆتكۈزۈۋەتتى. شوفېرنىڭ  دېگەن ئاقچىسىنى بەردىم. ئاقچىنى ئالغىنىغا ئۇ رازى،چېگارىدىن ئامان-ئېسەن ئۆتۈۋالغىنىمغا مەن خوشال بولدۇم...
شۇنىڭدىن كېيىن ھاشىم ئۆزىنىڭ ھە دېگەندە قىرغىزستاننىڭ بىشكېك شەھىرىدە بەش-ئالتە ئاي تارتقان ئازاپلىق ئېغىر كۈنلىرىنى سۆزلىدى.
-بىشكېكنىڭ توكۇلتاش دېگەن مەھەللىسىدە دادامنىڭ بىر نەۋرە تۇققىنى بار ئېدى. ئۇ ئاكىمىز بىر قېتىم ئايالى بىلەن،بىر قېتىم ئوغۇل،قىزىنى ئېلىپ غۇلژىغا،بىزنىڭ ئۆيگە كېلىپ،مېھمان بولۇپ ئويناپ كېتىشكەن ئېدى. شۇلارنى ئۇقاق تارتىپ،چېگارىدىن ئۆتۈپلا توغرا بىشكېككە كەتتىم. ئۇلارنىڭ ئۆيىنى قىينالمايلا ئاسان تېپىۋالدىم. مېنى خۇش-خويلۇق بىلەن قارىشى ئېلىشتى. مەن بېشىمدىن ئۆتكەن ئىشلارنى بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم.
ئۇ ئاكىمىزنىڭ مەن قۇراملىق ئوغلى مېنىڭ چېگارىدىن قانۇنسىز ئۆتكەن قاچاق ئېكەنلىگىمنى ئاڭلىغىنىدىن كېيىن؛
-دېگەن بىلەن بىشكېككە تىنىچ-ئامان يېتىپ كېلىۋاپسەن. ھازىرچە كوچىغا چىقىشىڭغا بولمايدۇ. ساقچىلار تۇتۇۋالسا،ئىش چاتاق. قولۇڭدا ھېچ قانداق ھۆژژىتىڭ يوق ئېكەن؟ ئەگەر سېنىڭ خىتاي گراژدانى ئېكەنلىگىڭنى،چېگارىدىن يوشۇرۇن ھالدا قېچىپ ئۆتكەنلىگىڭنى بىلىپ قېلىشسا،شۇ زامان تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايدۇ. كېيىن خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىشى مۈمكىن!...ئۇنداق ئىشلار بولۇپ تۇرىۋاتىدۇ.-دېگەن سوغ گەپنى قىلدى.
بۇ سۆزنى ئاڭلاپ قورقۇپ كەتتىم. ئەندى نېمە قىلىشىم كېرەكلىگىنى ئېيتىپ،ئۇنىڭدىن مەسلىھەت،يول-يورۇق،ياردەم سورىدىم. ئۇنىڭ ئېيتىشىچە،ياۋروپا ئەللىرىنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشكە بىرلا يول بار ئېكەن. ئۇ بولسىمۇ، ژا پاسپورت ياسىتىپ ئېلىپ،شۇ ئارقىلىق قىرغىزستاندان چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشكە بولىدېكەن. ئۇنىڭ ئۈچۈن بىر ئاز ئاقچا كېرەك،دېدى. مەن خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدە ئوقەت قىلىپ،مىڭ بىر ماشاقەتلەر بىلەن تاپقان ئاقچىنىڭ بىر قىسمىنى ئايالىمغا قالدۇرۇپ،قالغىنىنى بۇ ياققا ئېلىپ چىققانلىغىمنى،ھازىر يېنىمدا بەش مىڭ ئامېرىكا دوللىرى بار ئېكەنلىگىنى،كېرەك دېسە، موشۇ ئاقچىنىڭ ھەممىسىنى بولسىمۇ  بېرىپ،ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە ساق-سالامەت چىقىپلا كەتسەم رازى ئېكەنلىگىمنى ئېيتتىم.
-مەخسىتىڭنى چۈشەندىم. مەن سۈرۈشتۈرۈپ،موشۇنداق ئىشلارنى قىلىپ ژۈرگەنلەرنى ئىزدەپ تاپاي. سەن ھازىرچە كوچىغا چىقما؟-دېدى تۇققاننىڭ ئۇ بالىسى.
بىر كۈنى ئۇ مېنى سالاپەتلىك بىر كىشى بىلەن تونۇشتۇردى. ئۇيغۇر،قىرغىز،ئۆزبەك ئارىلىشىپ كەتكەن ئۇ كىشى ئىلگىرى قانۇن ئورۇنلىرىدا ئىشلەپ،ئىككى-ئۈچ ژىل ئىلگىرى پېنسىياگە چىققان ئېكەن. تونۇش-بىلىشلىرى ئارقىلىق موشۇنداق ئىشلارنى قىلىدىغان ئوخشايدۇ.
-بۇ ئىشقا كام دېگەندە ئالتە مىڭ دوللار كېرەك. بار ئاقچاڭ بەش مىڭ ئېكەن. مەيلى،مەن ئۇ كىشىگە سېنىڭ ئەھۋالىڭنى ئېيتاي،ئازىراق يېنىكچىلىك قىل،بار ئاقچىسى شۇ ئېكەن،ياردەم قىلايلى، دەپ سوراي. مېنىڭچە ياق دېمەس؟-دېدى ئۇ كىشى.-ساڭا ژا پاسپورت ياسايمىز. ئەشۇ پاسپورت بىلەن ياۋروپا ئەللىرىنىڭ بىرسىگە كېتەلەيسەن. بىزنىڭ ئىشىمىز،سېنىڭ بارلىق ھۆژژەتلىرىڭنى توغىرلاپ،سېنى سامولېتقا ئولتارغۇزۇپ،ئۇچىرىۋېتىش. ئۇ ياققا بېرىۋالغاندىن كېيىن،قانداق قىلىشىڭ كېرەكلىگى ھەققىدە كېيىن دەيمەن. سەن بىرىنچى ئەمەس،ساڭا ئوخشاش نەچچىسىنى موشۇنداق يول بىلەن چىقىرىۋەتتۇق!...
مەن ھە دېگەندە نېمە دېيىشىمنى بىلمەي،تۇققاننىڭ ئوغلىغا قارىدىم.
-ئەندى ئۆزەڭ بىل. مەن موشۇنداق قىل ياكى قىلما،دەپ كېسىپ ئېيتالمايمەن. ئاڭلىشىمچە،بۇنىڭدىن باشقا يول يوق ئوخشايدۇ؟ بۇ كىشى ئېيتقاندەك،موشۇنداق يوللار بىلەن ياۋروپا ئەللىرىگە ساق-سالامەت چىقىپ كەتكەن نەچچە بالىلارنى بىلىمەن،-دېدى ئۇ.
شۇنىڭدىن كېيىن مەن ماقۇل بولدۇم.
-ئۇنداق بولسا،كېلىشتۇق،-دېدى ئۇ كىشى.-ئۈچ كۈندىن كېيىن سائات ئون ئىككىدە پالانچى ژايغا كېلىسەن؟ پاسپورتقا سۈرىتىڭ كېرەك؟ سۈرەتكە چۈشىسەن. ئاقچىنىڭ يېرىمىنى ئېلىپ كەل؟-دېدى ۋە تۇققاننىڭ ئوغلىغا.-بۇ تۇققىنىڭنى ئۆزەڭ ئېلىپ بار؟-دەپ كېتىپ قالدى.
مەن تۇققاننىڭ ئوغلىدىن؛
-بۇ ئىشەشلىك ئادەمدۇ؟ ئۇنى ئىلگىرىدىن توناتتىڭمۇ؟-دەپ سورىدىم.
-ياق،بۇرۇن بىلمەتتىم،تونۇماتتىم. تونۇشلار ئارقىلىق سۈرۈشتۈرۈپ تاپتىم. ئۆزەڭ كۆردۈڭ،ئۆزەڭ سۆزلەشتىڭ. ئەندى ئۆزەڭ بىل؟-دېدى.
-چىراي شەكلىگە،گەپ-سۆزلىرىگە قارىغاندا،يامان ئادەم ئەمەستەك كۆرۈنىدۇ. ئۆزى مۇسۇلمان تۇرغۇلۇق،بىر مۇسۇلمان مۇساپىرنى ئالدىماس؟-دېگەن گەپنى قىلدىم.
-مەنمۇ شۇنداق ئويلايمەن. تونۇشلارنىڭ ئېيتىشىغا قارىغاندا،بۇ كىشىنىڭ ژۇقۇرىدىكى تونۇشى مىقتا ئوخشايدۇ. موشۇنداق يوللار بىلەن ۋەتەندىن قېچىپ چىققان بىر نەچچىسىنى چەت دۆلەتلەرگە چىقىرىۋېتىپتۇ.-ئۇ مېنى خاتىرژەم قىلغاندەك بولدى .
شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن ئۈچ كۈن ئۆتۈپ،تۇققاننىڭ ئوغلى مېنى ئۇ بېگانە كىشى ئېيتقان ژايغا،دېگەن ۋاقىتتا ئېلىپ باردى. ئۇ كىشى كەلدى. ئۇلار مېنى سۈرەتكە چۈشۈرىشتى. ۋەدە بويىچە ئىككى يېرىم مىڭ دوللارنى قولما-قول  بەردىم.ئۇ كىشى ئاقچىنى ساناپ ئېلىۋېتىپ؛
-سەن ئەندى خاتىرژەم ژۈرىۋەر. مەن ئۆزەم سىلەرنىڭ ئۆيگە تېلېفون قىلىمەن. قالغان ئاقچىنى مەن ئېيتقان ۋاقىتتا ئېلىپ كېلىسەن؟ بوپتۇ،مەن كەتتىم. ئۇ كىشىگە سۈرىتىڭ بىلەن ئىسىم-فامىلىياڭ،تۇغۇلغان يېشىڭ يېزىلغان قەغەز بىلەن بۇ ئاقچىنى ئاپىرىپ بېرىشىم كېرەك؟-دېدىدە، كېتىپ قالدى.
شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن ئۈچ ھەپتە ئۆتۈپ،ئۇ كىشى تېلېفون قىلدى. ئەتە سائات تۆرتتە شۇ ئىلگەركى ژايغا قالغان ئىككى يېرىم مىڭ دوللارنى ئېلىپ كېلىشىمىزنى ئېيتتى.
تۇققاننىڭ ئوغلى ئىككىمىز دېگەن ۋاقىتتا باردۇق. ئۇ كىشى ئاقچىنى ساناپ ئېلىۋېتىپ؛
-ئىشلارنىڭ ھەممىسى ژايىدا بولۇۋاتىدۇ. سەن خاتىرژەم بول. بىز سېنى چوقۇم چەت ئەلگە چىقىرىۋېتىمىز. سەن ھازىر بەرىبىر بوش ژۈرىۋاتىسەن. شۇنىڭ ئۈچۈن سەن،ساڭا پاسپورت ياساۋاتقان ئۇ كىشىنىڭ شەھەرنىڭ سىرتىدا سېلىۋاتقان ئۆي قۇرۇلۇشىغا بىر ئاز ياردەم بېرىشىڭ كېرەك؟ سەۋەپ،ئالتە مىڭلىق ئىشنى ساڭا بەش مىڭغا ماقۇل دېدى.-دېگەن  گەپنى قىلدى.
مەن ماقۇل دېدىم.
ئەتىسى ئۇ كىشى ماشىنا بىلەن كېلىپ،مېنى ئېلىپ كەتتى...
ھاشىمنىڭ ئېيتىشىچە،شۇنىڭ بىلەن ئۇنى توغرا ئىككى ئاي قۇلدەك ئىشلىتىپتۇ. بىر كۈنى ئۇ كىشى؛
-ئىش چاتاق بولدى. ساڭا پاسپورت ياساۋاتقان ئۇ كىشى بىلەن يەنە بىر ئادىمىمىز ئىككىسى  قولغا چۈشۈپ قالدى. ئۇلارنى تۈرمىگە سولاۋەتتى...ئۇلارنىڭ ئارقىسىغا ئادەم چۈشكەن ئېكەن. ساڭا پاسپورت ياساۋاتقاندا،نەق مەيداندا تۇتۇپتۇ!-دەپ ئېيتىپتۇ.
بۇ سۆزنى ئاڭلىغان ھاشىم؛ "مەن ئەندى قانداق قىلىمەن؟"دەپ سورىغان ئېكەن،ئۇ كىشى؛ "قانداق قىلىشىڭنى بىلمەيمەن"دەپ مۈرۈسىنى چىقىرىپ تۇرۇپتۇ. "ئۇنداق بولسا ئاقچامنى قايتۇرۇپ بېرىڭ؟"دېسە، "نەنىڭ ئاقچىسى؟ ئاقچاڭ يوق،كەتتى!... ئۇ كىشىنى قولغا ئالغان ۋاقتىدا،سېيفىدىن خېلە نۇرغۇن ئاقچا ۋە ساڭا ئوخشاشلارغا ياسىغان پاسپورتلار چىققان ئېكەن. شۇ يەردىلا قولىغا كويزا سېلىپ،پۈتۈن ئاقچا-ماقچىلىرى بىلەن بىراقلا تۈرمىگە ئېلىپ كېتىپتۇ...ئەندى ئاقچىنىڭ گېپىنى قىلما،ئۇقتۇڭمۇ؟! ئۇ كىشى ساڭا ئوخشاشلارغا ياخشىلىق قىلىمەن دەپ،ھەممە نەرسىسىدىن بىراقلا ئايرىلىپ،تۈرمىگە چۈشتى. ئۇ بېچارە سەنلەرنى دەپ،بەش-ئون ژىل تۈرمىدە ياتىدىغان بولدى!"دەپتۇ قوشۇمىسىنى تۈرۈپ.
ھاشىم ساراڭ ئادەمدەك،ھاڭ قېتىپ تۇرۇپ قاپتۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ كىشى ھاشىمغا؛ "مەن سېنى ھازىرلا تۇققىنىڭنىڭ ئۆيىگە ئاپىرىۋېتەي. بۇ يەردىن تېز كەتمىسەڭ بولمايدۇ. بۇ ئۆينى ساقچىلار تەكشۈرۈپ كېلىپ قالسا،سېنىڭ خىتايدىن قېچىپ كەلگەنلىگىڭنى،قولىڭدا ھېچ قانداق ھۆژژەتلىرىڭ يوق ئېكەنلىگىنى بىلىپ قالسا،توپ-توغرا تۈرمىگە ئېلىپ كېتىدۇ. ساقچىلارنىڭ قولىغا چۈشتۈڭ دېگەن،ئىشىڭنىڭ تۈگۈگىنى. چېگارا بۇزۇپ چىققان سېنى گەپ يوقلا خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدۇ!...
بۇ سۆزنى ئاڭلىغان ھاشىم قورقۇپ تىتىرەپ كېتىپتۇ. خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدە مىڭ بىر ماشاقەتلەر بىلەن يېمەي-ئىچمەي ژىققان ئاقچىسىدىن ئەينە شۇنداق ئايرىلغان ھاشىم ئۈچۈن بۇ ئازاپ،خورلۇقلار خىتاي تۈرمىلىرىدە تارتقان ئازاپ-ئوقۇبەتلەردىن نەچچە ھەسسە بەتەر ئېشىپ كېتىپتۇ. ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىپتۇ. كىمگە ئەرىزە،شىكايەت قىلىسەن؟ ئۆزەڭ بىر دۆلەتتىن ئىككىنچى بىر دۆلەتكە چېگارىدىن قانۇنسىز قېچىپ ئۆتكەن چېگارا بۇزغۇچىسەن! ساقچىلاردىن بىرەرسى بىلىپ قالسا،ئاللاھنىڭ ئۇرغىنى شۇ!...خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدىغان بولسا،ئۇنى گەپ يوق ئېتىپ تاشلايدۇ...
موشۇلارنى ئويلىغان ھاشىم نېمە قىلىشىنى بىلمەي،سۇدىن چىققان چاشقان مىسالى تولىمۇ بېچارە ھالدا تۇققىنىنىڭ ئۆيىگە سۇلتىيىپ قايتىپ كەپتۇ.
شۇنىڭدىن كېيىن ھاشىم تولىمۇ ئېغىر كۈندە قاپتۇ. يانچۇقتا بەش تەڭگە يوق. ئىشلەپ،ئوقەت قىلىپ ئاقچا تېپىش بۇ ياقتا تۇرسۇن،كوچىغا چىقىپ ئەركىن ژۈرەلمەيسەن؟!.. "بۇ گۇينىڭ مەملىكىتىگە پوق بار دەپ چىقتىممۇ؟ مانا بولغان كۈنۈم!...ئۆز ۋەتىنىمدە ژۈرۈۋەرگەن بولسام،بۇ كۈنلەرگە قالماس ئېدىم. يامىنى تۈرمىگە يەنە سولار ئېدى؟ ئەژىلىم پۈتمىگەن،يەيدىغان رىسقام،كۆرۈدىغان كۈنىم بولسا،تۈرمىدىن چىقاتتىمغۇ؟ ئاتا-ئانامنىڭ،قېرىنداشلىرىمنىڭ ئالدىدا،خوتۇن-بالام بىلەن ئۆز شەھىرىمدە ياشار ئېدىمغۇ؟!"دېگەن ئويلارغا كەلگەن ھاشىم پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي،كېچە-كۈندۈز ھەسرەت چېكىپ،ئاھ ئۇرۇپتۇ. ئاسمانغا چىقاي دېسە ئېگىز،يەرگە كىرەي دېسە قاتتىق. ئېسىلىپ ئۆلۈۋېلىشنىڭ ئامالى يوق. ژان دېگەن تاتلىق ئېكەن؟...
ئارىدىن بىر ئايغا يېقىن ۋاقىت ئۆتۈپ،تۇققىنىنىڭ ئۆيىدە تەييار تاماقنى يەپ ژۈرۈۋېرىشتىن قىسىلىپ،خىژالەت بولغان ھاشىم ئالمۇتىغا كەتمەكچى بوپتۇ. بۇ ئويىنى تۇققىنىنىڭ ئوغلىغا ئېيتقان ئېكەن،ئۇ؛
-مەيلى،شۇنداق قىلساڭمۇ بولىدۇ. بىشكېككە قارىغاندا،ئالمۇتىدا غۇلژىنىڭ سودىگەر بالىلىرى بىلەن ساڭا ئوخشاش قېچىپ چىققانلار خېلە بار ئېكەن. شۇلارنىڭ ئىچىدىن بىرەر يېقىن تونۇشلىرىڭنى تېپىۋېلىشىڭ مۈمكىن؟-دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن ئازدۇ-تولا ئاقچا بېرىپ،تونۇشلىرىدىن بىرسىنىڭ ماشىنىسىغا ئولتارغۇزۇپ،ئالمۇتىغا يولغا سېلىۋېتىپتۇ.
-ئالمۇتىنىڭ "باراخولكا"دېگەن بازىرىغا كەلدىم. قاتارسىغا سېلىنغان ئاشخانىلارنىڭ بىرسىگە كىرىپ تاماق يېدىم،-دەپ ھېكايىسىنى داۋام قىلدى ھاشىم.-بىشكېككە قارىغاندا،ھەقىقەتەنمۇ بۇ يەردە غۇلژىلىق بالىلار نۇرغۇن ئېكەن. تونۇش-بىلىشلەردىن بىر-ئىككىسىنى كۆرۈپ قالدىم. ئېيتىشلىرىغا قارىغاندا،ئۇلار سودا-تىژارەت قىلىۋېتىشىپتۇ. ئوقەتلىرى يامان ئەمەس ئېكەن. مەن ئۆزەمنىڭ سودا-تىژارەت بىلەن چىققانلىغىمنى ئېيتتىم.
"ئېھ،قۇدىرىتىڭ ئۇلۇق ئاللاھ، يېقىنلاردىن بىرەرسىنى بولسىمۇ ئۇچرىتىپ قالسام ياخشى بولاتتى؟"دېگەن ئۈمۈت،ئارزۇ بىلەن ئاشخانىدىن چىقىشىمغىلا،ئىشىك ئالدىدا تۇرغان ئىككى ساقچىنى كۆرۈپ،قورقۇپ كەتتىم. قارىسام،ساقچىلار ئۇ،بۇلارنىڭ ھۆژژەتلىرىنى تەكشۈرەۋاتىدۇ. ئىچىمدە "ئابلا،ئىش چاتاق بولدى. ئەندى قانداق قىلارمەن؟"دېدىمدە،سىر بەرمەسكە تىرىشىپ،ئۆزەمنى خاتىرژەم كۆرسىتىپ،ئۇلارنىڭ يېنىدىن ئۆتۈپ كەتمەكچى بولدۇم. ئىككى-ئۈچ قەدەم مېڭىشىمغىلا،ساقچىلاردىن بىرسى؛ "ھەي،توختا!"دەپ ۋاقىرىدى. توختىدىم. ئۇ ئالدىمغا كەلدى. "ھۆژژەتلىرىڭنى كۆرسەت؟"دېدى.
ئويۇمغا قاياقتىن كىرىپ قالدى بىلمەيمەن؛ "ھۆژژەتلىرىم بىلەن ئاقچىلىرىمنى تۈنۈگۈن موشۇ يەردە يانچۇغۇمدىن بىرى چىقىرىۋالغان ئوخشايدۇ. ئوغىرلىتىپ ئالدىم. ئىزدەپ ژۈرىمەن"دېدىم. "ئۇنداق بولسا،ژۈر بۇ ياققا. ئوتدېلىنىيەگە بارىمىز؟"دەپ بىلىگىمدىن تۇتۇپ،نېرىدا تۇرغان ساقچى ماشىنىسى تەرەپكە ئېلىپ ماڭدى. "ئىشىمنىڭ پۈتكىنى موشۇ ئېكەن. ئوغرىدىن قۇتۇلۇپ،قاراقچىغا تۇتۇلدى،دېگىنى مانا موشۇ ئېكەندە؟"دەپ ئويلىدىم. ئەتراپىمغا بېچارىلارچە مۆلتۈيۈپ  قارايمەن. بۇ ياقا يۇرتلاردا مەن مۇساپىر  بېچارىگە ئاللاھدىن باشقا   ياردەم قىلىدىغان،ئىشىمنى ئوڭشايدىغان كىم بولسۇن دەيسەن؟
ئاللاھنىڭ قۇدرىتىگە ھەيران قالىمەن. ئاللاھنىڭ ئۆزى ئەۋەتكەنمۇ،بىلمەيمەن. ئاسماندىن چۈشكەندەكلا پەيدا بولغان ھېزىمژان بىلەن چاپمۇ-چاس ئۇچرىشىپ قالدىم. مېنىڭ بىلەن بىر ياشلىق بولغان ھېزىمژان كىچىگىدىنلا زېرەك،ئەقىللىق بالا ئېدى. بىز بىر كوچىدا چوڭ بولغان. ئۇ ئالىي مەكتەپ ئوقۇغان. بىراق،خىزمەت تاپالماي،خېلە ۋاقىت بوش ژۈرگىنىدىن كېيىن،فېۋرالь ۋاقىئەسى باشلىنىپ كېتىپ،ئەشۇ توپىلاڭدا ئۇنىڭمۇ قولغا ئېلىنغانلىغىنى بىلەتتىم. تۈرمىدىن قاچان چىققان،بۇ ياقلارغا قاچان ئۆتكەن،قانداق ئۆتكەن،ئۇ تەرەپلىرىدىن تامامەن خەۋەرسىز ئېدىم.
ھېزىمژان ماڭا قاراپ،كۆزىنى مەنالىق قىستىدە،ئاندىن ساقچىغا؛
-يۇلداش سېرژانت،بۇ مېنىڭ يېقىن تۇققىنىم. بۇنى نەگە ئېلىپ ماڭدىڭىز؟-دەپ سورىدى.
-ھۆژژەتلىرى يوق ئېكەن. ئوغىرلىتىپ قويدۇم،دەيدۇ. ھازىر ئوتدېلىنىئېگە ئاپىرىپ ئېنىقلايمىز،-دېدى ساقچى.
-توغرا. ھۆژژەتلىرىنى يوقىتىپ قويغان. شۇنى ئىزدەپ ژۈرىمىز،-دېدى ھېزىمژان. مەن ئۇنىڭ ئەقلىگە قايىل قالدىم.
ساقچى باشقا سۆز قىلمىدى. ماشىنىنىڭ يېنىغا باردۇق.
-يۇلداش سېرژانت،بۇنى ئوتدېلىنىئېگە ئاپىرىپ نېمە قىلىسىز،قويۇۋېتىڭ؟-دېدى ۋە ئەتراپىغا بىر قاراۋېلىپ،پەس ئاۋاز بىلەن.-مەن سىزنى رازى قىلىمەن!
-ياق،بولمايدۇ!-دەپ ساقچى ماشىنىنىڭ ئىشىگىنى ئاچتى.-ئولتار ماشىنىغا؟!-دېدى ماڭا بۇيرۇق  بىلەن.
مەن ئۇنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ماشىنا ئىچىگە كىرىپ، ئارقا ئورۇندۇغىغا ئولتاردىم. ماشىنىنىڭ ئالدىدا ئولتارغان ساقچى فورمىسىدىكى يەنە بىر ژىگىت ماڭا قاراپ قويدى. مېنى تۇتقان ساقچى ئىشىكنى ياپتى. "بولدى. ئىشىم پۈتتى"دەپ ئويلىدىم. شۇندا مەن ئۆزەمنى ماشىنىنىڭ ئىچىدە ئەمەس،تۈرمە كامېرىدا ئولتارغاندەك ھىس قىلىپ،دېرىزىدىن سىرتقا،ھېزىمژانغا تەلمۈرۈپ قارايمەن. ئۇ ساقچى بىلەن سۆزلىشىۋاتاتتى. بىر چاغدا ماشىنىنىڭ ئارتقا ئىشىگى،ئاندىن ئالدى ئىشىگى ئېچىلىپ،ئارتقا ئىشىگى ئارقىلىق ھېزىمژان،ئالدى ئىشىگى ئارقىلىق ساقچى ماشىنىنىڭ ئىچىگە كىرىپ ئولتاردى.
-كەتتۇق!-دېدى ئۇ رولьنى تۇتۇپ ئولتارغان ھەمرايىغا.
ماشىنا ئورنىدىن قوزغالدى. بەش-ئالتە يۈز مېتر نېرىغا بېرىپ،يولنىڭ چېتىگە چىقىپ توختىدى.
-ھەي ژىگىتلەر،ھەممىمىز بىر مۇسۇلمانغۇ! مۇسۇلمان مۇسۇلمانغا يامانلىق ئەمەس،ياخشىلىق قىلىشى كېرەك،دەپ قۇرьئاندىمۇ يېزىلغان. ئۇنداق قىلماڭلار،بۇنى ئوتدېلىنىئېگە ئاپىرىپ نېمە قىلىسىلەر،قويۇۋېتىڭلار؟-دەپ يالۋۇرۇشقا باشلىدى ھېزىمژان.
-بۇنىڭ ھېچ قانداق ھۆژژىتى يوق. بۇ نېمە ئادەم،بىز نەدىن بىلىمىز؟-دېدى ساقچى قوشۇمىسىنى تۈرۈپ.
-ھۆژژەتلىرىنى يوقىتىپ قويغان. بۇ مېنىڭ تۇققىنىم. سىلەر مېنى ياخشى تونۇيسىلەرغۇ؟ مېنىڭ ئۈچۈن قويۇۋېتىڭلار؟-دەپ يانچۇغىدىن بىر ئوچۇم ئاقچا چىقاردىدە،ساقچىغا سۇندى.
ئۇ ژىگىت قاپىغىنىمۇ ئاچماي، ھېزىمژان سۇنغان ئاقچىنى ئېلىۋېتىپ؛
-بوپتۇ،مەيلى. بۇنىڭدىن كېيىن ھۆژژەتسىز ژۈرمە؟!-قوشۇمىسىنى تۈردى ئۇ.-داۋاي،چۈشۈڭلار ماشىنىدىن؟!-دېدى بۇيرۇق ئاھاڭدا.
بىز يەرگە چۈشۈشىمىزگىلا،ماشىنا گۈرلا قىلىپ ئورنىدىن قوزغالدى...

ئۆزەمنى ئۇنتۇغان ھالدا ھېزىمژاننى مەككەم قۇچاغلاۋالدىم. بىر ئۆمۈر رەزىمەنلىكتىن،خوشاللىقتىن ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى...
       -ھوي،نېمىگە ژىغلايسەن؟-دېدى ھېزىمژان.
-ھېزىمژان،ژېنىم ھېزىمژان،رەخمەت ساڭا،مىڭلارچە رەخمەت! بۇ ياخشىلىغىڭنى ئۆلگىچە ئۇنتۇمايمەن،مەن ساڭا بىر ئۆمۈر قەرىزدارمەن،-دېدىم ھاياژاندىن ئۆزەمنى باسالماي.
     -بۇ يەردە نېمە قىلىپ ژۈرىسەن؟ قاچان چىقتىڭ بۇ ياقلارغا؟ سېنى ئىچكىرىگە كەتتى دەپ ئاڭلىغان ئېدىم،- سورىدى ھېزىمژان.
     -گەپ ژىق،ئاداش. ھەممىنى ساڭا ئېيتىپ بېرىمەن،-دېدىم ئۆزەمدىكى ھاياژاننى تېخىچىلا باسالماي.-ئېھ،قۇدىرىتىڭ ئۇلۇق ئاللاھ! ھېزىمژاننى ماڭا يولۇقتۇرغىنىڭغا مىڭلارچە رازىمەن. ژېنىم ھېزىمژان،ئەگەر سەن بولمىغان بولساڭ،مېنىڭ ئىشىم تۈگۈگەن ئېدى؟
    -ژۈر،ئۆيگە كەتتۇق. ئۆيگە بارغاندىن كېيىن پاراڭلىشايلى؟- ھېزىمژان مېنى ئانچە ژىراق ئەمەس ژايدىكى ئىژارىدە تۇرۇۋاتقان ئۆيىگە ئېلىپ باردى...
    مەن فېۋرالь ۋاقىئەسى كۈنىدىن باشلاپ،بۈگۈنكى كۈنگىچە بېشىمدىن ئۆتكەن ۋاقىئەلەرنى ھېزىمژانغا بىرمۇ-بىر سۆزلەپ بەردىم.
   -شۇنچىمۇ ئاخماق بولامسەن،ھە؟ بىشكېكتىكى قويمىچى راسا قويۇپتىدە سېنى؟-دېدى ھېزىمژان.
   -ئۇنى ئېيتما،ھېزىمژان. مەن ئاخماق بولغاندىمۇ ئاخماقنىڭ راسا چوڭى،دۆت ئاخماق ئېكەنمەن!
   -مېنىڭچە تۇققىنىڭنىڭ بالىسى سەن ئېيتىۋاتقان ئەشۇ قويمىچى بىلەن شېرىك بولۇپ،سېنى راسا قاتۇرۇپ ژايلاپتۇ؟
   -شۇنداقمۇ بولامدۇ؟
   -بولغادا قانداق. پۇل دېگەن يامان نەرسە. "ياتنى ئۆز قىلىدىغانمۇ پۇل،قېرىنداشنى يات قىلىدىغانمۇ پۇل"،دەپ بېكار ئېيتمىغان. ئۇنداق ئىشلارنىڭ  ھاياتتا بولۇپ تۇرۇشىنى ھەممە بىلسە كېرەك؟
   -مەن ئاخماق بىلمەيدېكەنمەن؟ مېنىڭ ئالمۇتىغا كېتىشىمگە ئازدۇ-تولا ئاقچا بېرىپ،مېنى يولغا سالغىنى بېكار ئەمەس ئېكەندە ئۇنىڭ؟
   -بۇ مېنىڭ تەخمىنىم. بۇ ئىشنى بىر ئاللاھ بىلىدۇ،بىر ئۇلارنىڭ ئۆزى بىلىدۇ دېگىنە؟
   -ئاخماق،نادانلىغىمدىن شۇنچە ئاقچىدىن ئايرىلىپ ئولتىرىمەن مانا. ئۇ گۇيلارنىڭ ژاژىسىنى ئاللاھنىڭ ئۆزى بېرەر!
   -ئەندى نېمە ئىش قىلماقچىسەن؟
   -بىلمەيمەن. نېمە ئىش قىلىشىمنى بىلمەيمەن. ئاللاھغا شۈكرى،بۈگۈنغۇ سەن قۇتۇلدۇرىۋالدىڭ. ئەندى تۇتسا،كىم قۇتۇلدۇرىدۇ؟-دېدىم ئىنتايىن بېچارە بولۇپ. مېنىڭ بېچارە ھالىمغا ھېزىمژاننىڭ ھەقىقەتەنمۇ ئىچى ئاغىرىپ كەتتى.
  -ھەي ئاداش،تولا ئاھ ئۇرۇپ،روھىڭنى چۈشەرمە. ئوغۇل بالىنىڭ بېشىغا ھەر ئېغىر ئىشلار كېلىدۇ. ھېچ گەپ ئەمەس. ئۇ ئاقچىنى ئۆزەڭ تاپتىڭ،ئۆزەڭ يوقاتتىڭ. ئاقچا تېپىلىدۇ،ئامما ژان تېپىلمايدۇ. ژېنىڭ ئامان بولسا،ئۇنداق ئاقچىلاردىن تالايىنى تاپىسەن تېخى. "ژان بولسا ژاھان،ئاش بولسا قازان"،دېگەن ئېكەن!
   -رەخمەت ساڭا،ھېزىمژان،رەخمەت!-دېدىم ئۇنىڭدىن چەكسىز رازى بولۇپ.
   شۇنىڭدىن كېيىن ھېزىمژان ئۆزىنىڭ فېۋرالь ۋاقىئەسىدىكى توپىلاڭدا قولغا ئېلىنىپ،يەتتە-سەككىز ئاي تۈرمىدە گۇناسىز ياتقانلىغىنى،تۈرمىدىن چىقىپ،خېلە ئاقچا خەشلەپ پاسپورت ئالغانلىغىنى،سودا-تىژارەت قىلىمەن دەپ،قازاقستانغا چىققانلىغىغا بىر ژىلدىن ئارتۇق بولغانلىغىنى ئېيتتى.
   -مېنىڭمۇ مەخسىتىم چەت ئەلگە چىقىپ كېتىش،-دېدى ھېزىمژان،دەپ ھېكايىسىنى داۋام قىلدى ھاشىم.-بىراق،مەن ساڭا ئوخشاش قانۇنسىز ئىش قىلىۋاتقىنىم يوق. ھەممە ئىشنى قانۇنلۇق قىلىۋاتىمەن. ئالمۇتىدا ئوئون دەپ قويۇدىغان بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتى باشقارمىسى بار. خەلىق ئارالىق ئەشۇ تەشكىلات ساڭا ئوخشاش،ماڭا ئوخشاش قاچاقلارنىڭ مەسىلىسىنى ھەل قىلىدۇ.ئاللاھ بۇيرىسا،ژېنېۋادىكى ئىنسان ھوقۇقىنى قوغداش خەلىق ئارالىق تەشكىلاتىدىن مېنى قايسى ئەل قوبۇل قىلغانلىغى توغرىلىق قەغەز كەلسىلا،مەن شۇ چاغدا چەت ئەلگە ئىشەشلىك چىقىپ كېتەلەيمەن. ماڭا شۇ دۆلەت ئېگىدارچىلىق قىلىدىغان بولىدۇ...
   بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ ھەيران قالدىم. ئۆزەمنىڭ ئۇچىغا چىققان ئاخماق،دۆت-نادانلىغىمغا نەپرەتلەندىم. ژۇقۇرى بىلىملىك،سەۋىيەلىك،دۇنىيا ئىشلىرىدىن ئۇبدان خەۋەردار ھېزىمژانغا ھەۋەسىم كەلدى. ئوقۇغان دېگەن ئوقۇغانكەندە؟ مەن ئاخماق ئاتا-ئانامنىڭ؛ "ئوقى بالام،ئوقۇغان ئادەم يەردە قالمايدۇ،ھېچ كىمگە خار بولمايدۇ"دەپ قاخشىغانلىرى بېكار ئەمەس ئېكەندە؟ مانا،ياخشى ئوقۇمىغانلىغىمنىڭ،قارا قوساق،دۆت بولۇپ ژۈرگەنلىگىمنىڭ ئاقىۋېتى.
   مەن ھېزىمژاندىن چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنىڭ قانۇنلۇق يوللىرىنى ياخشىراق چۈشەندۈرۈپ بېرىشىنى سورىدىم. ھېزىمژان ئالدىرىماي،سالماقلىق بىلەن مەن دۆتكە چۈشۈنىشلىك قىلىپ ھەممىنى سۆزلەپ بەردى.
   -ئەتە ئەتىگەندە مەن سېنى شۇ يەرگە ئېلىپ باراي. سەن ھەممە ئەھۋالنى ئېيتىپ،ئەرىزە يازىسەن،-دېدى ئۇ.-ئۇ يەرنىڭ مەسьئۇللىرى سېنىڭ بىلەن ئىنتېرьۋىيۇ قىلىدۇ. ئىنتېرьۋىيۇ دېگىنى ئۈزمۇ-ئۈز سۆزلىشىش. شۇ چاغدا سەن ئۆزەڭنىڭ نېمە ئۈچۈن تۈرمىگە سولانغانلىغىڭنى،تۈرمىدە تارتقان ئازاپلىرىڭنى،تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدە مۆكۈپ-قېچىپ ژۈرگەنلىگىڭنى،كېيىن سېنى تۇتۇش بۇيرۇغى چۈشۈرۈلگەنلىگىنى ئاڭلاپ،قازاقستانغا قېچىپ ئۆتكەنلىگىڭنى،ئەندى ئۆزەڭنىڭ ۋەتەنگە قايتىشىڭ مۈمكىن ئەمەسلىگىنى،ئۆزەڭنى ئۇ مەملىكەتتە ئۆلۈم ژازاسى كۈتۈپ تۇرغانلىغىنى،شۇنىڭ ئۈچۈن سېنى ئوئون نىڭ سىياسىي قاچاق دەپ تونۇشىنى،سەۋەۋى،ھاياتىڭ ھازىر خوۋۇپ ئاستىدا ئېكەنلىگىنى،ئۆزەڭنىڭ ھازىر ھېچ قانداق ھۆژژەتلىرى يوق ئېكەنلىگىنى ئېيتىسەن. مەن ئويلايمەن،سېنىڭ تۈرمىدە تىلىنغان تىلىڭدىكى ئەشۇ ئىزلارنى كۆرسە،ئۇلار سېنىڭ ھەقىقەتەنمۇ تۈرمىدىكى  قىيناپ-ئازاپلاشلارنى باشتىن كەچۈرگەنلىگىڭگە ئىشىنىدۇ. سېنى سىياسىي قاچاق دەپ تونۇيدۇ.
   سەن ئۇلاردىن ئۆزەڭنى قاچاق دەپ تونۇغانلىغى ھەققىدە قەغەز بېرىشىنى سورايسەن. قەغەزنى ئېلىۋالساڭ،ساقچىلاردىن قورىقماي،خاتىرژەم ژۈرۈۋېرىسەن.
   ئەشۇ ئىشلاردىن كېيىن،سېنىڭ بارلىق ھۆژژەتلىرىڭنى ژېنېۋادىكى ئىنسان ھوقۇقىنى قوغداش خەلىق ئارالىق تەشكىلاتقا يوللايدۇ. ئۈچ ئايدىن كېيىنمۇ،ئالتە ئايدىن كېيىنمۇ،بىر ژىلدىن كېيىنمۇ،ئەيتەۋۈر ئاللاھنىڭ بۇيرىغان بىر كۈنى،سېنى قايسى مەملىكەت قاچاق دەپ تونۇپ،قوبۇل قىلماقچى بولسا،ئۇ مەملىكەتتىن قەغەز كېلىدۇ. شۇڭغىچە ھەر ئايدا بىر قېتىم ئەشۇ ئىدارىگە بېرىپ،خەۋەر ئېلىپ تۇرۇشىڭ كېرەك؟...
    -شۇنداق ئىشلار بارمۇ تېخى؟-بۇ سۆزلەرنى بىرىنچى قېتىم ئاڭلاۋاتقىنىم ئۈچۈن ھەيران بولۇپ ھېزىمژاندىن سورىدىم.
    -ھە،مەن ئۆزەم شۇنداق قىلىۋاتىمەنغۇ،-دېدى ھېزىمژان.-ئاللاھ بۇيرىسا،قەغىزىم چىقسا،ئۇھ دەيمەندە،شۇ زامان بۇ يەردىن ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە كېتىمەن!
    -ئاللاھ يولىڭنى ئوچۇق قىلغاي،ھېزىمژان؟-دېدىم.-بۇ سۆز چىن ژۇرىگىمدىن چىققان ئېدى.
    ئاندىن ئۇ،ھېزىمژان ئەتىسى ئەتىگەندە ئۇنى ئوئون نىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتى باشقارمىسىغا ئاپارغانلىغىنى،ئۇ يەردىكى ئىشلار ھېزىمژان ئېيتقىنىدەك بولغانلىغىنى خوشاللىقتىن ئاغزى-ئاغزىغا تەگمەي سۆزلەپ بەردى.
    ئەشۇ كۈندىن كېيىن،ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي ھېزىمژان بېلگىياگە،ئىككى بالىسى بار غۇلژىلىق يەنە بىرسى ئەر-ئايال گوللاندىياگە كېتىۋاپتۇ. ھېزىمژان يولغا چىقىش ئالدىدا؛ "ئاللاھ بۇيرىسا،بېلگىياگە بېرىپ ئورۇنلاشقىنىمدىن كېيىن،يولىنى تېپىپ،غۇلژىدا قالغان ئايالىم بىلەن بالامنى ئەپچىقىۋالىمەن!"دەپ ئېيتىپتۇ.
    -شۇنداق دېگىن؟-دېدىم مەن ھاشىمنىڭ سەرگۈزەشتلىرىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن.-بۇ شاۋكەت ئاكىمىز بىلەن قانداق تونۇشۇپ،بۇلارنىڭ ياردىمىگە،غەمخورلۇغىغا ئېرىشىپ قالدىڭ؟-دەپ سورىدىم ئۇنىڭ ھېكايىسىنىڭ ئاخىرسىغا قىزىقىپ.
   -ياراتقان ئېگىسى سېنى بۇ ھاياتتا پۇتلاشتۇرىمەن،ئازدۇرىمەن دېسە،ئوڭايلىكەن؟ يولۇڭنى ئوچۇق قىلىمەن،ئارزۇ-ئارمانلىرىڭغا يەتكۈزىمەن دېسە،ئۇمۇ ئوڭايلىكەن؟ بۇ ئىشلار مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتتى،-دەپ سۆز باشلىغان ھاشىم بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدىدە،ئاندىن سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى.-ھېزىمژاننىڭ ئىژارىدە ئولتىرىۋاتقان كىچىكىنە بىر ئېغىزلىق ئۆيىدە ئۇنىڭ بىلەن بىر يېرىم ئايدىن ئارتۇغىراق بىللە ياشىدىم. مۇنداق ئېيتقاندا،ھېزىمژان مېنى بىر يېرىم ئايدىن ئارتۇغىراق باقتى.
    ھېزىمژان بىلەن بىللە ژۈرۈپ،بۇ ياقا يۇرتنىڭ شارائىتىنى،بۇ شەھەردىكى ۋەزىيەتنى خېلە ئۈگىنىپ،كۆزىم كىچىكىنە بولسىمۇ ئېچىلدى. "ئاتاڭمۇ بازار،ئاناڭمۇ بازار" دېگىنىدەك،بازارغا چىقىپ،غۇلژىلىق تونۇش سودىگەرلەرنىڭ ماللىرىنى چۈشۈرىش،بېسىش،قاراۋۇللۇق قىلىش،سېتىش ۋە باشقىمۇ ئىشلىرىغا ياردەم قىلىپ،ئۇلارنىڭ بەرگىنىنى ئاز،كۆپ دېمەي،ئىشلەپ ژۈردۈم. بۇ ئىشلارغىمۇ مېنى ژايلاشتۇرغان شۇ ھېزىمژاننىڭ ئۆزى بولدى.
    كېيىن ھېزىمژان چەت ئەلگە چىقىپ كەتتى. كېچە-كۈندۈز ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولۇپ،ئۇنىڭغا بەك ئۈگۈنىپ كەتكەن ئېكەنمەن. ھېزىمژان كەتكەندىن كېيىن،ژىتىمسىراپ قالدىم. مۇساپىرچىلىقنىڭ دەردى راسا ئۆتتى. "ھېزىمژانغا ئوخشاش قاچانمۇ چەت ئەلگە كېتىۋالارمەن؟"دەپ كېچە-كۈندۈز بىر ئاللاھنىڭ ئۆزىدىن يېلىنىپ سوراتتىم.
    بىر كۈنى ساقچىلار يەنە تۇتۇۋالدى. ئوئوننىڭ مېنى سىياسىي قاچاق دەپ تونۇپ،بەرگەن قەغىزىنى كۆرسەتسەم،ئۇ ساقچى سەل ئەسكىرەك گۇي ئېكەن،قەغەزنى نەزەرگىمۇ ئىلمىدى. "ھازىر مەن سېنى ئاپىرىپ سولايمەن. سەن خەتەرلىك ئادەمگە ئوخشايسەن. سېنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىش كېرەك!"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن راسا پوپوزا قىلدى. مەن ئۇنىڭ ئېيتىۋاتقانلىرى راست ئوخشايدۇ،دەپ ئويلاپ بەك قورقۇپ كەتتىم. يېلىنىپ-يالۋۇردۇم. يانچۇغۇمدىكى بار ئاقچامنىڭ ھەممىسىنى ئۇنىڭغا بېرىپ،ئاران قۇتۇلدۇم.
     ئەتىسى ئەتىگەندە ئوئونغا باردىم. ئۇ يەردىكىلەر ماڭا،ساقچىنىڭ مېنى تۇتۇپ،تۈرمىگە سولايدىغانلىغىغا ھېچ قانداق ھەق-ھوقۇقى يوق ئېكەنلىگىنى،ئۇنىڭ بۇ ئىشلىرى قانۇنسىزلىق ھەرىكەت ئېكەنلىگىنى ئېيتىشتى. ۋە سۈرىتىم چاپلانغان باشقا ھۆژژەت يېزىپ بەردى.
    -ھەر قانداق ئادەم سېنى تۇتسا،قورىقما. ئەندى سېنى ھېچ كىم ھېچ نەرسە قىلالمايدۇ.ساقچىلار تۇتسا،مونۇ ھۆژژەتتىكى تېلېفون نومېرى ئارقىلىق بىزگە خەۋەرلەشسۇن. سەن ئوئوننىڭ قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتى باشقارمىسى ئېتىراپ قىلغان سىياسىي قاچاق،-دەپ ماڭا ھەممىنى چۈشەندۈرۈپ، خاتىرژەم قىلدى.
    ھەممە ئىش،مېنىڭ ئەشۇ ئوقۇمىغان،نادان،قانۇننى بىلمەسلىگىمدىن بولغان ئېكەن. ماڭا ئوخشاش دۆتلەر كۈرمىڭ. بۇ يەرنىڭ ساقچىلىرى ئوقۇمىغان،قانۇننى بىلمەيدىغان،قانۇن بويىچە ئىش قىلمايدىغان ماڭا ئوخشاش نادان،دۆتلەرنى سېغىن سىيىر قىلىۋالغان ئېكەن...يانچۇغىدىكى ھۆژژىتى توغرا بولسۇن،ياكى ژا بولسۇن،ساقچى؛ "ھۆژژىتىڭ توغرا ئەمەس. ژۈر،ماشىنىغا ئولتار. ئوتدېلىنىئېگە بارىمىز"دېسىلا،قورىققىنىدىن يانچۇغىدىكى ئاقچىلىرىنى بېكاردىن-بېكارغىلا بېرىپ،ساقچىلارنى راسا ھارامتاماق قىلىپ ئۆزلىرى ئۈگۈتىۋەتكەن ئېكەن،قارا. بۇنى مەن بازاردا ژۈرۈپ كۆرۈپ،بىلدىم.
    بىر كۈنى ساقچىلار مېنى يەنە تۇتتى. بۇ قېتىم مەن ئۆزەمنى دادىل تۇتۇپ،قورىقماي سۆزلىدىم.
    -ھۆژژىتىمدىكى مونۇ نومېرغا تېلېفون قىل. مېنىڭ كىملىگىمنى سورا؟ بولمىسا،ژۈر،ئاپىرىدىغان يېرىڭگە ئاپار مېنى؟! قانۇننى مەنمۇ ياخشى بىلىمەن. بىلىپ قوي،مونۇ ھۆژژەتنى ماڭا قازاقستان ئەمەس،ئوئون بەرگەن!-دەپ ۋاقىراپ سۆزلىۋېدىم،ساقچىلارنىڭ پوپوزىسى ماڭا ئۆتمىدى. ئۇلار يېلى چىققان پوڭزەكتەك بولۇپ، "مە ھۆژژىتىڭنى،كېتىۋەر"دېدى.
    شۇنىڭدىن كېيىن مەن ئۆزەمنى باشقىچە ھېس قىلىپ،باشقىچە ئادەم بولۇپ قالدىم. ساقچىلارنى كۆرسەم پۇت-قوللىرىم تىتىرەپ،كىرىدىغان تۆشۈك تاپالماي قالىدىغان چاشقاندەك ئەھۋالدىن قۇتۇلدۇم. خاتىرژەم ژۈرۈۋېرىدىغان بولدۇم،-دەپ كۈلدى ھاشىم.
     -ئايالىڭ قاچان چىقتى؟-دەپ سورىدىم ئۇنىڭدىن.
    -ئايالىمنىڭ بۇ ياققا چىقىشىنىڭ ئۆزى بىر ھېكايە،-دەپ تاماكا تۇتاشتۇردى ھاشىم.-مېنىڭدىن ھېچ قانداق بىر خەۋەر بولمىغاندىن كېيىن،ئايالىم مېنى قازاقستانغا چىقىپ كەتتى،دەپ ئويلاپتۇ.ماڭا قارىغاندا ئايالىم ئوقۇغان،سەۋىيەلىك،بىلىملىك. يېزىدىكى باشلانغۇچ مەكتەپتە مۇئەللىم بولۇپ ئىشلەتتى. بۆرىتالادىكى ئاغىنەم ئارقىلىق ئۇ قىز بىلەن تونۇشۇپ،بىز بىر-بىرسىمىزنى ياقتۇرۇپ،ياخشى كۆرۈشۈپ،ئۆيلەنگەن ئېدۇق...
    ئايالىم مېنىڭ بىلەن ئىچكىرى ئۆلكىگە ياق دېمەي،بىللە كەتتى. ھاياتنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى مەن بىلەن بىللە تارتتى. موشۇنىڭ ھەممىسى ياخشى كۆرگەنلىكنىڭ،مۇھەببەتنىڭ كۈچ-قۇدرىتى دەپ بىلىمەن،-دەپ سۆزلىگەن ھاشىم تاماكىسىنى بىر-ئىككى شوراۋېلىپ،سۆزىنى داۋام قىلدى.-ئايالىم مېنى ئىزدەپ تېپىش ئۈچۈن چەت ئەلگە چىقىدىغان پاسپورتنى ياسىتىپ ئاپتۇ. تونۇش-بىلىشلەر ئارقىلىق قازاقستانغا چىقىش رەسمىيەتلىرىنى بەژىرىپ،ھەممە ئىشلىرى پۈتكەندىن كېيىن،يولغا چىقىش ئالدىدا غۇلژىدىكى بىزنىڭ ئۆيگە،ئاتا-ئانامنىڭ ئالدىغا بالىنى كۆتىرىپ بېرىپتۇ. ئاتا-ئانام بىلەن كۆرۈشۈپ،ئۆزىنى مېنىڭ ئايالىم ئېكەنلىگىنى،بالىنى مېنىڭ بالام ئېكەنلىگىنى ئېيتىپتۇ.ئىچكىرى ئۆلكىدە ۋاقتىدا مەن ئاتا-ئانامغا بىر-ئىككى قېتىم خەت يازغان ئېدىم.ئۇلارنىڭ رۇخسىتىسىز،ئۇلارنىڭ رازىلىغىسىز ۋە ئۇلارسىز ئۆيلىنىۋالغانلىغىم ئۈچۈن ئۇلاردىن كەچۈرۈم سوراپ،ئايالىم ئوغۇل تۇققانلىغىنى خەۋەر قىلغان ئېدىم. بىراق،ئېنىق ئادرېسىمنى يازمىغان ئېدىم.
    ئاتا-ئانام مېنىڭ ئۆيلەنگەنلىگىمدىن،بىر بالىلىق بولغانلىغىمدىن خەۋىرى بار ئېدى. مەن ئۆز خېتىمدا،ئاللاھ بۇيرىسا،بىر كۈنى بولمىسا بىر كۈنى ئايالىمنى،بالامنى ئېلىپ كېلىدىغانلىغىمنى بىلدۈرگەن ئېدىم.
    كېلىنى بىلەن نەۋرىسىنى كۆرۈپ ئاتا-ئانامنىڭ خوشاللىقتىن باشلىرى كۆككە يېتىپتۇ. ئايالىم مېنىڭ قازاقستانغا چىقىپ كەتكەنلىگىمنى،ئۆزىنىڭ مېنى ئىزدەپ يولغا چىققانلىغىنى ئېيتقىنىدا،ئاتا-ئانام كېلىنىنىڭ بۇ ئىشىدىن بەك خوشال بولۇپ كېتىپتۇ. كېلىنىگە ئاق يول تىلەپ،چىرايلىق يولغا سېلىپ قويغان ئېكەن...
    -بۇ ئېيتىۋاتقانلىرىڭ كىنونىڭ ئۆزىلىغۇ؟-دېدىم مەن ئۇنىڭ ھېكايىسىنىڭ ئاخىرسىغا تېخىمۇ قىزىقىپ.
    -ھە،شۇنداق. مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتكەنلەرنىڭ ئۆزى چۈشەرسە بىر كىنو،يازسا بىر كىتاپ،- ھاشىم مېيىغىدا كۈلدى.-شۇنىڭدىن كېيىن ئايالىم ئالمۇتىغا چىقىپ،بۇ يەردە مېنى راسا ئىزدەپتۇ. ئۇ،بۇدىن سۈرۈشتۈرۈپ ژۈرۈپ، "باراخولكا"دېگەن بازاردىن تاپتى مېنى.
    شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر ئاز ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن،ئايالىمنى ئېلىپ ئوئونغا باردۇق. ئۇ ئىدارىنىڭ مەسьئۇللىرىغا غۇلژىدىن ئايالىم بالامنى ئېلىپ،مېنى ئىزدەپ چىققانلىغىنى ئېيتتىم. "بۇ سېنىڭ ئايالىڭ،بۇ سېنىڭ بالاڭ ئېكەنلىگىنى ئىسپاتلايدىغان قەغەز بارمۇ؟"دەپ سوراشتى ئۇلار. ئايالىم ئوقۇغان،مۇئەللىم  بولغانلىقتىن،بىزنىڭ ئەر-خوتۇن ئېكەنلىگىمىزنى تەستىقلەيدىغان نېكا قەغىزى بىلەن بالىنىڭ بىزنىڭ بالىمىز ئېكەنلىگىنى ئىسپاتلايدىغان قەغەزنىمۇ قوشۇپ ئېلىپ چىققان ئېكەن. كۆرسەتتۇق. ئۇلار مېنىڭ دەسلەپكى قېتىم يازغان ئەرىزەمدىكى ۋە ئۆتكۈزگەن ئىنتېرьۋيۇلاردا ئايالىم ۋە بالام بار دەپ ئېيتقانلىرىمنى ئېنىقلىغاندىن كېيىن،ئايالىمغىمۇ ئەرىزە يازدۇردى ۋە پانا ئىزدىگۈچى شەخىس دېگەن ھۆژژەت بېرىشتى.
    شۇنداق قىلىپ،ئەر-خوتۇن ئىككىمىز ياقا يۇرتلاردا بىر-بىرسىمىزنى تېپىۋالغاندىن كېيىن،ئۆزەم خېلىلا خاتىرژەم بولۇپ قالدىم. ئايالىم ئاغىرىقچان كىچىك بالىمىز بىلەن ئۆيدە. مەن ھەمشەھەرلىك سودىگەرلەرگە مالاي بولۇپ ئىشلەپ ژۈردۈم. تاپاۋەتنىڭ تايىنى يوق. ئولتىرىۋاتقان كىچىكىنە ئۆيىمىزنىڭ ئىژارە ھەققىمۇ قىممەت. ھەپتىلەپ گۆش يېمەي،قۇرۇق نان-چاي بىلەن ئۆتكەن كۈنلىرىمىزمۇ ئاز بولغىنى يوق. ئاللاھنىڭ شۇ كۈنىگىمۇ شۈكرى دەپ ژۈردۇق. چەت ئەلگە چىقىپ كەتسەك،بۇ كۈنلەرمۇ ئۇنتۇلۇپ كېتەر،دېگەن ئۈمۈت بىلەن ياشىدۇق.
    بىر كۈنى بازاردا تۇداخۇن ئاكام بىلەن ئۇچرىشىپ قالدىم. ئۇ كىشى مېنىڭ ئۈستى-بېشىمدىكى كىيىملىرىمدىن،توپا يېغىپ تۇرغان ژۈدەڭ چىرايىمدىن مېنىڭ ئەھۋالىمنىڭ ئانچە ياخشى ئەمەسلىگىنى بايقىدى ئەتىمالىم،ئاشخانىغا ئېلىپ كىردى. ياخشى مېھمان قىلدى. شۇنىڭدىن كېيىن؛
    -خوش،ئەندى سۆزلە؟-دەپ مەن توغرىلىق بىلمەكچى بولدى.
    مەن تۇداخۇن ئاكامغا چېگارىدىن بۇ ياققا ئۆتكەندىن تارتىپ،بۈگۈنكى كۈنگىچە بېشىمدىن ئۆتكەن ۋاقىئەلەرنىڭ ھەممىسىنى سۆزلەپ بەردىم.
    -ھازىر ئەھۋالىڭلار قانداق؟-دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.
    مەن ھەممىنى يوشۇرماي ئوچۇق ئېيتتىم. ئەر-خوتۇن ئىككىمىزنىڭ ئويىمىز ۋە خۇلاسىمىز بويىچە،ئەشۇ فېۋرالь ئايلىرىدا سۇ تۈرمىلىرىدە مېنى ئۇزاق قىيناپ-ئازاپلىغانلىغىنىڭ ئاقىۋېتىدىن بۆرەك،بېغىرلىرىمغا قاتتىق سوغ ئۆتۈپ كەتكەنلىكتىن،بالىمىزنىڭ ئاغىرىقچان بولۇپ تۇغۇلغانلىغىنى،بالىنى ھازىر دوختۇرخانىدا داۋالىتىۋاتقانلىغىمىزنى،بالىنىڭ دورا-دەرمەكلىرىگە خېلە كۆپ ئاقچا كېتىۋاتقانلىغىنى،ئىژارىدە ئولتىرىۋاتقان ئۆيىمىزنىڭ زەي ئېكەنلىگىنى،ياخشىراق بىر ئۆي تاپايلىق دېسەك،بۇ شەھەردە تۈزۈك ئۆيلەرنىڭ ئىژارە ھەققى بەك قىممەتلىگىنى،بازاردا ژۈرۈپ تاپقان ئاقچا ئىژارە ھەققى بىلەن قوساققا ۋە بالىنىڭ دورا-دەرمەكلىرىگە ئاران-ئاران يېتىۋاتقانلىغىنى،ئەھۋالىمىزنىڭ ئانچىمۇ ياخشى ئەمەسلىگىنى،ئوئون ئارقىلىق چەت ئەلگە قاچان چىقىپ كېتىشىمىز ئۈچۈن خېلە كۈتۈشكە توغرا كېلىدىغانلىغىنى ئېيتتىم.
     تۇداخۇن ئاكامنىڭ ماڭا بەك ئىچى ئاغىرىپ كەتتى.
    -خەلقىمىزنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقان بۇ سورۇقچىلار قاچانمۇ تۈگەر!...ۋەتەندىن،ئاتا-ئانا،قېرىنداشتىن ئايرىلغاننى ئاز دېگەندەك،بۇ يەردىكى خورلۇقلارنى،ئازاپلارنى كىمگە ئېيتىپ،دات دەيسەن؟!-دەپ ئېغىر خۇرسىندى تۇداخۇن ئاكام.-روھىڭنى چۈشەرمە،ئۇكام. ئوغۇل بالىنىڭ بېشىغا ھەر ئىشلار كېلىدۇ. بۇ كۈنلەرمۇ ئۆتۈپ كېتىدۇ،ئۇنتۇلۇپ كېتىدۇ. سىلەر تېخى ياش،ياخشى كۈنلەر تېخى ئالدىڭلاردا. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۈمۈت بىلەن ياشاش كېرەك،چىداملىق بولۇش كېرەك؟! ھەر ھالدا ھازىر خاتىرژەم ئېكەنسەن. چەت ئەلگە چىقىپ كېتىشنى ئوئون ئارقىلىق قىلىۋاتقىنىڭ بەك ئۇبدان بوپتۇ. ئاللاھ بۇيرىسا،ھۈر ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىدىغان كۈنىڭلارمۇ كېلىپ قالار،-دېگەن تۇداخۇن ئاكام مېنىڭ ئويۇمدىكى يوق گەپنى قىلدى.-مەن سۈرۈشتۈرۈپ كۆرەي،ئۆي مەسىلىسىنى ھەل قىلمىساق بولماپتۇ!
    -رەخمەت ئاكا،سىزگە. ماڭا ئاتىدارچىلىق قىلىپ،كۆپ ياخشىلىق قىلدىڭىز. ياخشىلىغىڭىزنى ھېچ قاچاندا ئۇنتۇمايمەن!-دېدىم بۇ ياخشى ئادەمگە مىننەتدارلىغىمنى بىلدۈرۈپ.
   -مەن ساڭا چوڭ بىر ياخشىلىق قىلغىنىم يوق تېخى،-دېدى.
   -ھېچ كىم قىلمىغان ھەم قىلالمايدىغان ياخشىلىقنىڭ ئەڭ چوڭىنى قىلدىڭىز. مەن ئۇنى ئۆلگىچە ئۇنتۇمايمەن!
    -ھاشىم،ئۆگۈنلىككە سەن مېنى موشۇ يەردە،موشۇ ۋاقىتتا كۈت؟-دەپ تۇداخۇن ئاكام مەن بىلەن خوشلىشىپ كېتىپ قالدى.
    شۇنىڭ بىلەن تۇداخۇن ئاكام ئۆگۈنىگە،دېگەن ۋاقىتتا بىر بۇرادىرىنىڭ ماشىنىسى بىلەن كەلدى.
    -مەن ساڭا بىر ژايدىن ياخشى ئۆي تېپىپ قويدۇم. يېقىن ئاغىنەمنىڭ قوراسىدا. مەن ھازىر سىلەرنى شۇ ئۆيگە كۆچۈرۈپ ئاپىرىپ قوياي،-دەپ،توپ-توغرا موشۇ قوراغا،موشۇ ئۆيگە ئېلىپ كەلدى.
    مانا،شۇنىڭ بىلەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا يورۇق دۇنىيادىكى دوزاقتىن چىقىپ،ژەننەتكە كىردۇق. ھازىر قانداق ياشاۋاتقىنىمىزنى ئۆزەڭ كۆرۈۋاتىسەن؟ شاۋكەت ئاكام ئىژارە ھەققى دەپ بىر تىيىن ئالمايدۇ. بېكارغا تۇرۇۋاتىمىز. ھەممە نەرسە باياشاياتچىلىك. ھەتتا بۇلار بىزنى بېقىۋاتىدۇ...
     -بىشكېكتىكى قويمىچىنىڭ ئالدام خالتىسىغا چۈشۈپ كەتكىنىڭنى ئېيتمىغاندا،ئۇمۇمەن سېنىڭ يولۇڭ ئوچۇق بالا ئېكەنسەن؟-دېدىم ئۇنىڭ سەرگۈزەشتلىرىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن.
    -ئۇ قويمىچىنىڭ گېپىنى قىلما،- ئۇلۇق-كىچىك تىندى ئۇ.-ئاللاھ ژاژىسىنى بېرەر ئۇنىڭ!
    -ئەلۋەتتە،بېرىدۇ. ئاللاھنىڭ ئاغامچىسى ئۇزۇن. قويۇپ بېرىپ،بىر كۈنى بىر تارتىدۇ،شۇ چاغدا كۆرۈدۇ ھەممىنى!...قولدىن كەلسە،بۇ دۇنىيادا ياخشىلىق قىلغانغا نېمە يەتسۇن؟
    -ئۇنىڭغا ئوخشاش قويمىچىلار،ئالدامچى-كاززاپلار بۇ ئالمۇتاڭدىمۇ بار ئېكەن ئەمەسمۇ!
    -شۇنداقمۇ؟
    -ھە،شۇنداق. تالايسىنى ماڭا ئوخشاش قاخشاتقانلىغىنى ئاڭلىدىم. ماڭا ئوخشاش مۇساپىر بېچارىلارنىڭ ئۆزلىرى كېلىپ ماڭا ئېيتتى.
    -مىللىتى كىم ئېكەن؟
    -كىم بولاتتى،ئۆزىمىزنىڭ ئۇيغۇرلىرى!
    -ئۇيغۇرلار دەمسەن؟
    -ھە،ئۇيغۇرلار. ئۇيغۇر بولغاندىمۇ،ئانداق-مۇنداقلىرىدىن ئەمەس،قىش-ياز بوينىدىن گالستۇك يەشمەيدىغان،قولىدىن پاپكىسىنى چۈشەرمەيدىغان بىر توخىپوقى گۇي تالاي بالىلارنى زار قاخشىتىپ ژۈرۈپتۇ،-دېدى ھاشىم غەزەپلىنىپ سۆزلەپ.-يەر ئېگىلىرىدىن بولغان ساقچىلار سېنى قورقۇتۇپ،پوپوزا قىلىپ يانچۇغىڭنى قاقسا،ئۆز مىللىتىڭدىن بولغان بەزى نائىنساپ، ھارامتاماقلار ئۇلاردىن بەتتەر قويىدېكەن ئەمەسمۇ...
   -قانداق قويىدېكەن؟-ھاشىمنىڭ سۆزىنىڭ ئاخىرسىنى ئاڭلاشقا تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.
   -ۋەتەندىن تىژارەت بىلەن ۋە باشقا ئىشلار بىلەن بۇ ياققا چىققانلارنىڭ پاسپورتىنىڭ بۇ يەردە تۇرۇش قەرەلى توشۇپ قالسا،ئەشۇنداق قويمىچىلار؛ "بىر-ئىككى كۈندە ئۇزارتىپ بېرىمەن"دەپ،نەچچە ھەسسىلەپ ئاقچا ئالىدېكەن. موشۇ ئىشنى كەسىپكە ئايلاندۇرىۋالغان نەچچىسىنى  بىلىمەن،تونۇيمەن. ئۇلار  "باراخولكا" بازىرىدا قانژۇق ئىشىتتەك سوكۇلداپ ژۈرۈشىدۇ...ھەممە ئىشنى بۇزۇۋاتقان ۋەتەندىن چىققان  بىز ئاخماق ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىمىز ئېكەن. قانداق دېمەمسەن؟ ھېزىمژان ماڭا ھەممىنى ئېيتىپ بەرگەن ئېدى. ھېزىمژاننىڭ ئېيتىشىچە،ۋەتەندىن سودا-تىژارەت بىلەن بۇ ياققا چىقىۋاتقان كۆپچىلىگىمىز قانۇنسىز ئىش قىلىدېكەنمىز. چېگارىدىن قانۇنلۇق ئۆتتىڭمۇ،دېمەك، بۇ يەردە تۇرۇش ۋاقتىڭ توشۇپ،ئۇنى ئۇزارتقىڭ كەلسە،ساقچى ئىدارىسىگە بارساڭلا بولىدىغان ئىش ئېكەن. بىز ئاخماقلار بىر تەڭگىلىك ئىشنى يەڭ ئىچىدە ئون تەڭگىگە قىلىشقا ئۇبدان ئۈگۈنىپ كەتكەن ئېكەنمىز،قارا!
    -توغرا دەيسەن،-دېدىم مەن ئۇنى قۇۋەتلەپ.-موشۇنداق ئىشلار بىزنىڭ ساددىلىغىمىزدىنمۇ،ئوقۇمىغانلىغىمىزدىنمۇ ياكى دۆلەتنىڭ قانۇن-قائىدىلىرىنى بىلمەسلىگىمىزدىنمۇ يە ئاخماق،دۆتلىگىمىزدىنمۇ بىلمەيمەن؟
    مەن ساڭا ئېيتسام،ئەشۇ "باراخولكا" بازىرىدا يەنە بىر قىزىق ئىش بار قارا. مىسال ئۈچۈن مەن سېنىڭ پاسپورتىڭنىڭ قەرەلىنى بىر-ئىككى كۈننىڭ ئىچىدە ئۇزارتىپ بېرىمەن،دەپ پاسپورتىڭنى نەچچە يۈز دوللار بىلەن ئېلىپ كېتىمەن. شۇ كۈنى ياكى ئەتىسىلا سېنى ساقچىلار تۇتىدۇ. پاسپورتىڭنى سورايدۇ. سەن پاسپورتىڭنىڭ قەرەلىنى ئۇزارتىشقا بېرىپ قويغانلىغىڭنى،بۈگۈن يە ئەتە پاسپورتىڭ چىقىدىغانلىغىنى ئېيتىسەن. ساقچىلار پاسپورتقا تامغا بېسىلىپ چىققىچە ،پاسپورت ئورنىدا ئىشلىتىلىدىغان سپراۋكا قەغىزىنى سورايدۇ. ئۇ قەغەزنى پاسپورتىڭنى ئېلىپ قالغان ئورۇن بېرىدېكەن. ئۇ سپراۋكا سېنىڭدە يوق. ساقچى سېنى "سەن چېگارا بۇزۇپ چىققان ژىنايەتچى بولۇشىڭ مۈمكىن؟ مەن سېنى ھازىر تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايمەن" دەپ،ماشىنىسىغا قاراپ ئېلىپ ماڭغاندا،ساقچى دېسە،تۈرمە دېسە قورقۇپ ژېنى چىقىدىغانلار ئۇنىڭ ئايىغىنى سۆيگىدەك يېلىنىپ-يالۋۇرىدۇ. ئاخىرىسىدا بىر مۇنچە ئاقچا بېرىپ قۇتۇلىدۇ. يوق يەردىن ئاقچا تاپقىنىغا ساقچى خوشال،قاراپ تۇرۇپ يانچۇقتىكى ئاقچىدىن ئايرىلغىنىغا ئۇ خاپا. كۆردىڭمۇ بۇ يەردىكى ئويۇنلارنى؟ ئەشۇ ئويۇنلارنى بەزىلەر بىلسە،بەزىلەر بىلمەيدۇ. بىلىدىغانلار بىلمەيدىغانلارغا ئېيتمايدۇ.
   -شۇنداقمۇ ئىشلار بارمېكەن تېخى بۇ يەردە؟-ھەيران بولۇپ سورىدىم ھاشىمدىن.
   -بولغاندا قانداق. ھەممە ئىش بازاردا بولىدېكەن. ياخشى ئىشلارنىمۇ بازاردا كۆرۈدېكەنسەن،يامان ئىشلارنىمۇ بازاردا كۆرۈدېكەنسەن.-دېدى ھاشىم.-مەن غۇلژىدا قول ھارۋۇسىدا كوچىمۇ-كوچا ژۈرۈپ سەي-كۆكتات سېتىپ،تاپقان بەش-ئون تەڭگىدىن باشقا ھېچ نەرسە كۆرمىگەن،سودىگەر ئادەملەر توغرىلىق ھېچ نەرسە بىلمەس ئېكەنمەن. ھەممىنى موشۇ يەردە كۆردۈم. كۆزىم ئېچىلدى. ئېتىزدا كەتمەن چېپىۋاتقان دېخان بىلەن بازاردىكى سودىگەرنى سېلىشتۇرساڭ،ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا ئاسمان-يەر پەرىق بار ئېكەنلىگىنى ئۇبدان كۆردۈم. ئېتىزدا كەتمەن چېپىۋاتقان دېخاننىڭ خوشنىسى بىلەن بىر پارچە قاتتىق ناننى سۇغا چىلاپ ئولتىرىپ تەڭ يەپ،بۇ ژىل ياخشىراق ھوسۇل ئېلىش ئۈچۈن بىر-بىرسىگە ياردەملىشىپ،نېمە قىلىشى كېرەكلىگى ھەققىدە بىر-بىرسىگە مەسلىھەت،يول-يورۇق كۆرسىتىپ،يار-يۆلەكتە بولۇپ ژۈرۈشلىرىنى ئۇبدان بىلگەنلىگىمدىن،ئالمۇتىغا چىقىپ، سودا قىلىپ پۇل تېپىۋاتقان چوڭ سودىگەرلەرنىڭ بىر-بىرسىگە ھەسەتخورلۇغىغا ھەيران قالدىم.
     بۇ سودىگەر بايۋەچچىلەر پۇلنى قانچە كۆپ تاپسا،شۇنچە كۆپ تاپقۇسى كېلىپ،كۆزى كىچىكلەپ،بەك پىشىق،ھەسەتخور،كۆرەلمەس بولۇپ كېتىدېكەن. ئۇنداقلار پەقەت ئۆزلىرىنىلا ئويلايدېكەن. ئەشۇلارنىڭ قولىدا ئىشلەپ،نۇرغۇن ئىشلارنى كۆردۈم. "مېنىڭكىگە قارغاندا ئەۋۇنىڭ توۋارلىرى تېز ئۆتۈۋاتىدۇ. ماڭا قارىغاندا ئۇ پايدىنى كۆپ كۆرۈۋاتىدۇ! بۇ قېتىم ئۇ ژىق پايدا تېپىپ كېتىدىغان بولدى؟...ئۇ گۇينى قارا،ئەشۇ قېتىمدا سورىسام ماڭا ئېيتماي،بازىرى ئىشتىك توۋارنى ئۆزىلا ئېلىپ چىققىنىنى؟! توختا،سەن ئاچكۆزنى بىر ژايلىمىسام!"دەپ ھەسەت ئوتىدا كۆيۈدېكەن. ژىق پايدا كۆرۈپ كېتىۋاتقان ئۇ سودىگەرنىڭ بازىرى ماڭماي،زىيانغا ئۇچىرىسا ياكى بىر پېشكەللىككە يولۇقسا،ئۇ ئېغىزىدا ئىچى ئاغىرغاندەك گەپلەرنى دەپ قويىدېكەندە،ئىچىدە "خوي ياخشى بولدى. يەنە تېخىمۇ ژېقىراق كۆي. ئۆزەڭمىغۇ گېدەرەپ كېتىۋېدىڭ،ئاللاھ ژاژاڭنى بەردى؟!"دەپ راھەتلىنىدېكەن. ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى،ئەشۇ بايۋەچچىلىرىڭنىڭ ھەممىسى دېگىدەك ئۆزىنىلا ئويلايدېكەن. مەنلا بولسام دەيدېكەن. ئۇلارنىڭ كېچە-كۈندۈز ئويلايدىغىنى پەقەتلا پۇل. بۇ قېتىم ئەشۇ توۋاردىن كۆپىرەك ئېلىپ چىقىپ،ئەۋۇ گۇينىڭ بالىسىنىڭ بازىرىنى سۇغا چىلاش كېرەك! سەۋەۋى، ئۇ پايدىنى مېنىڭدىن نەچچە ھەسسە ئارتۇق كۆرۈپ كېتىۋاتىدۇ...دەپ،بىر-بىرسىگە كۆرەلمەسلىك،ئىچىتارلىق قىلىپ،ھەسەت ئوتىدا كۆيۈپ ژۈرۈشىدېكەن قارا!
    -بايا قىش-ياز بوينىدىن گالستۇك يەشمەيدىغان،قولىدىن پاپكا چۈشۈرمەي ژۈرىدىغان بىر قويمىچى توغرىلىق ئېيتىپ قالدىڭ. ئۇ كىم،نېمە ئادەم ئېكەن؟-دەپ ھاشىمنىڭ ئېسىغا سالدىم.
    -ئۇ قويمىچى ئەمەس،ئالدامچى-كاززاپ. كاززاپ بولغاندىمۇ ئۇچىغا چىققان كاززاپ ئېكەن!-ھاشىمنىڭ قوشۇمىلىرى تۈرۈلۈپ،ژىددىي قىياپەتكە كىردى.
    -ئۇيغۇرمۇ؟-دەپ سورىدىم.
    -ھە،ئۇيغۇر.
    -ئۇيغۇر تۇرۇپ،ئۆزىنىڭ مۇساپىر،بېچارە ۋەتەنداش ئۇيغۇرلىرىغا كاززاپلىق قىلامدېكەن؟
    -كاززاپلىق قىلغاندا قانداق تېخى،-ھاشىم يەنە تاماكا تۇتاشتۇردى.-بىشكېكتە ۋاقتىدا مېنى ئەشۇ قويمىچى قانداق قويغان بولسا،ھەر خىل يوللار بىلەن ۋەتەندىن ئالمۇتىغا قېچىپ،مۆكۈپ چىققان ماڭا ئوخشاش ھېچ نەرسىنى بىلمەيدىغان دۆت،كالىۋالانى ئۇ توخىپوقى گۇي ۋايژېنىنى چىقىرىپتۇ.
   -ئۇ نېمە قىپتۇ؟
   -ماڭا ئوخشاش تۈزۈك ئوقۇمىغان،ساۋاتسىز،دۆلەتنىڭ قانۇن-قائىدىسىنى،ئىشنىڭ يول-يورۇقلىرىنى بىلىپ كەتمەيدىغان كالىۋالادىن بىر نەچچىسىنى؛ "سېنىڭ ئىشىڭ چاتاق ئېكەن. مۇنداق قېچىپ-مۆكۈپ ژۈرۈشىڭنىڭ ئۆزى بەك خەتەرلىك. ساقچىلارنىڭ قولىغا چۈشۈپ قالساڭ،قۇتۇلىدىغانغا يانچۇغىڭدا ئاقچاڭ يوق. سېنى تۇتقان يېرىدىنلا توپ-توغرا تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايدۇ. چېگارا بۇزغۇچى دەپ،خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىدۇ. خىتايدا ساڭا ئوخشاش قاچقۇننى نېمە كۈتۈۋاتقىنىنى ئۆزەڭ مېنىڭدىن ياخشى بىلىسەن؟! سەن ئۆزەمنىڭ ئۇيغۇرۇم بولغانلىغىڭ ئۈچۈن مەن ساڭا ياردەم قىلاي دەۋاتىمەن. مەن سېنى ئوئون ئارقىلىق ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە چىقىرىۋېتىشكە ياردەم قىلىمەن"-دەپ ماڭا ئوخشاشلاردىن نەچچىسىنى بىر ياز قۇلدەك ئىشلىتىپ،ئۆزىگە ئىككى قەۋەتلىك  ئۆي سالدۇرۇپتۇ. بەش تىيىن ئاقچا بەرمەي،بېكارغا ئىشلىتىپتۇ.
    -شۇنداقمۇ ئۇيغۇرلار بار ئېكەن، دېگىنە بۇ يەردە؟
    -ھە،بار ئېكەن. بىراق،ياخشى ئادەملەرمۇ كۆپ ئېكەن. مانا،ئۆزەڭ كۆرۈۋاتىسەن،تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا مەن ئەشۇنداق ياخشى ئادەملەرنىڭ بىرسىگە يولۇقتۇم.ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى كەلتۈرىمەن. ئاللاھ بۇيرىسا،قەغىزىمىز كەلسىلا،چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىمىز،دەپ ئولتىرىۋاتىمىز.
   -ئىلاھىم،نىيىتىڭلارغا يېتىڭلار!-دېدىم.
   -مېنى چوڭ بالا-قازالاردىن قۇتۇلدۇرۇپ،موشۇ كۈنلەرگە يەتكۈزگەن ئەشۇ ھېزىمژاندىنمۇ بىر ئۆمۈر رازىمەن.-دېدى سۆھبەت ئارا ھاشىم...

   بۇ كۈنى تۇداخۇن ئاكا ئىككىمىز ژەننەت مىسالى بۇ ئۆيىدە راسا مېھمان بولدۇق. كەچ ياتاق ئۆيىمىزگە قايتتۇق. بىزنى ئۇزۇتۇپ كوچىغىچە چىققان شاۋكەت ئاكا بىلەن ھەدىمىز ماڭا؛
    -قەيسەر ئۇكام،سىز تۇداخۇننىڭ ياخشى كۆرۈدىغان ئىنىسى بولغاندىن كېيىن،بىزنىڭمۇ ئىنىمىز. ئۆيلەرگە كېلىپ تۇرۇڭ؟ سىز ئۈچۈن ئىشىگىمىز ھەر قاچان ئوچۇق. ھېچ قانداق خىژالەت بولماي، خالىغان ۋاقتىڭىزدا كېلىۋېرىڭ،ئۇكام؟!-دېيىشتى.
    مەن ئۇلارغا چەكسىز مىننەتدارلىغىمنى بىلدۈردىم.
    شاۋكەت ئاكىنىڭ چوڭ ئوغلى بىزنى ماشىنىسى بىلەن ئۆيگىچە ئەكىلىپ قويدى.

                                               
                                        ئىز قوغلاش

    ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتۈپ،شىركەت باشلىغىمىزنىڭ تېلېفون قىلىپ چاقىرتىشى بىلەن تۇداخۇن ئاكام غۇلژىغا قايتماقچى بولدى.
   -قەيسەر ئۇكام،قورغاستىكى،غۇلژىدىكى ئىشلار بىر ئاز ئالدىراشلىق ئېكەن. مېنىڭ تېزرەك بېرىشىم كېرەك ئوخشايدۇ. شىركەتنىڭ بۇ يەردىكى ئىشلىرى ھازىرچە ساڭا قالدى. ئۆزەڭگە پىشىق بول،ئۇكام!-دېدى تۇداخۇن ئاكام يولغا چىقىشنىڭ ئالدىدا.-سېنىڭ ئىشلىرىڭ بويىچە ھاشىمدىن ھەممىنى ژىپىدىن ژىڭنىسىغىچە ئاڭلاپ،بىلدىم...
   مەن، تۇداخۇن ئاكام ئېيتماقچى بولغان سۆزلەرنى ھاشىمنىڭ قىسمەت-سەرگۈزەشتلىرىدىن ئاڭلاپ،بىلگەن بولساممۇ،تۇداخۇن ئاكامغا؛ "ھاشىم ماڭا ھەممىنى سۆزلەپ بەردى"دەپ ئېيتقىنىم يوق. بىلدىم،ئاڭلىدىم دېسەم،تۇداخۇن ئاكام نېمىلەرنى ئويلاپ قېلىشى مۈمكىن؟...شۇنىڭ ئۈچۈن ژۇمغان ئېغىزىمنى ئاچقىنىم يوق.
    -بۇ يول بىلەن ئىش قىلساق،ۋاقىت ئۇزىرىپ كېتەمدېكىن دەپ ئويلايمەن؟-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-سېنىڭ قازاقستاندىن ئۈچىنچى بىر ئەلگە قانۇنىي تۈردە چىقىپ كېتىشىڭ ئۈچۈن ئوئون نىڭ ئالمۇتىدىكى خەلىق ئارالىق قاچاقلار مەسىلىلىرى بويىچە  باشقارمىسىنىڭ ئالىي كومىسسارىئاتى تەرىپىدىن،سېنى ئۇلار ھەقىقەتەنمۇ سىياسىي قاچاق دەپ، ئالدى بىلەن ئېتىراپ قىلىشى كېرەك ئېكەن؟ بۇنىڭ ئۈچۈن خېلە نۇرغۇن رەسمىيەت ئىشلىرىنى بەژىرىشكە توغرا كېلىدېكەن. ئىش بىر ژىل بىلەن ئۈچ ژىلنىڭ ئىچىدە پۈتىدىغان تۈرى بار. شۇنىڭ ئۈچۈن،بۇ ئىشنىڭ باشقىمۇ يوللىرى بارمۇ دەپ،شاۋكەت ئاكاڭ بىلەن ئايرىم سۆزلەشتىم. سەن توغرىلىق ئۇنىڭغا ھەممىنى ئېيتىپ بەردىم. شاۋكەتنىڭ ساڭا بەك ئىچى ئاغىرىپ كەتتى. ئۇنىڭغا سەن يېقىپ قالغان ئوخشايسەن،سېنى ياخشى كۆرۈپ قاپتۇ. شۇڭا ئۇ، سۈرۈشتۈرۈپ ئۇقۇپ باقماقچى بولدى. بەلكىم،باشقىمۇ يوللىرى تېپىلىپ قالار؟ ھازىرچە سەن خاتىرژەم ئىشىڭنى قىلىپ ژۈرۈپ تۇرغىن،ئۇكام؟ تېلېفونلىشىپ تۇرىمىزغۇ؟...

     تۇداخۇن ئاكامنى يولغا سېلىپ قويدۇم. شىركەتنىڭ ئۇ،بۇ ئىشلىرى بىلەن كۈنلەر ئۆتۈشكە باشلىدى. بوش ۋاقىتلاردا "باراخولكا"بازىرى تەرەپكە ئۆتۈپ،غۇلژىنىڭ سودىگەر بالىلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ قويۇمەن.
    تۇداخۇن ئاكام كېتىپ،يالغۇز قالغان بولساممۇ،ئانچە قىينالغىنىم،مۇساپىرلىشىپ كەتكىنىم يوق. كوچا-كويلاردا ژۈرگىنىمدە ھېچ كىم مېنى تۈنۈگۈن غۇلژىدىن چىققان دەپ ئويلىماتتى. سەۋەپ،رۇس تىلىنى سۇدەك بولمىسىمۇ،يامان ئەمەس سۆزلەتتىم. بەشىنچى سىنىپتىن كېيىن ئاتام مېنى ئۆيدە رۇسچە ئوقۇتۇپ،ساۋاتىمنى چىقارغان ئېدى. كۆپ يېزىق ۋە كۆپ تىل بىلگەننىڭ قانچىلىك ياخشى،پايدا ئېكەنلىگىنى ئالمۇتىغا چىقىپ ئۇبدان سەزدىم. ئىچىمدە مەرھۇم ئاتامغا رەخمەت ئېيتتىم. ئۇزاقنى كۆرۈدىغان ئەقىللىق ئاتامنىڭ ئارقىسىدا ئۆيدە بولسىمۇ، داۋاملىق تۈردە ھەر كۈنى بىر سائات ئاتامنىڭ رۇس تىلى دەرىسىنى كۆڭۈل قويۇپ،قىزىقىپ ئوقۇغىنىمنىڭ بەك پايىسى تەگدى. رۇسچە تىل-يېزىقنى بىلمىگىنىمدە،بۇ شەھەردە كېكەچ،قارغۇ بولۇپ ژۈرەتتىمكەن؟ سەۋەۋى، قازاقستان مۇستەقىل قازاق دۆلىتى بولۇپ تۇرغۇلۇق،بۇ يەردە ھەممىلا ئادەمنىڭ رۇسچە سۆزلىشىشىگە بىردىن ھەيران بولغان ئېدىم. مۇستەقىل قازاقستان ئېكەن،دېمەك،قازاق تىلى ھۆكۈمدار تىل،يەنى دۆلەت تىلى بولۇشى كېرەكقۇ؟...قازاقستاندا ياشىغاندىن كېيىن ھەممە مىللەتنى قازاق تىلىدا سۆزلەشكە مەژبۇرلاش كېرەك ئېدى،دېگەندەك ئويلار بېشىمغا كەلدى. باشقا مىللەتلەرغۇ مەيلى،قازاقلارنىڭ ئۆزىلىرىنىڭ بىر-بىرسى بىلەن رۇسچە سۆزلىشىشىگە ھەيران قالدىم. يەتمىش ژىل رۇس ئىمپېرىياسىنىڭ مۇستەملىكىسىدە ياشاپ كەلگەن بۇ خەلىق ئانا تىلىدىنمۇ ئايرىلغان ئوخشايدۇ،دەپمۇ ئويلىدىم.
    مۇستەقىل دۆلىتىگە ئېگە بولغان قازاق قېرىنداشلارنىڭ ئۆز مىللىتى بىلەنمۇ ئۆز ئانا تىلىدا،دۆلەت تىلى بولغان قازاق تىلىدا ئەمەس،رۇس تىلىدا سۆزلىشىشىگە قاراپ،ئالمۇتا بىلەن غۇلژىنى،ئۈرۈمچىنى،قەشقەرنى خىيالەن سېلىشتۇراتتىم. بىزنىڭ ۋەتەن ئىككى يۈز ژىلدىن ئارتۇق ۋاقىتتىن بۇيان مۇستەملىكىچىلەرنىڭ قولىدا تۇرۇۋاتقىنىغا قارىماي بىز،ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز ئانا تىلىنى يوقاتماي كېلىۋاتقانلىغىغا،ھەتتا ئۇيغۇرنىڭ ئۇيغۇر بىلەن ھېچ قاچاندا خىتايچە سۆزلەشمەيدىغانلىغىغا،خىتاينى،خىتاينىڭ تىلىنى ئۆزلىرىگە پىر تۇتۇپ،چۇقۇنمايدىغانلىغىغا خوشال بولدۇم،پەخىرلەندىم. دېمەك،مۇنداق مىللەت ھېچ قاچاندا ئاسسىمىلياцئىيا قىلىنىپ،يوقاپ كەتمەيدۇ، دېگەن سۆز!

    شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن ئۈچ ھەپتىگە يېقىن ۋاقىت ئۆتتى.
    شىركەتنىڭ ئىشلىرىنى باھانە قىلىپ،تۇداخۇن ئاكام ئالمۇتىغا يەنە چىقتى.
   -ئۆتكەندە كۆرگەن چۈشلىرىڭ بېكار ئەمەس ئېكەن،ئۇكام،-دېدى تۇداخۇن ئاكام كەچتە.-سەن بۇ ياققا چىقىپ كېتىپ،ئارىدىن بىر ھەپتە ئۆتە-ئۆتمەيلا ساقچىلار سېنى ئىزدەپ ئۆيىڭگە بېرىپتۇ. سېنىڭ قەشقەرگە كەتكەنلىگىڭنى بىلگىنىدىن كېيىن،سېنى قەشقەر تەرەپتىن راسا ئىزدەپتۇ. ھېچ يەردىن تاپالمىغىنىدىن كېيىن،مەملىكەت بويىچە ئىزدەش بۇيرۇغى چۈشۈرىپتۇ. سېنى "مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇر،خەتەرلىك ژىنايەتچى"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر يېزىلغان،سۈرىتىڭ چۈشىرىلگەن ئىزدەش قەغەزلىرى ئۇ يەر،بۇ يەرلەرگە چاپلانغان ئېكەن. ئۇ يازغانلىرىنىڭ ئىچىدە "مىللىي بۆلگۈنچى،ئەشەددىي ئۇنسۇر،خەتەرلىك ژىنايەتچى قەيسەر ئابلىمىت قولغا ئېلىنىش ۋاقتىدا قارشىلىق كۆرسەتسە،مەملىكەتنىڭ ھەر قانداق ژايىدا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلسىمۇ بولىدۇ!"دېگەن ئۇختۇرۇشمۇ ئالاھىدە كۆرسىتىلىپتۇ!...
   بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ پۈتۈن ئەزايى-بەدىنىمگە تىترەك ئولاشتى.
   -سەن ئۆزەڭنى ئالمۇتىغا ئەمەس،قەشقەرگە كەتتىم،دەپ ئېيتقان ئېكەنسەندە؟-دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.
   -ھە،شۇنداق. مەن تاغامغا ۋە ئۇنىڭ بالا-ژاقىلىرى بىلەن ئۆيىمىزدە ئىژارىدا ئولتىرىۋاتقان مۇئەللىمگە؛ "توي قىلىشقا ۋەدىلەشكەن قىزىمدىن خەت كەپتۇ. مېنى چاقىرتىپتۇ. ئۇ قىزنىڭ ئاتىسى بىلەن مېنىڭ ئاتام ناھايىتى يېقىن دوست-ئاغىنە ئېدى. ئاتا-ئانىلىرىمىز بىز ئىككىمىزنىڭ مۇھەببەتلىشىپ ژۈرۈشىمىزنى بىلەتتى. ئۇ قىزنىڭ يالغۇز ئاكىسى ماشىنا ھالاكىتىدە قازا قىلىپ كەتكەن ئېكەن. بۇ دەرتكە چىدىمىغان قىزنىڭ ئاتىسى قاتتىق كېسەل بولۇپ، ئورۇن تۇتۇپ يېتىپ قاپتۇ. مېنىڭ دەررۇ كېلىشىمنى سورىغان ئېكەن. شۇڭا مەن ئەتە قەشقەرگە مېڭىشم كېرەك. قاچان كېلىشىمنى بىلمەيمەن. ئەگەر ھەممە ئىش مەن ئويلىغاندەك بولۇپ قالسا،ئەشۇ قىز بىلەن توي قىلىپ،قەشقەردە قېلىشىم مۈمكىن سىلەر مېنىڭدىن ھېچ ئەنسىرىمەڭلار؟!-دەپ يالغان گەپ قىلغان ئېدىم.
   -بۇنى ناھايىتى ياخشى ئويلاپ تاپقان ئېكەنسەن؟ سېنى ئالدى بىلەن قەشقەردىن،ئاندىن غۇلژىدىن،ھەتتا پۈتۈن ئىلى ۋىلايىدىن ئىزدەپ تاپالمىغىنىدىن كېيىن،مەملىكەت بويىچە ئىزدەش،تۇتۇش،قارشىلىق كۆرسەتسە،ئېتىپ ئۆلتۈرۈش بۇيرۇغىنى چۈشەرگەن ئېكەن؟-دەپ تۇداخۇن ئاكام بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. كېيىن ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدىدە،تاماكا تۇتاشتۇردى. سىگارېتىنى بىر- ئىككى قېتىم شورىغاندىن كېيىن،سۆزىنى داۋام قىلدى.-ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭ بەك تەشۋىشلىنىۋاتىدۇ. ئەنچۋەنتىڭنىڭ /دۆلەت خەۋىپسىزلىك كومىتېتى/ ئادەملىرى بىزنىڭ شىركەتكە كېلىپ،سېنى سۈرۈشتە قىپتۇ. ۋاڭ جۈنمۇ،ياڭ لىمۇ سېنىڭ قەشقەرگە توي قىلىمەن، دەپ كەتكەنلىگىڭنى ئېيتقان ئېكەن. بۇ سۆزنى بىز ئېيتقان بولساق،ئىشەنمەسلىگى مۈمكىن ئېدى. ئامما،ئۆزىنىڭ خىتايلىرى،ئۇنىڭ ئۈستىگە باشلىقلار شۇنداق دېگەندىن كېيىن،سېنى قەشقەردە قولغا ئالىمىز دەپ،خېلە قاتىراپتۇ.
   ۋاڭ جۈننىڭ ئېيتىشىغا قارىغاندا،ئەندى سېنىڭ ئالمۇتىدا تۇرۇشىڭمۇ خەتەرلىك ئوخشايدۇ؟-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-ۋاڭ جۈن شۇنداق دېدى؛ "قەيسەرنى شىنژاڭدىن،ژۇڭگونىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىن ئىزدەپ تاپالمىسا،ئەنچۋەنتىڭنىڭ پۇخراچە كىيىنگەن مەخسۇس ئادەملىرى ئالمۇتا،بىشكېكلەرگە چىقىپ ئىزدەپ،بەرىبىر تۇتۇمىز دەۋېتىپتۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن،تۇداخۇن ئاكا،سەن دەررۇ ئالمۇتىغا چىقىپ،بىر دەۋىر قەيسەرنى ئالمۇتا،بىشكېكلاردىن ژىراغىراق بىر ژايغا يۆتكەۋېتىشىڭ كېرەك؟ قەيسەر ئۆزىنىڭ كىملىگىنى بىلىندۈرمەي،بىر ئاز زامان يوشۇرۇنۇپ ژۈرسۇن! بىز پەقەت ھازىرچە ۋاقىتتىنلا ئۇتۇشىمىز مۈمكىن. بۇلار قەيسەرنى ھېچ يەردىن تاپالمىغاندىن كېيىن،ۋاقىت ئۆتۈشى بىلەن،بۇ ئىش ئاستا-ئاستا بېسىلىدۇ،ئۇنتۇلىدۇ. سەن موشۇلارنى قەيسەرگە ئېيتىپ،ياخشى چۈشەندۈرگىن؟ مەن ئۇنىڭ ئۆزىگە تېلېفون قىلىپ،ئېيتاي دېسەم، بولمايدۇ. بىزنىڭ تېلېفونلارنى تىڭشىشى مۈمكىن؟ شۇنىڭ ئۈچۈن قەيسەر بىلەن تېلېفون ئارقىلىق سۆزلىشىشكىمۇ خەتەرلىك!...".
    موشۇ سۆزلەرنى ۋاڭ جۈن ئاغىنەڭ ناھايىتى ژېكىپ ئېيتتى. شىركەتنىڭ بۇ يەردە ھازىرچە چوڭ بىر ئىشلىرى بولمىسىمۇ،مېنى ئەتتەي چىقاردى.
   -ۋاڭ جۈن ئاغىنەمگە رەخمەت! ئۇ ھەقىقىي دوستلۇققا ياراۋاتىدۇ. مەن ئۇنىڭدىن چەكسىز مىننەتدارمەن،-دېدىم.
   -ۋاڭ جۈن سېنى بەك ياخشى كۆرۈدېكەن؟...ئۇ ھازىر كېچە-كۈندۈز سېنىڭ ئامانچىلىغىڭنى،سېنىڭ تېزرەك ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە تىنىچ-ئامان چىقىپ كېتىشىڭنىلا سوراپ،ئويلاپ ژۈرىدۇ. مەن سىلەرنىڭ دوستلۇغىڭلارغا ھەۋەسىم كېلىدۇ... دوست-ئاغىنە دېگەن مانا موشۇنداق كۈنلەردە سىنىلىدۇ!
   -توغرا ئېيتىسىز،ئاكا. مەن ئۇيغۇر ئەمەس،خەنسۇ بولسىمۇ، ھەقىقى دوست تاپقان ئېكەنمەن؟
   -توغرا ئېيتىسەن،ئۇ بەك ياخشى بالا!
   -شۇنىڭ بىلەن ئەندى مېنىڭ ئالمۇتىدا تۇرۇشىممۇ خەتەرلىك ئېكەندە؟-دەپ سورىدىم ۋە "مەن ئەندى نېمە قىلىشىم كېرەك،تۇداخۇن،ئاكا؟"دېگەندەك،ئۇنىڭغا تەلمۈردىم. شۇ چاغدا مېنىڭ ھالىم بەك خاراپ ئېدى. نېمە قىلىشىمنى بىلمەس ئېدىمۇ،ئامما بۇنىڭدىن كېيىنكى تەغدىرىم،ھايات-ماماتلىغىم تۇداخۇن ئاكامنىڭ قولىدا ئېكەنلىگىنى ئۇبدان ھىس قىلاتتىم.
    ۋاڭ جۈن ئاغىنەم ئېيتقاندەك،ئەگەر ئەنچۋەنتىڭنىڭ ئادەملىرى ئالمۇتىنىڭ "باراخولكا" بازىرىغا كېلىپلا غۇلژىلىق سودىگەر،تىژارەتچىلەردىن ئىككىسىنىڭ بىرسىگە سۈرىتىمنى كۆرسۈتۈپ؛ "مونۇ غۇلژىلىقنى تونامسەن؟ ئۇنى موشۇ ئالمۇتىدا دەيدۇ. ئۇنى كۆردىڭمۇ،قەيەردە؟"دەپ سورىسا، "تونۇيمەن. ھە،ئۇ ئالمۇتىدا،پالانچى يەردە!"دەپ ئېيتىپ بېرىشى تۇرغان گەپ. ۋەتەننىڭ ئىچىدىكىلىرىنى ئاز دېگىنىدەك،بۇ يەردىمۇ ئەنچىۋەنتىڭنىڭ تىڭ-تىڭلىغۇچىلىرى،پايلاقچىلىرى،ساتقۇن-مۇناپىقلىرى تولۇپ ژۈرۈپتۇ. ئۇنداق ئەبلەخلەر كۆرۈنۈشتە ئەژايىپ ۋەتەنپەرۋەر بولۇۋېلىپ،ئالمۇتا بازىرىدا كۆپ ئاقچا تېپىپ،باي بولۇشى ئۈچۈن خوژايىنلىرى يارىتىپ بېرىۋاتقان شارائىت،ئېچىپ بېرىۋاتقان ئوچۇق يوللىرى ئۈچۈن خىزمەت كۆرسۈتۈش مەخسىتىدە خىتاي كوممۇنىستىك پارتىياسىگە،ئۇنىڭ دىكتاتور رىژىمىغا قارىشى مەۋقەدىكى قېرىنداشلىرىنى،ۋەتەنداشلىرىنى سېتىۋاتقانلىغىنى،ئۇنى ئاز دېگەندەك،ۋەتەن داۋاسىنى،مىللەت داۋاسىنى قىلىۋاتقان بۇ يەردىكى سىياسىي پائالىيەتچىلەرنىڭ ئېلىپ بېرىۋاتقان ھەرىكەتلىرى ۋە ئۇلار ھەققىدە مەلۇماتلارنى خوژايىنلىرىغا يەتكۈزۈپ تۇرۇۋاتقانلىغىنى ئاڭلاپ ژۈرگەنلىگىمدىن،ئۇنداق مۇناپىقلارنىڭ ئۆزلىرىلا مېنى ئەنچىۋەنتىڭنىڭ  ئادەملىرىگە كۆرسۈتۈپ،تۇتۇپ بېرىشىغا ئىشەنچىم كامىل ئېدى.
   ئەشۇنداق مۇناپىق،ئەبلەخلەرنىڭ خائىنلىغىدىن،ساتقۇنلىغىدىن ئۆز ۋەتىنىمىزگە ئۆزىمىز ئېگە بولالماي،بىر-بىرسىمىزنى سېتىپ ژۈرىۋاتقان خەلىق ئېكەنمىزدە؟!
   ئۆزىمىزنىلا ئويلايمىز. ئۆزەم بولساملا بولدى،دەيمىز. ئۆزگە بىلەن ئىشىمىز يوق. ئۆزگىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئېغىر كۈن،ئېغىر قايغۇ،ئېغىر ژۇدالىق،ئېغىر  كۈلپەت ئەتىمۇ،ئۆگۈنمۇ ئۆزىمىزنىڭ بېشىغا كېلىشىنى ئويلىمايمىز. ئويلىمىغىنىمىز ئۈچۈن ئەشۇنداق ئىپلاسلىققا بارىمىز.نېمىشكە شۇنداق؟ بىز ئىلگىرى مۇنداق ئەمەس ئېدىققۇ؟... ئادەملەر ئاقچا ئۈچۈن،باي بولۇش ئۈچۈن،ھەممىدىن ژۇقۇرى تۇرۇش ئۈچۈن ۋىژدانىنى بۇ دەرىژىدە ساتمىغاندۇ،بۇ دەرىژىدە خائىنلىق،مۇناپىقلىق قىلمىغاندۇ،بەلكىم؟
   ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز باھالاشنى بىلمەيمىز. ھەممە ژەھەتتىن ئۆزىمىزدىن خېلىلا تۆۋەن دەرىژىدىكى غەيرى مىللەتنى،ئۆزگە مىللەتنى ئۆزىمىزدىن ئۈستۈن قويۇمىز،ئۇلارنىڭ ئۆزىمىزدىن تۆۋەنلىگىنى بىلىپ تۇرۇپمۇ نېمىشكىدۇ ژۇقۇرى باھالايمىز؟ بىلىپ-بىلمەي،چۈشۈنۈپ-چۈشەنمەي،ئازىراق مەنپىيەت ئۈچۈن ئۇنىڭغا خىزمەت قىلغۇمىز كېلىدۇ. ئۇنىڭغا ياخشى كۆرۈنۈش ئۈچۈن،ئۇنىڭ ئىشەنچىسىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ھەر قانداق ۋەزىپىنى ئورۇنلاشقا ئۆزىمىزنى ئاتىمىز.ئۇ ئېغىزىدا بىزنى ماختىغىنى،ئالقىشلىغىنى،ياسالما خوشامەت كۆرسەتكىنى بىلەن،بىزدىن ژىرگىنىدۇ،نەپرەتلىنىدۇ! نېمىشكە؟ سەن بۈگۈن ئۆزەڭنى ساتتىڭ،ئۆز قېرىندىشىڭنى ساتتىڭ،ئۆز مىللىتىڭنى ساتتىڭ،ئۆز ۋەتىنىڭنى ساتتىڭ! ئۆگۈنلىككە سەن ئۇنى،ئۇنىڭدىن كۈچلۈگىرەگىگە سېتىشىڭ،ئۇنىڭغا مۇناپىقلىق قىلىشىڭ تۇرغان گەپ! بۇنى ئۇ ياخشى بىلىدۇ. بىلگىنى ئۈچۈن سېنى ۋاقىتلىق پايدىلىنىدىدە،ئاندىن "ئۆز مىللىتىڭنى ساتقان سېنىڭدىن بىزگە نېمە ياخشىلىق كېلىشى مۈمكىن"دەپ، سېنىڭ ئۈزىڭگە تۈكۈرىدۇ. مانا،بۇنىڭدىن ئارتۇق بېچارىلىك بولمىسا كېرەك؟!
    بىزدىكى موشۇ خىل بېچارىلىك،قورقانچاقلىق،ژۈرьئەتسىزلىك،خوشامەتچىلىك،پەسكەشلىك،كىچىكىنە مەنپىيەت ئۈچۈن ۋىژداننى سېتىش،ئابروي-ئاتاق،مەنسەپ ئۈچۈن مىللىتىنى سېتىش،ئەڭ ئاخىرىدا ۋەتەننى سېتىش ئوخشاش يارىماس ئىلەتلەرنىڭ بارغانسىرى ئېتەك يېيىۋاتقانلىغىدىن كىمگە دات دەيسەن؟
    ئاخىر،نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن چوڭ ئىمپېرىيالەرنى قۇرغان،خانلىقلارنى قۇرغان،دۆلەتلەرنى قۇرغان،دۇنىيا مەدەنىيىتىگە چوڭ تۆھپىلەرنى قوشقان،ئەژايىپ يېڭىلىقلارنى كەشپىيات قىلغان خەلىقنىڭ ئەۋلاتلىرىغۇ بىز؟! بىز بۈگۈن كىم بولۇپ قالدۇق؟
   بۈگۈن بىزنىڭ قورقانچاق،بېچارە،خوشامەتچى،ژان باقار بولۇپ قېلىشىمىزغا كىم ئەيىپلىك؟ زامان ئەيىپلىكمۇ ياكى ئۆزىمىز ئەيىپلىكمۇ؟
   ئابدۇقادىر دامۇللام ئېيتقاندەك،غەپلەت ئۇيقۇسىدا يېتىۋاتقان خەلىق ئېكەنمىز؟!
    بۇ خەلىق قاچان ئويغىنار ئەندى؟!...
    -خىيالغا چۈشۈپ كەتتىڭغۇ،ئۇكام،-تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى.
   -ھە-ئە-ئە،-دېدىم ئۇيقىدىن چۆچۈپ ئويغانغان ئادەمدەك،بېشىمنى سىلكىپ كۆتەرگىنىمنى ئۆزەممۇ سەزمەي قالدىم. نىژاتلىق كۈتكەن كۆزلىرىم تۇداخۇن ئاكامغا تىكلەندى.
   -ياخشىلىق قىلساڭ پۈتۈن قىل،ئاخىرىسىغىچە قىل،دېگەن ئېكەن!-دەپ سۆز باشلىدى تۇداخۇن ئاكام.-قولدىن كېلىپ تۇرغاندا،پەقەت ياخشىلىق قىلىش كېرەك. بۇ مېنىڭ تۇتقان يولۇم. مەن ساڭا ياخشىلىق قىلاي دېگەن ئېكەنمەن،دېمەك،ئاخىرىسىغىچە قىلىشىم لازىم!
   مەن تۇداخۇن ئاكامغا لاپ ئېتىپ قارىدىم.
   -كۆپ قايغۇرما،قەيسەر. ئىسمىڭ ژىسمىڭغا ياراشقان قەيسەر ژىگىتقۇ سەن. شۇنىڭ ئۈچۈن مەن سېنى بىر قوساقتىن چىققان قېرىندىشىمدەك ياخشى كۆرۈمەن،ئۇكام؟- تۇداخۇن ئاكام ھەقىقىي قېرىنداشلىق مېھرى بىلەن بېشىمنى سىيلاپ،ماڭا ئالەمچە مېھىر-مۇھەببەت بىلەن كۈلۈمسىرەپ باقتى.
    تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئالقانلىرىنى ئېچىپ بېشىمنى سىيپىشى بىلەن پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا قان تومۇرلىرىم ئارقىلىق ئىللىق بىر سېزىم ئېقىپ كىرگەندەك بولدى...مۇنداق ئىللىق سېزىملارغا مەن، مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانام مېنى باغرىغا بېسىپ،باشلىرىمنى سىيپاپ ئەركىلەتكەنلىرىدە غەرىق بولاتتىم. ئۆزەمنى دۇنىيادىكى ئەڭ بەخىتلىك بالىلاردەك ھىس قىلاتتىم...
    ھاياتىمدىكى مەڭگۈ ئۇنتۇلماس،باھاسى يوق ئەشۇ كۈنلەر،سائاتلار،مىنۇتلار،دەقىقىلەر كۆز ئالدىمغا لاپ ئېتىپ كەلدى. كەلدىيۇ،ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىققان بىر ئوت گېلىمگە كېلىپ تىرەلدى. ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى. ئېگىز بويلۇق،ئاق ئۈزلىك،قوشما قاش،بۈركۈت كۆزلىك،چىرايىدىن بىر خىل ئىللىقلىق نۇرى بالقىپ تۇرىدىغان تۇداخۇن ئاكام كۆزلىرىمگە مەرھۇم ئاتام بولۇپ كۆرۈندى.
    -ئاتا،ژېنىم ئاتا!-دەپ ۋاقىرغىنىمچە،ئۇنىڭ بوينىغا ئېسىلىپ،ھۆكۈرەپ ژىغلاۋېتىشكە ئازلا قالدىم.ئۆزەمنى ئاران-ئاران تۇتۇۋالدىم...
   مەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ مېھرىۋانلىغىدىن سىماپ مىسالى ئېرىپ كەتكەن ئېدىم...
   مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانامدىن باشقا شۇ كۈنگىچە ھېچ كىم مېنىڭ بېشىمنى مۇنداق مېھرى-مۇھەببەت بىلەن سىيپاپ،ماڭا ھەۋەسلىنىپ باققانلىغىنى كۆرمىگەن ئېدىم!
   بەزى ئىنسانلار بەئەينى بىر قوساقتىن چىققان قېرىنداشلاردەك موشۇنداق ئېغىر كۈنلەردە بىر-بىرسىگە مېھرىۋان،كۆيۈمچان بولىدىغان ئوخشايدۇ؟
   بۇنى مەن بىلمەس ئېدىم. مۇنداق ھالەت بېشىمدىن ئۆتمىگەن. ئۇنداق بولغىنى، مېنىڭ بىر قوساقتىن چىققان بىرمۇ قېرىندىشىم يوق ئېدى. تىكەندەك يالغۇزمەن!
    ئەندى يالغۇز ئەمەسمەن!...

    -ئەتە كەچتە تاشكەنتكە كېتىمىز!-تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزى مېنى ھوشۇمغا كەلتۈردى.-تاشكەنتتە بىر يېقىن تونۇش،قەدىردان ئاكىمىز تۇرىدۇ. ئۆزى ئاتمىشىنچى ژىللاردا خوتەندىن موشۇ ياقلارغا چىققان ئېكەن. ئىسمى مۇھەممەت. ھاياتنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى بېشىدىن كۆپ ئۆتكۈزگەن ئادەم. ئۆزى تولىمۇ مېھرىبان،تازا،ھالال،بەك ئەمگەكچان،ئاتمىش ياشلاردىن ئاشقان كىشى. ئۇ ئادەم بىلەن مەن،ئۇ كىشىنىڭ سودىگەر-تىژارەتچى ئوغلى ئارقىلىق تونۇشۇپ،قەدىردان ئاكا-ئۇكىلاردەك بولۇپ كېتىشكەنمىز. ئۇ كىشىنىڭ ئوغلى بىلەن قىزى مەن ئارقىلىق چوڭ سودىغا كىرىشىپ،باي بولۇپ كېتىشتى. شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىنى مېنىڭ ئالدىمدا قەرىزدار دەپ ھېساپلاپ،مېنى قانداق رازى قىلىشنى بىلمەي ژۈرىشىدۇ.
   ھەر ئىشنىڭ ئۆز ۋاقتى،سائاتى بار دېگىنىدەك،ئۇلارنىڭ مېنىڭ ئۈچۈن راسا خىزمەت كۆرسۈتىدىغان ۋاقتى كەلدى دەپ ئويلايمەن. بۇنى مەن غۇلژىدىن ئالمۇتىغا كەلگىچە ئويلاپ،كۆڭلۈمگە پۈككەن ئېدىم!...
    تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ،مېنىڭدىكى ئۆچۈشكە باشلىغان ئارزۇ-ئۈمۈت چىراقلىرى قايتىدىنلا لاپىلداپ ياندى.
    -سەن ئەندى بىر دەۋىر شۇ يەردە،شۇلار بىلەن ياشاپ تۇرىسەن؟-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى تۇداخۇن ئاكام.-بىر ياخشى يېرى،ئۇ ئاكىمىز شەھەرنىڭ سىرتىدا،بىر تاغ باغرىدا تۇرىدۇ. خېلە نۇرغۇن يېرى، چارۋۇ ماللىرى بار. دېخانچىلىغىنى قىلىدىغان،ماللىرىنى باقىدىغان ئادەملىرىمۇ بار. ئۇلارغا ئايلىق تۆلەپ ئىشلىتىدېكەن. مۇنداق ئېيتقاندا،ئۇ ئاكىمىز شۇ تەۋەدىكى باي فېرمىرلارنىڭ بىرسى. بىر ئوغلى دوختۇر،بىر ئوغلى ساقچىنىڭ باشلىغى،كەنژە ئوغلى باي سودىگەر-تىژارەتچى. ئۇ يەر،ئۇلارنىڭ ئائىلىسى سەن ئۈچۈن ئەڭ بېخەتەر ژاي دەپ ئويلاۋاتىمەن. "كۆزدىن ژىراق،كۆڭۈلدىن ژىراق"دېگىنىدەك،ھازىرچە ئەشۇ ياقتا ياشاپ تۇرغىنىڭ ياخشى.ئاللاھ بۇيرىسا،ئۇنىڭدىن كېيىن،سېنىڭ ژىراق چەت ئەللەرنىڭ بىرسىگە چىقىپ كېتىشىڭنىڭ ئامالىنى قىلىمىز،ئۇكام؟!
   -رەخمەت سىزگە،تۇداخۇن ئاكا. سىلەرگە ئوخشاش ئەژايىپ ئۇلۇق ئىنسانلارغا يولۇقتۇرۇپ،سىلەرگە ئىسسىق كۆرسۈتۈپ،سىلەرنىڭ غەمخورلۇقلىرىڭلارغا،ياردەملىرىڭلارغا،مېھرى-مۇھەببەتلىرىڭلارغا ئېرىشتۇرىۋاتقىنىغا ئاللاھغا مىڭ-مىڭ رەخمەت ئېيتىمەن،شۈكرى كەلتۈرىمەن؟!-دېدىم ھاياژاندىن تىتىرەك ئاۋازدا. شۇندا ئۆپكەم ئۆرلەپ،كۆز چاناقلىرىمدىن ئېتىلىپ چىقىپ كېتەي دەپ تۇرغان مىننەتدارلىق،رازىمەنلىك،خوشاللىق ياشلىرىمنى تۇداخۇن ئاكامدىن يوشۇرۇپ،يەرگە قاراۋالدىم.
    -بۇ ھايات دېگەن شۇنداق نەرسە،ئۇكام،-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-بىز ھەممىمىز بۇ دۇنىياغا بەش كۈنلىك مېھمان؟ مېھمان كېلىدۇ،كېتىدۇ!...ئون سەككىز مىڭ ئالەمنى ياراتقان ئاللاھ مېھماننىڭ ھەممە قىلغان،ئەتكەنلىرىنى كۆرۈپ،بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھ ياخشىلارنى،ياخشى ئەمەللەرنى قىلغۇچىلارنى مۇكاپاتلايدېكەن،يامان ئەمەللەرنى قىلغۇچىلارنى ئۇ دۇنىياغا قالدۇرمايلا،موشۇ يورۇق دۇنىيانىڭ ئۆزىدىلا ژازالايدېكەن؟... شۇنىڭ ئۈچۈن ياخشى ئىشلارنى قىلىش كېرەك،قولدىن كېلىپ تۇرغاندا ئىنسانلارغا ياخشىلىق قىلىشلا كېرەك ئېكەن؟
     مەن سېنى ياخشى كۆرۈمەن،ئۇكام. سېنىڭ كېلەچىگىڭ پارلاق بالا؟! بۇنىڭغا مېنىڭ كۆزىم ئۇبدان يەتتى. بېشىڭغا كېلىۋاتقان بۇ ئېغىرچىلىقلارنىڭ ھەممىسىنى،ئاللاھ ئەزىز ياراتقان سېنى،ئاللاھنىڭ ئۆزى سىناق قىلىۋاتقانلىغى دەپ ئويلايمەن؟ نېمىشكە دېمەمسەن؟ قۇدرىتى ئۇلۇق ئاللاھ بىرلىرىگە ھەممە ياخشىلىقلارنى-بايلىقنى،دۆلەتنى،مەنسەپنى،پاراۋان تۇرمۇشنى،بەخىتنى،خوشاللىق-شاتلىقنى ئايىماي بېرىدېكەنۇ،ئىككىنچى بىرلىرىدىن موشۇلارنىڭ ھەممىسىنى ۋاقىتلىق تارتىۋالىدېكەن،ئامما ئەڭ مۇھىم نەرسىنىلا قالدۇرۇپ قويۇپ،سىنايدېكەن؟ "مېنىڭ بۇ بەندىلىرىم بۇ سىناقلاردىن قانداق ئۆتەر ئېكىن؟"دەپ،ھاياتتىكى ھەر خىل ئىشلار بىلەن بىرلىرىنى قىسقا ۋاقىت،بىرلىرىنى ئۇزاق ۋاقىت سىناقتىن ئۆتكۈزىدېكەن؟
    مېنىڭ بۇ سۆزلەرنى ئېيتىشىمدىكى سەۋەپ، "مەن ژىتىم،تەنھا يالغۇز"دەپ كۆپ ئاھ ئۇرمىغىن،ھەسرەت چەكمىگىن،روھىڭنى چۈشەرمىگىن،ئۈمۈتسىزلىككە بېرىلمىگىن،ئۇكام؟ سېنىڭ، نىيىتىڭنىڭ دۇرۇسلىغىدىن،سەن ئۆز بېشىڭنىڭ غېمىدىلا ئەمەس،خەلقىڭنىڭ،مىللىتىڭنىڭ،ۋەتىنىڭنىڭ غېمىدا ياشاۋاتقانلىغىڭدىن،شۇ ئىزگۈلۈك يولىدا زەخمەت چېكىۋاتقانلىغىڭدىن،ئاللاھ سېنى ئوتنىڭ ئىچىدە كۆيدۈرمەي ساقلاپ كېلىۋاتىدۇ...سەۋەپ،موشۇ يولدا كېلەچەكتە سېنىڭ قىلىدىغان ئىشلىرىڭ بەك نۇرغۇن دەپ ئويلايمەن؟ ئاللاھ بۇيرىسا،كېلەچەكتە سەن شۇنداق كۈنلەرگە يېتىسەنكېن،ئۇنى سەن ھازىر تەسەۋۋۇرمۇ قىلالمايسەن؟ ئۇنداق بولغىنى،سەن ئىختىدارلىق،ئەقىل-پاراسەتلىك،ۋىژدانلىق،قورىقماس،ژۈرьئەتلىك ژىگىتسەن! سېنىڭ پېشانەڭ ئوچۇق بالا،يولۇڭ ئوچۇق بالا،ئۇكام؟!
    تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ سۆزلىرىدىن كېيىن كۆڭلۈم شۇنچىلىك كۆتۈرلۈپ كەتتى.
    -تاشكەنتكە بارغاندا مۇھەممەت ئاكىنىڭ ئائىلىسىدىكىلەرگە سېنى كىم دەپ تونۇشتۇرۇشۇم ۋە بۇ يەرگە كېلىشتىكى ئاساسىي مەخسىتىمىزنى نېمە دەپ ئېيتىشنى ئۆزەڭ بىر ئويلاپ كۆرەرسەن؟-دەپ تۇداخۇن ئاكام ئىلگەركى،ئاساسىي ماۋزۇغا كۆچتى.-كۆرۈنۈشتە شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن ئالمۇتىغا چىقىۋاتقان تۇرغۇلۇق،غۇلژىدىكى ئۇرۇق-تۇققان،تونۇشلىرىڭغا؛ "قەشقەرگە توي قىلىشقا كېتىۋاتىمەن" دېگەنگە ئوخشاش بىر نەرسىنى توقۇپ چىقىرىش كېرەك؟
    -ئەژايىپ ياخشى گەپلەرنى قىلىۋاتىسىز،ئاكا. سىز ھەقىقىي ئالىيژاناپ ئادەمسىزدە؟-دېدىم ۋە تۇداخۇن ئاكامنىڭ "قەشقەرگە توي قىلىشقا كېتىۋاتىمەن"دېگەنگە ئوخشاش ھېكايە توقۇش كېرەكلىگى ھەققىدىكى سۆزىگە ژاۋابەن شۇنداق  گەپنى قىلدىم.-باياتىن مەنمۇ موشۇ ھەقتە ئويلاۋاتاتتىم. ياراتقان ئېگەمنىڭ ئۆزىمۇ ئېيتىدېكەنغۇ؛ "ساقلانساڭ،ساقلايمەن"دەپ. ساقلىنىش ئۈچۈن يالغان گەپ قىلىش ئاللاھنىڭ ئالدىدا گۇناھ بولمىسا كېرەك؟
   -ياق،ھېچ قانداق گۇناھ بولمايدۇ،-دېدى تۇداخۇن ئاكام ئىشەشلىك سۆزلەپ.-سەن يالغان گەپ قىلىپ،بىرەر ئادەمگە زەرەر يەتكۈزۈۋاتقىنىڭ،ئۇنىڭغا ئۇگال قىلىۋاتقىنىڭ يوق؟ سەن يالغان گەپ قىلساڭ،دۈشمەنلىرىڭنىڭ قەستىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن،بېشىڭغا كېلىۋاتقان ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن قىلىۋاتىسەن؟ ئاللاھتائالا ھەممىنى كۆرگۈچى،ھەممىنى بىلگۈچىدۇر؟!
   -ھېكىمەتلىك،دانىشمەنلىك سۆزلىرىڭىزگە باش ئېگىمەن!...
   -قوي،ئۇنداق دېمە...

   بۇ كېچە ئۇزاققىچە ئۇخلالمىدىم. نېرى ئويلاپ،بېرى ئويلاپ شۇنداق بىر ھېكايىنى توقۇپ چىقتىم.
    بىز ئەسلى خوتەنلىك ئېكەنمىز. بوۋام ياش ۋاقتىدا خوتەندىن غۇلژىغا چىقىپتۇ. غۇلژىدىن ئۆيلىنىپ،بالا-ژاقىلىق بوپتۇ.بوۋامنىڭ ئىككى ئوغلى،ئىككى قىزى بولغان ئېكەن. مېنىڭ ئاتام ئەڭ كەنژە ئوغلى بولۇپ،1962-ژىلقى ماي ۋاقىئەسىدە سوۋېتكە چىقىپ كېتىمىز دەپ،ئون سەككىز-ئون توققۇز ياش ۋاقىتلىرىدا بىر نەچچە ئاغىنىلىرى بىلەن قازاقستانغا چىققان ئېكەن. ئالمۇتىدا ئورۇنلىشىپ قېلىپ،شوفېرلىقنى ئوقۇپ،بىر نەچچە ژىل تاكسى ھايداپتۇ. كېيىن ئالمۇتىدىكى سودا ساھاسىدا ئىشلەيدىغان ھاللىق بىر ئادەمنىڭ قىزىغا ئۆيلەنگەن ئېكەن. شۇنىڭدىن كېيىن كەسپىنى يۆتكەپ،قېيناتىسىنىڭ ئارقىسىدا شەھەردىكى چوڭ ماگازىنلارنىڭ بىرسىدە پېنسىياگە چىققىچە سېتىقچى بولۇپ ئىشلىگەن.
    بىز ئائىلىدە ئۈچ ئوغۇل،ئىككى قىز-بەش بالا. ئاكىلىرىم بىلەن ھەدىلىرىمنىڭ ھەممىسى ئائىلىلىك بولۇپ، ئايرىم ياشايدۇ. ھەر بىرسىنىڭ ئىككىدىن،ئۈچتىن بالىلىرى بار. ئاتام ھازىر يەتمىشلەرگە تاقاپ قالدى. ئانام يېقىندا ئاتمىش بەش ياشقا تولدى.
    مەن ئاتا-ئانامنىڭ كەنژىسى ئېكەنلىگىمدىنمۇ مېنى بەك ئارزۇلاپ،ئەركىلىتىپ چوڭ قىلغانلىقتىن،بۆۋەك،سەل شوخاراق ئېدىم. ئاتامنىڭ مەن كىچىك ۋاقىتلىرىمدا؛ "ئوغۇل دېگەن شوخ بولۇش كېرەك،بولمىسا يوق بولۇش كېرەك"دېگەن سۆزلىرى قۇلىغىمغا قوغۇشۇندەك قۇيۇلۇپ قالغانلىقتىن،شوخ بولغاندىمۇ ئاسمانغا پىچاق ئاتىدىغاندەك،تۇرۇش دېسە،ئۇرۇش دەپ مەيدانغا چىقىدىغاندەك،ھېچ نەرسىدىن قايىتمايدىغان،ھېچ نەرسىدىن قورىقمايدىغان بولۇپ ئۆسۈپ چوڭ بولدۇم. ئەشۇ شوخلىغىم،گاڭگۇڭلىغىم ھېلىكەم بار.
    ئالمۇتىنىڭ ئۇيغۇرلار كۆپ ياشايدىغان "درۇژبا" مەھەللىسىدە تۇرىمىز. مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چاغلىرىمدىن تارتىپ،سپورت كلۇبىغا قاتنىشاتتىم. كاراتې،بوكس،كېكبوكس بويىچە رېسپۇبلىكىلىق مۇسابىقىلارغا تالاي قېتىم قاتنىشىپ،بىرىنچى،ئىككىنچى ئورۇنلارنى  ئالغانمەن.
    ئۆيلىنىمەن دەپ ژۈرگەن قىزىمنىڭ تۇغۇلغان كۈنىدە،ئۇ قىزنى رېستورانغا ئېلىپ بارغان ئېدىم. "درۇژبىنىڭ" ژۇقۇرىسىدىكى بايلار مەھەللىسىدە تۇرىدىغان بىر باي-بايۋەچچىنىڭ كۆرەڭ،ماختانچۇق ئوغلى ئىككى ئاغىنىسى بىلەن ئەشۇ رېستوراندا ئولتىرىشقان ئېكەن. بىر ئاز قىزىۋالغان ئۇ مېنىڭ قىزىمغا قوپال چاقچاق قىلىپ،بىزگە تېگىشتى."ھەي،ئاغىنە،قويساڭچۇ؟"دېسەم،مېنى ھاقارەت قىلىۋاتىدۇ. "ساڭا نېمە كېرەك؟"دېسەم، "ماڭا قىز كېرەك!"دەيدۇ. "قىز كېرەك بولسا،كوچىدا تولۇپ تۇرۇپتىغۇ.تاللاپ تۇرۇپ بىرسىنى تۇتمامسەن؟!" دېسەم، "ماڭا مونۇ قىز يېقىپ قېلىۋاتىدۇ؟"دېمەسمۇ. ئاچچىغىم شۇنداق كېلىپ،تېرىككىنىمدىن؛ "ھەي،ھېژىقىز،ساڭا بۇ قىز كېرەك بولسا،ژۈر تالاغا؟"دېدىم.
    شۇنىڭ بىلەن سىرتقا چىقتۇق. ئۇ ئۈچى مېنى ئوتتىرىغا ئېلىۋېلىپ،چەتتەرەك قاراڭغۇ ژايغا ئېلىپ ماڭدى. مەن قىزىمغا؛ "سىز موشۇ يەردە تۇرۇپ تۇرۇڭ،قورىقماڭ"دەپ رېستوران ئىشىگىنىڭ ئالدىدا قالدۇرۇپ قويدۇم.
   ئالمۇتىدا ئۆزىنى مەن دەپ ژۈرگەن ئۇ بايۋەچچىنىڭ ئەشۇ تولىمۇ كۆرەڭ،ماختانچۇق ئوغۇلى ئىككى ئاغىنىسى بىلەن سۆزلىگەن بولۇپ، " تارسلا" قىلىپ ئىڭىگىمنىڭ ئاستىغا بىرنى ئۇرىۋەتتى. تۇيۇقسىز تەككەن مۇشتتىن بىر ئىككى قەدەم سەنتۈرلۈپ كەتتىم. يېنىدىكى ئاغىنىلىرىمۇ ماڭا قارىتىپ مۇشت ئېتىشقا باشلىدى.
    -ھەي،ھەزىلەكلەر،خوتۇن كىشىدەك ئۇرغىچە،ئوغۇل بالىدەك ئۇرۇشمامسەن؟ ئۇرۇش دېگەن مانا مۇنداق بولىدۇ!-دېدىمدە،پاشمان بىلەن بىر نەچچە دەقىقىنىڭ ئىچىدىلا "تارس-تۇرس"قىلىپ،ھەر ئۈچىلىسىنى ياتقۇزۇۋەتتىم.
    ئاندىن رېستوراننىڭ ئالدىدا قورقۇپ،تىتىرەپ تۇرغان قىزىمنى ئالدىمدە،ئۇ يەردىن دەررۇ كېتىپ قالدۇق.
    ئارىدىن ئىككى كۈن ئۆتۈپ،ئۆيگە كەلسەم،ئانام ۋاي-داتنى باشلىدى.
    -سەن پالانچى دېگەن باينىڭ بالىسىنى ئۇرۇپ،ئېڭىگىنى چېقىۋېتىپسەن! ئۇ ھازىر ئاغىرىقخانىدا ئېكەن. ئاتىسى بىلەن ئانىسى كېلىشتى. "سەنلەرنىڭ بۇ بۇزۇق،باش كېسەر بالاڭنى ئەندى تۈرمىگە سولىتىپ،چىرىتىۋېتىمەن! سەنلەرنىڭ بالاڭ،مېنىڭ ئوغلۇمنىڭ ئىڭىگىنى چاققان بولسا،مەن ئەندى ئۇنى تۈرمىگە ئولتارغۇزۇپ،قانچە پۇل كەتسە مەيلى،تۈرمىدىكى باش كېسەرلەر ئارقىلىق ئۇنىڭ ئىڭىگىنىلا ئەمەس،پۇت-قوللىرىنى،ھەممە يېرىنى چاققۇزۇپ تاشلايمەن. شۇ چاغدا كۆرۈشىسەن مېنىڭ كىملىگىمنى؟!"دەپ ۋار-ژۇر قىلىپ كېتىشتى.-دېدى ئانام.
    مەن بولغان ۋاقىئەنى ئۆز ئەينى بويىچە ئېيتىپ بەردىم. ئاتام مەن بىلەن ئۇرۇشقىنى يوق.
    -يارايسەن،ئوغۇل بالا. مەن سېنى ئوغۇل دەپ تاپقان؟!-دەپ ئاتام مۈرەمگە ئۇرۇپ قويۇپ،سىرتقا چىقىپ كەتتى.
    ئانام تېخىمۇ ۋايساپ كەتتى.
    ئەتىسىلا تۇداخۇن ئاكام بىزنى يوقلاپ،ئۆيگە كېلىپ قالدى. تۇداخۇن ئاكام ئانام بىلەن بىر تۇققاننىڭ بالىلىرى بولغانلىقتىن،بىر-بىرسىگە تولىمۇ مېھرىبان،كۆيۈمچان،غەمخور ئېدى.
    ئانام ھەممە گەپنى تۇداخۇن ئاكامغا ئېيتىپ؛
   -ۋاي،ژېنىم تۇداخۇن، ئەندى قانداق قىلارمەن؟ قەيسەرنى تۈرمىگە ئولتارغۇزىۋېتىدىغان بولدى. ئۇ چوڭ باي،پۇلى ژىق. ئۆزەڭ بىلىسەن،ھازىر بايلارنىڭ زامانى. ئۇلار نېمە قىلىمەن دېسە،قولىنى نەگە سۇنسا يېتىدۇ. ئەتىلا ساقچىلار كېلىپ،قەيسەر بالامنى ئېلىپ كېتىدىغاندەكلا قىلىپ تۇرىدۇ؟... بۇ ئىشلار  ئاكاڭنىڭ قاپتىلىغىمۇ كىرىپ چىقماي، "يارايسەن،ئوغۇل بالا!"دەپ،ئولتىرىدۇ قارا؟ شۇنىڭ ئۈچۈن قەيسەرنى ئەندى سەن ئۆزەڭ بىر نەرسە قىلمىساڭ،بۇ ئىشتىن قۇتۇلۇشنىڭ بىر يولىنى ئۆزەڭ تاپمىساڭ،بالامدىن ئايرىلىپ قالىداغان ئوخشايمەن؟ ۋاي بالام،ۋاي بالام!-دەپ ژىغىنى سالدى.
    خۇللاس،تۇداخۇن ئاكامنىڭ مېنى بۇ يەرگە يوشۇرۇن ئېلىپ كېلىشىنىڭ ئاساسىي سەۋەۋىمۇ شۇ،خالاس.
    كېچىچە توقۇپ چىققان بۇ ھېكايەمنى ئەتىسى ناشتىن كېيىن تۇداخۇن ئاكامغا ئېيتىپ بەردىم.
    -پاھ،بۇ ھېكايەڭ سۇ كىرمەس بولۇپ قاملىشىپتۇ،ئۇكا؟-دېدى تۇداخۇن ئاكام كۈلۈپ.-سەن ئۆزەڭمىغۇ يازغۇچى بولىدىغان بالا ئېكەنسەن؟ غۇلژىدا توقۇغان ھېكايەڭمۇ راسا قاملاشقان ئېكەن. ئۇنى ئاڭلىغان ھەر قانداق ئادەم راست دەپ ئويلايدۇ. مونۇ ھېكايەڭگىمۇ ھەر كىم قەتьئىي ئىشىنىدۇ،ئەلۋەتتە. 
   تۇداخۇن ئاكامنىڭ كۆڭلىدىكىنى،ئويىدىكىنى تاپقانلىغىمدىن خوشال بولدۇم.
   -تاشكەنتتىكى مۇھەممەت ئاكىمىزنى خوتەنلىك دەپ قويۇۋېدىم،سەنمۇ بوۋاڭنى خوتەنلىك قىلىۋېتىپسەن؟-دەپ كۈلدى تۇداخۇن ئاكام.
   -ئەسلىدىغۇ ئانام تەرەپتىن بوۋام خوتەنلىك،ئاتام تەرەپتىن چوڭ بوۋام بەشكېرەملىك. ئەندى زامانغا قاراپ ئىش تۇتمىساق بولمۇغىدەك،تۇداخۇن ئاكا؟-دېدىم مەنمۇ چاقچاقنى ئارىلىشتۇرۇپ سۆزلەپ.-بىردە تۇرپانلىق،بىردە ئاتۇشلۇق،بىردە قەشقەرلىق،بىردە غۇلژىلىق بولۇپ ژۈرۈمىزدە ئەندى؟...ئانامنىڭ ئەژايىپ مېھرىبان،تولىمۇ كۆيۈمچان،بەك قەدىردان تۇققىنى بار. ئۇ كىم دېسىڭىز،ئۇ مېنىڭ موشۇ تۇداخۇن ئاكام. مەن بۇ كىشىگە ژىيەن بولۇمەن!...
    تۇداخۇن ئاكام قاقاخلاپ كۈلۈپ كەتتى.
    -"يالغان سۆزنى قايتىلاۋەرسەڭ،ئۇ راستقا ئايلىنىپمۇ قالىدۇ"دېگىنىدەك،موشۇنداق سۆزلەرنى ئېيتىۋەرسەڭ،مەن سېنىڭ راستىنلا يېقىن تۇققىنىڭ،ئاكاڭ،كىچىك داداڭ ياكى تاغاڭ بولۇپ قالىمەن ژۇمۇ؟...
   -ئەگەر شۇنداق بولغىنىدا نېمە ئارمان ئېدى،-دېدىم ھاياژاندىن.-تۇداخۇن ئاكا،مەن بەرىبىر سىزنى يېقىن تۇققىنىم،ئاكام،كىچىك دادام،تاغام دەپ ھېساپلايمەن؟!
   -ئەشۇنداق دېگىنىڭگە رەخمەت،ئۇكام،-دېدى تۇداخۇن ئاكام بېشىنى لىڭشىتىپ.-تۇرايلى. ھازىر بازارغا بېرىپ،ئۆزەڭگە بىر ئىككى قۇر ئىچ كىيىم،ئۇ-بۇ كېرەكلىك نەرسىلەرنى ئېلىۋال؟ ئۇنىڭدىن كېيىن شاۋكەت ئاكاڭغا يولۇقۇپ قويايلى. خوشلىشىپ قويۇشىڭ كېرەك؟ ئۇ ياقتا قانچە ۋاقىت تۇرىسەن،ھازىرچە بىر نەرسە دېيىش قىيىن. ئۆزەڭ قارايسەن،مەنمۇ بېرىپ تۇرىمەن. تېلېفون قىلىپ تۇرىشارمىز. تېخى ئۇ يەر يېقىپ قالغىدەك بولسا،ئۆزبەكستانلىق بولۇپ قالامسەن تېخى!
   -ياقە،ئاكا،مېنىڭ ئوي-مەخسىتىمنى ئۇبدان بىلىسىزغۇ؟
   -ھە،بىلىمەن! ئۇ كۈنلەرگە چوقۇم يېتىسەن. ئاللاھ بۇيرىسا،سېنىڭ ئەشۇ شېرىن ئارزۇ-ئارمانلىرىڭ سېنى ھەرگىز ئالدىمايدۇ.
   -ئىلاھىم، ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن،ئاكا؟!...

                       ئېغىر قىسمەتلەر،سەرگۈزەشتلەر

   كەچقۇرۇنلىغى ئالمۇتىدىن چىققان چوڭ ئاۋتوبۇس ئەتىسى ئەتىگەن سائات توققۇز-ئونلاردا تاشكەنت ئاۋتوۋوكزالىغا كېلىپ توختىدى.  تۇداخۇن ئاكام تېلېفون قىلىۋەتكەن ئېكەن،تولۇق كەلگەن،ئېگىز بويلۇق،قارا  قۇمچاق،ئوتتۇز ياشلارغا تاقاپ قالغان خۇش چىراي ژىگىت تۇداخۇن ئاكام بىلەن قۇچاغلىشىپ؛
   -خۇش كەپسىز،تۇداخۇن ئاكا،خۇش كەپسىز؟!-دەپ بىزنى قىزغىن قارشى ئالدى.
   -تۇداخۇن ئاكا،ھارماي-چارچىماي كەلدىڭلارمۇ؟ ئۆي ئىچى،بالا-ژاقىلار تېنچلىق-ئامانلىقتۇ؟ سىزنى سېغىندۇق. ئاتام بىلەن ئانام سىزنىڭ كېلىشىڭىزدىن خەۋەر تاپتى. ئۇلار شۇ تاپتا سىزنى كۈتۈشىۋاتىدۇ. ھەدەمگىمۇ سىزنى بۈگۈن ئەتىگەن كېلىدۇ،دەپ ئېيتىپ قويغان ئېدىم.
   -رەخمەت،ھەممىڭلار تېنچلىقمۇ؟ مۇھەمەت ئاكام بىلەن ھەدەمنىڭ سالامەتلىگى ياخشىدۇ؟-دەپ سورىدى تۇداخۇن ئاكام.
   -ئىنشائاللا،ھەممىسى ياخشى!
   -مەن سىلەرنى تونۇشتۇرۇپ قوياي. بۇ ژىگىت مېنىڭ ئالمۇتىدىكى ھەدەمنىڭ ئوغلى قەيسەر بولىدۇ!-دەپ ماڭا قارىدى.-قەيسەر،بۇ ئاكاڭ مەن ساڭا ئېيتقان ئۆزبەكستانلىق ئىنىم ئەمەتجان بولىدۇ،-دەپ بىزنى تونۇشتۇردى.
   -ناھايىتى ياخشى. قەيسەر ژىيەنىڭىز بىلەن تونۇشتۇرغىنىڭىزغا مىننەتدارمەن. مانا ئەندى مەن ئالمۇتىدىنمۇ ياخشى بىر ئىنى تاپتىم؟!-دەپ ماڭا كۈلۈمسىرەپ باقتى ئەمەتجان ئاكا قولىنى كۆكسىگە ئېلىپ تۇرۇپ.
  -رەخمەت،ئەمەتجان ئاكا،مەنمۇ تاشكەنتتىن سىزگە ئوخشاش بىر ياخشى ئاكا تاپقىنىمغا خوشالمەن. تاغام سىز توغرىلىق ماڭا كۆپ ياخشى گەپلەرنى قىلاتتى،-دېدىم ئۇنىڭ سۆزىگە ژاۋابەن.
   -ياخشى. مەن ئويلايمەن،سىلەر قەدىردان ئاكا-ئۇكىلاردىن بولۇپ ئۆتۈسىلەر ئەندى! ئەمەتجان،مېنىڭ بۇ ژىيەنىم بەك زور بالا ژۇمۇڭ،-دەپ كۈلۈپ قويدى مېنى ماختاپ.
   -توغرا ئېيتىسىز،تۇداخۇن ئاكا،زور ژىگىت ئېكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ،- ئەمەتجان ئاكا مېنىڭ ئېگىز بويلۇق قەددىي-قامىتىمگە زوقمەنلىك بىلەن قارىغاچ.-سىزنىڭ ژىيەنىڭىز،دېمەك،مېنىڭ ئىنىم! شۇنداق ئەمەسمۇ ھە،قەيسەر؟
   -ئەلۋەتتە،ئەمەتجان ئاكا،-دېدىم.
   -ئىسمىغا يارىشا ئۆزىمۇ قەيسەر ژىگىت كۆرۈنىدۇ؟-دەپ مېنى ئىشارە قىلغاندەك بولدى ئەمەتجان ئاكا.
   -ئۇ تەرىپىگە گەپ ئىشلەنمەيدۇ.-دېدى تۇداخۇن ئاكام.
شۇ خىلدىكى سۆزلەر بىلەن ئەمەتجان ئاكا بىزنى يولنىڭ چېتىگە توختىتىپ قويغان يېنىك ماشىنىنىڭ يېنىغا  ئېلىپ كەلدى. ماشىنا ئىچىدىن ئون ئىككى-ئون ئۈچ ياشلار چامىسىدىكى ئوماققىنا بالا چىقىپ،قولىنى كۆكسىگە قويغان ھالدا؛
   -ئەسسالامۇئەلەيكۈم،خۇش كەپسىلەر،مېھمانلار!-دەپ سالام قىلدى.
   -ۋائەلەيكۈم ئەسسالام!-دېدۇق تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىز تەڭلا.
   -ھوي،بۇ ئەلىشېرغۇ؟ كاتتا ژىگىت بولۇپ كېتىپسەنغۇ؟-تۇداخۇن ئاكام ئۇنى باغرىغا باستى.
  -ئەلىشېر،بۇ ئاكاڭ بىلەن كۆرۈشۈپ،تونۇشۇپ قوي؟-مېنى ئىشارە قىلدى تۇداخۇن ئاكام.-بۇ ئاكاڭ زور سپورتچى. كاراتېس،بوكسېر،چامباشچى!
  -چامباشچى دېگىنى سپورتنىڭ قايسى تۈرىگە كىرىدۇ؟-دەررۇلا سورىدى ئۇ بالا.
  -چامباشچى دېگىنى،پۇت،قول،باش بىلەن ئۇرۇش!
  -ئۇنداق بولسا، كاراتې دېگەن شۇ،- ئەلىشېر  ماڭا قاراپ قولىنى سۇندى.-ئەلىشېر!
   مەن ئۇنىڭ قولىنى دەررۇ ئالدىمدە؛
   -قەيسەر!-دېدىم.
   -ئەلىشېر دېگەن بۇ بالىمىز بىزنىڭ كېلەچەك چېمپىئونىمىز بولىدۇ،-دېدى تۇداخۇن ئاكام ئۇنىڭ باشلىرىنى سىيپاپ ۋە ئاندىن ئەلىشېرگە قاراپ.-قەيسەر ئاكاڭ ئەندى ساڭا كۆپ نەرسىلەرنى ئۈگىتىدىغان بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ساڭا ترېنېر دەپ ئالمۇتىدىن ئېلىپ كەلدىم...
   ياش بالىدە. تۇداخۇن ئاكامنىڭ سۆزىنى راست دەپ چۈشەنگەن ئەلىشېر خوشاللىق تۇيغۇسى بىلەن مېنىڭ قولۇمدىن مەككەم تۇتۇۋالدى. ئەسلىدە تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنىڭ مەخسىتىمۇ شۇ ئېدى. ئىللىق چىراي بۇ بالىنى بىر كۆرۈشتىلا مەنمۇ ياخشى كۆرۈپ قالغان ئېدىم.
   -قېنى،تۇداخۇن ئاكا،مەرھەمەت؟-دەپ ئەمەتجان ئاكا ماشىنىنىڭ ئالدى ئىشىگىنى ئاچتى.
   تۇداخۇن ئاكام ماشىنىنىڭ ئالدىدا،ئەمەتجان ئاكىنىڭ يېنىدا،ئەلىشېر ئىككىمىز ئارقا ئورۇندا ئولتاردۇق.
    ماشىنا ئورنىدىن قوزغالدى. تاشكەنتنىڭ كەڭ،تۈز كوچىلىرىدا بىر خىل ئىلداملىقتا كېلىۋاتىمىز. مەن خېلىلا خاتىرژەم،خوشال ئېدىم. مېنىڭ خوشاللىغىم ئەمەتجان ئاكىنىڭ بۇ ئوغلىنىڭ سپورتقا بەك قىزىقىدىغانلىغى،دېمەك، مېنىڭ بۇنىڭدىن كېيىن بۇ يەردە ئۆتۈدىغان خاتىرژەم ھاياتىمنىڭ موشۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك ئېكەنلىگى،ئاللاھ بۇيرىسا،مېنى بۇ كىشىلەرگە تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرىدىغان نەرسە،مېنىڭ يامان ئەمەس سپورتچى ئېكەنلىگىم ئېدى. بۇنى ئەمەتجان ئاكىنىڭ ئالدىدا ئۇنىڭ ئوغلى ئەلىشېرغا تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئېيتقان سۆزىدىن بىردىن بىلگەن ئېدىم...
    ئەمەتجان ئاكا ماشىنىسىنى ئادەم گەۋژۇم كوچىلارنىڭ بىرسىدىكى "چىنار رېستورانى"دېگەن چىرايلىق يېزىق ئىلىنغان ئىككى قەۋەتلىك كۆركەم بېنانىڭ ئالدىغا كېلىپ توختاتتى.
   -تۇداخۇن ئاكا،كېچىچە يول مېڭىپ،بەك چارچىغان بولساڭلار كېرەك؟ ھازىر مونۇ يەردە چاي-پاي ئىچىپ،ئازىراق دەم ئېلىڭلار؟ ئۇنىڭدىن كېيىن فازېندىغا چىقىپ كېتىمىز،-ئىلتىماس قىلدى ئەمەتجان ئاكىمىز.
   -مەيلى ئۇكام،مەيلى.- تۇداخۇن ئاكام ماشىنىدىن چۈشتى. بىزمۇ سىرتقا چىقتۇق.
   -پاھ،بەك چىرايلىق سېلىنىپتا بۇ ئىمارەت؟- تۇداخۇن ئاكام ئەينەكلىك ئىككى قەۋەتلىك  بېناغا ھەۋەس بىلەن تىكلەندى.
   -ھېلىقى مەن سىزگە سېلىۋاتىمەن دېگەن رېستوران موشۇدە. پۈتكىنىگە ئۈچ-تۆرت ئايچە بولۇپ قالدى.
   -مۇبارەك بولسۇن،بەك قاتۇرۇپسىز،ئۇكام!-تۇداخۇن ئاكام ئۇنىڭ قولىنى ئېلىپ قىستى.
   -رەخمەت،ئاكا. بۇ كۈنلەرگە سىزنىڭ ئارقىڭىزدا يەتكەنمىزدە؟
   -ئۇنچىلىك دەپ كەتمەڭ. ئۆزەڭلارنىڭ تىرىشچانلىغىڭلار،ئەقىل-پاراسىتىڭلارنىڭ ئارقىسىدا يەتتىڭلار ئەمەسمۇ؟
    -بەرىبىر سىزنىڭ ھىممىتىڭىز چوڭ،تۇداخۇن ئاكا. بىز ئۇنى ياخشى بىلىمىز،ھېچ قاچاندا ئۇنتىمايمىز؟!...
   تۇداخۇن ئاكام ماڭا مەنالىق قاراپ قويدى. تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئۆتكەندە،بۇ كىشىلەر ھەققىدە سۆز قىلغىنىدا؛ "ئۇلار ئۆزلىرىنى مېنىڭ ئالدىمدا قەرىزدار دەپ ھېساپلاپ،مېنى قانداق رازى قىلىشلىرىنى بىلمەي ژۈرىشىدۇ..."دېگەن سۆزلىرى ئويۇمغا بىردىن كەلدىدە؛ "تۇداخۇن ئاكام توغرا ئېيتقان ئېكەن؟"دېدىم ئۆزەمگە-ئۆزەم.
   ئەمەتجان ئاكىمىزنىڭ ھاشامەتلىك رېستورانىدا مانتا،سامسا،پولۇ،كاۋاپ دېگەندەك،نەچچە تۈرلۈك تاماقلاردىن ئازدۇ-تولىدىن يەپ،كۆك چاي ئىچىشىپ راھەتلىنىپ راسا ئولتىرىشتۇق. ئارىلىقتا ئەمەتجان ئاكىنىڭ ھەدىسى كېلىپ،بىز بىلەن كۆرۈشۈپ،يەكشەنبە كۈنى فازېندىغا چىقماقچى بولۇپ،ئىشلىرىنىڭ بىر ئاز ئالدىراشلىق ئېكەنلىگىنى ئېيتقاچ،ئۈزۈر سوراپ كېتىپ قالدى.

    بىزنى ئەمەتجان ئاكا ئاتا-ئانىسىنىڭ ئالدىغا،فازېندىسىغا ئېلىپ چىقتى...
    ئەمەتجان ئاكىنىڭ بۇ ژاڭزىسى /فازېندىسى/ شەھەرنىڭ شەرقىي-شىمالىدىكى تاغ باغرىدا ئېكەن. شەھەرنىڭ سىرتىدىن ئۇ يەرگىچە يېنىك ماشىنا ئۈچۈن بىر سائاتلىق يول بولۇپ،ئانچە چوڭ بولمىغان بىر مەھەللىنىڭ باش تەرىپىدە ئېكەن. غولدىن چىقىۋاتقان چوڭ ساي سۈيىنىڭ ياقىسىدىكى بوستانلىق ئىچىدىكى ئانچە چوڭ بولمىغان بىر نەچچە ئۆيلەر بىلەن مال قورالىرى،چۆپ دوگىلىرى،بوستانلىق ئەتراپىدا ئوتلىشىپ ژۈرگەن قوي،كالىلار،سايدىن تەخمىنەن ئەللىك-ئاتمىش مېتر ئارىلىقتىكى سول تەرەپكە بىر ئېرىق سۇ كىرىپ،ئۇنىڭ ئاخىرى سايغا قايتىدىن چۈشۈپ تۇرغان چوڭ كۆلدە غاز-ئۆدەكلەر ئۈزۈشۈپ ژۈرىشىدۇ. كەچتە ۋە ئەتىگەندە قوي-قوزىلارنىڭ مەرەشلىرى،كالا-موزايلارنىڭ مۆرەشلىرى،غورازلارنىڭ قىچقىرىشلىرى بىلەن غاز-ئۆدەكلەرنىڭ غاقىلداشلىرى تاشتىن-تاشقا ئۇرۇلۇپ ئېقىۋاتقان تاغ سۈيىنىڭ شاۋقۇنىغا تەڭكەش قىلغاندەك،قۇلاققا ئەژايىپ يېقىملىق بىر مۇزыكا-سىمفونىيا بولۇپ ئاڭلىنىۋاتقاندەك قىلاتتى.
   غولدىن چىقىۋاتقان ئۇلۇق سۇ بىلەن تاغدىن كېلىۋاتقان تاغ شامىلى ژانغا،تەنگە راھەت بېغىشلاتتى. شەھەردىكى تىنژىق ھاۋا بىلەن بۇ يەردىكى تازا،سالقىن ھاۋانى سېلىشتۇرۇش ئەسلا مۈمكىن ئەمەس ئېدى.
   بۇ يەرنىڭ تەبىئەت كۆرۈنۈشىمۇ ئەژايىپ گۆزەل ئېكەن. ئەتراپىڭغا قارىساڭ،قارىغىڭ كېلىپ تۇرىدۇ،قاراپ تويمايسەن. ماھىر رەسسامنىڭ سىزغان چىرايلىق تەبىئەت مەنزىرىسى...پەسكە قارىساڭ،چەكسىز كەتكەن تەكشىلىك. شەھەر ئالقىنىڭدا تۇرغاندەك،ژىراقتىن قارامتۇ بولۇپ كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ. ئۇ يەر،بۇ يەردىكى بوستانلىقلار،ئۆيلەر،ئېتىزلىقلار...ئارتىڭغا ئۆرۈلۈپ قارىساڭ،ئېگىز-پەس ئىدىر-قىرلار،ئىدىر-قىرلارنىڭ نېرىسىدا تاغ-تاشلار،تاغ-تاشلارنىڭ نېرىسىدا قارىغايلىقلار،قارىغايلىقلارنىڭ نېرىسىدا كۈمۈچتەك پاقىراپ تۇرغان ئاق قارلىق چوققىلار!...

    كۆرۈنۈشىدىن پالۋان قامەتلىك،قارا قۇمچاق كەلگەن،شاپ بۇرۇتلۇق،كۆزلىرى بەئەينى بۈركۈتنىڭ كۆزلىرىدەك چاقناپ-ئويناپ تۇرغان،ئۈزلىرىدە قورۇقنىڭ ئىزىمۇ يوق،ئىككى مەڭزى دومبىلاق،قان تېمىپ تۇرغان مۇھەمەت ئاكىنى تەغدىر سالغا تېشىدەك خوتەندىن تاشكەنتكە بىراقلا تاشلىغان ئېكەن!...
    بىزنى موشۇ يەرگە ئېلىپ چىققان ئەمەتجان ئاكىنىڭ ئاتىسى مۇھەمەت تاغىمىزنىڭ تەغدىر،كەچۈرمىشلىرىنىڭ ئۆزى بىر كىتاپ ئېكەن. قېنى،ئالدى بىلەن شۇ كىتاپنى ئوقۇپ كۆرەلى؟
   1962-ژىلى ژىگىرمە ياشلاردىن ئەندىگىنە ئاشقان مۇھەمەت بىر ئاغىنىسى بىلەن "شەھەر كۆرۈمىز،ئوقەت قىلىمىز"دەپ،خوتەندىن غۇلژىغا چىققان ئېكەن. غۇلژىغا چىقسا،سوۋېت-خىتاي چېگارىسى ئېچىۋېتىلگەن. ئىلى تەۋەسىنىڭ خەلقى "بىر ئېرىغىدا ئالتۇن،بىر ئېرىغىدا كۈمۈچ ئېقىپ تۇرىدىغان"سوۋېتكە كۆچۈپ چىقىپ كېتىۋېتىپتۇ. بۇ ئىككى خوتەنلىك ژىگىت بىر-بىرسىگە "كۆزىڭنىڭ بارىدا شە كۆ،چىشىڭنىڭ بارىدا گۆش يە"دەپتىكەن،سوۋېت دېگەن ئەلنىمۇ كۆرۈپ باقايلى؟"دەپتىدە،غۇلژىدىن چىلپەڭزىگە كەپتۇ. چىلپەڭزىدە بىر كېچە قونۇپ،ئەتىسى سوۋېتكە ئۆتۈپتۇ.
    بۇ ئىككى مۇساپىر ژىگىت بىر ژىلدەك ھەر ژايدا قېقىلىپ-سوقىلىپ ژۈرۈپ،ئاخىرى "گاداي بولساڭ شەھەر تالاش" دېگىنىدەك،مۇسۇلمان كۆپ،مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك دەپ ئاڭلاپ،تاشكەنتكە كەپتۇ. تاشكەنتنىڭ "ئېسكى ژۇۋا" دەپ ئاتىلىدىغان مەدىكار بازىرىغا چىقىپ،بىر ئاز زامان مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرۈپتۇ.
    ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى شۇنداقمۇ ياكى پېشانىگە يېزىلغىنى شۇنداقمۇ،بەزىدە ھاياتتا ئادەم ئويلىمىغان،كۈتمىگەن ئىشلار بولىدېكەن؟ "شەھەر كۆرۈپ،ئوقەت قىلىپ، پۇل تېپىپ چىقايلى" دېگەن ئوي-مەخسەت بىلەن ئاتا-ئانىنى،قېرىنداشلارنى،يارۇ-بۇرادەرلەرنى تاشلاپ ئويدىن چىققان مۇھەمەت تاغىمىز ئەزىز ۋەتىنىدىن بىر يولىلا ئايرىلىپ قېلىشىنى،چەت ئەلدە يەنى تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە تۇرۇپ قېلىشىنى،موشۇ يەردە ئۆيلىنىپ،بالا-ژاقىلىق بولۇپ تۇرۇپ قېلىشىنى ئويلاش،ئارمان قىلىش بۇ ياقتا تۇرسۇن،خىيالىغىمۇ كەلتۈرەلمەس،سىغدۇرالماس ئېدى.
   بۇ ئىشمۇ قىزىق بولغان ئېكەن.
   ئادەتتىكىدەك مۇھەمەت مەدىكار بازىرىغا ئەتىگەندە چىقتى. "خېرىدارىنى"كۈتۈپ،تام ياقىسىدا قولىنى قوشتۇرۇپ تۇرسا،بىر چاغدا كەكە ساقاللىق،تولۇق كەلگەن،ئاق ئۈزلۈك،بېشىغا ئالا دوپا كىيگەن كىشى ئۇنىڭ ئالدىغا كېلىپ،ئۇنىڭ بېشىدىن ئايىغىغىچە سەپ سېلىپ قارىدى. "بۇ كىشى مېنى بىرسىگە ئوخشىتىۋاتقان بولسا كېرەك؟"دەپ ئويلىغان مۇھەمەت؛
    -ئەسسالامۇئەلەيكۈم،تاغا!-دەپ قولىنى كۆكسىگە قويۇپ سالام قىلدى.
   -ۋائەلەيكۈم ئەسسالام!-دەپ ئۇنىڭ سالىمىنى ئىللىق قوبۇل قىلغان ئۇ كىشى.-قۇلىڭىزدەن نېمە ئىش كېلەدۇ؟-دەپ سورىدى.
   -خەممە ئىش كېلىدۇ!-دەپ ئۆزبەكچە،ئۇيغۇرچە ئارىلاشتۇرۇپ سۆزلىدى مۇھەمەت.
   -سىز ئۇيغۇرمۇ؟
   -ھە،ئۇيغۇرمەن!
   -قەيرلىك بولۇسىز؟
   -خوتەندىن بولۇمەن،-دېدى مۇھەمەت ئۇ كىشىنىڭ ئۇيغۇرچە سۆزلەۋاتقىنىدىن،خۇددى يېقىن ئۇرۇق-تۇققىنىنى تېپىۋالغاندەك، خوشال بولۇپ كەتتى.
  -خوتەنلىك بولۇمەن دەڭ؟-ئۇ كىشى بىردىن ژانلىنىپ كەتتى.-خوتەندىن قاچان چىققان؟
  -ئىككى ژىلدىن ئاشتى. بىر ئاغىنەم بىلەن بىللە چىقىپ قالغان ئېدۇق. 62-ژىلى خوتەندىن غۇلژىغا چىقساق،ئىلىخولىقلارنىڭ ھەممىسى سوۋېتكە كېتىۋاتقان ئېكەن. سوۋېت دېگەن ئانداق ياخشى،مۇنداق ياخشى دېسە،راستىنلا شۇنداق ئوخشايدۇ دەپ،شۇلارغا ئەگىشىپ چىقىۋېرىپتىمىز. ئۇ چاغدا چېگارىنى ئېچىۋەتكەن ئېكەن. ئاڭلىساق،كېيىن يېپىۋېتىپتۇ. بۇ سوۋېت دېگەن يەرگە چىقىشنى چىقىپ قويۇپ،ژۇتقا قايتالماي ژۈرىمىز. ۋەتەندىن،ئاتا-ئانا،قېرىنداشلاردىن ئايرىلىپ،پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي،ئاتا-ئانىنى،قېرىنداشلارنى،ئەژايىپ شەھىرىمىز خوتەننى سېغىنىپ،ئاتام كۆرمىگەن،ئانام كۆرمىگەن بۇ شەلەردە مەدىكار بولۇپ ژۈرىمىز مانا؟!-دېگەن ياش ژىگىتنىڭ كۆز چاناقلىرىغا لىققىدە ياش تولدى.
    -تاشكەنتكە قاچان كەلدىڭىز؟-سورىدى ئۇ كىشى مۇساپىر بۇ ژىگىتكە ئىچى ئاغىرىپ.
   -ئىككى-ئۈچ ئايچە بولۇپ قالدى. موشۇ يەرگە يېقىن بىر ژايدا،بىر موماينىڭ بىر ئېغىزلىق ئۆيىدە ئاغىنەم ئىككىمىز ئىژارىدە تۇرۇۋاتىمىز. ئاغىنەمنى باياراقتىلا بىرلىرى ئازىراق ئىش بار دەپ، ئېلىپ كېتىشكەن ئېدى.
   -تاشكەنتكە كېلىشتىن ئىلگىرى نەدە تۇرغان ئېدىڭلار؟
   -چېگارىدىن ئۆتۈشىمىز بىلەنلا بەش-ئالتە ئائىلە بىلەن بىزگە ئوخشاش بويداق ياشلاردىن يەتتە-سەكىزىمىزنى قازاقستان دېگەن ژاينىڭ ژىراق بىر كولخوزىغا ئاپىرىپ تاشلىدى. ئۇ يەردە بىرلىرىمىز قوي باقتۇق،بىرلىرىمىز ئېتىزدا سۇ سۇغاردۇق،بىرلىرىمىز كېسەك قۇيۇپ،قىشنىڭ كۈنلىرى سىيىر قوراسىدا ئىشلىدۇق.
   بىر ژىلنىڭ ئىچىدە ئىككى-ئۈچ ئائىلىنىڭ ئالمۇتا دېگەن شەھەردىكى تۇققانلىرى كېلىپ،كۆچۈرۈپ ئېلىپ كېتىشتى. ئۇنىڭدىن كېيىن قالغانلىرىمىز ئىككىلەپ،ئۈچلەپ،ئاستا-ئاستا يوشۇرۇن قېچىشقا باشلىدۇق. قاچمىسىڭىز قويۇپ بېرىشمەيدېكەن. ئازىراقلا ئايلىق بېرىپ قويۇپ، كېچە-كۈندۈز قۇلدەك ئىشلىتىدۇ. سوۋېت دېسە،ئاغزىدىن سېرىق سۇلىرى ئاقىدىغانلار ئەشۇ كولخوزدا ئىشلەپ،مومىسىنىڭ مومىسىنى راسا كۆردى.
    ئاغىنەم ئىككىمىزمۇ مەسلىھەتلىشىپ، بىر كۈنى قاچتۇق. سوراشتۇرۇپ ژۈرۈپ،ئالمۇتا دېگەن شەھەرگە كېلىۋالدۇق. ھېچ كىمنى تونۇمايمىز. ئۇرۇق-تۇققانلارمۇ يوق. ئۇيغۇرلار كۆپ تۇرىدىغان سۇلتانقورغان دېگەن يەرگە باردۇق. شۇ يەردىكى ئۇيغۇرلار ئارقىلىق كولخوزغا ئەزا بولۇپ كىردۇقتە،ئاغىنەم ئىككىمىز يازدا ئېتىزدا،قىشتا سىيىر قوراسىدا ئىشلىدۇق. ئالمۇتا دېگەن ئۇ شەھىرىڭىزدە كاپىرىڭىزمۇ،مۇسۇلمىنىڭىزمۇ،ھەممىسىلا ئورۇسچە سۆزلەيدېكەن. بۇ شەھەرگە  زادىلا ئۈگىنەلمىدۇق. "تاشكەنتتە ئورۇسلار ئاز،مۇسۇلمانلار كۆپ. ھەممىسى ئۆزبەكچە سۆزلىشىدۇ. مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك. مەسچىتلەرمۇ بار"دېگەن سۆزلەرنى ئاڭلاپ،تاشكەنتكە كەتمەكچى بولدۇق ۋە موشۇ شەھەرگە تىنىچ-ئامان كېلىپ،خېلە ئۈگىنىپمۇ قالدۇق.
   بۇ يەرلەر بىزنىڭ ژۇتلارغا،قەشقەرگە ئوخشاپ كېتىدېكەن. راست دېگەندەكلا مۇسۇلمانچىلىق كۈچلۈك ئېكەن. چوڭ كىچىكنىڭ ھەممىسى بىر-بىرسىنى سىز دەپ سۆزلىشىشى تولا ياخشى ئېكەن. بىزگە بۇ شەھەر يېقىپ قالدى،-دەپ كۈلۈمسىرىدى مۇھەمەت.
   -شۇنداق دەڭ،-دېدى ئۇ كىشى ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئېلىپ.-ياپ-ياش تۇرۇپ بېشىڭىزدىن كۆپ ئىشلار ئۆتۈپتۇ؟
  -ئۆزىڭىزچۇ تاغا،سىز نەلىك بولۇسىز؟-دەپ سورىدى مۇھەمەت.
  -مېنىڭ بېشىمدىمنمۇ كۆپ ئىشلار ئۆتكەن،ئۇكام،-دېدى ئۇ كىشى ئۇلۇق-كىچىك تىنىپ.-مەن ئۆزەم قەشقەردىن. خۇددى موشۇ سىزنىڭ يېشىڭىز ۋاقتىدا قەشقەردىن موشۇ ياقلارغا چىققانمىز...
  -قەشقەرلىك ئېكەنسىزدە؟-ئۇ كىشىنىڭ سۆزىنى بۆلۈۋەتتى ژىگىت ئۆز ۋەتەندىشىنى ئۇچرىتىپ قالغانلىغىدىن خوشال بولۇپ.
  -ھە،قەشقەرلىكمەن! ئەشۇ ئەزىزانە قەشقەردە تۇغۇلۇپ ئۆسكەنمەن.-دېدى ئۇ كىشى قانداقتۇ بىر مەغرۇرلۇق بىلەن.
  -بۇ ژۇتلارغا قانداق  قىلىپ چىقىپ قالغان؟-تاقەتسىزلىنىپ سورىدى ياش ژىگىت.
  -سىلەر،ياشلار بىلمەيسىلەر،-ئالدىرىماي ئاستا سۆزلىدى ئۇ كىشى.-ژىگىرمىنچى ژىللاردا قەشقەرىيەدىن موشۇ ژۇتلارغا ئىشلەمچىلەر چىقىپ،ياز بويى بۇ ياقلاردا ئىشلەپ،قىش چۈشۈشى بىلەن قايتىدىن ئۆز ژۇتلىرىغا قايتىپ كېتىشەتتى. بىزنىڭ قەشقەر بۇ ياقتىكى ئەنژان،ئوش دېگەن شەھەرلەرگە يېقىن. ئۇ چاغلاردا چېگارىلارمۇ ھازىرقىدەك ئەمەس،ئەركىن ئۆتىسەن،بوش ئېدى. نېمىشكە بۇ ژۇتلارغا چىقاتتى دېسىڭىز،تۇرمۇشنىڭ ئېغىرلىغىدىن،نامراتچىلىقتىن بۇ بىز،ئۇيغۇرلار بالا-ژاقىنى باقىمىز دەپ،موشۇ ياقلارغا چىقىپ، ئالتە ئاي  ئىشلەپ ئازدۇ-تولا بىر نەرسىلەرنى تېپىپ  كېتىشەتتى.
    مېنى ئاتام ئۆزى بىلەن بىللە ئېلىپ چىققان. ئىككى ياز ئىشلەپ كەتتۇق. ئۈچىنچى ژىلى ئاتام كېسەل بولۇپ،ئۈچ-تۆرت كۈن ئاغىرىپ ياتتىدە،ئۆلۈپلا قالدى. ژىغلىدىم،قاخشىدىم. ھەمشەھەرلىكلەر بىلەن ئاتامنى يەرلىدۇق،-دەپ ئۇ كىشى ئېغىر خۇرسىندى. كۆز چاناقلىرىدىكى ياشلىرىنى قول ياغلىغى بىلەن سۈرتتى. ئاندىن سۆزىنى داۋام قىلدى.-شۇنىڭ بىلەن،ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى،ۋەتەندىن ئايرىلىپ،ئانامدىن،قېرىنداشلىرىمدىن ئايرىلىپ،ئەزىزانە قەشقەرىيەدىن ئايرىلىپ،تاشكەنتلىك بولۇپ قالدىم...قەشقەرگە كېتەي دېسەم،ئاتامنىڭ يالغۇز قەبرىنى تاشلاپ كەتكۈم كەلمىدى. مەن كەتسەم،ئۇنىڭ مۇساپىر قەبرى تېخىمۇ مۇساپىرلىشىپ كەتمىسۇن،دەپ ئويلىدىم. كېيىن چېگارىلارمۇ يېپىلىپ،بۇرۇنقىدەك ئۇياق،بۇ ياقلارغا ئۆتۈپ  تۇرۇشلارمۇ ئېغىرلىشىپ كەتتى.
   -ئاتىڭىزنىڭ قەبرىنى تاشلاپ كەتمەي توغرا ئىش قىلغان ئېكەنسىز. بىراق،...-ياش ژىگىت سۆزىنىڭ ئاخىرىنى ئېيتالمىدى. گېلىگە بىر نەرسە تۈرۈلگەندەك بولدى ئەتىمالىم،تۈكۈرىگىنى ئىچىگە ژۇتتى.
   -نېمە دېمەكچى ئېكەنلىگىڭىزنى بىلىۋاتىمەن؟-دېدى ئۇ كىشى مۇساپىر بۇ ژىگىتنىڭ ئويىدىكىنى بىردىن چۈشىنىپ.-ھەممە ئىش ئاللاھنىڭ تەغدىرى بىلەن بولىدېكەن؟
   -شۇنداق ئېكەن. ئاللھاتائالا پېشانىگە نېمە يازسا،شۇنى كۆرۈدىغان گەپ ئېكەن؟-دېدى مۇھەمەت.
    ئارىدا بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىتلىق ھۆكۈم سۈردى.
   -كۆڭۈل دېگەننىڭ نەقەدەر ئۇلۇق،سەزگۈر ئېكەنلىگىنى مانا بۈگۈن يەنە بىر قېتىم ئوچۇق سەزدىم،-دېدى ئۇ كىشى ئالدىدا مۆلدۈرلەپ تۇرغان ياش ژىگىتكە ھەم ھەۋەس،ھەم ئېچىنىش بىلەن تىكلىنىپ.-سىزنى كۆرۈپلا،نېمىشكىدۇ كۆزىمگە ئىسسىق كۆرۈنۈپ قالدىڭىز؟ سىز بايقىمىدىڭىز،ئالدىڭىزدىن ئىككى-ئۈچ قېتىم ئۇ ياق،بۇ ياققا ئۆتتۈم. قارىسام،تامغا يۆلىنىپ،ئىككى قولىڭىزنى قوشتۇرۇپ،بوينىڭىزنى قىسىپ تۇرىسىز. "توختا،بۇ ژىگىت بۇ شەھەرنىڭ ئەمەس،مۇساپىر ئېكەنلىگى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ"دەپ ئويلىدىم ۋە ئۆزەمنىڭ ياش چاغلىرىم ئېسىمغا چۈشۈپ،سىز بىلەن بىر سۆزلىشىپ كۆرەي دېدىمدە،ئالدىڭىزغا كەلدىم.
   -رەخمەت تاغا،سىزگە. مۇساپىرچىلىق دېگەن يامان نەرسە ئېكەن؟-ئاۋازلىرى تىتىرەپ چىقتى ياش ژىگىتنىڭ.-مۇساپىر دېسە،ھە،مۇساپىر ئېكەن دەپلا قوياتتۇق. مۇساپىرنىڭ،مۇساپىرچىلىقنىڭ قانداق نەرسە ئېكەنلىگىنى راسا ئۇبدان بىلدۇق،تاغا؟
   -شۇنىڭ ئۈچۈن ئاتا-بوۋىلىرىمىز "مۇساپىرنىڭ بېشىنى سىيپا،مۇساپىردىن ياردىمىڭنى ئايىما! باشقا بەندىلىرىگە قارىغاندا،مۇساپىر ئاللاھغا بىر قەدەم يېقىن"دەپ بېكار ئېيتىشمىغاندە؟-دېدى ئۇ كىشى.-سىز مۇساپىر. مەنمۇ بۇ ژۇتتا مۇساپىر! ۋەتىنىدىن،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ژۇتىدىن ئايرىلغان ئادەمنىڭ ھەممىسى مۇساپىر! توغرا ئېيتتىممۇ،ئۇكام؟
   -ناھايىتى توغا ئېيتتىڭىز،تاغا،-ژانلىنىپ كەتتى ياش ژىگىت.-سىز ئېيتقاندەك،ۋەتەندىن ئايرىلدىڭمۇ،دېمەك،كىم بولۇشىڭدىن،قانداق ياشىشىڭدىن قەتьئىي نەزەر،سەن بەرىبىر مۇساپىر! دەسسەپ تۇرغان زېمىن سېنىڭ بولمىغاچقا،سەن بەرىبىر كەلگۈندى،يات ئادەم، مۇساپىر! "كىشىنىڭ ژۇتىدا سۇلتان بولغىچە،ئۆز ژۇتىڭدا ئۇلتان بول"،دەپ بېكارغا ئېيتمىغاندە؟ شۇنداق بولغاندىن كېيىن،سەن مۇساپىر بولماي،كىم مۇساپىر بولسۇن؟!..
   ياش ژىگىتنىڭ ئېغىزىدىن چىقىۋاتقان بۇ خىل سۆزلەرنى ئاڭلاۋاتقان ئۇ كىشى مۇھەمەتنى "بۇ بالىنىڭ گەپ-سۆزلىرى خېلە ژايىدا،ژىگەرلىك بالا كۆرۈنىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۆزەمنىڭ ئۇيغۇرى،ھەمشەھەرلىگىم ئېكەن. ھېچ كىمى يوق،مۇساپىر ئېكەن. مەنمۇ بىر چاغلاردا موشۇ بالىغا ئوخشاش كۈنلەرنى بېشىمدىن ئۆتكۈزدىمغۇ؟ ئۇ ئېغىر كۈنلەرنى قانداقمۇ ئۇنتۇيمەن؟ بۇ مۇساپىرنىڭ بېشىنى سىيپاپ،ئۇنىڭغا ياردەم قىلىشىم كېرەك!"دېگەن ئويغا كەلگەن ئۇ كىشى شۇنداق دېدى؛
   -ژۈرۈڭ ئۇكام،ئەۋۇ چايخانىدا ئولتىرىپ پاراڭلىشايلى؟-دەپ ياش ژىگىتنى نېرىدىكى چايخانىغا باشلىدى.
   ئۇلار بىر چەينەك چاي بىلەن بىر نان ئېلىپ،چەتتىكى بوش ئورۇنلارنىڭ بىرسىگە بېرىپ ئورتىرىشتى. پاراڭ قايتىدىن باشلاندى. ئارىلىقتا ئۇلار بىر-بىرسىنىڭ ئاتلىرىنى سورىشىپ،تونۇشتى.
   -مەن ئەللىك،ئاتمىش ژىلدىن بېرى موشۇ ئۆزبەكستاندا ياشاۋاتساممۇ،چوڭ-كىچىكنىڭ ھەممىسى مېنى "قاسىم قەشقەلىق"، "قاسىم ئاخۇن"دەپ ئاتىشىدۇ،-دەپ سۆز باشلىدى ئۇ كىشى.-ئۆزبەكلەر بىز،ئۇيغۇرلارنى "ئاخۇن" دېيىشىدۇ. بەزىلەر ئوخشاش "قەشقەلىق"، "ئاخۇن" دېگىنىگە ھېچ خاپا بولمايمەن. ئەكسىنچە خوشال بولىمەن،مەغرۇرلىنىمەن. نېمىشكە دېسىڭىز،ئۆزبەك دېگەن سۆز،ئۆزبەك دېگەن خەلىقنىڭ پەيدا بولغىنىغا بەش يۈز ژىل بوپتۇ. ئۇيغۇر دېگەن سۆزنىڭ،ئۇيغۇر دېگەن خەلىقنىڭ پەيدا بولغىنىغا بەش مىڭ ژىل بوپتۇ. قەشقەر دېگەن شەھەرنىڭ قۇرۇلغىنىمۇ نەچچە مىڭ ژىل بولغان ئېكەن. قەشقەرىيە دېسە،پۈتۈن دۇنىيا بىلىدېكەن. تۈركىي تىللىق خەلىقلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ نېرىقى بوۋىسى ئۇيغۇر ئېكەن قاراڭ؟ بۇ سۆزلەرنى ماڭا موشۇ تاشكەنتتە تۇرىدىغان چوڭ بىر ئوقۇمۇشلۇق تارىخچى ئۇيغۇر ئالىم كىشى ئېيتىپ بەرگەن ئېدى.
   -پاھ،ئالامەت ئېكەنغۇ. مۇنداق سۆزلەرنى مەن ئاڭلىمىغان ئېكەنمەن؟-ھەيران بولدى ياش ژىگىت.
   -ئىككىمىز ياخشى بىلمىگەن بىلەن ئۇيغۇرنىڭ كىملىگىنى دۇنىيا ئۇبدان بىلىدېكەن قاراڭ!-قىزىپ سۆزلەشكە باشلىدى قاسىم قەشقەلىق.-ئەشۇ تارىخچى ئالىم كىشىنىڭ ئېيتىشىچە،بىز،ئۇيغۇرلار قېدىمىي خەلىق ئېكەنمىز. نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن چوڭ دۆلەتلىرىمىز،خانلىقلىرىمىز،سۇلتانلىقلىرىمىز بولغان ئېكەن. قەغەزنى دۇنىيادا بىرىنچىلەردىن بولۇپ ياساپ چىققان بىز،ئۇيغۇرلار ئېكەنغۇ؟ ئۆز زامانىسىدا دۇنىيانىڭ يېرىمىنى بېسىۋالغان چىڭگىزخان دېگەن موڭغۇل پادىشاھقا خەت يېزىشنى،ئوقۇشنى ئۈگەتكەنمۇ  ئۇيغۇرلار ئېكەن؟  بۇلارنى ماڭا ئەشۇ تونۇش ئالىم كىشى سۆزلەپ بەرگەن.
   -بۇنىمۇ مەن بىلمەيدېكەنمەن. ئۇيغۇر دېگەننىڭ كىملىگىنى سىزدىن ئاڭلاپ،ئۇبدان بىلىۋاتىمەن مانا،-دېدى مۇھەمەت.-قاسىم تاغا،سىز بىلەن تونۇشقىنىمغا بەك خوشالمەن؟ ئاللاھغا مىڭلارچە رازىمەنكى،خوتەندە قالغان ئاتامنى كۆرگەندەك بولدۇم. سىز ئاتامغا بەك ئوخشايدېكەنسىز؟ ئاتامنىڭ ساقىلىمۇ سىزنىڭكىگە ئوخشاش،ئۆزىگە شۇنداق چىرايلىق يارىشىپ تۇرىدۇ. ئاتام سىزگە قارىغاندا سەل قاراراق،بويى ئېگىز،ئورۇق كەلگەن كىشى. گەپ-سۆزلىرى سىزگە ئوخشاش،ئۆزى بەك پاراڭچى ئادەم.-مۇھەمەت ئۇ كىشىنىڭ قولىنى ئالقانلىرى ئارىسىغا ئېلىپ،بۇ ئەژايىپ دىلكەش،پاراڭچى،ئوچۇق-يورۇق كىشىنىڭ مېھرى-مۇھەببەتكە تولغان كۆزلىرىگە ئۇزاق تەلمۈردى. كۆپنى كۆرگەن،تۇرمۇشنىڭ ئېغىرچىلىقلىرىنى،ئېغىر قىسمەتلەرنى،ھاياتنىڭ ئىسسىق-سوغىنى بېشىدىن كۆپ كەچۈرگەن قاسىم قەشقەلىق بۇ مۇساپىر ژىگىتنىڭ تەلمۈرگەن كۆزلىرىدىن، شۇ تاپتا ئۇنىڭدىن كۈتۈۋاتقان نىژاتلىق ئالامەتلىرىنى ئوچۇق كۆرگەندەك بولدى...
    -قاسىم تاغا،بۇ يەرگە كەلگىنىڭىزگە قارىغاندا،بىرەر ئىشىڭىز بولسا كېرەك؟-دەپ سورىدى بىر چاغدا ياش ژىگىت.
   -ھە،بىر-ئىككى كۈنلىك ئىش بار ئېدى.
   -قانداق ئىش بولسا،مانا مەن تەييار،تاغا!
   -لايچىلىق،سۇگاكچىلىق ئىشلار ئېدى. بىراق،ئەندى ئۇنداق ئىشلارغا سىزنى قانداق سالىمەن؟
   -بۇ نېمە دېگىنىڭىز،تاغا. ھەرگىز ئۇنداق دېمەڭ؟
   -شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ،-خىژالەت بولدى قاسىم تاغا.-بىر مۇساپىر ژىگىتنى،ئۇنىڭ ئۈستىگە سىزگە ئوخشاش ھەمشەھەرلىگىمنى مەدىكار قىلىپ ئىشلەتسەم،ياراشماس؟
   -ياق،ياق. ھەرگىز ئۇنداق ئويلىماڭ،تاغا؟
   -مەيلى،ماقۇل، ژۈرۈڭ،ئۆيگە بارايلى!...

   شۇنىڭ بىلەن ئاللاھتائالا بۇ مۇساپىر،بىرەر ژان كۆيەرى،قاياشى يوق تىكەندەك يالغۇز ياش  ژىگىتنىڭ ئىشىنى ئوڭدىن كەلتۈردى. ئۇ ژىراق خوتەندە قالغان ئاتا-ئانىسىنى، سىڭلىسىنى بۇ ياقا ژۇتلاردا،تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردىن تېپىۋالغاندەك بولدى...
   قاسىم ئاخۇن شەھەرنىڭ "سەمەرقەنت دەرىۋازا"دەپ ئاتىلىدىغان ژايىدىكى قەشقەرگە بەك ئوخشاپ كېتىدىغان ئەگرى-توقاي،تار كوچىلىرىنىڭ بىرسىدىكى ئىچكىرىدىن-ئىچكىرى سېلىنغان بىر قورا-ژايدا ئۆزبەك ئايالى ۋە ئون ئالتە-ئون يەتتە ياشلاردىكى چىرايلىققىنا بىر قىزى ئۈچىيلەن ياشايدكەن. قاسىم ئاخۇن ئۆيىدىن ئانچە ژىراق ئەمەس ئېسكى ژۇۋا بازىرىدىكى گۆش دۇكانلىرىنىڭ بىرىدە قاسساپ ئېكەن. ئايالى گۈلچېھرە ئۇستا ماشىنچى بولۇپ،ئۆيىدە كىيىم تىكىدېكەن. يالغۇز قىزى زىبىنىسا ئانىسىغا ياردەملەشكەچ،ئانىسىنىڭ ھۈنىرىنى ئېگىلەۋېتىپتۇ. بۇ ئائىلە تۇرمۇشتىن خاتىرژەم،باياشايات ياشايدېكەن. بىراق،بۇ ئائىلىگە بىرلا نەرسە يېتىشمەيدىكەن،كامچىلىق قىلىدېكەن. ئۇ بولسىمۇ،ئاتا-ئانىنىڭ ئۆيىنىڭ چىرىغىنى ياقىدىغان،ئۇلارنىڭ ئىزىنى يوقاتماي،يالغۇز قىز زىبىنىساغا ئاتا-ئانىدىن كېيىن قالسا،ئېگىدارچىلىق قىلىدىغان،ئاتا ئورنىدا ئاتا بولىدىغان ئوغۇل بالىنىڭ يوقلىغى ئېكەن،خالاس.
    ئاللاھتائالا بۇ ئەر-ئايالغا ئوغۇل پەرزەنت بەرمەپتۇ ئەمەس،بېرىپتۇ. بەرگەندىمۇ بىر گېزەك ئوغۇل بەرگەن ئېكەن. لېكىن،ئۇلارنىڭ ئۆمۈرى بەك قىسقا بوپتۇ. پاخلان قوزىدەك ئۆسۈۋاتقان گېزەك ئوغۇللار ئىككى-ئۈچ ياشلارغا كىرگەندە،ئاز كۈن ئاغىرىپلا بىرسىنىڭ كەينىدىن بىرسى ئۆلۈپ كېتكەن ئېكەن. شۇنىڭدىن كېيىن قاسىم قەشقەلىقنىڭ بۇ ئايالى خېلە ژىللار قوساق كۆتەرمەپتۇ. كېيىن موشۇ قىزى زىبىنىسا تۇغۇلغان ئېكەن.
   تەغدىرنىڭ يازمىشى شۇنداق بولسا كېرەك؟ ۋەتەندىن،ئاتا-ئانىدىن،قېرىنداشلاردىن،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ئەزىز ژۇتىدىن ئايرىلىپ،ياقا ژۇتلاردا سەرسان-سەرگاندانلىقتا ھاياتى ئۆتۈۋاتقان مۇساپىر،تىرىك ژىتىم،گەپ-سۆزلىرى ژايىدا،ژىگەرلىك،ژاسارەتلىك بۇ ژىگىتكە قاسىم ئاخۇن بىلەن گۈلچېھرە خېنىمنىڭ بىردىنلا مېھرى-مۇھەببىتى چۈشۈپ قالدى...
   بۇ مېھرى-مۇھەببەت ئاتا-ئانىنىڭ پەرزەنتكە دېگەن ئىسسىق مۇھەببىتى ئېدى!
   بۇنداق ئىسسىقلىق مۇھەمەتنىڭ قەلبىدىمۇ ئويغاندى...بۇ ئىسسىقلىق  ژىراقتا قالغان ئاتا-ئانىنىڭ مۇھەببىتىگە تويمىغان،ئۇنىڭغا زار،تەشنا مۇساپىر ژىگىتنىڭ ئاتا-ئانىغا دېگەن مۇھەببىتى ئېدى!
   قاسىم ئاخۇن بىلەن زىبىنىسا خېنىم مۇھەمەتكە "بالام!"دەپ،باغرىنى كەڭ ئاچتى!...
  مۇھەمەت بۇ مېھرىۋان ئادەملەرنى "ئاتا،ئانا!"دەپ،ئۇلارنىڭ قۇچۇغىغا باش قويدى!...
   شۇنىڭ بىلەن بۇ مۇساپىر مەدىكار ژىگىت بازارغا چىقىپ،قولىنى قوشتارغان ھالدا ئەسكى تامغا يۆلىنىپ،بوينىنى قىسقان ھالەتتىكى بېچارە كۆرۈنۈشتە تۇرۇپ، "بۈگۈن بىرەر ئىش چىقىپ قالسا،بەش-ئون سوم تاپسام"دېگەن ئۈمۈت-ئارزۇدا "خېرىدار"لارنىڭ بەئەينى مال بازىرىدىكى قوي ،كالىلارنىڭ سېمىزلىرىنى ئىلغاۋاتقىنىدەك،مەدىكارلارنىڭ بېشىدىن ئايىغىغىچە قاراپ،ئۇ يان،بۇ يان ئۆتۈشلىرىدىن،بەزى كۈنلىرى "خېرىدار" بولمىسا،كەچ كىرگىچە تام يۆلەپ ئاچ قوساق ژۈرۈشلەردىن بىر يولىلا قۇتۇلدى.
   قاسىم ئاخۇن ئوغلى مۇھەمەتنى يېنىغا ئېلىۋالدى. ئۇنىڭغا قاسساپچىلىقنى ئۈگەتتى. مۇھەمەت تولىمۇ مېھرىۋان بۇ ئاتا-ئانىسىنى بەك ياخشى كۆرەتتى، ئەزىزلەتتى. ئۇلارمۇ بۇ ئوغلىنىڭ ئىنتايىن كۆيۈمچانلىغىدىن،ئىشچانلىغىدىن تولىمۇ رازى ئېدى.
  چىراي-شەكلى،قەددى-قامىتى كېلىشكەن مۇھەمەت بىلەن گۈل-گۈل بولۇپ ئېچىلىپ بويىغا يېتىۋاتقان زىبىنىسا ئىككىسى بىر-بىرسىگە تولىمۇ ئىمراق-ئامراق ئاكا-سىڭىل بولۇپ،كۈنلەر شادۇ-خوراملىقتا ئۆتۈشكە باشلىدى.
  مۇھەمەت خوتەندىن بىللە چىقىپ،ياقا ژۇتلاردا مۇساپىرچىلىقنى،ئىنتايىن ئېغىر كۈنلەرنى،ئېغىر تۇرمۇشلارنى بىللە ئۆتكۈزۈپ،بىر پارچە ناننى تەڭ بۆلۈشۈپ يەپ كەلگەن ئاغىنىسىدىن ژۇدا بولدى!
  ئۇنىڭ ئاغىنىسى مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرۈپ،بىر كۈنى تام بېسىپ ئۆلۈپ قالدى. مۇھەمەت ژىغلىدى،ئاھ ئۇردى. ئاغىنىسىنى ئاتىسى قاسىم ئاخۇن ئىككىسى ئۆز قوللىرى بىلەن يەرلىدى. نەزىر-چىراقلىرىنى ئۆتكۈزدى.
   شۇنىڭ بىلەن كۈنلەرنى قوغلاپ ئايلار،ئايلارنى قوغلاپ ژىللار ئۆتۈشكە باشلىدى. ئارىدىن ھەش-پەش دېگىچە ئىككى-ئۈچ ژىلمۇ ئۆتۈپ كەتتى.
   مۇھەمەت بىلەن زىبىنىسانىڭ ئاكا-سىڭىللىق رىشتىسى ھەقىقىي مۇھەببەتكە ئالماشتى،ئايلاندى!...
   بۇنى سەزگەن،بىلگەن ئاتا-ئانىنىڭ خوشاللىغىنىڭ چېكى بولماي قالدى. ئۇلارنىڭ ئارزۇ-ئارمىنىمۇ شۇ ئېدى.
   مۇھەمەت بىلەن زىبىنىسانىڭ ئۆيلىنىش تويى داغ-دوغلۇق ئۆتكۈزۈلدى.
   ئۇزاق ژىللار كىچىك بالىنىڭ چېقىراپ ژىغلىغان ئۈنى،شوخ كۈلكە ئاۋازلىرى ئاڭلانماي كېلىۋاتقان بۇ كەڭ ھويلىدا--ئۆيلەردە بوۋاقنىڭ "ئىڭە-ئە-ئە!"دېگەن ئەژايىپ يېقىملىق ئاۋازى ئاڭلاندى.
  بۇنىڭدىن ھەممە خوشال. ياش ئاتا-ئانىمۇ خوشال. بوۋا-مومىمۇ خوشال ئېدى!
  زىبىنىسا پاخلاندەك ئوغۇل تۇققان ئېدى.
  بوۋاققا ئىسىم قويۇش ۋاقتىدا مۇھەمەت قېيىناتىسى بىلەن قېيىنانىسىغا شۇنداق دېدى؛
  -دادا،ئانا،زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ تەلىۋىمىز بويىچە،ئاللاھ بەرگەن بۇ تۇنژا نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزەڭلار تېپىپ،قويۇپ بەرسەڭلار؟
   بۇ تەكلىپتىن بوۋاي،موماينىڭ بېشى كۆكلەرگە يەتكەندەك بولدى.
   -بارىكاللا باللىرىم،بارىكاللا!-دېدى چەكسىز رازىمەنلىكتىن قاسىم ئاخۇن.-نەۋرىمىزنىڭ ئىسمىنى ئۆزەڭلار قويساڭلار توغرىمېكىن؟
   -داداڭلارنىڭ گېپىگە قوشۇلىمەن.-دېدى موماي.
   -ياق،دادا،ئانا،بۇ نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزەڭلار قويۇپ بەرمىسەڭلار بىز رەنژىيمىز. زىبىنىسا ئىككىمىز شۇنداق كېلىشتۇق،-دېدى مۇھەمەت ھاياژانلىنىپ.
   قاسىم ئاخۇن بۇ ئوغلى-كۈيوغۇلىنىڭ ئەقىل-پاراسىتىدىن،كۆيۈمچان ھەم مېھرىۋانلىغىدىن چەكسىز مىننەتدار بولۇپ،كۆزلىرىگە خوشاللىق ياشلىرى كەلدىدە، ئۇ شۇنداق دېدى؛
     -قۇدرىتى ئۇلۇق ياراتقان ئېگەم ئۆمۈرىڭلارنى ئۇزۇن قىلغاي،بەختىڭلار زىيادە بولغاي،باللىرىم؟! ئاللاھتائالا بىزگە ئەژايىپ ئوغۇل،ئەژايىپ كۈيوغۇل بەرگەن ئېكەن!
    -بىزنىڭ بەختىمىز سىلەر!-دېدى مۇھەمەت.-زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ بەختىگە،نەۋرەڭلارنىڭ بەختىگە ئاللاھ تېنىڭلارنى تازا قىلىپ،ھاياتىڭلار شاتلىققا تولغاي،ئۆمۈرىڭلارنى ئۇزاق قىلغاي؟! نەۋرەڭلارنىڭ ئىسمىنى ئۆزەڭلار قويۇپ بەرسەڭلار،ژىللار ئۆتۈپ،بۇ ژىگىتنىڭ ئۆيلۈنۈش تويىنىمۇ ئۆزەڭلار ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغان بولىسىلەر؟-دەپ سۆزىنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئايلاندۇردى.
    -بۇ بالاڭلارنىڭ قۇۋلىغىنى قاراڭلارا؟-دەپ ئېرىنىڭ چاقچىغىغا ئارىلاشتى زىبىنىسا.-ئوغلىنىڭ ئۆيلۈنۈش تويىنى ئۆزى قىلىشتىن قېچىپ،سىلەرگە قىلغۇزماقچى بولۇۋاتىدۇ؟
   -ئىلاھىم،ئاللاھ ئەشۇ كۈنلەرگە يەتكۈزگەي؟-دېدى موماي.
   -ياراتقان ئېگەم شۇڭغىچە ئۆمۈر بەرسە،بۇ نەۋرەمنىڭ تويىنى شۇنداق ئۆتكۈزىمىزكى،پۈتۈن تاشكەنتنىڭ ھەممىسىنى بولمىسىمۇ،يېرىمىنى تويغا چاقىرىمىز؟!-دەپ قاقاخلاپ كۈلدى قاسىم ئاخۇن.
   شۇ خىلدىكى ھەزىل ئارىلاش چىرايلىق سۆزلەر خېلە داۋام قىلدى.	ئاندىن بوۋاققا ئىسىم قويۇش ھەققىدە ئويلاشتى. كېيىن بوۋاقنىڭ بوۋىسى شۇنداق دېدى؛
    -بۇ پەخلاۋان ژىگىتكە،ئاللاھ ئۆمۈرىنى ئۇزۇن قىلغاي،بەختىنى بەرگەي،مەرھۇم ئاتامنىڭ ئىسمىنى قويساق قانداق بولىدېكىن؟ سەن بۇنىڭغا نېمە دەيسەن،ئانىسى؟-دەپ مومايغا قارىدى.
   -بۇنى بەك ياخشى ئويلاپسىز. مەرھۇم ئاتىمىزنىڭ ئېتى ئۆچمەيدۇ،روھى خۇش بولىدۇ؟-دېدى موماي.-ئىسمائىل دېگەن چىرايلىق ئىسىم. پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئېتى. نەۋرىمىزگە ئىسمائىلژان دەپ ئات قويايلى؟
   -بەك ياخشى،بەك چىرايلىق ئىسىم تاپتىڭىز،دادا. رەخمەت سىزگە؟-مۇھەمەت ئورنىدىن تۇرۇپ،قولىنى كۆكسىگە قويدى. قېيىناتىسىغا چەكىز مىننەتدارلىغىنى بىلدۈردى.
   -ئىسمائىلژان دېگەن چىرايلىق ئىسىم ئېكەن،دادا؟-خوشاللىغىنى بىلدۈردى قىزى.-ئەندى بوۋامنىڭ ئېتى ھەرگىز يوقالمايدۇ. بوۋامنىڭ روھى خۇش بولىدىغان بولدى؟...
   شۇنىڭدىن كېيىن بۇ ئائىلىدە يېڭى تۇغۇلغان بوۋاققا ئىسىم قويۇش ئەشۇنداق دەستۈر،ئەنьئەنىگە ئايلاندى.
    زىبىنىسا ھەر ئىككى ژىلدا دۇنىياغا بىردىن پەرزەنت ئەكېلىپ تۇردى.
    ئىككىنچى ئوغۇلغا ئىسىم قويۇش موماينىڭ ئىختىيارىغا بېرىلدى.گۈرلچېھرە ئانا بۇ نەۋرىسىگە مەرھۇم ئاتىسىنىڭ ئىسمى-"يۇسۈپژان" دەپ قويدى.
   ئۈچىنچى پەرزەنت قىز تۇغۇلدى. قىز بالا دېگەن ئاتىغا يېقىن دېمەكچى،قىزىغا ئىسىم قويۇش ئاتىنىڭ ئىختىيارىغا بېرىلدى. مۇھەمەت چېگارىنىڭ ئۇ قېتىدا،ژىراق خوتەندە قالغان يالغۇز سىڭلىسىنى ئەسلەپ،يادلاپ تۇرۇش ئۈچۈن قىزىغا  "تۇرسۇناي"دەپ ئىسىم قويدى.
   تۆرتىنچى،ئاخىرقى،كەنژە ئوغۇلىغا ئىسىم قويۇش نۆۋىتى بوۋاقنىڭ ئانىسى زىبىنىساغا بېرىلدى. زىبىنىسا كۆپ ئويلانمايلا،ئالەمدىن ئۆتكىنىگە كۆپ بولمىغان تولىمۇ كۆيۈمچان،مېھرىۋان،خۇش-خوي،ئوقۇمۇشلۇق،ئۆزى تولىمۇ ياخشى كۆرىدىغان چوڭ دادىسىنىڭ ئىسمى-"ئەمەتجان"دەپ قويدى.
   تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنى تاشكەنت ئاۋتوۋوكزالىدىن كۈتۈۋالغان ئەمەتجان بۇ ئائىلىنىڭ ئەشۇ كەنژە ئوغلى ئېكەن...

                                            *        *       *

   بۇ سورۇقچىلىق،بۇ مۇساپىرچىلىق،بۇ ئېغىر قىسمەتلەرنى قاراڭ!
   بۇنى بەزىلەر تەغدىر دەپ قويۇشىدېكەن.
   بىر ئەسىرگە يەتمەس ۋاقىت ئىچىدە،مېنى قوشقاندا تۆرت ئەۋلاتنىڭ بېشىدىن ئەشۇ سورۇقچىلىقلار،ئەشۇ مۇساپىرچىلىقلار،ئەشۇ ئېغىر قىسمەتلەر ئۆتۈپتۇ. بۇ تۆرت ئەۋلات ۋەكىلى نېمە ئۈچۈن ئۆز ۋەتىنىدە،كىندىك قېنى تامغان ئەزىز ژۇتىدا،ئەزىز ئاتا-ئانىسىنىڭ ئالدىدا ئەركىن-ئازادىلىكتە،بەخىت قۇچۇغىدا ياشاپ ئۆتەلمىدى!
   مۇھەمەت ئاكىنىڭ قېيىناتىسى بىلەن ئەشۇ قېيىناتىسىنىڭ ئاتىسىنى نامراتچىلىق،يوقسىزچىلىق،ئېغىر تۇرمۇش ۋەتەندىن ئايرىلىشقا مەژبۇر قىلغان ئېكەن؟...
   مۇھەمەت ئاكا بولسا،ئىلىخولىقلارنىڭ؛ "سوۋېت دېگەن ژەننەت ماكان ئېكەن. ئۇ ئەلدە ئادەملەر زاغرا نان ئەمەس،ئاق ناننى سېرىق مايغا،ھەسەلگە سۈركەپ يەيدېكەن...ئادەملەر ئېشەكتە،كۆتەك ھارۋۇدا ئەمەس،ماشىنىلاردا ماڭىدېكەن...باي-گاداي دېگەن يوق،ھەممە ئادەم ئوخشاش،بىر خىل،ھېچ نەرسىدىن خىژالىتى يوق،باياشايات ياشايدېكەن. ھەممە ئىشلارنى ماشىنىلار قىلىدېكەن. ژەننەت دەپ سوۋېتنى ئېيتسا بولىدېكەن..."دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەرنى ئاڭلاپ،ئەشۇ "ژەننەتنى"كۆرۈپ كېلەيلى دەپ،ئۇلۇق ئېچىۋېتىشكەن چېگارا ئارقىلىق يات ئەلگە، بىرسى ئارقىسىغا ئوت قويغاندەك، تۈركۈملەپ كېتىۋاتقان،قېچىۋاتقان خەلىققە قوشۇلۇپ،بۇ تەۋەگە ئۆز ئىختىيارى بىلەن،سوۋېتتىكى "كارامەتلەرنى" كۆرۈپ بېقىش ھەۋەس-قىزىقىشى بىلەن ئۆتۈپتۇ. ئۆتۈپتىيۇ، "ژەننەتنى" ھېچ بىر يەردىن ئىزدەپ تاپالماي،ئاھ ئۇرۇپ،ھەسرەت چېكىپتۇ. پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي قېلىشىپتۇ... 
   مەنچۇ! مەن ۋەتەندىن قانداق ئايرىلدىم؟
   مەن نامراتچىلىقتىن،يوقسىزچىلىقتىن،تۇرمۇشنىڭ ئېغىرلىغىدىن ۋەتەننى تاشلاپ، بۇ ياقا ژۇتلارغا چىققىنىم يوق!
  مەن "خەلقى ئالتۇننىڭ سۈيىگە چىلانغان چىنىلەردە چاي ئىچىدىغان" بۇ ئەلگە ئاشىقىي-بېقارار بولۇپ،ۋەتەننى تاشلاپ چىققىنىم يوق!
  مەن شۇنچە كەڭ،باي،گۆھەر زىمىنىمگە،ئەژايىپ گۆزەل ۋەتىنىمگە سىغماي قالدىم! ئۆز ۋەتىنىمگە ئۆزەم ئۆگەي بولۇپ قالدىم!
  مەن ۋەتىنىمدىن ئايرىلدىم! كىندىك قېنىم تامغان گۆزەل غۇلژا شەھىرىمدىن ئايرىلدىم!
  مەن ھەممە نەرسەمدىن ئايرىلدىم! ياشاش ھوقۇقىمدىن ئايرىلدىم!
  مەن شۇنچىلىك نېمە گۇناھ ئۆتكۈزدىم؟ نېمە ژىنايەت قىلدىم؟
  مېنىڭ گۇناھىم،مېنىڭ ژىنايىتىم ۋەتىنىمنى سۆيگەنلىگىم!
  مېنى ھازىر ۋەتىنىمدە ئۆلۈم كۈتۈپ تۇرىدۇ. مېنى ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىشقان!...
  بۇنى تەغدىر دەپ قويۇشىدېكەن؟
   بۇنىڭ قانداق تەغدىر ئېكەنلىگىنى ھېچ چۈشۈنەلمىدىم؟
   ئاللاھتائالا بىز،ئۇيغۇرلارنى ياراتقاندا،بۇ شور پېشانە،بەختى قارا بەندىسىگە موشۇنداق سورۇقچىلىقلارنى،خورلۇق-ئازاپلارنى،قايغۇ-ھەسرەتلەرنى،قارا قىسمەتلەرنى قانداقلارچە راۋا كۆرگەندۇ؟...
   بۇ قارا كۈنلەرنىڭ چېكى بولارمۇ؟
   مېنىڭ ۋەتىنىمدىكى زوراۋانلىق ھەرىكەتلەرنىڭ سورىغى بولارمۇ؟!...  																							

                                                توختاجىنىڭ ئاھۇ-زارى

   ئەمەتجان ئاكىنىڭ تاغ باغرىغا ژايلاشقان شۇنچە كەڭ بوستانلىق ئىچىدىكى فازېندىسىدا يەكشەنبە كۈنى چوڭ بىر توي ئۆتكۈزىلىۋاتقاندەك،شادۇ-خوراملىق كەچ كىرگىچە داۋام قىلدى. تۇداخۇن ئاكامنىڭ كەلگەنلىگىنى ئاڭلاپ،ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشۈش ئۈچۈن مۇھەمەت ئاكىنىڭ  بالىلىرى ئائىلە ئەزالىرىنى ئېلىپ،شەھەردىن بۇ يەرگە كېلىشتى. ھەر بىر ئائىلە بالا-ژاقىلىرى بىلەن بىر-بىر ماشىنىدا چىقىشتى.
   قۇچاق يەتمەس قوش چىنارنىڭ ئاستىدىكى كۈن چۈشمەس كەڭ سەيناغا ئۇزۇن ئۈستەللەر قويۇلغان. ئۈستەل ئۈستى نازۇ-نېمەتلەرگە تولتۇرۇلغان. ئۈستەلنىڭ باش تەرىپىدە مۇھەمەت ئاكا بىلەن ئايالى زىبىنىسا ھەدە،تۇداخۇن ئاكام ۋە مەن ئورتىرىشتۇق. ئۈستەلنىڭ ئوڭ تەرىپىگە مۇھەمەت ئاكىنىڭ ئۈچ ئوغلى بىلەن بىر قىزى،كېلىنلىرى ھەم كۈيوغۇلى،ئەندى سول تەرىپىدىكى ئۈستەلنى بولسا، چوڭ-كىچىك قىز-ئوغۇل نەۋىرلىرى ئېگىلىشكەن ئېدى.
   ئەمەتجان ئاكىنىڭ شەھەردىكى ئاشخانىسىدىن ئالايتەن چاقىرتىپ چىققان ئاشپەزلەر بىلەن بىر نەچچە ياش  ئەر-ئاياللار خىزمەت قىلىپ ژۈرىشىدۇ. چوڭ داش قازانغا ئەتىگەن سويۇلغان قوينىڭ گۆشى سېلىنغان. پولتۇقلاپ قايناپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭدىن سەل نېرىغا قويۇلغان كاۋاپدانغا يېقىلغان ئوت لوغۇلداپ كۆيمەكتە ئېدى. ئالدىغا پەرتۇق تارتىۋالغان ئاشپەز ژىگىت قازان بېشى يېنىغا قويۇلغان ئۈستەل ئۈستىدە دوگىلاقلىق تۇرغان غاز گۆشلىرىنى پاچىلاپ تۇغراۋاتاتتى.
   بۇ زىياپەت تۇداخۇن ئاكامنىڭ تاشكەنتكە كېلىشى ھۆرمىتىگە ئۇيۇشتۇرۇلغان ئېدى. شۇنىڭغا قاراپ مەن،تۇداخۇن ئاكامنىڭ بۇ دۆلەتمەن ئائىلىدىكى ھۆرمەت،ئابرويىنىڭ قانچىلىك چوڭ ئېكەنلىگىنى ئوچۇق كۆرۈپ،ئۆزەمنى خاتىرژەم ھىس قىلىپ،غەم-ئەندىشىلىرىم،ۋاھىمىلىرىم بۇلۇتتەك تارقاپ كەتكەن ئېدى.
    -قېنى مېھمانلار،قېنى باللىرىم،ئېلىڭلار!-دەتتى مۇھەمەت ئاكا بىلەن زىبىنىسا ھەدە نۆۋەتمە-نۆۋەت.-تاماق تەييار بولغىچە مونۇ قايماقلاردىن،مايلاردىن،ھەسەللەردىن،مېۋە-چېۋىلەردىن ئېلىپ تۇرۇڭلار؟ ئىسسىق-ئىسسىق چاي ئىچىڭلار؟
    -رەخمەت،رەخمەت!-دېيىشەتتى ئۇ-بۇ نەرسىلەرنى يەپ ئولتىرىشقان مېھمانلار.
   -دەستىخان ئۈستىدىكى بۇ يېمەكلىكلەرنىڭ تەڭدىن تولىسى ئۆزىمىزنىڭ مەھسۇلاتلىرى،تۇداخۇن ئۇكام،-دېدى مۇھەمەت ئاكا مەغرۇرلۇق بىلەن.
   -ياشاڭ،مۇھەمەت ئاكا!-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-كېلەچەكنى ئالدىن-ئالا كۆرۈدىغان ئىختىدار ئېگىسى ئېكەنلىگىڭىزگە قايىلمەن. بىر ئائىلىنىڭ مۇنچىلىك چوڭ ئېگىلىك تۇرغۇزۇشى كۆرۈنگەن ئادەمنىڭ قولىدىن كېلىدىغان ئىش ئەمەس؟
    -تۇداخۇن ئۇكام،مەن قېرىنىڭ قولىدىن بۇنچىلىك چوڭ ئىش نەدىن كەلسۇن دەيسىز. بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى يوقتىن بار قىلغان،روياپقا چىقارغان مانا موشۇ باللىرىم.- ئۆزىگە كۈلۈمسىرەپ قاراپ تۇرغان پەرزەنتلىرىگە ھەۋەس بىلەن تىكلەندى.-باللىرىمنىڭ ھەممىسى ئوقۇغان،بىلىملىك،زېرەك،ئىشلەمچان،بىر-بىرسىگە تولىمۇ مېھرىۋان،كۆيۈمچان. ھەدىڭىز ئىككىمىزگە ئاللاھتائالا موشۇنداق ئەقىللىق،ئىنساپلىق پەرزەنتلەرنى بەرگىنىگە مىڭ-مىڭ شۈكرى كەلتۈرىمىز.
    -زىبىنىسا ھەدەم ئىككىڭلار دۇنىيادىكى ئەڭ بەخىتلىك ئادەملەر،-دېدى تۇداخۇن ئاكام.-سىلەر تۈگۈمەس-پۈتمەس بايلىققا ئېگە ئىنسانلاردىن. مەن ئېيتماقچى بولغان بايلىق،ئۇ مال-دۇنىيا،ئاقچا ئەمەس،ئاللاھ سىلەرگە بەرگەن بىر-بىرسىدىن ئېسىل موشۇ ئولتارغان پەرزەنتلىرىڭلار بىلەن،بىر-بىرسىدىن چىرايلىق،ئوماق نەۋرىلىرىڭلار،ئەلۋەتتە!
   -ئىنشائاللا. ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭىز،ئۇكام. ھەدىڭىز ئىككىمىزنىڭ تۈگۈمەس بايلىغى،بەختى موشۇ باللىرىمىز!...

   تۇداخۇن ئاكامنىڭ ھۆرمىتىگە ئۆتكۈزۈلگەن بۇ كۈنكى زىياپەت،مېھماندارچىلىق كەچ كىرگىچە داۋام قىلدى. مۇھەمەت ئاكا بىلەن زىبىنىسا ھەدىنىڭ قىز-ئوغۇللىرى،كۈيوغۇل-كېلىنلىرى شەھەرگە قايتىش ۋاقتىدا تۇداخۇن ئاكام ئىككىمىزنى ئۆيلىرىگە مېھمانغا تەكلىپ قىلىشىپ قايتىشتى. تۇداخۇن ئاكام ئۆزىنىڭ ئەتە قايتىدىغانلىغىنى،مېنىڭ موشۇ يەردە بىر ئاز زامان قالىدىغانلىغىمنى ئېيتقىنىدا،ئۇلارنىڭ ھەممىسىلا؛
   -قەيسەر ئۇكام،بۇ يەردە زېرىكىپ قالغانلىرىڭىزدا شەھەرگە چۈشۈپ،ئۆيلەرگە بېرىپ تۇرۇڭ؟ سىزمۇ بىزگە يات ئەمەس ئېكەنسىز. ھەممىمىز بىر قېرىنداش. سىز ئۈچۈن ئۆيىمىزنىڭ ئىشىگى ھەر قاچان ئوچۇق؟!-دېيىشتى. مەن ئۇلارغا چەكسىز مىننەتدارلىغىمنى بىلدۈردىم.
   مېھمانلار كېتىشكەندىن كېيىن،تۇداخۇن ئاكام بوۋاي-موماي بىلەن ئۇلارنىڭ كەنژە ئوغۇلى ئەمەتجان ئاكىغا مەن توقۇپ چىققان ھېكايىنى ئالدىرىماي سۆزلەپ بەردى.
   -بۇ ئىشنى ناھايىتى توغرا ئويلاپسىز،ئۇكام،-دېدى مۇھەمەت ئاكا بىرىنچى بولۇپ سۆزلەپ.-سىز بىلەن بىز يات ئەمەس،ئۇرۇق-تۇققان،قېرىنداش. سىز قەيسەرنىڭ تاغىسى بولغاندىن كېيىن،قەيسەرمۇ بىزنىڭ ئۆز بالىمىز. ئۆيلەر دېگەن يېتەرلىك،ھەممە نەرسە باياشاياتچىلىق،خىژالەت بولىدىغان،قىسىلىدىغان ھېچ نەرسە يوق. قەيسەر ئوغلۇمىز بىز بىلەن بۇ يەردە تۇرسا ھەدىڭىز ئىككىمىزگىمۇ تولا ئۇبدان بولىدۇ دەڭ؟
   -ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي ئوغلۇم،دېگەن بىلەن ۋاقتىدا كېلىۋاپسىز بۇ ياققا،-دەپ سۆزگە ئارىلاشتى زىبىنىسا ھەدە.-يامان ئادەملەرنىڭ قولىدىن ھەر يامان ئىشلار كېلىدۇ...موشۇ يەردە بىز بىلەن،مونۇ ئەمەتجان ئاكىڭىز بىلەن تۇرۇۋېرىڭ،ئوغلۇم؟
   -قەيسەر ئۇكام،سىز تۇداخۇن ئاكامنىڭ ژىيەنى ئېكەنسىز،دېمەك،مېنىڭ ئىنىمسىز؟ سىزنى تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئېلىپ كەلگىنى بەك ياخشى ئىش بوپتۇ،-دېدى خوشاللىقتىن ئەمەتجان ئاكا.
   -قەيسەر،-دېدى تۇداخۇن ئاكام چاقچاق ئارىلاش سۆزلىگىنى بىلەن ئويىدىكىنى ئوچۇق بىلدۈرۈپ.-ئەندى ئەمەتجان ئاكاڭ سېنى ئوغۇلى ئەلىشېرنى سەن چېمپىئون قىلىپ يېتىشتۈرمىگىچە ھېچ ياققا ئەۋەتمەيدۇ. شۇنداقمۇ،ئەمەتجان؟
   -ئەلۋەتتە.-دېدى ئەمەتجان ئاكا.-تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئارقىسىدا ئاللاھنىڭ ئۆزى ئېلىپ كەپتۇ سىزنى بىزگە؟  ئەندى مەن سىزنى ھېچ ياققا ئەۋەتمەيمەن؟
   -ئۆزەم موشۇ تاشكەنتتىن ئۆيلەپ قويۇمەن دەڭا؟-قاقاخلاپ كۈلدى تۇداخۇن ئاكام.
    -ئۇ ھېچ گەپ ئەمەس. ماقۇللا دېسە،مانا،ئاتام-ئانام ئولتىرىپتۇ،ھەر قانداق قىزنى ئۆزىمىز توي قىلىپ ئېلىپ بېرىمىز. شۇنداق ئەمەسمۇ،دادا،ئانا؟
   -ئەلۋەتتە،ئەلۋەتتە!- كۈلۈشتى ئۇلار.
   شۇ ئارىدا ئەمەتجان ئاكىنىڭ ئوغۇلى ئەلىشېر بىزنىڭ يېنىمىزغا كەلدىدە؛
   -قەيسەر ئاكا،بىز ھازىر تەتىدە. مەن بىر ھەپتىدىن كېيىن چىقىمەن. سىز ماڭا چامپاشچىلىقتىن دەرىس بېرىسىز،ھە؟-دەپ ئەتىگەندىن بېرى يېنىمدىن نېرى كەتمەي نەچچە قېتىم قايتىلاپ سورىغان بۇ سۆزىنى دادىسىنىڭ،بوۋىسى بىلەن مومىسىنىڭ ۋە تۇداخۇن ئاكامنىڭ ئالدىدا يەنە قايتىلاپ پىشىقلاۋالماقچى بولدى.
   -ئەلۋەتتە،ئەلىشېر. مەن سىزنى كۈتىمەن. ئىككىمىز بىللە مەشىق قىلىمىز. سىزگە چامباشچىلىقنى ئۈگىتىمەن،سىزنى ھەقىقىي چېمپىئون قىلىپ چىقىرىشقا تىرىشىمەن!- بۇ بالىدىكى قىزىقىشقا ھەۋەسىم كېلىپ، ئۇنىڭ بېشىنى سىيپاپ قويدۇم.
   -دادا،ئاڭلىدىڭىزغۇ،ھە؟-دېدى ئەلىشېر خوشاللىغى قىن-قىنىغا پاتماي.-مېنى بىر ھەپتىدىن كېيىن ئەپچىقىپ قويۇسىز؟ قەيسەر ئاكام بىلەن بىللە مەشغۇلات ئۆتكۈزۈمىز. قەيسەر ئاكام ماڭا چامپاشچىلىقنى ئۈگىتىدۇ. تەتىل پۈتكىچە موشۇ يەردە تۇرىمەن. قەيسەر ئاكا،سىزنىڭ كەلگىنىڭىز قانداق ياخشى،قانداق ياخشى!
   -سىزنىڭ ترېنېرىڭىز ئەندى قەيسەر ئاكىڭىز. مەن سىزنى دېگەن كۈنىڭىزدە ئەپچىقىپ قويۇمەن،ئوغلۇم،-دېدى ئەمەتجان ئاكا .
   بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ مۇھەمەت ئاكا بەك خوشال بولۇپ كەتتى.
مېنىڭ ئۆزبەكستاندىكى ھاياتىم ئەينە شۇنداق باشلاندى...

   شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ كۈنلىرىم بۇ فازېندىدا خاتىرژەم،تولىمۇ كۆڭۈللىك ئۆتمەكتە ئېدى. مۇھەمەت ئاكام بىلەن زىبىنىسا ھەدەم بىر ئېغىز ئۆينى ماڭا ياتاق بۆلمىسى قىلىپ ياساپ،ژابدۇپ بەردى. مەن ئۈچۈن قارا يەرنىڭ ئاستىغا كىرىپ كەتكەن ئاتام بىلەن ئانام ئۇ دۇنىيادىن قايتىپ كەلگەندەك بولدى. مۇھەمەت ئاكام "قەيسەر،ئوغلۇم!"دېسە،زىبىنىسا ھەدەم "ۋاي، ئايلىنىپ كېتەي،ئوغلۇم!"دەپ تۇراتتى. مەن مۇھەمەت ئاكامنى "تاغا"،زىبىنىسا ھەدەمنى "ئانا" دەپ ئاتاشقا باشلىدىم. شۇنداق ئاتىشىمدىن ئۇلار تولىمۇ خوشال ئېدى. ھەر ئىككىيلەنىڭ ماڭا نىسبەتەن  چەكسىز مېھرىۋان،كۆيۈمچانلىغىدىن تولىمۇ تەسىرلىنىپ،بەزىدە كۆزلىرىمگە مىننەتدارلىق ياشلىرى ئىختىيارسىز كېلەتتى...ئۆزەمنى ئۆز ئۆيىمدە،ئاتا-ئانامنىڭ ئالدىدا ژۈرگەندەك ئەركىن-ئازادە ھىس قىلىپ،بەزىدە ئۇلارغا ئەركىلىگەن سۆز،ھەرىكەتلىرىمنى ئۆزەممۇ سەزمەي قالاتتىم. مۇنداق چاغلاردا ئۇلارمۇ ئاتا-ئانىنىڭ مېھرى-مۇھەببىتىگە زار،تەشنا ماڭا /ئۇلار مېنىڭ ژىتىمنىڭ ژىتىمى،تەنھا ژىتىم ئېكەنلىگىمنى بىلمەس ئېدى/، ئۆز پەرزەنتلىرىگە ئاتاپ كېلىۋاتقان بېقىياس مېھرى-مۇھەببىتىنى ئايىماي تۆكەتتى.
   مەن مۇھەمەت تاغام بىلەن بۇ يەردىكى ئىشلارغا بىردىن ئارىلىشىپ كەتتىم. تاغامنىڭ ژاڭزىدىكى بارلىق ئىشلارنى نەچچە ژىلدىن بېرى شۇنچىلىك ئىدىتلىق بىلەن يولغا سېلىۋەتكىنىگە ھەيران قالدىم. توخۇ-تۇمان،غاز-ئۆدەكلەرنى باقىدىغان ئەر-ئايال بىلەن قوي،كالىلارغا مەسьئۇل ئەر-ئايال كۈندىلىك ئىش-ۋەزىپىلىرىنى شۇنچىلىك تېزلىك بىلەن ئاتقۇرۇشقا ئۇستا بولۇپ كېتىپتۇ. ئۇلار مال قوراسى تەرەپتىكى قاتارسىغا سېلىنغان بىر-بىر ئېغىز ئۆيلەردە ياشاۋېتىپتۇ.
   ئېتىز-ئېرىق ئىشلىرىنى تۆۋەندىكى مەھەللىدىن ئات،ئېشەك ھارۋۇلىرى بىلەن چىقىپ ئىشلەيدىغان دېخانلار ئاتقۇرىدېكەن.
    مۇھەمەت تاغام ھەپتىدە بىر قېتىم بىر توپاق بىلەن ئۈچ-تۆرت قوينى،ئەللىك-ئاتمىش توخۇ،غازلارنى سويدۇرۇپ،شەھەردىكى ئوغۇلى بىلەن قىزىنىڭ رېستوران،ئاشخانىلىرىغا ئەۋەتىپ تۇرىدېكەن. ئۇنىڭدىن باشقا سەۋزە،پىياز،ياڭيۇ،كۆكتات،سۈت-قېتىق،قايماق،سېرىق ماي،ھەسەل دېگەنگە ئوخشاش نەرسىلەرمۇ موشۇ ژاڭزىدىن كۈن ئارىلاپ دېگىدەك ئەۋەتىلىدېكەن. سويۇلغان توپاق بىلەن قويلارنىڭ ئورنىغا،ئايدا بىر قېتىم بازارغا چىقىپ،موزايلار بىلەن قوزىلارنى سېتىپ ئېلىپ كېلىپ،بېقىپ ئۆستۈرۈپ تۇرىۋېتىپتۇ. بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى شۇنچىلىك سەرەمژانلىق بىلەن ئاتقۇرىلىدىغانلىغىغا ھەيران قالدىم. ھەر كىم ئۆز ئىش-ۋەزىپىلىرىگە ناھايىتى مەسьئۇلىيەتلىك بىلەن قارايدېكەن. ئىشچىلارغا ئايلىق مائاشلىرىنى ئىشىغا قاراپ يامان ئەمەس، ياخشى تۆلەيدېكەن. شۇڭا ئىشچىلارمۇ رازى،خوژايىنمۇ رازى.
    ژاڭزىدىكى ئۇششاق-چۈشەك بارلىق ئىشلارغا مۇھەمەت تاغام ئۆزى مەسьئۇل.
   تاغام ژۈك ماشىنىسى بىلەن "موسكۋىچ"ماركىلىق يېنىك ماشىنىنىڭ ئاچقۇچىنى ماڭا بېرىپلا قويدى. غۇلژىدا،شىركەتتە ئىشلەۋاتقان ۋاقىتتا ۋاڭ جۈن ئاغىنەمنىڭ بوش ۋاقىتلاردا ماشىنا ھايداشنى ئۈگىتىپ قويغانلىغى بەك ئەسقاتتى. 
   -ماشىنا ھايدىغانسىزدۇ؟-دەپ بىر كۈنى سورىدى.
   -ھە،ھايدايمەن. بىراق،پراۋام يوق. پراۋام بىلەن پاسپورتىمنى يوقىتىپ قويغان ئېدىم. پاسپورت بىلەن پراۋانى قايتىدىن ئالىمەن دەپ ژۈرگەندە،ئەۋۇ ئىشلار بولۇپ كېتىپ،بۇ ياققا كېتىپ قالدۇق،-دەپ يالغان ئېيتتىم.
   -مەيلى. ئېتىز-ئېرىقتا پراۋانىڭمۇ ئانچىلىك ھاژىتى يوق. ھايداۋېرىسىز. بۇ يەرنىڭ گائى سى مەن بولۇمەن!-دەپ سۆزىنىڭ ئاخىرسىنى چاقچاققا ئۇلىدى.
   شۇنىڭ بىلەن مەن تاغامنى يېنىمغا ئولتارغۇزىۋېلىپ،بىردە ژۈك ماشىنىسىنى،بىردە "موسكۋىچنى"ھايداپ ژۈرىۋەردىم. بۇنىڭدىن تاغام بەك خوشال ئېدى.
   مۇھەمەت تاغام ئۆزى ئوقۇمىغان،ئوقالمىغان بولسىمۇ،بالىلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئوقۇتۇپ،ئالىي بىلىملىك قىپتۇ. چوڭ ئوغۇلى دوختۇرلۇقنى ئوقۇغان ئېكەن. ھازىر تاشكەنتتىكى چوڭ ئاغىرىقخانىلارنىڭ بىرسىدە ئىشلەيدىغان ئاتاقلىق دوختۇرلاردىن ئوخشايدۇ. ئىككىنچى ئوغۇلى شەھەرلىك ساقچى ئىدارىسىدە بىر بۆلۈمنىڭ باشلىغى،پولكوۋنىك. قىزى ئىنىستىتۇتنى تاماملاپ،ئاز زامان مەكتەپتە مۇئەللىم بولۇپ ئىشلەپتۇدە،ئايلىق مائاشى تولىمۇ ئاز بولغانلىقتىن ئوقۇتقۇچىلىقنى تاشلاپ،سودا-تىژارەتكە ئۆتۈپ كەتكەن ئېكەن. كەنژە ئوغۇلى ئەمەتجانمۇ ئالىي بىلىملىك،ئوقۇغان بالا. بۇ فازېندىنىڭ-ژاڭزىنىڭ ئېگىسى،خوژايىنى ئەمەتجان ئاكا بوۋاي-موماينىڭ باللىرىنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ مىقتىسى،بېيى شۇ ئېكەن.
    بوۋاي، موماي موشۇ كەنژە ئوغۇلى بىلەن تۇرىۋېتىپتۇ. ئۇلارنىڭ شەھەردە چوڭ قورا-ژايىمۇ بار ئېكەن. يازنىڭ ئىسسىق-تىنژىق كۈنلىرىدە شەھەرگە قارىغاندا تاغ باغرىدىكى سالقىن،ساپ ھاۋالىق بۇ ژاينى ئەۋزەل كۆرۈپ،بوۋاي-موماينىڭ موشۇ ژاڭزىدا تۇرۇۋاتقىنىغىمۇ ئىككى-ئۈچ ژىل بولۇپ قاپتۇ. قىشتا شەھەردىكى ئۆيىگە كىرىپ كېتىدېكەندە،باھار كېلىشى بىلەنلا بۇ يەرگە چىقىۋالىدېكەن. ئوغۇلىنىڭ ئېگىلىك ئىشلىرىنىڭ بېشىدا ئۆزلىرى تۇرۇپ،ياردەم قىلىپ كېلىۋاتقانلىغىنى بىلدىم.
   -ئەمەتجان ئوغلۇم زامانغا ماسلاشقان،ئىش بىلەرمەن ژىگىت.-دېدى مۇھەمەت تاغام مېنى ژاڭزىدىكى ئىشلار بىلەن تونۇشتۇرىۋېتىپ.-بۇرۇن،پارتىيا ۋاقتىدا مۇنداق ئىشلارغا قەتьئىي يول قويۇلماتتى. ئادەملەرنىڭ ھەممىسى كولخوزدا ئىشلەيدىغان. ھەممە نەرسە كولخوزنىڭ،ھۆكۈمەتنىڭ ئىختىيارىدا ئېدى. سسسر پارچىلىنىپ تۈگىدى. پارتىيا دېگەن نەرسە يوقالدى. ئۆزبەكستان مۇستەقىل دۆلەت بولدى. زامان شۇنچىلىك  چاپسان ئۆزگەردى. كولخوز دېگەنلىرى تاراپ،توزغاقتەك توزۇپلا كەتتى. ئۇنىڭ ئورنىغا شەخسىيلەرنىڭ دېخان ئېگىلىگى بىلەن ھەر خىل كوئوپېراتىۋلار قۇرۇلدى...
   بىر كۈنى ئەمەتجان مېنى ماشىنىسىغا ئولتارغۇزۇپ،موشۇ يەرگە ئېلىپ چىقتى. قارىسام،غولنىڭ ئېغىزى. چوڭ بىر ساي سۇ تاغنىڭ ئىچىدىن شاقىراپ ئېقىپ چىقىپ تۇرۇۋېتىپتۇ. بوستانلىق ئىچىدىكى توقايلىق. توقايلىقنىڭ ئاياق تەرىپىدە خېلە نۇرغۇن يەر قوراي-چۆپ بېسىپ بوش تۇرغانلىغىنى كۆردۈم. ئۇنىڭ تۆۋەن تەرىپى چەكسىز كەتكەن تۈزلەڭلىك. ئىلگەركى كولخوزنىڭ تېرىلغۇ يەرلىرىگە ئوخشايدۇ.
   -دادا،-دېدى ئەمەتجان موشۇ يەرلەرنى ماڭا كۆرسىتىپ.-قانداق يەر ئېكەن،سىزگە ياقتىمۇ؟-دەپ سورىدى.
   -قالتىس ژاي ئېكەن.
   -ئەگەر موشۇ ژاي سىزنىڭ شەخسىي يېرىڭىز بولسا،نېمە قىلار ئېدىڭىز؟
   -يەر دېگەن ئالتۇن قوزۇق،ئوغلۇم. ئىنسانلارنى باقىدىغان موشۇ مۇقەددەس يەرغۇ؟ يەرگە مېھىر باغلاپ،يەرنى ئاۋايلاپ كۈتسەڭ،يەرنى ئاسىرىساڭ،تەر تۆكۈپ ئەمگەك قىلساڭ،يەر ئۆز قوينىدىكى تۈگۈمەس بايلىغىنى، غەزىنىسىنى ساڭا ئاچىدۇ،ئوغلۇم،-دېدىم ياش ۋاقىتلىرىمدا دېخان ئاتام ئېيتىدىغان ئەشۇ سۆزلەر بىردىن خىيالىمغا كېلىپ.-ئەگەر بۇ يەرنىڭ ئېگىسى مەن بولغىنىمدا،بۇ بىزنىڭ ژاڭزىمىز بولاتتى. باھاردىن باشلاپ كۈزگىچە موشۇ ژاڭزىدا تۇراتتىم. چارۋۇ مال تۇتۇپ،دېخانچىلىقمۇ قىلاتتىم. بىراق،ئۇ ئىشلارنى قىلىدىغان ياشلىق ئۆتۈپ كەتتى.
   -دادا،موشۇ يەرنى يېقىن تونۇش ئاكىلار ماڭا سېتىپ بەرمەكچى.تاغنىڭ سول قاپتىلى خېلە يەرگىچە بىزگە تېگىشلىك بولىدۇ. پەستىكى تۈزلەڭلىكتىنمۇ بىر ئاز گېكتار يەر قوشۇپ بەرمەكچى.-دېدى.
   -پاھ،بۇ ئەژايىپ گەپ ئېكەنغۇ،ئوغلۇم.بۇنىڭغا ھۆكۈمەت رۇخسەت قىلامدېكەن؟-دەپ سورىدىم.
   -ئەلۋەتتە،رۇخسەت قىلىدۇ. ھازىر ھۆكۈمەتنىڭ  يەرلەرنى ئادەملەرگە بۆلۈپ،سېتىپ بېرىش قانۇنى چىقتى.
  -ھۆكۈمەت بۇ ئىشنى قولغا ئېلىپ ناھايىتى توغرا قىپتۇ. ئاڭلىشىمچە،كولخوزلار تاراپ كەتكەندىن كېيىن،كۆپ يەرلەرگە ھېچ نەرسە تېرىلمەي،بوش قېلىۋاتقان ئوخشايدۇ؟
   -ھە،شۇنىڭ ئۈچۈن ھۆكۈمەت يەرلەرنى دېخانلارغا بۆلۈپ بېرىپ، بوش ياتقان موشۇنداق  يەرلەرنى سېتىشقا باشلىدى.
   -ھوي،ئەمەتجان ئوغلۇم،ئۇنداق بولسا، بۇ ژاينى قولدىن چىقارماي،دەررۇ سېتىۋېلىش كېرەك.
  -شۇ ئوي-مەخسەت بىلەن مەن سىزگە بۇ يەرنى كۆرسۈتەي،دادام نېمە دەيدۇ،دەپ ئېلىپ چىقتىم؟-دېدى ئوغلۇم.
   شۇنىڭدىن كېيىن ئاتا-بالا ئىككىمىز بۇ ژاڭزىمىزنى،ئەمەتجاننىڭ سۆزى بىلەن ئېيتقاندا،فازېندىنى قانداق ياساش،بۇ يەردە نېمە تىرىكچىلىك قىلىش ھەققىدە ئۇزاق سۆزلىشىپ،مەسلىھەتلەشتۇق. ئىش بىلەرمەن بۇ ئوغلۇم،بۇ يەرگە ئۆي سالىدىغانلىغىنى،مال قورالىرى ياسايدىغانلىغىنى،توخۇ-تۇمان،غاز-ئۆدەك باقىدىغانلىغىنى،كۆكتات ئۆستۈرىدىغانلىغىنى،مال-چارۋۇ،قۇشلارنىڭ يەم-چۆپلىرى ئۈچۈن زىرائەتلەر تېرىيدىغانلىغىنى،ئۈزۈم ۋە مېۋە كۆچەتلىرىنى ئولتارغۇزۇپ،باغ بەرپا قىلىدىغانلىغىنى ۋە باشقىمۇ ئىشلارنى بىرمۇ-بىر ئېيتىپ بەردى.
   -مەخسەت،ئويلىرىڭ ئىنتايىن ياخشى. ئىلاھىم،ئەشۇ نىيەتلىرىڭگە يەتكەيسەن،-دېدىم ئوغلۇمنىڭ بۇ ئەقىل-پاراسىتىدىن خوشال بولۇپ.-بۇنىڭ ئۈچۈن كۆپ ئەمگەك كېرەك،كۆپ پۇل لازىم،ئوغلۇم؟
  -ئۇنى ياخشى بىلىمەن،دادا،-دېدى ئۇ.-ماڭا سىزنىڭ رازىلىغىڭىز،رۇخسىتىڭىز كېرەك؟ سىزلا خوپ دېسىڭىز،قالغان ئىشلار ئاستا-ئاستا ماڭىۋېرىدۇ. ئەڭ مۇھىمى،ھازىر بۇ يەرنى قولدىن چىقارماي دەرھال سېتىۋېلىشىمىز كېرەك،دەپ ئويلايمەن.
  -سەن دېگەندەك قىلايلى،ئوغلۇم. ئالدى بىلەن يەرنى سېتىۋالايلى؟-دېدىم. ئەمەتجان بەك خۇش بولدى.
   بۇ كۈنى كەچتە بالىلارنىڭ ھەممىسىنى ئەر-ئاياللىرى بىلەن ئۆيگە چاقىرتتىم. ئەمەتجان ئىككىمىز بار گەپنى ئېيتتۇق. ھەممە بىزنىڭ ئوي،مەخسەتلىرىمىزگە قوشۇلدى.
   -كىمدە قانچە ئاقچا بار،ئوتتۇرىغا تاشلاڭلار؟ ۋاقتى كېلىپ،بۇ ئاقچاڭلار ئون ھەسسە بولۇپ قايتىدۇ،-دېدىم. بالىلارنىڭ ھەممىسى "خوپ،دادا،سىز نېمە دېسىڭىز،بىز شۇ!"دېيىشتى.
   بالىلار بىلەن بار مەسلىھەت موشۇ يەرنى سېتىۋالغاندىن كېيىن،ئۆزىمىزنىڭ خۇسۇسىي مۈلكىمىزگە ئايلاندى.
   ئەمەتجان ئوغلۇم ئاقچا تېپىش ئۈچۈن سودا-تىژارەتكە بېشىچە كىرىپ كەتتى. ھەدىسى تۇرسۇناي ئىككىسى خىتايغا قاتنىدى. بەختىمىزگە ئۇلار تۇداخۇن تاغىڭىز بىلەن تونۇشۇپ قېلىپ،ئىشىمىز راسا ئوڭدىن كەلدى دېمەمسىز. تۇداخۇن تاشكەنتكە كېلىپ،بىز بىلەن كۆرۈشكەندىن كېيىن،ئوغلۇم بىلەن قىزىم ئۇنىڭ ئىشەنچلىك ئادەملىرىگە ئايلاندىدە،ئۇلار بىللە ئوقەت قىلىشتى. تۇداخۇن ئۇ ياقتىن كاماز-كاماز ماللارنى بۇ ياققا چىقىرىپ تۇردى. ئەمەتجان بىلەن تۇرسۇناي بۇ ياقتىن ئۇ ياققا پاختا،ژۇڭ،تېرە ئەۋەتتى. شۇنداق قىلىپ،تۇداخۇن ئۇكامنىڭ ئارقىسىدا ئەمەتجان بىلەن تۇرسۇناي نۇرغۇن پۇل تاپتى. مانا،ئەشۇ پۇللارنىڭ ئارقىسىدا موشۇ ژاھانلارغا يېتىشتۇق،ئوغلۇم؟-دېدى مۇھەمەت تاغام.
   -ئەژايىپ ئەقىللىق ئىش قىلغان ئېكەنسىلەر،تاغا.
   -ھە،باللىرىمنىڭ ئەقىل-پاراسىتى،تىرىشچانلىغى بىلەن بىللە بايا ئېيتقىنىمدەك، تاغىڭىز تۇداخۇن ئۇكامنىڭ ئارقىسىدا بالىلار ئىشنى يولغا سېلىۋالدى. ئۆزىڭىز كۆرۈۋاتىسىز،قولۇمىزدا بىر-ئىككى يۈزچە قوي،ئوتتۇز-قىرىق قارا مال بار. توخۇ-تۇمان،غاز-ئۆدەك ئۆز ئالدىغا. تۆۋەندىكى مېۋىلىك باغ مېۋە بېرىشكە باشلىدى. يەر ھايدايدىغان،ئۇرۇق چاچىدىغان،چۆپ چاپىدىغان ۋە باشقا تېخنىكىلارمۇ بار. ژۈك ماشىنىسى ھەم ئېتىز-ئېرىققا ماڭىدىغان "موكۋىچمۇ"تۇرۇپتۇ. مال-چارۋۇغا قارايدىغان،توخۇ-تۇمان،غاز-ئۆدەكلەرنى باقىدىغان،دېخانچىلىق ئىشلىرىنى قىلىدىغانلار،باغقا قارايدىغانلار بولۇپ،ئونغا يېقىن ئادەملەر ئىشلەۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىشىغا قاراپ،ئايلىق مائاشلىرىنىمۇ ۋاقتىدا بېرىپ تۇرىۋاتىمىز.ئۇلارمۇ رازى،بىزمۇ رازى،ئاللاھمۇ رازى دېگىنىدەك،بۇ يەردە خاپىچىلىق،رەنژىش دېگەن نەرسىلەر يوق.
   ئەمەتجاننىڭ شەھەردىكى سىلەر كۆرگەن "چىنار" رېستورانىدىن باشقا يەنە ئۈچ-تۆرت ژايدا ئاشخانىلىرى بار. تۇرسۇناي ھەدىڭىزمۇ ئىككى-ئۈچ ژايدا ئاشخانا،رېستورانلارنى ئېچىپ قويغان. ئۇلار ھازىر بازاردىن ھېچ نەرسە سېتىۋالمايدۇ. ھەممىسى موشۇ يەردىن، ئۆزىمىزدىن چىقىۋاتىدۇ.
   ئەمەتجان مېنىڭ بىلەن ئانىسى ئىككىمىزنى بۇ فازېندىنىڭ مۇدىرى قىلىپ بەكىتىپ قويغان،-سۆزىنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئايلاندۇردى تاغام.-ئۆزى بولسا،ھەممىمىزنىڭ چوڭى،بىزنىڭ باشلىغىمىز!
   تاغامنىڭ ئاخىرقى سۆزلىرىگە مەنمۇ كۈلدىم.
   -تاغا،ئانام ئىككىڭلارنىڭ توققۇزى تەل،ئىنتايىن بەخىتلىك ئادەملەر ئېكەنسىلەر،-دېدىم.
   -ھە،ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى،-تاغام شاپ بۇرۇتىنىڭ ئۇچىنى تولغاپ،سىيپاپ قويدى.-بەزى كۈنلىرى ياش ۋاقىتلىرىم،مەدىكار بازىرىغا چىقىپ،مەدىكار بولۇپ ئىشلەپ ژۈرگەن چاغلىرىم ئېسىمغا كېلىپ كېتىدۇ قاراڭ...
   مەن مۇھەمەت تاغامغا ھەۋەس قىلدىم. ياش ۋاقىتلىرىدا مۇساپىرچىلىقنىڭ،يوقسىزچىلىقنىڭ،ئېغىر تۇرمۇشنىڭ ئازاۋىنى شۇنچە تارتقان ئېكەن. مانا بۈگۈن،قېرىغاندا دۆلەتتە ياشاۋېتىپتۇ. "يەيدىغانغا ئېغىزى،كىيىدىغانغا ئۇچىسى يوق"دېگىنى مانا موشۇ ئېكەن،دېگەن سۆزلەر خىيالىمدىن كەچتى.
   "ئاللاھ ئەزىز ياراتقان بەندىسىنى،خار قىلالماس ھېچ كىشى"! نېمە دېگەن توغرا ئېيتىلغان سۆز. ئاللاھ مۇھەمەت تاغامنى ئەزىز ياراتقان ئېكەن. مانا،ئاللاھ ئۆزى قوشقان ھالال ژۈپتىسىنىڭ،باللىرىنىڭ،نەۋىرلىرىنىڭ ئالدىدا يەنىلا شۇ ئەزىزلىگى بىلەن قېرىلىقنىڭ گەشتىنى سۈرۈپ،بالا-ژاقىسىنىڭ راھىتىنى،قىزىغىنى كۆرۈپ،غەم-قايغۇسىز،راھەت-پاراغەتتە ياشاۋېتىپتۇ."ئاللاھ قېرىغاندا بەرسۇن!"دېگىنى شۇ ئېكەن؟!

    بىر كۈنى سۆھبەت ئارا مۇھەمەت تاغامدىن سورىدىم.
   -تاغا،ۋەتەندىن،خوتەندىن ئايرىلغىنىڭىزغا مانا قىرىق ژىل بوپتۇ. ئەشۇ ۋەتىنىڭىزنى،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن شەھىرىڭىز-خوتەننى سېغىنغان بولسىڭىز كېرەك؟
   -پاھ،سېغىنمامدىغان، ئوغۇلۇم. ھەر كىمنىڭ كىندىك قېنى تامغان ژۇتى ئۆزىگە ئەزىز دېگىنىدەك،تاشكەنتتەك بۇ ئەزىمى شەھەرنى مەن ھېچ قاچاندا ئۆزەمنىڭ ئەزىز خوتەن شەھىرىمگە تەڭ قىلالمايمەن؟-ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدى تاغام.
   -ۋەتەنگە،ئۆز ژۇتىڭىز خوتەنلەرگە بېرىپ كەلگەن بولسىڭىز كېرەك؟- تاغامنى پاراڭغا سالدىم.
  -ھە،باردىم،باردىم،-دېدى ئۇ بىردىن ژانلىنىپ.-ئىككى قېتىم باردىم. بىرىنچى قېتىمدا ئەمەتجان بىلەن تۇرسۇناينى ئېلىپ باردىم. ئىككىنچى قېتىمدا،بۇلتۇر ئۆيدىكى ئانىڭىزنى ئېلىپ،ئىككىمىز بېرىپ كەلدۇق.
   -ياخشى بېرىپ كەلگەنسىلەر؟
   -بىرىنچى قېتىمدىمۇ،ئىككىنچى قېتىمدىمۇ كۈلۈپ بېرىپ،ژىغلاپ كەلدىم،ئوغلۇم،-دەپ سۆز باشلىغان تاغام ئېغىر خۇرسىندى. ئاندىن بىر مەھەل ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭ خىياللىرىنى بۆلمەس ئۈچۈن شۈپ-شۈك تۇرىۋەردىم. كېيىن تاغام سۆزىنى ئاستا داۋاملاشتۇردى.-ئاتا-ئانامنىڭ ۋاپات بولغىنىغا ئون ژىلدىن ئېشىپتۇ. بىز ئائىلىدە ئۈچ بالا-ئاكام،سىڭلىم ۋە مەن ئۈچىيلەن ئېدۇق. ئاكام بىلەن يەڭگەم كادر بولغانلىقتىن  ھۆكۈمەت ئىدارىسىدا ئىشلەپ،ھەر ئىككىلىسى پېنسىياگە چىقىۋالغان ئېكەن. قىزىنى تۇرمۇشلۇق قىلىۋېتىپتۇ. ئوغۇلى بىلەن بىللە تۇرىدېكەن. ئوغۇلى مەكتەپنىڭ مۇدىرى بولۇپ خىزمەت قىلىۋېتىپتۇ. ئۇنىڭ ئىككى بالىسى بار ئېكەن. تۇرمۇشى يامان ئەمەس،خاتىرژەم ياشاۋېتىپتۇ.
    سىڭلىم تۇرسۇناي دېخان ئائىلىگە كېلىن بولغان ئېكەن. يېزىدا تۇرىۋېتىپتۇ. بىزنىڭ ۋەتەندە "دېخان باي بولمايدۇ،بىراق ئاچتىن ئۆلمەيدۇ" دېگەن گەپ بۇرۇن گومىنداڭ ۋاقتىدا بار ئېدى،ھازىرقى گوڭسەندەڭ ۋاقتىدىمۇ يوقالماپتۇ،-ئۇلۇق-كىچىك تىندى تاغام.-بېچارە سىڭلىمنىڭ تۇرمۇشى بەك ئېغىر ئېكەن. ئەللىك-ئاتمىش ژىل بۇرۇن سېلىنغان شۇ باياقى سوقما تام ئۆيدە تۇرىۋېتىپتۇ. بېچارە سىڭلىم ئورۇقلاپ،ئۈزلىرىگە چىغدەك قورۇقلار چۈشۈپ كېتىپتۇ. ئۆزى ئاغىرىقچان بولۇپ قاپتۇ. ئىككى ئوغۇل،بىر قىزى بار ئېكەن. ئوغۇللىرىمۇ ئاتىسىغا ئوخشاش كەتمەنچى.
    قەشقەردە توختاجى دېگەن يېقىن بىر ئاغىنەم بولىدىغان. شۇنى كۆرەي دەپ،قەشقەرگە باردىم. ئۇلارنىڭ مەن بىلىدىغان ژايدىكى ئۆيى يوق. ئۇ ئەتراپتىكى ئۆيلەرنىڭ ھەممىسىنى بۇزۇپ،كۆپ قەۋەتلىك بېنالارنى سېلىۋېتىپتۇ. سوراشتۇرۇپ ژۈرۈپ،ئۇنىڭ پەيزاۋاتتا تۇرىدىغانلىغىنى بىلدىم.
    پەيزاۋاتقا باردىم. ئۇڭىڭدىن سوراپ،بۇنىڭدىن سوراپ ئاخىرى ئۇنىڭ تۇرار ژايىنى بىلدىم.توختاجى پەيزاۋاتنىڭ ئەڭ چېتىدىكى كوچىلىرىنىڭ بىرسىدە تۇرىدىغانلىغىنى ھارۋۇكەش ئادەم بىلىدېكەن.
   -ئولتىرىڭ مېھمان،توختاجىكامنىڭ ئويىگە ئاپىرىپ قوياي؟-دېگىنىدىن كېيىن، ئۇنىڭ خىچىر قوشقان رېزىنكا چاقلىق ھارۋۇسىغا ئولتاردىم.
   خېلە ماڭغاندىن كېيىن،ھارۋۇكەش بىر چاغدا؛
   -ئەينە،توختاجىكام ئىشىك ئالدىدا ئولتىرىپتۇ!-دەپ،ئۈچ-تۆرت ئۆي نېرىدىكى كېسەك سۇپىدا ھاسىسىغا تايىنىپ ئولتارغان، ئاق ساقىلى مەيدىسىگە چۈشكەن بوۋاينى ئىشارە قىلدى ۋە ھارۋۇسىنى شۇ يەرگە ئاپىرىپ توختاتتى. مەن ئۇنىڭ سورىغان ئاقچىسىنى بېرىپ،رەخمەت ئېيتقاندىن كېيىن ھارۋۇدىن چۈشۈپ قالدىم. بوۋاينىڭ ئالدىغا باردىم.
    ھە دېگەندە يە مەن ئۇنى،يە ئۇ مېنى بىردىن تونالماي قالدۇق...
   ژىللار،باشلاردىن ئۆتكەن ئېغىر كۈنلەر،ئېغىر قىسمەتلەر ھەر ئىككىمىزنىڭ ژىگىتلىك چاغلاردىكى چىراي-شەكلىمىزنى ئۆزگەرتىۋەتكەن،ئوغۇرلاپ كەتكەن ئېدى...
   مېنىڭ كۆز ئالدىمدا ئاپپاق ساقىلى مەيدىسىگە چۈشۈپ تۇرغان،توپا يېغىپ تۇرغان ئۈزلىرىگە چىغدەك قورۇقلار چۈشكەن،دۈمچەرەپ قالغان،ئۈستىگە كىرلىشىپ كەتكەن ئاق يەكتەك بىلەن تامبال كىيگەن،پايپاقسىز ئاياقلىرىدا ئەسكى كەشە،بېشىغا كونىراپ،مايلىشىپ كەتكەن ئالا دوپا كىيىۋالغان بىر بوۋاي تۇراتتى. ئۇنىڭغا قاراپ ئىچىم سىرىلىپ،ژۈرىگىم ئېچىشىپ كەتتى... "ھەي توۋۋا،مونۇ ھاياتنى قارا،بۇ بوۋاي بىلەن كىم مېنى بىر ياشلىق دەپ ئويلايدۇ؟ ھېچ كىم ئويلىمايدۇ! مېنى بۇ بوۋاينىڭ بالىسى دەپ ئويلىشى مۈمكمن؟ نامراتچىلىق،يوقسىزچىلىق،ئېغىر ئەمگەك،قايغۇ-ھەسرەت،ئازاپ-ئوقۇبەتلەرنىڭ ئادەمنى مەزگىلسىز قېرىتىشىنى بىلەتتىمۇ،ئامما بۇ خىل مۈكچەيتىۋېتىشىنى بىلمەس ئېدىم.
    -ئەسسالامۇئەلەيكۈم!-دەپ سالام بەردىم بوۋايغا.
   -ۋائەلەيكۈم ئەسسالام!- ئۇ قولىنى ئۇزاتتى.
   ئۇنىڭ ياغاچتەك قاتتىق قوللىرىنى يۇمشاق ئالقانلىرىم ئارىسىغا ئالدىم. قولىنى قاتتىق قىسقاچ،ئۇنىڭ ئىچىگە ئولتىرىشقان،ياشاڭغىراپ تۇرغان نۇرسىز كۆزلىرىگە تىك قارىدىم. ئۇ ھەيران بولغان ھالدا مېنىڭ بېشىمدىن ئايىغىمغىچە يېنىپ-يېنىپ قاراتتى. چىراي-شەكلى بولسۇن،ئۈستى-بېشىدىكى كىيىم-كېچەكلىرى بولسۇن،بۇ تەۋەنىڭ ئادەملىرىگە تامامەن ئوخشىماس مېنى ئۇ تامامەن تونالمىغان ئېدى. بايا ھارۋۇكەش ئۇنىڭ توختاجى ئېكەنلىگىنى ئېيتمىغان بولسا،مەنمۇ ئۇنى تونۇماس،ھەتتا ئۇنىڭ توتاژى ئېكەنلىگىگە ئىشەنمەس ئېدىم.
   -سەمەت تامچىنىڭ ئوغۇلى توختاجى دېگەن سەندۇ؟-سورىدىم ئۇنىڭ توختاجى ئېكەنلىگىگە ئىشەنگۈم كەلمەي.
  -ھە،شۇندۇق،شۇنداق. ئۆزلىرى ئېيتىۋاتقان سەمەت تامچىنىڭ ئوغۇلى توختاجى مەن!-دېدى ئۇ نېمىدىندۇ قورقۇپ،ئەنسىرىگەندەك تىترەك،زەئىپ ئاۋازدا.-ئۆزلىرى كىم بولىدىلا،تەخسىر؟
  -مېنى تونۇمىدىڭمۇ؟
  -ياق،غوژام،تونالمىدىم؟-دېدى ئۇ ھەيرانلىق بىلەن.
  -ياخشىراق قارىغىن،بەلكىم تونۇپ قالارسەن؟
  ئۇ ئايىغىمدىن بېشىمغىچە يەنە بىر قېتىم سىنچىلاپ،ئۇزاق قارىدى.
  -ياق،غوژام،ھېچ تونالمىدىم. ئۆزلىرى كىم بولىدىلا؟-تېخىمۇ ھەيران بولدى ئۇ.
   -ھەي،توختاجى،مەن سېنىڭ خوتەنلىك ئاغىنەڭ مۇھەمەتقۇ؟!
   -نېمە،مۇھەمەت؟!-ئۇنىڭ كۆزلىرى چانىغىدىن چىقىپ كەتكىدەك چەكچەرەپ،ئاغزىنى ئاچقىنىچە تاشتەك قېتىپ تۇرۇپ قالدى. بىر چاغدا؛
   -ۋاي،مۇھەمەت،بۇ سەنمۇ؟- ئۇ تىتىرەپ كەتتى. ھاسىسى قولىدىن چۈشۈپ كەتتى...
   بىز قۇچاغلاشتۇق. ئۇ مېنى ئۇزاققىچە قويۇپ بەرمەي،دەسلەپ ئۆپكۈدەپ،كېيىن ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتى. ئۇنىڭ ژىغىسىغا مەنمۇ چىدالمىدىم،-دېگەن تاغام ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. مەن ئۇنىڭ كۆز چاناقلىرىدا لىققىدە ياش كۆردۈم. تاغام ئۇلۇق-كىچىك نەپەس ئالدىدا،كۆز چاناقلىرىدىكى ياشلىرىنى قول ياغلىغى بىلەن سۈرتۈپ،ئاندىن سۆزىنى ئاستا داۋام قىلدى.
   -بېچارە ئاغىنەم شۇ كۈنلەردە ھازىدار ئېكەن. ئۆزىنى بېقىۋاتقان كەنژە ئوغۇلىنىڭ ۋاپات بولغىنىغا بىر ئايمۇ بولماپتۇ. قىراندەك ئوغۇلىدىن تۇيۇقسىز ژۇدا بولۇش ئاتىنىڭ ئۇنىڭسىزمۇ پۈكلەنگەن قەددىنى تېخىمۇ سۇندۇرىۋەتكەن،ژۈرەك-باغرىنى ئۆرتەپ تاشلىغان،ئۇنىڭغا تۈگۈمەس-پۈتمەس،ئۇنتۇلماس دەرت-ئەلەملەرنى بەخشەندە ئەتكەن ئېكەن.
   شۇڭا ئۇنىڭ مېنى قويۇپ بەرمەي، قۇچاغلاپ تۇرۇپ ئۇزاق ھۆكۈرەپ ژىغىلغىنى شۇ ئوخشايدۇ...
   مەزگىلسىز قېرىپ دۈمچەيگەن،نامراتچىلىقتا،غۇربەتچىلىكتە ياشاۋاتقان كۆڭلى سۇنۇق،مىسكىن بۇ بېچارە ئاغىنەمنىڭ كۆڭلىنى قىيالماي،ئۇنىڭ ئۆيىدە ئىككى كۈن تۇرۇپ قالدىم. ھەر ئىككىمىز بىر-بىرسىمىزدىن ئايرىلغان كۈندىن تارتىپ تا بۈگۈنكى كۈنگىچە بېشىمىزدىن ئۆتكەن ئېغىر كۈنلەرنى،سەرگۈزەشتىلىرىمىزنى ھېكايە قىلىشتۇق.
   قەشقەر شەھىرىدىكى ئۇلارنىڭ نەچچە ئەۋلات ياشاپ كېلىۋاتقان ئۆي،قورا-ژايىنىڭ ئورنىغا ھۆكۈمەت قۇرۇلۇش سالىمىز دەپ،ئازىراقلا ئاقچا بېرىپ بۇزۇۋېتىپتۇ. ئاندىن  ئۇلار پەيزاۋاتتىكى ئۇرۇق-تۇققانلىرىنى ئۇقاق تارتىپ،موشۇ يەرگە كۆچۈپ چىققان ئېكەن. تام سوقۇپ،ئۆي ساپتۇ. كېيىن ئۆيلىنىپ،بالا-ژاقىلىق بوپتۇ. ئىككى ئوغۇل،ئىككى قىز كۆرگەن ئېكەن. ئوغۇللىرىنى ئۆيلەپ،قىزلىرىنى ياتلىق قىپتۇ. ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆلۈپ كەتكىنىگىمۇ خېلە ژىللار بوپتۇ. ھەر ئىككى ئوغۇلى ئۆزىگە ئوخشاش دېخان ئېكەن.
    -توختاجى،مېنىڭ ۋەتەندىن چىقىپ كەتكىنىمگە مانا قىرىق ژىلغا يېقىن ۋاقىت بوپتۇ. شۇ چاغدىكى نامرات دېخانلار تېخىچىلا نامرات ئېكەنغۇ؟-دەپ سورىسام،ئۇ شۇنداق ژاۋاپ بەردى،-دەپ مۇھەمەت تاغام توختاجى ئاغىنىسىدىن ئاڭلىغانلىرىنى ئالدىرىماي ھېكايە قىلدى.
   -نامرات بولماي،قانداق باي بولسۇن؟-دېدى توختاجى.-ھۆكۈمەت يەرلەرنى دېخانلارغا بۆلۈپ بېرىۋەتكىنىگىمۇ ئون بەش،ژىگىرمە ژىلغا يېقىن ۋاقىت ئۆتتى. شۇ ژىللىرى يەرنى ژان سانىغا قاراپ بۆلۈپ بېرىشكەن ئېدى. مەسىلەن،بىر ئائىلىدە بوۋاي-موماي،ئاتا-ئانا،ئوغۇل-قىز بولۇپ سەككىز ژان دەيلى. شۇ چاغدا سەككىز ژانغا پالانچى مو يەر بەرگەن ئېدى. ھازىرقى كۈندە ئەشۇ سەككىز ژان ئون سەككىز ژان بولدى. ئادەم سانى ئىككى ھەسسە كۆپەيدى. بىراق، يەر كۆپەيگىنى يوق. شۇ باياقى پالانچى مو يەر. ئەشۇ يەر سەككىز ژاننى ئەمەس،ئون سەككىز ژاننى بېقىش كېرەك. بۇ بىر! ئىككىنچىدىن،يەرلىك ھۆكۈمەت ئۇ يەرگە نېمە تېرىشنى ئۆزلىرى بەلگۈلەپ بېرىشىدۇ. خالىغان نەرسەڭنى تېرەلمەيسەن. بۇ ئىككى! دېخاندىن ئېلىنىدىغان سېلىق بەك ئېغىر. تۈرى كۆپ.  بۇ ئۈچ! 
   نامرات دېخاننى تېخىمۇ نامراتلاشتۇرىۋاتقان يەنە بىر ئىش،ئۇ، قەشقەر تەۋەسىدىكى ھاشار دېگەن نەرسە!  ھەر ژىلى قىش ئايلىرىدا دېخانلارنى بىر ئىككى ئاي مەژبۇرىي تۈردە ھاشاردا ئىشلىتىدۇ قارا. ئىشلەتكەندىمۇ بېكارغا ئىشلىتىدۇ. ئېرىق-ئۆستەڭ چاپتۇرىدۇ. باي زىمىندارلارنىڭ يەرلىرىگە ئىشلەتكۈزىدۇ. بوز يەرلەرنى ئاچقۇزىدۇ. ئۇ باي زىمىندارلار كىملەر دېسەڭ،ئىچكىرى كۇلىدىن چىققان باي خىتايلار ۋە موشۇ يەرنىڭ ئەمەلدارلىرى. سۇلۇق،مۇنبەت،ھوسۇللۇق يەرلەرنىڭ ھەممىسىنى شۇلار ئېگىلەۋالغان. دېخان بېچارىلەر بىر زاغىرا ناننى بېلىغا چىگىپ،كەتمەننى مۈرىسىگە سېلىپ ھاشارغا ماڭىدۇ. ھاشارغا چىقماسلىق مۈمكىن ئەمەس. چىقمىساڭ،ژەرىمانە پۇل تۆلىتىدۇ. ھۆكۈمەتنىڭ ھاشار سىياسىتىگە قارشى چىقتىڭ دەپ،ئۇرىدۇ،سولاپ قويۇشىدۇ. شۇڭا بېچارە دېخانلار قورىققىنىدىن ھاشارغا چىقىپ،قۇرۇق نان يەپ،ئەتىدىن كەچ كىرگىچە بېكارغا كەتمەن چاپقىنى چاپقان. بۇنداق ئەھۋالدا دېخان نامرات بولماي،كىم نامرات بولسۇن،ئاداش؟
    -تاغا،گېزىت-ژۇرنۇللاردىن،كىتاپلاردىن ئوقۇپ بىلىشىمچە،بۇرۇنقى زامانلاردا باي-ماناپلار،زىمىندارلار كەمبىغەل-نامراتلار،ژىتىملارنى قۇل قىلىپ بېكارغا دېگىدەك ئىشلىتەتتىكەن. ھازىرقى زاماندا،كوممۇنىستىك پارتىيانىڭ دەۋرىدىمۇ ئادەملەرنى ئەشۇنداق قۇل قىلىپ ئىشلىتىۋاتقانلىغى قىزىق گەپ ئېكەنغۇ؟-دەپ،ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ ئۇيغۇرلار ۋەتىنىدە ژۈرگۈزىۋاتقان سىياسەتلىرى بىلەن باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىدىن ياخشى خەۋەردار بولساممۇ،ھېچ نەرسە بىلمىگەن بولۇۋېلىپ،مۇھەمەت تاغامنىڭ كوممۇنىستىك پارتىيا دېگەن نەرسىگە،ئۇنىڭ سىياسىتى ھەم تۈزۈمىگە بولغان كۆز قارىشىنى بىلمەكچى مەخسىتىدە،شۇنداق دەپ سورىدىم،-ئۆزىڭىز ياخشى بىلىسىز،ئىلگىرى سسسر دا لېنىننىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى بولغان. خىتايدا ھازىر ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى بار ئېكەن. لېنىننىڭ پارتىياسى دېخانلارنى ئۇنداق ھاشارغا ئوخشاش نەرسە بىلەن بېكارغا ئىشلەتمەتتىغۇ؟ ماۋزېدۇڭنىڭ بۇ كوممۇنىستىك پارتىياسى نېمىشكە دېخانلارنى ئۇنداق ئېزىدۇ؟
    -ھەي ئوغلۇم،مەن مانا ئىككى ئەلدە،ئىككى دۆلەتتە ياشىغان ئادەممەن.-قىزىپ سۆزلەشكە باشلىدى تاغام.-ۋەتەندە ۋاقتىدا ماۋزېدۇڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسىنى،بۇ يەردە لېنىننىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسىنى كۆرگەن ئادەممەن. بۇ ئىككىسىنىڭ ئانچىمۇ پەرقى يوقتەك بىلىندى ماڭا؟ بىراق،شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىگە قارىغاندا،لېنىننىڭ پارتىيائىسى خېلە ياخشى ئېكەنلىگىنى كۆردۈم.
    لېنىننىڭ يەتمىش ژىلدىن ئارتۇق ياشىغان ئەشۇ پارتىياسى بىر كۈندىلا يوق بولۇپ،توزغاقتەك توزۇپلا كەتتى.ئۇنى ئۆزەڭ ياخشى بىلىسەن،ئوغلۇم؟ پارتىيا بەربات بولدىدە،مەيلى ئۆزبىگىڭ،مەيلى قىرغىزىڭ،مەيلى قازىغىڭ ۋە باشقىلىرى بولسۇن،بىر پاي ئوق ئاتمايلا ئۆزلىرىنىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىرىگە ئېگە بولۇپ،ئۆزى بەگ،ئۆزى خان بولۇپ ئەركىن-ئازادە ياشاۋاتىدۇ.قانداق ياخشى؟
    -لېنىننىڭ پارتىياسىگە ئوخشاش،ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىمۇ بىر كۈنى ئەشۇ توزغاقتەك توزۇپ يوق بولارمۇ؟- تاغامنىڭ ئويىدىكىنى بىلمەكچى بولدۇم.
   -ئاللاھ بۇيرىسا،ئۇ كۈنمۇ ژىراق ئەمەس! لېنىننىڭ پارتىياسى گۇمران بولغاندەك،ماۋزېدۇڭنىڭ پارتىياسىمۇ بىر كۈنى چوقۇم يوقىلىدۇ. بىز،پۈتۈن ئۇيغۇرلارنىڭ كۈتۈۋاتقىنى،ئاللاھدىن كېچە-كۈندۈز سوراۋاتقىنىمۇ شۇغۇ؟ شۇ چاغدىلا ۋەتەندىكى توختاجىغا ئوخشاش مىللىئونلىغان دېخانلار ئادەم سىياقى ياشايدىغان كۈنلەرگە يەتمىسە،ئۇنىڭ بۇياقى، ئۇلارنىڭ كۈنىنىڭ ياخشى بولۇشىغا ھېچ كۆزىم يەتمىدى؟-تاغام ئۇلۇق-كىچىك تىندىدە،سۆزىنىڭ ماۋزۇسىنى قايتىدىن قەشقەردىكى ئاغىنىسى توختاجىغا يۆتكىدى.-بېچارە توختاجىنىڭ كۈنى تولىمۇ ئېغىر،ھالى خاراپ ئېكەن. بۇ يەردىكى ئادەملەرگە ئېيتساڭ،ئىشەنمەسلىگىمۇ مۈمكىن؟ بىراق،مەن ھەممىنى ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرۈپ كەلدىم. ئۇ بېچارە ھۆكۈمەتنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە بالا-ژاقىسى بىلەن ئۆلچۈك يېرىنىڭ يېرىمىغا قوناق،يېرىمىغا بۇغداي تېرىيدېكەن.  بۇغداينى سېتىپ،چاي-تۇز،كىيىم-كېچەك قىلىدىغان ئوخشايدۇ. قوناقنىڭ دېنىنى ئۇن قىلىپ، "ئاق نانغا قارىغاندا كۈچلۈك،قوساقتا ئۇزاق تۇرىدۇ"دەپ،زاغىرا نان يېقىپ يېسە،قوناقنىڭ شاكال-غولىنى ئېغىلىدىكى كالا-موزاي،ئەندى يىلتىزىنى بولسا،ئوچاق،مەش يەيدېكەن. مانا موشۇلارنى مەن ئۆز كۆزىم بىلەن كۆرۈپ،دېخانلارنىڭ تولىمۇ ئېغىر تۇرمۇشتا ياشاۋاتقانلىغىنىڭ گۇۋاچىسى بولدۇم.
    كېلىنىنىڭ چاي قاينىتىش ئۈچۈن ئوچاققا كوناقنىڭ يىلتىزى بىلەن كالا تېزىگىنى قالاۋاتقىنىنى ماڭا كۆرسىتىپ توختاجى شۇنداق دېگەن ئېدى.
   -بىزنىڭ كۈنىمىز مانا موشۇ. ئەتراپىمىزدا چىقىۋاتقان گازدىن،گاز ئوچاقتىن پايدىلىنىش دېگەن نەرسىنى بىلمەيمىز. مېنىڭ ئاڭلىشىمچە،بىر تۇڭ گاز بىزنىڭ خوتەندە 60 يۇۋەن ئېكەن. ئەندى ئەشۇ گازنى سەددىچىننىڭ ئۇ تەرىپىگە ئاپىرىپ 6 يۇۋەندىن ساتىدۇ، دېيىشىدۇ. مانا،ئۆزىنىڭ بايلىغىغا ئۆزى ئېگە بولالماي كېلىۋاتقان ئۇيغۇرنىڭ ئەھۋالى! موشۇنىڭغا قاراپلا،بىزنىڭ كۈنىمىزنىڭ قانداقلىغىنى بىلىۋالساڭ بولىدۇ. بۇ ھۆكۈمەت شۇنچىلىك زومىگەر بولۇپ كەتتىكېن،قارشى سۆز قىلساڭ،تىلىڭنى كېسىمەن،ئالىيىپ قارىساڭ،كۆزىڭنى ئويىمەن دەيدۇ...دەردى-ھالىمىزنى كىمگە ئېيتىشىمىزنى بىلمەيمىز. شۇڭا بېچارە دېخان ۋاقتىدىن بۇرۇن قېرىۋاتقان،ئەژىلىدىن بۇرۇن ئۆلۈۋاتقان!
     كېيىن توختاجى مېنىڭدىن؛ "سوۋېتتە بىزگە ئوخشاش قېرىلارغا ھۆكۈمەت پېنسىيا ئاقچىسىنى بېرىدۇ دەيدۇ،شۇ راست گەپلەرمۇ؟"دەپ سوراپ قالدى،- سۆزىنى داۋام قىلدى مۇھەمەت تاغام.-مەن ئۇنىڭغا؛ "ھە،كادر بولسۇن،دېخان بولسۇن،ئىشچى بولسۇن، قېرىغاندا پېنسىيا يېشىغا تولغىنىدا ھەممىگە پېنسىيا ئاقچىسىنى ھەر ئايدا بېرىپ تۇرىدۇ"دېسەم،ئۇ يەنە سورىدى؛ "ئۆيدە بىرەر ئادەم ئاغىرىپ قالسا،دوختۇرلارنىڭ تېز قۇتۇلدۇرۇش ماشىنىسىنى چاقىرتساڭ،دوختۇرلار دەررۇ كېلىدۇ. ئاغىرىق ئېغىر بولسا،دوختۇرخانىغا ئۆزلىرى ئېلىپ كېتىشىدۇ.ئەگەر ناھايىتى ئېغىر ئاغىرىق بولسا،شۇ زامان ئوپېراцئىيا قىلىشىدۇ. ئون كۈنمۇ،ژىگىرمە كۈنمۇ دوختۇرخانىدا ياتقۇزۇپ،داۋالاپ،ساقايتقاندىن كېيىن چىقىرىدۇ. بۇ ئىشلارغا بىر تىيىن ئاقچا ئالمايدۇ. ھەممىسى ھەقسىز دېيىشىدۇ. شۇ گەپلەر راستمۇ؟"دەپ سورىدى. مەن "موشۇ ئاڭلىغانلىرىڭنىڭ ھەممىسى راست"دېسەم،ئۇ ياقىسىنى تۇتۇپ ھەيران بولغان ھالدا؛ "ۋاي توۋۋا،مۇنداقمۇ ياخشى دۆلەتلەر بولىدېكەن،ھە؟"دەپ،ھەۋەس قىلدى.
   كېيىن مەن توختاجىدىن؛
   -ئوغۇلىڭنىڭ قازاسى نېمىدىن بولدى؟-دەپ سورىدىم.
   -يوقسىزچىلىقتىن! ئادەمنى دەرت قېرىتىدېكەن،يوقسىزچىلىق قاخشىتىدېكەن،ئاداش. بۇنى بېشىغا كەلگەن ئادەمنىڭ بىر ئۆزىلا بىلىدۇ،-دەپ ئۇ بىر پەس ژىم-ژىت بولۇپ قالدىدە،كېيىن ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئېلىپ،شۇنداق دېدى.-سەن سوۋېتكە چىقىپ كېتىپ،بەك ياخشى ئىش قىلغان ئېكەنسەن!...ياش ۋاقتىڭدا ئۇ ژۇتلاردا مۇساپىرچىلىقنىڭ،يوقسىزچىلىقنىڭ دەردىنى بىر ئاز زامان تارتىپسەن. كېيىن ئاللاھ  ساڭا بېرىپتۇ...قېرىغىنىڭدا دۆلەتكە چىقىپسەن،دۆلەتتە ياشاۋېتىپسەن مانا! بۇنىڭدىن مەن تولىمۇ خوشال. سەن بولساڭمۇ دۆلەتتە ياشىغىن،بالا-ژاقىلىرىڭنىڭ قىزىغىنى،راھىتىنى كۆرگىن،ئاداش،-دېدى.
   -بىر تۆشۈكتىن چىقىپ،يەنە بىر تۆشۈككە كىرگىچە كۆپ ئىشلارنى كۆرۈدېكەنسەن!
   -مەن مانا،ياشلىغىمدىن تارتىپ موشۇ كۈنگىچە ژاپا-مۇشاقەتتە،دەرت-ھەسرەتتە  ئۆتۈۋاتىمەن. قېرىپ كەتكىنىمنى قارا. كىم مېنى سېنىڭ بىلەن بىر ياشلىق دەپ ئويلايدۇ؟ مۇنچىلىكمۇ بولۇپ كەتمەس ئېدىم. قېرىغاندا مومايدىن ئايرىلىش بەك ئېغىر كەلدى ماڭا. موماينىڭ ئۆلگىنىگىمۇ ئىككى-ئۈچ ژىل بولۇپ قالدى. ژۇدالىق ئوتى بېسىلمايلا،ئوغلۇمنىڭ بۇ ئۆلۈمى ناھايىتى ئېغىر تۇيۇلدى ماڭا،ئاداش. دەردىمنى بىر ئۆزەم بىلىمەن،-دەپ مىچىلداپ ژىغلاشقا باشلىدى.
    -كۆڭلىڭنى بۇزما،ئاداش. سەۋىر قىل. قانداق قىلىسەن،تەغدىر. تەغدىرگە تەن بەرمەي مۈمكىن ئەمەس ئېكەن؟-دەپ ئۇنىڭغا تەساللى بەردىم.
   -ئۇ دۇنىياغا ئوغلۇم ئەمەس،مېنىڭ كېتىشىم كېرەك ئېدى،-دەپ ئېغىر خۇرسىندى ئۇ.-بالام دەپ مېنىڭ قالغىنىمدىن،ئاتام دەپ ئۇنىڭ قالغىنى ياخشى ئېدى!-توختاجى ئۆزىنى باسالماي،ئۆپكىدەپ ژىغلاۋەتتى.
  -قوي،ئاداش،ژىغىلمىغىن؟ ژىغىلغان بىلەن،ئاھ ئۇرغان بىلەن ئۆلگەن ئادەم قايتىپ كەلمەسلىگىنى ئۆزەڭمۇ ياخشى بىلىسەن؟ ئۆزەڭنى ئايىغىن!-دېيىشتىن باشقا سۆز تاپالمىدىم.
   -قانچە ژىغلىماي دەيمەنۇ،ئامما ئوغلۇمنى ئويلىسام،ژۈرەك-باغرىم كۆيۈپ كېتىدۇ،-توختاجى ئۆزىنى تۇتالمىدى.-ۋاي بالام،ۋاي بالام! ژېنىم بالام،ئالتۇن بالام! كۆيۈمچان بالام،مېھىربان بالام! قېرى ئاتاڭغا ئىچىڭ ئاغىرمىدىمۇ،بالام. مەن ئەندى قانداق قىلاي،بالام؟!...
    مەن ئۇنىڭغا "توختاجى،بولدى،سەۋىر قىل،قانداق قىلىمىز.ئامال يوق .سېنىڭلا ئەمەس،ھەممىمىزنىڭ ژۈرىگىمىز كۆيۈۋاتىدۇ..."دېگەندەك سۆزلەرنى قىلسام،ئۇ بېچارە تېخىمۇ قاتتىق ژىغلاپ كەتتى.
   مەن ئۇنى ژىغىدىن توختىتالمىغىنىمدىن كېيىن، يەنە قىرائەتنى باشلىدىم.
   ئەۋزۇبىللاھى مىنەش شەيتانىر رەژى-ئى-ئىم!...
   مەرھۇمنىڭ روھىغا ئاتاپ دۇگا قىلىپ بولغاندىن كېيىن،توختاجى ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدىدە؛
   -بۇ ئوغلۇم بەك كۆيۈمچان،مېھرىۋان،ئەقىللىق بالا ئېدى.
   -نېمىدىن قازا قىلدى؟-باياقى سوئالىمنى يەنە تەكرارلاپ سورىدىم.
   -ئۇ ئەتىگەندە ئېتىزغا كېتىۋېدى،چۈش بولماي،كىندىگىم موژۇپ كېتىۋاتىدۇ،چىدىمايۋاتىمەن دەپ،ئۆيگە قايتىپ كەلدى. ئاغىرىققا چىدىماي ۋاي ژان دەپ،ئىككى پۈكلىنىپ قاقشىدى. ئۇ،بۇنى قىلىپ باقتۇق. ياق،ئاغىرىغى  توختار ئەمەس. ئاخىرى بولمىغاندىن كېيىن دوختۇرغا ئاپىرىۋېدۇق،دوختۇرلار تەكشۈرۈپ كۆرۈپ؛ "قارغۇ  ئۈچەي بۇ. دەررۇ ئوپېراцئىيا قىلىش كېرەك. ئوپېراцئىيا ئۈچۈن پالانچى مىڭ يۇۋەن تاپشۇرۇڭلار؟"دېيىشتى. ئۇنچىلىك ئاقچا ئۆيدە نەدىن بولسۇن دەيسەن. مەن ئۆيدىكى يالغۇز موزايلىق كالامنى ساتاي،دەپ ئويلىدىمدە،"ماقۇل،سىلەر دېگەن ئاقچىنى مەن ھازىر تېپىپ كېلىمەن. ئۆزەڭلار كۆرۈۋاتىسىلەر،بالا بەك قىينىلىپ كېتىۋاتىدۇ. سىلەر ئوپېراцئىيانى قىلىۋېرىڭلار؟"دېسەم،ئۇلار؛"ياق،ئالدى بىلەن ئاقچا تاپشۇرىشىڭلار كېرەك. ئوپېراцئىيا شۇنىڭدىن كېيىن قىلىنىدۇ"دەپ تەرسالىق قىلىپ  تۇرىۋالدى. مەن؛"ھوي، سادىغاڭ كېتەيلەر،سىلەر دوختۇرغۇ،سىلەر مۇسۇلمانغۇ،بۇ بالىغا ئىچىڭلار ئاغىرسۇن،قىينىلىپ كېتىۋاتىدۇ،ئوپېراцئىيانى قىلىۋېرىڭلار،ئەۋۇ خەنسۇ باشلىغىڭلارغا ئېيتىڭلار،مەن سىلەر ئېيتقان ئاقچىنى چوقۇم تېپىپ كېلىمەن،تاپشۇرىمەن"دەپ،دوختۇرلارنىڭ پۇتىغا سۆيگىدەك بولدۇم. ئۇلار ؛ "ھەي تاغا،بۇ ژۇقۇرىنىڭ بۇيرۇغى،كۆرسەتمىسى. ئالدى بىلەن ئاقچىنى تاپشۇرۇشىڭىز كېرەك!"دەپ مۈرىسىنى چىقىرىپ تۇرۇشتى. ئاپپاق ساقاللىق مەن بوۋاينىڭ ژىغىلغىدەك بولۇپ، يالۋۇرۇپ-يېلىنىشلىرىمدىن كېيىن،باشلىغىنىڭ ماڭا ئىچى ئاغىرىدىمۇ ياكى بالامغا ئىچى ئاغىرىشتىمۇ بىلمەيمەن،دوختۇرلارغا بىر نەرسە دېۋىدى،بىر ھەمشىرە ئايال ۋاي ژان دەپ ئىككى پۈكلىنىپ كېتىۋاتقان بالامغا بىر ئىككى ئوكۇلь سېلىپ ياتقۇزۇپ قويدى.
   شۇنىڭدىن كېيىن چوڭ ئوغۇلۇم ئىككىمىز ئاقچا ئىزدەپ، ئىككى ياققا چىقىپ كەتتۇق.
   "ئۆزەڭدە يوق،ئالەمدە يوق"دېگىنىدەك،بۇ يوقسىزچىلىقنىڭ،نامراتچىلىقنىڭ قانچىلىك ئېغىر،قانچىلىك دەرت ئېكەنلىگىنى شۇ قېتىم تېخىمۇ ياخشىراق بىلدىم ۋە چۈشەندىم. كىرمىگەن تۆشۈگۈم،يېلىنىپ-يالۋۇرمىغان ئادىمىم قالمىدى. ھەممىسىنىڭ دەيدىغىنى بىرلا سۆز؛ "بولسىغۇ بېرىپ تۇرساق ياخشى بولاتتى. بىراق،ھازىر قولدا ئۇنچىلىك ئاقچا يوقتە،ئامال يوق،قانداق قىلىمىز. خاپا بولما. باشقا بىر يەردىن تېپىلىپ قالار!".
   ھېچ يەردىن تېپىلمىدى. تېپىلمىدى ئەمەس،تېپىلدى. تېپىلغاندىمۇ ئۆينىڭ چاي-تۇزىنى كۆتۈرىۋاتقان موزايلىق كالىنى ئېلىشىغا ساتقاندىن كېيىنلا تېپىلدى.
   كالىنى ساتقان ئادەمدىن يەنە ئازىراق قەرىز ئاقچا ئالدىمدە،پايپاسلاپ دوختۇرخانىغا باردۇق. بارساق،بالام ئۆلۈپ قاپتۇ. خوتۇنى بېشىدا ۋاي-دادنى سېلىپ ژىغلاپ ئولتىرىپتۇ...
   ئەشۇ سۆزلەرنى ئېيتقان مۇھەمەت تاغام؛"ماۋزېدۇڭنىڭ ژۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىياسىنىڭ رەھبەرلىگىدە" بىزنىڭ ئۇيغۇرلار ئەينە شۇنداق ياشاۋېتىپتۇ قارا،ئوغلۇم!"دېدىدە،ئېغىر ئۇھ تارتتى. كېيىن سۆزىنى داۋام قىلىپ، دېدى؛
   -قەشقەردىن قايتىش ئالدىدا توختاجىغا ؛"بالاڭنى ئوپېراцئىيا قىلدۇرىمەن دەپ قەرىز ئالغان ئاقچا بىلەن كالىنىڭ ئاقچىسىنى ئوغلۇڭنىڭ ئۆلۈمىگە ئىشلىتىپسەن؟ بالاڭدىنمۇ ئايرىلىپسەن،بىر تال كالاڭدىنمۇ ئايرىلىپسەن،ئاداش؟ مانا مونۇ ئاقچىغا كالا سېتىۋالغىن،قەرىزنى بېرىۋەتكىن دەپ،يانچۇغۇمدىكى بار بولغان يەتتە يۈز دوللارنى قولىغا تۇتقازدىم. شۇ چاغدىكى ئۇ بېچارە ئاغىنەمنىڭ ژىغىسىغا ئۆزەم چىدالمىدىم...
    مۇھەمەت تاغام خېلىگىچە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى.كېيىن ئۇھ-ھ-ھ دەپ،ئېغىر خۇرسىندىدە.-ۋەتەنگە بىرىنچى قېتىم خوشال بېرىپ،ژىغلاپ قايتتىم.
   ئۆتكەن ژىلى ئۆيدىكىلەرنى ئېلىپ،ئىككىنچى قېتىم يەنە باردىم. سىڭلىم تۇرسۇناينىڭ ئۆرۈلۈپ كېتەي دەپ تۇرغان ئۆيىنى بۇزدۇرۇپ تاشلاپ،قىزىل خىش بىلەن قاتۇرۇپ تۇرۇپ پېشايۋانلىق قىلىپ تۆرت ئېغىزلىق چوڭ ئۆينى بىر ئاينىڭ ئىچىدە سالدۇرۇپ،ئۇلارنى يېڭى ئۆيگە كۆچۈرۈپ قويۇپ قايتىپ كەلدۇق. ئۇ ئاقچىنىڭ ھەممىسىنى ئەمەتجان ئوغۇلىم بەرگەن ئېدى. "كىچىك ئانامغا مەنمۇ ياردەم قىلىشىم كېرەك" دەپ،تۇرسۇناي قىزىم ئىككى ئاي ئىلگىرى خوتەنگە بېرىپ،كىچىك ئانىسىنىڭ بىز سالدۇرۇپ بەرگەن ئۇ ئۆيىنىڭ ئالدىغا چاققان دۇكان ياسىتىپ،دۇكانغا تولدۇرۇپ مال سېلىپ بېرىپ قايتىپ كەلدى. مەن بالىلىرىمنىڭ بۇ ئىشىدىن بەك رازى بولدۇم،-دېدى.
    -سىز ئەژايىپ ئىنسان بولغانلىغىڭىز ئۈچۈن باللىرىڭىزمۇ سىزنى دورىغاندە،تاغا؟-دەپ، بۇ ئادەمنىڭ پەرزەنتلىرىگە ئاپىرىن ئېيتتىم...

                              
                                                ئىشقىي-مۇھەببەت

    ۋەدە بويىچە ئەمەتجان ئاكام ئوغۇلى ئەلىشېرنى بىر ھەپتىدىن كېيىن،فازېندىغا ئەپچىقىپ قويغان ئېدى. ئەپچىقىپ قويغاندىمۇ يازغۇز ئۆزىنى ئەمەس،سپورتنىڭ ھەر خىل تۈرلىرى بويىچە مەشغۇلاتلارنى ئۆتكۈزۈشكە كېرەكلىك نەرسىلەرنىمۇ ئېلىپ چىققان ئېكەن. ئەلىشېر ئىككىمىز ساي بويىدىكى، دەرەق ئاستىدىكى كۈن چۈشمەس ژاينى سپورت مەشغۇلاتلىرىنى ئۆتكۈزىدىغان مەيدانچە قىلىپ ياسىدۇق.
   -قەيسەر ئاكا،سىز ماڭا چامباشچىلىقنى ئۈگىتىسىزغۇ،ھە؟-دېدى ئەلىشېر.
  -خوپ،بولىدۇ. سىزنى مەن راسا بىر چامباشچى قىلىپ چىقىرىمەن.
  -چامباشچىلىق دېگەن،ئۇ كاراتېغۇ،ھە؟-دەپ سورىدى ئۇ خوشال بولۇپ.
  -ھە،شۇنىڭغا ئوخشايدۇ.
  -ئۇرۇش يوللىرى قانداق؟
  -سەكىرەپ تۇرۇپ،سەكىرەپ پېقىراپ تۇرۇپ پۇت بىلەن ئۇرىسىز،باش بىلەن ئۇرىسىز،قول بىلەن ئۇرىسىز!
  -ۋاھ،باش بىلەن ئۇرىدىغىنى زور ئېكەن؟- قىزىقىپ سورىدى ئەلىشېر.
  -بۈگۈن مەن سىزگە سەكىرەپ،پېقىراپ تۇرۇپ پۇت بىلەن ئۇرۇشنى كۆرسىتەي!
  -ماقۇل،قەيسەر ئاكا!
  شۇنىڭ بىلەن مەشغۇلاتنى باشلاۋەتتۇق. ئۆز بويىمدىن ۋە ئەلىشېرنىڭ بويىدىن ئوتتۇز-قىرىق سانتىمېتر ئۇزۇنلۇقتىكى،چوڭلىغى باشمالتاقتەك تۆرت تالدىن سەككىز تال تالنى كېسىپ ئالدۇق. بۇ تاللارنى ئۇزۇنلىغىغا قاراپ ئىككىگە ئايرىدۇقتە،تۆرت بۇژەكلىك قىلىپ،قوزۇق قېقىپ بەكىتتۇق. بىر تەرەپتىكىسى مېنىڭ بويىمدىن ئېگىزىرەك،ئىككىنچىسى ئەلىشېرنىڭ بويىدىن ئېگىزىرەك بولدى. تاللارنىڭ ئۇچىغا پلاستماسسا بوتۇلكىلارنى بەل ئوتتۇرىسىدىن كېسىپ،تالنىڭ ئۇچىغا كىرگۈزۈپ قويدۇق.
   ھەممە نەرسە تەييار بولدى. ئەندى ئويۇننى باشلاش كېرەك. شۇ ئارىدا نەۋرىسى بىلەن ئىككىمىزنىڭ باياتىن نېمە ئىشلارنى قىلىۋاتقىنىمىزغا قىزىققان مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام يېنىمىزغا كەلدى.
   -نېمە قىلىۋاتىسىلەر ئىككىڭلار بۇ يەردە؟-دەپ قىزىقىپ سورىدى تاغام.
   -ئەلىشېرگە چامباشچىلىقنى ئۈگىتەي دەۋاتىمەن. چامباشچىلىقنى ئۈگىتىپ قويۇڭ دەپ،قويمايۋاتىدۇ؟ ئۆزەممۇ ۋەدە قىلىۋېدىم.
   -ھە،مېنىڭ بۇ بالام كېلەچەكتە چېمپىئون بولىدۇ!-دېدى تاغام نەۋرىسىنىڭ روھىنى كۆتۈرۈپ.
   -بىر-بىرسىنى ئۇرۇپ ئويناشنى نېمىگە شۇنچە ياخشى كۆرۈدېكىنتاڭ بۇ بالا؟-دېدى زىبىنىسا ئانا.
   -سپورت دېگەن ياخشى نەرسىدە،ئانىسى،-دەپ چۈشەندۈردى تاغام.-بۇ،بىرىنچىدىن،سالامەتلىككە ناھايىتى پايدا. ئادەم چېنىقىدۇ،تاۋلىنىدۇ. ساغلام تەنگە ساغلام ئەقىل قوشۇلىدۇ. ئىككىنچىدىن،كۈچلۈك،چاققان ئەلىشېر مۇسابىقىلاردا يېڭىپ چىقسا،چېمپىئون ئاتىغىنى ئالسا شەرەپلىك ئەمەسمۇ؟ چېمپىئوننى پۈتكۈل ئەل،دۇنىيا بىلىدۇ. ئۈچىنچىدىن،ھېچ كىمگە بوزەك بولمايدۇ. ئۆزىنى-ئۆزى قورغايدىغان بولىدۇ،-ئاندىن تاغام ماڭا قاراپ.-قەيسەر ئوغلۇم،بار ماھارىتىڭىزنى مېنىڭ بۇ كېلەچەك چېمپىئون نەۋرەم ئەلىشېرگە ئۈگىتىڭ؟!
   -بوكس،كاراتې دېگەن ئويۇنلىرىدا بىر-بىرسىنى ئايىماي ئۇرىشىدېكەن.تېخى ژۇمران بۇ  بالامنىڭ بىر يەرلىرىگە قاتتىق ئۇرىۋېتەمدېكىن دەپ ئەنسىرەيمەن،ئاتىسى؟-دېدى زىبىنىسا ئانا.
   -ئەلىشېر،بوۋىڭىز بىلەن مومىڭىزغا ئۈستەل ئەكىلىپ بېرىڭ،ئولتارسۇن،ئۆرە تۇرۇپ قالدى؟ 
   -ھازىر،-دەپ ئەلىشېر ژۈگۈرەپ بېرىپ،ئىككى تال ئورۇندۇق ئېلىپ كەلدى. بوۋىسى بىلەن مومىسىنى تاماشىبىن سۈپىتىدە ئولتارغۇزدى.
   -ئويۇننى باشلايمىزمۇ؟
   -باشلايمىز!-دېدى ئەلىشېر خوشاللىق بىلەن.
   -ئۇنداق بولسا،ئويۇننى سىز باشلايسىز؟-دەپ ئەلىشېرنى ئۆزىنىڭ بويىدىن سەل ئېگىزىرەك تۆرت تەرەپكە ئورنىتىلغان تال چىۋىقلارنىڭ ئوتتىرىسىغا ئېلىپ كېلىپ.-مانا موشۇ تاللارنىڭ ئۈستىدىكى نەرسىلەرنى سەكرەپ تۇرۇپ،ئايىغىڭىزنىڭ ئۈزلىگى بىلەن ئۇرۇپ چۈشىرىشىڭىز كېرەك! سىز سپورت كلۇبىغا بېرىۋاتقاندىن كېيىن،بۇلارنى بېمالال ئۇرۇپ چۈشۈرەلەيسىز دەپ ئويلايمەن؟
   مېنىڭ بۇ سۆزلىرىمدىن ئۇ روھلىنىپ كەتتى. رېنگقا چىققان سپورتچىلاردەك،بوۋىسى بىلەن مومىسىغا قاراپ قويۇپ،مەندىن كوماندا كۈتتى.
   -سىز تەييارمۇ؟
   -تەييار!
  -باشلاڭ!-دەپ ۋاقىرىدىم.
  ئۇ ئاياقلىرىنى قانچە كۆتەرسىمۇ،تال چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى يېرىمى كېسىپ كىيگۈزىلگەن پلاستماسسا بوتۇلكىلارغا يەتكۈزەلمىدى. ھەر بىر تەپكىنىدە،تال چىۋىق ئەگىلىپ،ھەر يان ئېغاڭلاپ تۇراتتى.
   -توختاڭ،بۇنداق بولمايدۇ. سەكىرەپ تۇرۇپ،ئايىغىڭىزنى ئېگىز كۆتۈرۈپ،ئايىغىڭىزنىڭ ئۈزلىگىنى ئېگىپ تۇرۇپ تېپىشىڭىز كېرەك؟-دەپ ئۇنىڭغا قانداق ھەرىكەت قىلىش كېرەكلىگىنى ئېيتتىم.
   -بايا ئوڭ ئايىغىڭىز بىلەن ئىشلىدىڭىز. ئەندى سول ئايىغىڭىز بىلەن ئىشلەپ كۆرۈڭ؟
   بۇ قېتىمدا يەنە بولمىدى.
  -قەيسەر ئاكا،سىز ئۆزىڭىز تېپىپ بېقىڭ،مەن كۆرۈپ باقاي؟-دەپ سورىدى.
  -خوپ،بولىدۇ. ژۈرۈڭ،ئەۋۇ يەرگە بارايلى؟-دەپ،ئۆزەم ئۈچۈن تىكىلگەن تال چىۋىقلارنىڭ ئوتتىرىسىغا بارلۇق. ئەلىشېرلا ئەمەس،تاماشىن بولۇپ ئولتارغان بوۋاي بىلەن مومايمۇ قىزىقىپ قاراپ تۇراتتى.
   -باشلايمىزمۇ؟-سورىدىم ئەلىشېردىن.
  -باشلاڭ!
  -سىز سەل نېرىراق تۇرۇڭ؟-دېدىم. ئۇ تۆرت-بەش قەدەم نېرى بېرىپ،مېنىڭدىن كۆز ئالماي تۇردى.
   ياش ۋاقىتلىرىم بىلەن ۋاڭ جۈن ئاغىنەم ئىككىمىزنىڭ شىركەتنىڭ مەشغۇلات ئۆتكۈزىدىغان زالىدىكى مەشىقلىرىمىز،ۋاڭ جۈندىن ئۈگەنگەن يېڭى ئۇسۇل،تېخنىكىلار كۆز ئالدىمغا لاپ قىلىپ كەلدى...
   -باشلايمىزمۇ؟-دەپ يەنە سورىدىم ئەلىشېردىن.
  -باشلاڭ!-دېدى ئۇ.
   ھايت،دېگەن ئاۋاز بىلەن تەڭ بىر سەكىرەپ ئوڭغا پېقىردىمدە،كۆز ژۇمۇپ ئاچقىچە بولغان ئارىلىقتا سول ئايىغىمنىڭ ئۈزلىگى بىلەن بىرنى تېپىۋېدىم،چىۋىقنىڭ ئۈستىدىك نەرسە ئۇچۇپ چىقىپ،بىر نەچچە مېتر نېرىگە بېرىپ چۈشتى. ئاندىن يەنە ھايت،دەپ ۋاقىرىغىنىمچە سەكىرەپ سولغا پېقىردىمدە،ئوڭ ئايىغىم بىلەن ئىككىنچى چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكىنى تېپىپ چىقىرىۋەتتىم. 
   -ئۇر-ر-ر!-دەپ ئەلىشېر چاۋاك چېلىپ ۋاقىراۋەتتى. بوۋاي بىلەن مومايمۇ چاۋاك چېلىپ مېنى ئالقىشلىدى.
  -ۋاي،قەيسەر ئاكا،بەك زور ئېكەنسىز؟-دېدى ئەلىشېر.
  -بۇنىڭ ئۈچۈن كۆپ مەشىق قىلىش كېرەك،ئەلىشېر،-دېدىم يېنىمدا تۇرغان بۇ ئوماق،يېقىملىق بالىنىڭ بېشىنى سىيپاپ تۇرۇپ،-ئەگەر زېرىكمىسىڭىز،ھېرىپ-چارچىمىسىڭىز مەن سىزگە ھەممىنى ئۈگىتىمەن. چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى ئەشۇ نەرسىنى باش بىلەن ئۇرۇپ چىقىرىۋېتىشنىمۇ ئۈگىتىمەن. قانداق دەيسىز؟
  -مەن تەييار. سىزنىڭ ئېيتقانلىرىڭىزنىڭ ھەممىسىنى ئورۇنلايمەن،ئۇستاز!-دېدى ئۇ قەتьئىي تۈردە.
  -ياشاڭ،ئوغۇلۇم!-دېدى تاغام نەۋىرىسىنىڭ بۇ قىزىقىشقا ھەۋەسلىنىپ.-ئاللاھ بۇيرىسا، قەيسەر ئاكىڭىز سىزنى چېمپىئون قىلىپ چىقىرىدىغانلىغىغا كۆزىم ئۇبدان يەتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن دادىڭىز ئىككىمىز قەيسەر ئاكىڭىزنى ئالمۇتىدىن سىزگە ترېنېر  بولسۇن، دەپ ئەتتەي چاقىرىتىپ كەلدۇق. قەيسەر ئاكىڭىز بىزنىڭ يېقىن تۇققىنىمىز. ئاكىڭىز نېمە قىل دېسە،شۇنى قىلىشىڭىز كېرەك،ئوغلۇم؟-دەپ،تاغام ماڭا كۆز قىسىپ قويدى.
   -ماقۇل،بوۋا. قەيسەر ئاكامنىڭ كەلگىنى قانداق ياخشى بولدى؟-دەپ ئەلىشېر مېنىڭ قولۇمنى مەككەم تۇتۇۋالدى...

    مانا،بۇ يەردىكى ھاياتىم ئەلىشېر بىلەن،بىزنىڭ مەشىقلىرىمىزنى تاماشە قىلىپ ئولتىرىدىغان بوۋاي-موماينىڭ رازىمەنلىك،خوشاللىق كۈلكە،ئالقىشلىرى بىلەن تولىمۇ كۆڭۈللىك ئۆتۈشكە باشلىدى...
   ھەر كۈنى ئەتىگەنلىگى كۈن چىقماي ئورنىمدىن تۇرىمەندە،ئەلىشېرنى ئوخىتىمەن. ئىككىمىز بىر سائاتتەك ژۈگۈرەيمىز. ئاندىن تۇرنىكتا ئون-ئون بەش مىنۇت مەشىق ئۆتكۈزىمىز. يېرىم سائاتتەك بوكس ئوينايمىز. شۇنىڭدىن كېيىنلا تاغدىن ئېقىپ چىقىۋاتقان مۇزدەك سۇدا ژۇيۇنىمىز. ئاڭغىچە زىبىنىسا ئانىمىزنىڭ ئەتىگەنلىك چېيى تەييار بولىدۇ. يۇمشاق نان،خام قايماق،سېرىق ماي،ھەسەل،مېۋە-چىۋىلەر بىلەن ناشتا قىلىمىز.
    كۈن ئولتىرىشقا ئاغامچە بويى قالغاچە ھەر خىل ئىشلار بىلەن كۈن ئۆتىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ مەشغۇلاتلىرى قايتىدىن باشلىنىدىدە،ئەلىشېرگە چامباشچىلىقنى ئۈگىتىمەن. سپورت ئۈچۈنلا تۇغۇلغاندەك قىلىدىغان بۇ بالىدىكى قىزىقىش-ئىشتىياقنى،تالانت-قابىلىيەتنى،تىرىشچانلىق بىلەن ژاسارەتنى،قورىقماس ژۈرەكلىكنى كۆرۈپ،ئۇنىڭ كېلەچەكتە چوڭ سپورتچى ئاتىلىشىغا ئىشەنچىم كامىل ئېدى. ئوغۇلىنىڭ كېچە-كۈندۈز مەن بىلەن بولۇپ،توختىماي مەشىقلىنىۋاتقانلىغىنى ئاڭلاپ،كۆرۈپ ژۈرگەن ئەلىشېرنىڭ ئاتىسى ھەم ئانىسى تولىمۇ خوشال ئېدى. بۇ ئائىلىنىڭ چوڭ-كىچىك ھەممىسى مەندىن بەك رازى بولۇشۇپ،مېنى ياخشى كۆرۈپ قېلىشقان ئېدى.

     ژاڭزىدىكى خىزمەتچى ئايال ئىككى كۈندە بىر تونۇرغا نان ياقاتتى. ئۆزبەكلەرنىڭ تونۇرى بىلەن بىز،ئۇيغۇرلارنىڭ تونۇرى تامامەن ئوخشىمايدېكەن. ئۆزبەكلەرنىڭ تام تونۇرىنى موشۇ يەردە بىرىنچى قېتىم كۆرۈشىم. دۈگۈلەك تونۇرنى ياتقۇزۇپ،ئاستىنى تامغا چاپلاپ،ئاغزىنى ئۆزىگە قارىتىپ،سۇپىغا ئورنىتىدېكەن. بىر پەستىلا قىزىيدىغان بۇ تونۇرغا توغاچ ياقىدېكەن. بىزنىڭ،ئۇيغۇرلارنىڭ تونۇرى بولسا،يەرگە ئورنىتىلىدۇ. ئەشۇ يەر تونۇرلارغا چوڭ نانلارنى،چوڭ نانلارنى سويىۋالغاندىن كېيىن،ئورنىغا توغاچلارنى،گىردىلەرنى،پومنانلارنى،نامرات-كەمبىغەللەر بولسا، زاغرا نانلارنى ياقاتتى.
   غۇلژىدىكى بىزنىڭ ئۆيىمىزنىڭ قوراسىدا،بۇلۇڭدا تونۇر بار ئېدى. مەرھۇم ئانام نانغا بەك ئۇستا بولىدىغان. چوڭ نان بىلەن كۆپىرەك پومنان ياقىدىغان.
   نان ياققان كۈنى ئانامغا ئاتام ئىككىمىز ياردەملىشەتتۇق. تونۇر قىزىغىچە ئانام نان،توغاچلارنى ياسىلاپ،تەييار قىلىپ قوياتتى. 
   -قەيسەر،ئوغلۇم،تونۇر قىزىدى،ئاناڭغا ئېيت؟-دېگىنىدىن كېيىن مەن ئانامغا؛
  -ئانا،تونۇر قىزىدى،-دەپ،كېرەكلىك نەرسىلەرنى تونۇر بېشىغا بىر-بىرلەپ ئاپىراتتىم. ئاڭغىچە ئانام نان ياقىدىغان ۋاقىتتا كىيىدىغان كىيىملىرىنى كىيىپ،باشلىرىنى قېلىن ياغلىقلار بىلەن ئوراپ،كىچىكىنە تەڭچۈككە نەچچە قات قىلىپ تىزغان نان-توغاچلارنى كۆتۈرۈپ ئېلىپ چىقاتتى...
    ئۆزبەكنىڭ تام تونۇرى بىلەن ئۇيغۇرنىڭ يەر تونۇرىغا نان يېقىپ يېيىشىدىكى قىيىن،يېنىك ئىشلارنى كۆرگىنىمدىن كېيىن، "بىزنىڭ مىللەت،ھەتتا بىزنىڭ ئانىلىرىمىز بىلەن ئاياللىرىمىزمۇ نېمە دېگەن ژاپاغا يارالغان ،ھە؟ شۇنچە يوغان تونۇرنىڭ ئىچىدىكى لوغۇلداپ تۇرغان ئوت تەپتىگە بېشىچە كىرىپ چىقىدۇ. ھەر بىر نان،توغاچنى ياققاندا بېلىگىچە تونۇر ئىچىگە بېشىنى تىقىدۇ. سويىۋالغاندا يەنە شۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، "ناۋايچى ئۆلگەندە،ئۇ دۇنىياغا بارغاندا، سوئال-سوراقسىزلا توغرا ژەننەتكە كىرىدېكەن. سەۋەۋى،ئۇ دوزاقنى موشۇ يورۇق دۇنىيادىلا كۆرۈپ بولىدېكەن!"دەپ قويۇشىنىڭ ئۆزى بېكار ئەمەستە؟ بۇنى مەن ئانام ھەر بىر نان ياققىنىدا كۆرەتتىم. نان،توغاچلارنى چاپلاپ بولغىچە ئۈز-كۆزلىرى ئوت يالقۇنى تەپتىدە قىپ-قىزىل بولۇپ كېتىدىغان. ئانامغا ئىچىم ئاغىرىپ كېتەتتى. بىراق،بۇ ماشاقەتنى  ئانام ھەر بىر ئايالنىڭ بەژىرىشكە تېگىشلىك ئادەتتىكى ئىشى، دەپ قوبۇل قىلغىنى ئۈچۈن ھېرىپ-چارچىغىنىدىن ھېچ قاچاندا نالىماتتى...
    ئۆزبەكنىڭ تام تونۇرغا نان يېقىشى ئۇيغۇرلارنىڭكىگە قارىغاندا ھېچ ئىش ئەمەس ئېكەن، دەپ ئويلىدىم. لوغۇلداپ تۇرغان ئوت تەپتىگە،تونۇرنىڭ ئىچىگە بېشىنىمۇ تىقمايدېكەن. ئۇيغۇرلارنىڭكىگە ئوخشاش چوڭ نانلارنى ئەمەس،توغاچلارنى ياقىدىكەن. ياققاندىمۇ تونۇر ئىچىگە بېشىنى ئەمەس،قولىنى تىقىپلا، تونۇرنىڭ يېرىمىغىلا ياقىدېكەن،خالاس. "ئۆزبەكلەرنىڭ بۇ تونۇرى قانداق ياخشى. ئاياللىرى،ناۋايلىرى بىز،ئۇيغۇرلارغا ئوخشاش بۇ دۇنىيانىڭ "دوزىغىنى" ئانچىمۇ كۆرۈپ كەتمەيدېكەن"دەپ ئويلىدىم.
    باشقىلار ئۈچۈن قانداق بىلمىدىم،بىراق مەن ئۈچۈن ئۆزبەك تونۇرى بىلەن ئۇيغۇر تونۇرى ئوخشىمىغاندەك، ئۆزبەك نېنى بىلەن ئۇيغۇر نېنىنىڭ تەمىمۇ ،دەمىمۇ ماڭا  باشقىچىلا بىلىندى...
    ئانام قىزىپ،تاۋلانغان تونۇرغا ئالدى بىلەن چوڭ نانلارنى ياقىدىغان. چوڭ نانلارنى سويۇۋالغاندىن كېيىن،ئۇنىڭ ئورنىغىلا توغاچ،پومنانلارنى يېقىپ،بېشىدىكى ياغلىغىنى يېشىپ،دەم ئالاتتى. مۇنداق چاغدا ئاتام ماڭا؛
   -قەيسەر،ئوغلۇم،تاۋۇزدىن بىرنى ئېلىپ چىققىنا؟-دەتتى.
   مەن قاتتىق-قۇرۇق نەرسىلەرنى،كۆكتاتلارنى قويۇدىغان بۇلۇڭدىكى كىچىكىنە،يازنىڭ كۈنلىرى تولىمۇ سالقىن ئۆيدىن بەزىدە بازاردىن سېتىپ ئەكىلىپ قويۇدىغان،بەزىدە ئاتامنىڭ دېخان ئاغىنىلىرى ئېتىزلىرىدىن ھارۋۇلاپ ئەكىلىپ بېرىدىغان قوغۇن-تاۋۇزلارنىڭ ئىچىدىن بىر تال تاۋۇزنى دەررۇ ئېلىپ چىقاتتىم. ئاتام تاۋۇزنىڭ سىرتىنى دەسمال بىلەن بىر قۇر سۈرتۈۋەتكەندىن كېيىن،باياتىن نان توشۇغان نانتاختىنىڭ ئۈستىگە قوزىۋاي ئالا تاۋۇزنى  قوياتتىدە،بىسمىللا دەپ، پىچاقنىڭ ئۇچىنى شۇنداق تەككۈزۈشىگە،تاۋۇز تارسسىدە قىلىپ يېرىلاتتى. ئاتام تاۋۇزنى ھەۋەس بىلەن ئالدىرىماي تىلىدىغان. ئانام تونۇردىن يېڭىلا سويۇۋېلىنغان ناندىن بىرىنى ئۇشتاتتى. بىز،ئۈچىيلەن گۈپۈلدەپ پۇراپ تۇرغان مېيزىلىك ،ئىسسىق،يۇمشاق نان بىلەن ئىلىنىڭ شېكەر-شەربەت مۇزدەك تاۋۇزىنى راھەتلىنىپ يەتتۇق.
    تونۇر بېشىدا ئىسسىق نان بىلەن مۇزدەك تاۋۇزنى يېگەن ئادەمنىڭ ئېغىزىدىن ئىسسىق،يۇمشاق ناننىڭ،تەشنالىقنى دەررۇ قاندۇرىدىغان مۇزدەك تاۋۇزنىڭ تەمى،دەمى،پۇرىغى ھېچ قاچاندا كەتمىسە كېرەك... باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ،ئامما موشۇ كۈنگىچە بالىلىق ۋاقىتلىرىمدا يېگەن ئىلى تەۋەسىنىڭ شېرىن-شېكەر قوغۇن-تاۋۇزلىرىنىڭ  ئەژايىپ تاتلىقلىغىنى ھېچ ئۇنتالمايمەن.
     مەن چوڭ بولۇپ،بالاغەتكە يەتكەن چاغلىرىمدا،ئۇ ۋاقىتلاردىكى ئەژايىپ شېرىن،تاتلىق قوغۇن-تاۋۇزلار ئۆز ئىزىدىنلا يوقاپ كەتكەن. مەن بالىلىق ۋاقىتلىرىمدا يېگەن قارا تاۋۇزلارغا،ئالا تاۋۇزلارغا،قوزىۋاي تاۋۇزلارغا پىچاقنىڭ ئۇچى تېگىشى بىلەنلا تارسسىدەڭ يېرىلاتتى. خىلمۇ-خىل،بىر-بىرسىدىن چىرايلىق قوغۇنلار ھەسەلدەك تاتلىق ئېدى. قوغۇنلارنىڭ ئېقىپ تۇرىدىغان تاتلىق-شىرىنلىرىدىن بارماقلار بىر-بىرسىگە چاپلىشىپ تۇرىدىغان.
   كېيىنكى ۋاقىتلاردا ئۇنداق قوغۇن-تاۋۇزلارنى ئىلى تەۋەسىدىلا ئەمەس،ۋەتەننىڭ باشقا ژايلىرىدىنمۇ تاپالماس بولدۇق.
   -ھازىر قوغۇن-تاۋۇزلار نېمىشكە تەمسىز،لاۋزا؟ بىر چاغلاردىكى ھەسەلدەك تاتلىق قوغۇن-تاۋۇزلار قېنى؟
   بۇ سوئاللارغا قوغۇنچىلارنىڭ،دېخانلارنىڭ ئۆزلىرىمۇ ئېنىق ژاۋاپ بېرەلمەتتى.
   -يەرنى دەم ئالدۇرماي،ھەر ژىلى تېرىۋەرگەندىن كېيىن،يەرنىڭ كۈچى قالمايدىدە...
  -ھوسۇلنى كۆپ ئالىمىز دەپ،خىمىيا ئوغۇتلىرىنى چاچىۋېرىپ يەرنى ئۆلتۈرۈپ بولدۇق...
  -ھازىر ھاۋا رايىمۇ ئۆزگۈرۈپ كەتتىغۇ...
  دېخانلار ئانا يەرنىڭ-توپىراقنىڭ زەھەرلەنگەنلىگىنى،نېمىدىن زەھەرلەنگەنلىگىنى بىلمەس ئېدى! ئۇلار تەبىئەتنىڭ،эكولوگىيانىڭ نېمىدىن بۇزۇلىۋاتقانلىغىدىن خەۋەرسىز ئېدى! ئۇلار يامغۇر ياققاندا،ئاسماندىن يامغۇر بىلەن قوشۇلۇپ زەھەر چۈشۈۋاتقانلىغىنى نەدىن بىلسۇن!...
   ئېتىزدا ئەتىدىن كەچ كىرگىچە كەتمەن چېپىشتىن باشقىنى بىلمەيدىغان ئەشۇ دېخانلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ 1966-ژىلىدىن تارتىپ ئوتتۇز ژىل مابايىنىدا ئۆز ۋەتىنىدە،لوبنۇردا ئاتوم بومبىسىنى پارتىلىتىپ،سىناق ئۆتكۈزۈپ كەلگەنلىگىنى،ئاتوم رادىئاцئىياسى ھاۋادا،توپىراقتا ئەللىك ژىل ساقلىنىدىغانلىغىنى،شۇنىڭ ئاقىۋېتىدىن قوغۇن-تاۋۇزلارنىڭ دەمسىز،لاۋزا بولۇشىلا ئەمەس،ئادەملەر ئارىسىدا نېمە ئۈچۈن ئۆسمە كېسەللىگى تېز سۈرьئەت بىلەن ئېشىۋاتقانلىغىنى،ۋەتەننىڭ ژەنۇبىدا ئاياللارنىڭ بالاياتقۇ راكىنىڭ،شىمالدا بولسا، ھەزىم قىلىش ئورگانلىرىدىكى راك كېسەللىرىنىڭ نېمە سەۋەپتىن كۆپۈيىۋاتقانلىغىنى بىلمەس ئېدى. بىلىش بۇ ياقتا تۇرسۇن،خىتايلارنىڭ لوبنۇردا ئاتوم بومبىسىنى پارتىلىتىپ،سىناق ئۆتكۈزۈپ كېلىۋاتقىنىنى ئاڭلاپ، كۆرگەن ئەمەس.
    ئۇلار ھەممە نەرسىنى ئاللاھدىن كۆرەتتى،ئاللاھنىڭ يازمىشى دەپ بىلەتتى!
    ئامما،بۇ نەرسىلەر ئاللاھدىن ئەمەس،ئادەملەردىن كېلىۋاتقانلىغىنى بىلمەس،ھەتتا خىيالىغىمۇ سىغدۇرالماس ئېدى! 
   ئاللاھغا شۈكرى،بۇ خىلدىكى ئاپەت،بۇ خىلدىكى پاژىئەدىن ئۆزبەكستان ئامان ئېكەن. ئۆزبەكستاننىڭ قوغۇن-تاۋۇزلىرى بولسۇن،مېۋە-چېۋىلىرى بولسۇن،كۆكتاتلىرى بولسۇن،ھازىرقى بىزنىڭ ۋەتەندىكىگە قارىغاندا ياخشى،تاتلىق،دەملىك،эكولوگىيالىك ژەھەتتىن خېلىلا تازا ئېكەن.
   ياز كۈنلىرى تونۇر بېشىدا ئىسسىق نان بىلەن يېگەن تاۋۇز ئەمەتجان ئاكامنىڭ فازېندىسىدا قايتىلاندىدە،مەرھۇم ئاتا-ئانام،غۇلژىدىكى ئۆيىمىز،تونۇرىمىز،ئاتامنىڭ تونۇرغا ئوت سېلىشلىرى،ئانامنىڭ نان يېقىشلىرى،مېنىڭ شوخ بالىلىق چاغلىرىم كۆز ئالدىمدىن بىر-بىرلەپ تىزىلىپ ئۆتكەندەك بولدى...
   مۇھەمەت تاغام ئىككىمىز ئېتىز-ئېرىقلارنى "موسكۋىچ"بىلەن بىر قۇر ئايلىنىپ كەلسەك،خىزمەتچى ئايال تونۇرغا نان يېقىۋاتقان ئېكەن. زىبىنىسا ئانام بىلەن ئەلىشېر ئۇ ئايالغا ياردەلىشىۋېتىپتۇ. بىز ماشىنىدىن چۈشۈشىمىزگىلا زىبىنىسا ئانام؛
   -قەيسەر،ئىسسىق نان يەڭلار ،ئوغلۇم؟-دېدى. 
   تاغام ئىككىمىز تونۇر بېشىغا كەلدۇق. تونۇر يېنىغا قويۇلغان ئۈستەل ئۈستىگە تونۇردىن يېڭىلا سويۇۋېلىنغان،قىزىرىپ پىشقان توغاچلارنى يېيىۋېتىپتۇ. ئىسسىق ناننىڭ ئەژايىپ خۇش پۇرىغى گۈپۈلدەپ تۇراتتى.
   ئاھ،نېمە دېگەن خۇش پۇراق! سۆز بىلەن ئېيتىپ يەتكۈزگۈسىز مۇنداق خۇش پۇراق ناندىن باشقا ھېچ نەرسىدە بولمىسا كېرەك؟... "نېمىنىڭ پۇرىغى ياخشى؟" دېسە،بىرلىرى "گۈلنىڭ،ئەتتىرنىڭ،فرانцئۇز دۇخىسىنىڭ!"دېيىشى مۈمكىن؟ باشقىسىنى بىلمەيمەنۇ،بىراق، مېنىڭ ئۈچۈن بۇ دۇنىيادا ناننىڭ پۇرىغىدىن ئېسىل پۇراق يوق،بولۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەس!
   قىزىرىپ پىشقان چىرايلىق توغاچتىن بىرنى ئالدىمدە،ئۈزىمگە يېقىپ تۇرۇپ ئۇزاق پۇرىدىم.
   -پاھ،پاھ،نېمە دېگەن پۇرايسەن؟ سېنى ئادەم پۇراپ-پۇراپ تويمايدۇ؟!..
   زىبىنىسا ئانام نان ئۇشتىدى.
  -دادىسى،قەيسەر ئوغلۇم،قېنى،ئىسسىق ناندىن ئېغىز تېگىڭلار؟-دەپ تەكلىپ قىلدى.
  تاغام ئىككىمىز گۈپۈلدەپ خۇش پۇراق چېچىپ تۇرغان ئىسسىق،مېيزىلىك،يۇمشاق ناندىن يېدۇق.
   -ئەلىشېر،تاۋۇزدىن بىرنى ئېلىپ چىقىڭ،ئوغلۇم؟-دېدى تاغام نەۋرىسىگە.
  -خوپ بوۋا،ھازىر!- ئەلىشېر قوغۇن-تاۋۇز،مېۋە-چېۋە ساقلايدىغان چەتتىكى ئۆيگە ژۈگۈرەپ كىرىپ كەتتى.
   ھەيەل قىلماي يوغان ئالا تاۋۇزدىن بىرنى كۆتۈرۈپ  چىقتى. تاغام تاۋۇزنى ئۈستەلنىڭ بىر چېتىگە قويۇپ،دەسمال بىلەن سىرتىنى سۈرتتى. نەۋرىسىگە پىچاق،لىگەن ئېلىپ كېلىشىنى بۇيرىدى.
   زىبىنىسا ئانا قازان بېشى تەرەپتىن بىر قولىدا يۇغان پىچاق،بىر قولىدا چوڭ لىگەننى كۆتۈرۈپ بىز تەرەپكە ژۈگۈرەپ دېگىدەك كېلىۋاتقان نەۋرىسىگە قاراپ؛
   -ھاي،بالام،ئاستا مېڭىڭ،ژىقىلىپ چۈشمەڭ،پىچاقنى ئاۋايلاڭ!-دەپ ۋاقىرىدى...
   مەرھۇم ئاتام بىلەن ئانام لاپ قىلىپ كۆز ئالدىمغا كەلدى... "توۋۋا،-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-مونۇ ئوخشاشلىقنى قارا. بىر چاغلاردا بىزنىڭ ھويلىدا،تونۇر بېشىدا خۇددى موشۇنداق ئىشلار بولىدىغان. ئاتام تاۋۇز ئېلىپ چىقىشىمنى،ئاندىن قازان بېشىدىكى پىچاقنى ئېلىپ كېلىشىمنى بۇيراتتى. ئانام؛ "ئوغلۇم،ئاستا ماڭ،پىچاقنى ئاۋايلا!..."دەپ ئەندىشە قىلىدىغان...
   ئۆپكەم ئۆرلەپ،ژىغا ياماشتى. ئۆزەمنى ئاران بېسىۋالدىم. ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ كەلگەن ئاچچىق پۇغاننى سىرتىمغا چىقارماي،قايتىدىن ئىچىمگە ژۇتۇۋەتتىم.
   تاغام تاۋۇزنى  ئاتام رەمىتىگە ئوخشاش نانتاختىنىڭ ئۈستىگە ئەمەس،چوڭ لىگەنگە تىلدى. ئوخشىمىغىنى،ئايرىمچىلىغى پەقەت شۇلا بولدى،خالاس.
   -تاۋۇزنى موشۇنداق تونۇر بېشىدا،تونۇردىن يېڭى سويۇۋالغان ئىسسىق نان بىلەن يېگەننىڭ گەشتى بىشقىچە بولىدۇ؟-دېدى تاغام بىز ھەممىمىز ئىسسىق نان بىلەن مۇزدەك تاۋۇزنى راھەتلىنىپ يەۋاتقىنىمىزدا.
  -توغرا ئېيتىسىز،تاغا،تاۋۇزنى ئىسسىق نان بىلەن موشۇنداق يېگەننىڭ تەمىمۇ باشقا،گەشتىمۇ،راھىتىمۇ باشقىچىدە؟-دېدىم تاغامنىڭ سۆزىنى قۇۋەتلەپ...

                                            *     *        *
   كۈنلەر كۆڭۈللىك،خاتىرژەم ئۆتۈشكە باشلىدى.
  ئارىدىن ھەش-پەش دېگىچە ئىككى ئايمۇ ئۆتۈپ كەتتى. بۇ ۋاقىت ئىچىدە مەن ئۆزبەكچىنى خېلىلا ئۇبدان سۆزلەيدىغان بولۇپ قالدىم. بۇ يەردىكىلەر بىلەن ئۆزبەكچە سۆزلەشسەم،ئەلىشېر بىلەن ئىنگلىزچە سۆزلىشىشكە تىرىشاتتىم. ئەلىشېر ئىنگلىزچىنى مەكتەپتىكى دەرىسىدىن سىرت يەنە ھەر كۈنى بىر سائات ئىنگلىز تىلى مۇئەللىمىدىن ئاقچا تۆلەپ ئوقۇۋېتىپتۇ. ئەلىشېر ئىنگلىز تىل-يېزىقلىرىنى ئۇبدان بىلگەنلىكتىن،مەن ئۇنىڭغا چامباشچىلىقنى ئۈگەتسەم، ئۇ ماڭا ئىنگلىز تىل-يېزىقلىرىنى ئۈگىتەتتى.
   موشۇ ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە مەن ئۆزەمنى بەك تېتىك،ساغلام،بەقۇۋەت ھىس قىلىشقا باشلىدىم. سەۋەۋى،كۈنلەر خوشال-خوراملىقتا بەك كۆڭۈللىك ئۆتەتتى. ھەر كۈنى ئەتىگەندە ۋە كەچتە سپورتنىڭ بىر نەچچە تۈرلىرى بويىچە داۋاملىق ئۆتكۈزۈلىۋاتقان مەشىقلەر مېنى روھى ھەم ژىسمانىي ژەھەتتىن چېنىقتۇرۇپ كەلمەكتە ئېدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە يەپ-ئىچىۋاتقان تاماقلارنىڭ كۈچلۈكلىگى بىلەن تۈرلىرىنىڭ كۆپلۈگى،بولۇپمۇ غاز گۆشلىرىنىڭ تەركىۋىدىكى كۈچلۈك ماددىلار بىلەن تاغنىڭ ساپ ھاۋاسىدىن مېنىڭ ئىلگەركى سولغۇن،ياداڭ چىرايىمدىن ئەسەرمۇ قالمىغان. ئۈزلىرىم تولۇپ، ئىككى مەڭزىم قان تېمىپ تۇرغاندەك،قىزغۇچ رەڭگە كىرگەن ئېدى.
   ئىككى ئايلىق مەشىق بوشقا كەتمىدى. ئىنتايىن تىرىشچانلىق،قىزىقىش-ئىشتىياق،تالانت-قابىلىيەت ئەلىشېرنىڭ ماھارىتىنى خېلىلا ئاشۇردى. ھازىر ئۇ تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكى نەرسىلەرنى بىر سەكرەپ پېقىراش ئارقىلىق ئايىغىنىڭ ئۈزلىگى بىلەن ئۇرۇپ چۈشۈرىۋېتىدىغان بولدى. ھەر ئىككى ئايىغىدا ئوخشاشلا تېپىدىغان دەرىژىگە يەتتى. باش ئېتىشنى،باش بىلەن ئۇرۇشنىمۇ ئۈگەندى. بوكستىمۇ ياخشى. ھەر ئىككى قولى بىردەك ئىشلەيدۇ. بولۇپمۇ،ئوڭ قولىغا قارىغاندا،سول قولىنىڭ ھەرىكىتى چاققان. ئۇرۇش كۈچىمۇ ياشلىغىغا نىسبەتەن خېلىلا قاتتىق. بۇلارنى ئۆز كۆزى بىلەن بىر نەچچە قېتىم كۆرگەن ئۇنىڭ ئاتىسى ئەمەتجان ئاكام ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە ئوغۇلىنىڭ شۇنچىلىك ماھارەتنى ئېگىلىگەنلىگىگە ھەيران قالدى. ماڭا چەكسىز مىننەتدارلىغىنى ئىزھار قىلدى.
   بىر كۈنى كەچلىك مەشغۇلاتىمىزنى ئۆتكۈزۈۋاتساق،ئەمەتجان ئاكامنىڭ ماشىنىسى بىلەن يەنە بىر يېنىك ماشىنا ھويلىغا كىرىپ كەلدى. ئەمەتجان ئاكامنىڭ ماشىنىسىدىن،ئاغىنىلىرى بولسا كېرەك،ئىككى كىشى،يەنە بىر ماشىنىدىن دومبىلاق كەلگەن،سېمىزلىقتىن قوسىغى چىقىپ كەتكەن،ئەتراپىدىكىلەرگە قارىغاندا خېلىلا چوڭ كۆرۈنىدىغان كىشى بىلەن چىرايلىق ياش چوكان چۈشتى.
   -داداملار،ئەكرەمژان تاغاملار كەپتۇ!-دەپ ئەلىشېر ئۇلارنى ئىشارە قىلىپ.
  -ھوي،مېھمانلار كەپتىغۇ؟-دەپ،بىزنىڭ مەشغۇلاتلىرىمىزنى تاماشە قىلىپ ئولتارغان  تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام ئورنىدىن تۇردى. مېھمانلارنىڭ ئۆزلىرىگە قاراپ كېلىۋاتقىنىنى كۆرگىنىدىن كېيىن،بوۋاي-موماي تۇرغان ژايىدا ئۇلارنىڭ كېلىشىنى كۈتۈپ تۇرىۋەردى.
   مېھمانلار تاغام بىلەن ئاتا-بالىدەك قۇچاغلىشىپ كۆرۈشتى. قوللىرىنى كۆكسىگە قويغان ھالدا باشلىرىنى ئېگىشىپ،مومايغا سالام قىلىشتى. ھال-ئەھۋال سوراشتى. ئاندىن ئەلىشېر ئىككىمىز بىلەن قول ئېلىشىپ كۆرۈشتى. مەن ئۇلارنىڭ، بۇ ئائىلىنىڭ يېقىن كىشىلىرى ئېكەنلىگىنى سەزدىم.
   -ئەكرەمژان ئاكاملار بىلەن ناھىيەگە چىققان ئېدۇق. سىلەرنى كۆرۈپ،سالام بېرىپ ئۆتەيلى دەپ،بۇ ياققا كېلىشتى،-دېدى تېچلىق-ئامانلىقتىن كېيىن ئەمەتجان ئاكام.
  -بەك ئۇبدان بوپتۇ،بالىلىرىم. بىز بەك مىننەتدار،-دەپ تاغام ئۇلار بىلەن قايتىدىن ئەھۋال سوراشتى.
  -ھە،مۇھەمەت تاغا،ئەلىشېر ئويۇن كۆرسۈتىۋاتقان ئوخشىمامدۇ سىلەرگە؟-دەپ خام سېمىز كەلگەن،كۆرۈنۈشىدىن،ئەتراپىدىكىلەرنىڭ ئۇنىڭغا كۆرسۈتۈۋاتقان ھۆرمەت،خوشامەتلىرىدىن خېلە چوڭ بايۋەچچە ئېكەنلىگى بىلىنىپ تۇرغان كىشى ئەلىشېر ئىككىمىزگە قاراپ قويدى.
   -ھە،شۇنداق. ئانىڭىز ئىككىمىز ھەر كۈنى كەچتە بۇ سپورتچىلارنىڭ ئويۇنىنى تاماشە قىلىپ،موشۇنداق ئولتىرىمىز. ئەلىشېر ئوغلۇم ھازىر بەك زور بولۇپ كېتىۋاتىدۇ.تىل تەگمىسۇن،ئاللاھ ئۆمۈرىنى بەرسۇن،ئەلىشېر دېگىنىڭىز ھازىر قول بىلەن،پۇت بىلەن،باش بىلەن ئۇرۇشنى راسا ئۈگەندى،- تاغام مەغرۇرلۇق بىلەن نەۋرىسى ئەلىشېرنى ماختىدى.
  -بىزمۇ شۇنداق ئاڭلىغان،-دېدى ئۇ كىشى.-ئۇنداق بولسا،ئەلىشېرنىڭ،بىزنىڭ كېلەچەك چېمپىئونىمىزنىڭ ئويۇنىنى بىزمۇ بىر كۆرەيلى؟ قانداق دېدىم،ژىگىتلەر؟-دەپ ئەتراپىدىكىلەرگە قارىدى. ھەممە ئۇنى قۇۋەتلەشتى.
   -ئەلىشېر،ئوغلۇم،ئەكرەمژان تاغىڭىزغا،بۇ ئاكىلىرىڭىز بىلەن ھەدىڭىزگە ماھارىتىڭىزنى بىر كۆرسۈتۈپ قويۇڭ!-دېدى تاغام.
   -خوپ،بوۋا،- ئەلىشېر ماڭا قارىدى.
  -چامباشچىلىقنى كۆرسىتىشكە رۇخسەت قىلىمەن!
  -خوپ بولىدۇ،ئۇستاز،-ئۇ يەردە ياتقان يېرىمى كېسىلگەن پلاستماسسا بوتۇلكىلارنى تۆرت تەرەپكە تىكىلگەن تال چىۋىقلارنىڭ ئۇچىغا كىرگۈزدىدە،مەيداننىڭ ئوتتۇرىغا چۈشتى. مەندىن كوماندا كۈتتى. مەن،بىزنى قورشاپ تۇرغان مېھمانلارغا قارىسام،ئۇلار قىزىق بىر ئويۇننىڭ باشلىنىشىنى كۈتۈۋاتقان تاماشىبىنلاردەك تاقەتسىزلىنىپ تۇرۇپتۇ. يەردە ياتقان مىس تاۋاقنى ئالدىمدە،ئەلىشېرگە؛
   -تەييارمۇسىز؟-دەپ سورىدىم.
  -ھە،مەن تەييار!
  مەن مىس تاۋاقنىڭ ئارقىسىغا ياغاچ بىلەن قاتتىق بىرنى ئۇردۇم. ژاڭ-ڭ-ڭ! قىلغان ئاۋاز بىلەن تەڭ ئەلىشېرنىڭ "ۋەيت!"دەپ ۋاقىرىغان چېقىراق ئۈنى ئەتراپنى چاڭ كەلتۈرىۋەتكەندەك بولدى. ئەلىشېر بىردە ئوڭغا،بىردە سولغا پېقىراپ سەكىرەپ،بويى بىلەن تەڭ تال چىۋىقلار ئۈستىدىكى نەرسىلەرنى ئايىغىنىڭ ئۈزلىگى بىلەن بىر-بىردىن تېپىپ چۈشۈرىۋەتتى. تەرەپ-تەرەپتىن "ياشاڭ،ياشاڭ!"دېگەن ئاۋازلار بىلەن چاۋاكلار چېلىندى. ئەلىشېر چوڭ سپورت مەيدانلىرىدىكى غالىپلار ئوخشاش ئالدى بىلەن ماڭا،ئاندىن ئەتراپىدىكى تاماشىبىنلارغا ئېگىلىپ سالام قىلدى. ئۇنىڭ بۇ ھەرىكەتلىرىدىن كېيىن ئالقىش سادالىرى تېخىمۇ ياڭراپ كەتتى.
   -سىز ناھايىتى زور بولۇپ كېتىپسىزغۇ،ئەلىشېر؟ يارايسىز. مەن سىزگە قايىلمەن!-دەپ خام سېمىز كىشى ئەلىشېرنىڭ باشلىرىنى سىيپىدى.
  -بۇ ماھارەتنى ماڭا ئۇستازىم قەيسەر ئاكام ئۈگۈتىۋاتىدۇ،-دەپ مېنى ئىشارە قىلدى ئەلىشېر.-قەيسەر ئاكام بەك زور. قەيسەر ئاكامنىڭ ئويۇنىنى كۆرسىڭىز ھەيران قالىسىز،ئەكرەمژان تاغا!
   -شۇنداقمۇ؟-دەپ ئۇ كىشى ماڭا قارىدى.
  -ئۇستاز،سىزدىن ئىلتىماس،ئەكرەمژان تاغامغا،مېھمانلارغا چامباشچىلىقتىن بىر ئويۇن كۆرسەتسىڭىز؟-دېدى ئەلىشېر ماڭا يارۋۇرغاندەك قىلىپ. ئەكرەمژان تاغا دېگەن خام سېمىز كىشى بىلەن ئۇنىڭ ئەتراپىدىكىلەر ئەلىشېرنىڭ بۇ ئىلتىماسىنى قوللاشتى.
   "قەيسەر،بۇ ساڭا كەلگەن بىر پەيت. قېنى،بار ماھارىتىڭنى بىر كۆرسەت!-غايىپتىن كەلگەن بۇ ئاۋاز قۇلىغىم تۈۋىدە قوڭغۇراقتەك ژاراڭلىغاندەك قىلدى. بۇ ئاۋاز بىلەن تەڭلا پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا مىسلىسىز كۈچ-غەيرەت ئېقىپ كىرگەندەك بولدى.بۇ مىسلىسىز كۈچ-غەيرەت تەن-تېنىمگە سىغماي،چىقىش ژايىنى تاپالمايۋاتقاندەك،قول-ئاياقلىرىم ئۆزلىگىدىن قىزىپ، ھەرىكەتكە كېلىشكە باشلىدى...
   دەررۇ مەيدانغا چۈشتىم. تۆرت تەرەپكە بەكىتىلگەن،ئېگىزلىگى بويۇمدىن ئوتتۇز-قىرىق سانتىمېتر ئېگىزلىكتىكى تال چىۋىقلار ئۇچىغا كىرگۈزۈپ قويۇلغان پلاستماسسا بوتۇلكىلار "بىزنى ھازىر ئاياق بىلەن،باش بىلەن ئۇرۇپ ئۇچۇرىۋېتىدۇ"دەپ تۇرغاندەك ئېدى.
   ئەلىشېر؛
   -سىز تەييارمۇ؟-دەپ ماڭا قارىدى.
 -تەييار!-دەپ بېشىمنى لىڭشىتتىم.
   ئەلىشېر مىس تاۋاقنىڭ ئارقىسىغا "ژاڭ-ڭ-ڭ!"قىلىپ بىرنى ئۇردى.
   مەن "ھايت!"دەپ ۋاقىراپ،ئوڭ تەرەپكە مايمۇندەك سەكىرەپ-پېقىراپ تۇرۇپ،سول ئايىغىمنىڭ ئۈزلىگى بىلەن چىۋىقنىڭ ئۈستىدىكى نەرسىنى تېپىۋېدىم،ئۇچۇپ چىقىپ كەتتى. ئاندىن يەنە بىر قېتىم "ھايت!"دەپ ۋاقىراپ،سول تەرەپكە سەكىرەپ-پېقىراپ،ئوڭ ئايىغىم بىلەن ئىككىنچى تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكى پلاستماسسا بوتۇلكىنى تېپىپ چىقىرىۋەتتىم. цئىرك ئويۇنچىلىرىغا ئوخشاش تىك تۇرغىنىمچە ئارقامغا بىر موللاق ئاتتىم. يەرگە تىك چۈشتۈم. سەكىرەپ بېرىپ،تال چىۋىق ئۈستىدىكى نەرسىنى بېشىم بىلەن ئۇرۇپ چىقىرىۋەتتىم. شۇنىڭدىن كېيىن ناھايىتى تىزلىك بىلەن ئىككى ئالقىنىمنى يەرگە قويۇپ،ئالدىمغا موللاق ئاتتىم. ئايىغىم يەرگە چۈشۈشى بىلەن كۆز ژۇمۇپ،ئاچقان ئارىلىقتا سەكرەپ بېرىپ،تۆرتىنچى تال چىۋىقنىڭ ئۇچىدىكىنى ئاستىدىن قولۇم بىلەن ئۇرۇپ ئۇچۇرىۋەتتىم.
   ئەلىشېر بىرىنچى بولۇپ "ئۇر-ر-را!"دەپ ۋاقىراپ، چاۋاك چالدى. تاماشىبىنلارنىڭ ھەممىسى چاۋاك چېلىپ ئالقىشلىدى.
   مەن ئەنьئەنە بويىچە ئالدى بىلەن ئەلىشېرگە،ئاندىن تاماشىبىنلارغا ئېگىلىپ سالام قىلدىم. چاۋاكلار خېلىگىچە داۋام قىلدى. كۆرۈۋاتىمەن،سېزىۋاتىمەن،مېھمانلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ ماھارىتىمگە ھەيران قېلىشتى.
   يوغان قوساق كىشىنىڭ يېنىدا تۇرغان ئەمەتجان ئاكام مېنى يېنىغا چاقىردى.
   -يارايسىز ژىگىت،يارايسىز،-دەپ ئۇ كىشى غولۇمغا قاقتى.-دەرەقتىن دەرەققە سەكرەپ،موللاق ئاتىدىغان مايمۇننىڭ ئۆزىلىغۇ سىز؟ مەن مۇنداق چاققانلىق بىلەن ماھارەت كۆرسۈتىدىغان كاراتېسنى كۆرمىگەن ئېكەنمەن. ياشاڭ،ئۇكا!...
   بىر نەرسە قارا دېگەندەك،قىلىپ قالدى. ئەكرەمژان ئىسىملىك بۇ بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ يېنىدا تۇرغان بەك چىرايلىق چوكاننىڭ كۈلۈپ تۇرغان چولپان كۆزلىرىگە كۆزلىرىم توقۇنۇشتى. توقۇنۇشتىيۇ،ھەر ئىككى كۆزلەرنىڭ بۇ توقۇنۇشىدىن چېقىلغان چاقماقتەك ئوت چىقىپ،ئەشۇ ئوت قان تومۇرلىرىم ئارقىلىق پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا تاراپ،ئۇ ئوتنىڭ بىر پارچىسى ژۈرىگىمگە بېرىپ قادالغاندەك بولدى. شۇ زامان پۈتۈن ۋۇژۇدىمنى ئەژايىپ ئىللىق،ھاياتىمدا بولۇپ كۆرمىگەن بىر تۈرلۈك لەززەتلىك،شېرىن سېزىملار بىردىن ئېگىلىدى. ئۆزەم بىر قىسمىلا بولۇپ قالدىم...
   كۆزلىرىمنى ئۇ شەھلا كۆزلەردىن ئېلىپ قاچتىم. ئامما،ئىرادەمگە بوي سۇنمىغان بىر كۈچ مېنى ئەشۇ كۈلۈپ تۇرغان كۆزلەرگە يەنە بىر قېتىم قاراشقا مەژبۇر قىلاتتى. يەر ئاستىدىن ئوغرىلىقچە قارىدىم. "ياندۇرىمەن،كۆيدۈرىمەن،ئادا قىلىمەن!"دەپ تۇرغان ئۇ ژادۇ كۆزلەر ماڭا ھامان كۈلۈپ،تىكلىنىپ قاراپ تۇراتتى...
   -بۇ ئۇكىمىز كىم بولىدۇ،ئەمەتجان؟-دېگەن بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ ئاۋازى مېنى ھوشۇمغا كەلتۈردى.
  -بىزنىڭ قېرىندىشىمىز. دادامنىڭ ئالمۇتىدىكى تۇققىنىنىڭ ئوغۇلى. ئىسمى قەيسەر!-دەپ تونۇشتۇردى مېنى.
  -ئۆزىمۇ،ئىسمىغا ژىسمى ياراشقان قەيسەر ژىگىت ئېكەن!-دەپ ئۇ كىشىنىڭ مېنى ماختىغىنىدىن يېنىمدا تۇرغان ئەلىشېر شۇنداق دېدى؛
  -قەيسەر ئاكام بوكستىمۇ بەك زور. قەيىرىگە ئۇرسىڭىزمۇ تاياق ئۆتمەيدۇ. مەشغۇلات ئۆتكۈزگەن ۋاقىتلىرىمىزدا "مېنى ئۇرۇڭ،كۈچىڭىزنىڭ بارىچە ئۇرۇڭ؟"دەپ،ئۆزىنى ياغاچ بىلەن ئۇرغۇزىدۇ. ياغاچلار سۇنۇپ كېتىدۇ. ۋاي ژان دەپ قويمايدۇ. يە بىر يېرى كۆكەرمەيدېكەن. مەن ھەيران قالىمەن!
   -شۇنداقمۇ تېخى؟-سورىدى بايۋەچچە ئاكىمىز.
  -قوللىرى،ئاياقلىرى ياغاچتەك قاتتىق. ئىشەنمىسىڭىز قوللىرىنى تۇتۇپ بېقىڭا؟-دېدى ئەلىشېر مېنى ماختىغاننىڭ ئۈستىگە ماختاپ. بالىدە دەپ،بېشىمنى لىڭشىتىپ،كۈلۈپ قويىمەن.
  -مەيلى،تۇتۇپ كۆرەيلى،-دەپ ئۇ كىشى بالىنىڭ كۆڭلىنى قايتۇرغۇسى كەلمىدى ئەتىمالىم،مېنىڭ مايكىچان ئوچۇق بەدەنلىرىمگە،تىرسسىدەڭ تۇرغان مۇسكۇللىرىمغا ھەۋەس بىلەن قارغاچ،يۇمشاق ئالقانلىرى بىلەن بىلەكلىرىمنى تۇتتى.-راست ئېيتىسىز،ئەلىشېر،ئۇستازىڭىزنىڭ قوللىرى ياغاچتەك قاتتىق،تۆمۈردەك قاتتىق ئېكەن!...
   بۇ بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ يېنىدىكى چىرايلىق چوكانغا يەنە بىر قېتىم قارىغۇم كېلىپ كەتتى. نېمىشكە شۇنداق؟ ئۆزەم بىلمەتتىم. بۇ مېنىڭ ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم سادىر بولۇۋاتقان غەلىتە ئىش ئېدى.
   چىرايلىق خېنىم سىرلىق قاراش،بېقىش بىلەن مېنى بىر قىسمىلا قىلىپ، ئۆزىگە بىردىن ژەلىپ قىلىۋالدى. 
   ئەلىشېرنىڭ،بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ سۆزلىرىگە ۋە ئۇ كىشىنىڭ بىلەكلىرىمنى تۇتۇپ كۆرۈشلىرىگە باش ئېغىتىپ،كۈلگەندەك بولۇپ،ئوغرىلىقچە چىرايلىق خېنىمغا لاپ ئېتىپ بىر قاراۋالدىم. شەھلا كۆزلەر ماڭا قىزىقىش،ھەۋەس بىلەن بېقىپ تۇرۇپتۇ. ئۇ كۆزلەردىن مەن،بۇ گۆزەل چوكاندا بايۋەچچە ئاكىمىزغا ئوخشاش بىلەكلىرىمنىڭ،بولژۇڭ گۆشلىرىمنىڭ راستىنلا ياغاچتەك قاتتىق،تۆمۈردەك قاتتىق ئېكەنلىگىگە ئىشەنچ ھاسىل قىلغۇسى كەلگەندەك، ئۇنىڭدا مېنىڭ تەنلىرىمگە يۇمشاق قوللىرىنى بىر تەككۈزۈش ئىستىگى،خاھىشىنىڭ شۇ تاپتا پەيدا بولغانلىغىنى سەزگەندەك،بىلگەندەك بولدۇم...

    بۇ كۈنى ئۇلار ئۇزاق مېھمان بولۇپ،كەچ قايتىشتى.
    ھەر قانداق ئەر كىشىنى پاھ دېگۈزىدىغان،شېرىن خىياللار دېڭىزىغا غەرىق قىلىدىغان شەھلا كۆزلىك بۇ چىرايلىق خېنىم  ئۆزىدىن خېلىلا چوڭ ياشتىكى ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ رازىيە ئىسىملىك كىچىك خوتۇنى ئېكەنلىگىنى بىلدىم،خالاس!

    ئىككى ئاينىڭ ئىچىدە بىر قېتىممۇ شەھەرگە چۈشۈشكە ئۇنىماي قويغان ئەلىشېر تەتىل  ۋاقتىنىڭ تۈگەپ قالغانلىغىدىن ئامالسىز ئۆيىگە قايتىشقا مەژبۇر بولدى. ئۇ ھەر شەنبە كۈنى چۈشتىن كېيىن چىقىپ،يەكشەنبە كۈنى كەچكىچە موشۇ يەردە بولۇپ،مەشىقنى داۋاملاشتۇرۇشنى تولىمۇ خالايدىغانلىغىنى ئېيتىپ،دادىسى بىلەن ئۆيىگە--شەھەرگە قايتىپ كەتتى.
   شاگىرتىم شەھەرگە چۈشۈپ كەتكەندىن كېيىنمۇ مەن يالغۇز ئۆزەم مەشىقلىنىشنى توختاتقىنىم يوق. ئەمەتجان ئاكام ئوغۇلىنى شەنبە كۈنى چۈشتىن كېيىن ئەپچىقىپ قويۇپ،يەكشەنبە كۈنى كەچتە ئېلىپ كېتىپ تۇردى...

   نويابرь ئېيىمۇ ئاخىرلىشىپ،سالقىن چۈشۈپ قالدى. بۇنداق ۋاقىتتا مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانام شەھەرگە كىرىپ كېتىدېكەن. قىشىچە شەھەردىكى ئۆيىدە تۇرۇپ،باھار كېلىشى بىلەن چاڭزىغا قايتىپ چىقىدېكەن. بوۋاي-موماي شەھەرگە چۈشۈپ كەتكىنى بىلەن بۇ يەردىكى ئىشلارغا مەسьئۇل بولىدىغان ئادەملەرنىمۇ ئەمەتجان ئاكام بەلگۈلەپ قويغان. غەم-تەشۋىش قىلىدىغان ھېچ نەرسە يوق. ئىش-ئوقەت ئۆز-ئۆزىدىن مېڭىۋاتقان. بوۋاي-موماي يازىچە چاڭزىدا بولغىنى بىلەن ھېچ قانداق ئېغىر ئىش قىلىشمايدۇ. ئۇ بۇ ئىشلارغا كۆز-قۇلاق بولغاچ،سالقىن تاغ باغرىدا،ساپ ھاۋادا دەم ئالاتتى. شۇڭا ئۇلار يازنىڭ ئىسسىق،تىنژىق كۈنلىرى شەھەرگە چۈشكىنى ئۇنىمايدۇ. چاڭزىدىن كەتكۈسى كەلمەيدۇ. ئۇرۇق-تۇققانلىرىنىڭ توي-تۆكۈن،نەزىر-چىراق ۋە باشقا مۇھىملىرىغا قاتنىشىش ئۈچۈنلا ئامالسىزدىن شەھەرگە چۈشىدىدە،بۇ يەرگە قايتىپ چىققىچە ئالدىرىشىدۇ.
    ئەمەتجان ئاكامنىڭ شەھەردە ھاشامەتلىك چوڭ قورا-ژايى بولۇپ،ھويلىنىڭ بىر چېتىدە بوۋاي-مومايغا ئاتاپ لايىقلاشتۇرۇپ،ھاژەتخانىلىرىنى،ژۇيۇنىدىغان خانىلىرىنى ئىچىگە ياسىتىپ بەرگەن بىر نەچچە ئېغىزلىق چىرايلىق ئۆيى بار. مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ ئىلتىماسى بىلەن ئەشۇ ئۆينىڭ بىر خانىسى مېنىڭ ياتاقخانام بولدى. سەۋەپ،مەن موشۇ ئائىلىنىڭ بىر ئەزاسى،بوۋاي-موماينىڭ كەنژە ئوغۇلى بولۇپ قالغان ئېدىم.
   بىزنىڭ ژاڭزىدىن شەھەرگە قايتىپ چۈشكىنىمىزدىن ئەلىشېر تولىمۇ خوشال ئېدى. ئەمەتجان ئاكام ئوغۇلى ئۈچۈن ھويلىنىڭ بىر چېتىگە چوڭ بىر ئۆينى مەشىقلىنىش زالى قىلىپ ياسىتىپ بەرگەن. ئۇ يەرگە كېرەكلىك نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئورنىتىلغان. قىش چىققىچە ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ مەشىقلىرىمىز موشۇ زالدا ئۆتۈدىغان بولدى.
   بىر كۈنى كەچكى تاماقتىن كېيىن ئەمەتجان ئاكام،بۈگۈن ئەتىگەن تۇداخۇن ئاكامنىڭ تېلېفون قىلغانلىغىنى،شىركەتنىڭ ئىشلىرى بىلەن ئالمۇتىغا چىققىنىغا بىر نەچچە كۈن بولغانلىغىنى،ئالمۇتىدىكى ھەدىسىنىڭ ۋە ئۇلارنىڭ بالا-ژاقىلىرىنىڭ /بىزنىڭ ئائىلىنى دېمەكچى/ساق-سالامەت ئېكەنلىگىنى،ئۆزىنىڭ ۋە بىزنىڭ ئائىلىدىكىلەرنىڭ چوڭ سالاملارنى ئېيتقانلىغىنى يەتكۈزۈپ،شۇنداق دېدى؛
    -قەيسەر ئۇكام،ئاتا-ئانىڭىز سىزنى ھازىرچە ئۆيگە قايتىمەن دەپ ئويلىمىسۇن،دەۋاتقان ئوخشايدۇ. سىزدىن تاياق يېگەن بالىنىڭ ۋە باشقىلىرىنىڭ ئاتا-ئانىلىرى ئاچچىغىدىن قايتىشى بۇ ياقتا تۇرسۇن،سىزنى بەرىبىر تۈرمىگە ئولتارغۇزىمىز،تۈرمىدە ژايلايمىز،دەۋاتقان كۆرۈنىدۇ. ئۆيىڭىزگە مىلىцئىيا بىر نەچچە قېتىم كېلىپ،سىزنى ئىزدەۋاتقان ئوخشايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇكام،ئالمۇتىنى ئېسىڭىزدىن چىقىرىڭدە،بۇ يەردە خاتىرژەم،ئۆز ئۆيىڭىزدىكىدەك ئەركىن تۇرۇۋېرىڭ؟-دېدى.
   "ھە،دېمەك،مېنى تېخىچە ئىزدەشتۈرىۋېتىپتۇ؟...بۇ يەردىن چىقتىم،قولغا چۈشتۈم دېگەن سۆز. ئەندى قولغا چۈشتۈم،خىتاينىڭ ئۇ دوزاقلىرىدىن ساق چىقىشىم مۈمكىن ئەمەس. ئۇ دوزاقلارغا يەتكۈزمەيلا،ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىپ بولغان مېنى چېگارىدىن ئۆتكۈزىۋېلىپلا،شۇ يەردىلا ئېتىپ تاشلىشى تۇرغان گەپ! بۇنداق ئىشلار بىزنىڭ مەملىكەتتە داۋاملىق بولۇپ تۇرىۋاتىدىغۇ. ھەر خىل يوللار بىلەن چەت ئەللەرگە قېچىپ چىقىپ كەتكەن،قولغا چۈشۈپ قالغان،كېيىن ئۇ مەملمكەتلەر خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بەرگەن قانچىلىگەن گۇناسىز ياش ژىگىتلەرنى چېگارىدىن ئۆتكۈزۈۋېلىپلا ئېتىپ تاشلاۋەتتى؟ قانچىسىنى مۇددەتسىز تۈرمە ژازالىرىغا ھۆكۈم قىلىۋەتتى؟ بۇ ئىشلارنى مەن تالاي قېتىم ئاڭلىغانمەن؟!
    شۇنىڭ ئۈچۈن تۇداخۇن ئاكام ئەتتەي تېلېفون قىلىپ،ئەمەتجان ئاكام ئارقىلىق مېنى ئاگاھلاندۇرىۋاتقىنى بېكار ئەمەس! مېنىڭ تەغدىرىمدىن  ئەنسىرەۋېتىپتۇ.تۇداخۇن ئاكام بەك ئەقىللىق ئادەمدە،ئېيتقان سۆزلىرىنى قارا...رەخمەت سىزگە،تۇداخۇن ئاكا! سىزنىڭ بۇ ياخشىلىقلىرىڭىزنى قانداقمۇ قايتۇرارمەن؟
   مەن ئۈچۈن ھازىر ئۆلۈمدىن ساقلىنىشنىڭ بىردىن-بىر يولى موشۇ يەردە ياشاپ تۇرۇش،خالاس. بۇ ئەژايىپ ئىنسانلارغا يالغان گەپ قىلىۋاتقىنىمىزنى ئاللاھنىڭ ئۆزى كەچۈرەر؟ "ئېيتمىغان سۆزنى ئېيتىشقا بولىدۇ،ئېيتقان سۆزنى قايتۇرۇۋېلىشقا بولمايدۇ"دېگىنىدەك،ئاللاھ بۇيرىسا،ۋاقتى كەلگەندە مەن ھەممىنى ئاتام ئورنىدىكى  مۇھەمەت تاغامغا،ئانام ئورنىدىكى زىبىنىسا ئانامغا،بىر قوساقتا ياتقان قېرىنداش ئورنىدىكى ئەمەتجان ئاكامغا ھەممىنى بىر باشتىن ئېيتىپ بېرىمەن. ئۇلارنىڭ ئالدىدا ئامالسىزدىن يالغان سۆز قىلغىنىم،ئۇلارنى ئالداپ كەلگىنىم ئۈچۈن كەچۈرۈم سورايمەن. مەن ئويلايمەن،ئۇلار مېنىڭ يالغان سۆزلەرنى قىلغىنىمدىن ھەرگىز خاپا بولمايدۇ،مېنى كەچۈرىشىدۇ؟..." شۇ خىل سۆزلەر خىيالىمدىن چاقماق تېزلىگىدە ئۆتتى.
   -قەيسەر ئوغۇلىم،سىز ئۆزىڭىزنىڭ ئۆيىدەك بېمالال ياشاۋېرىڭ؟ سىزنىڭ بارىڭىز بىزگىمۇ تولا ياخشى بولدى،-دېدى تاغام.
  -ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي بالام،مەن ئەندى سىزنى ئالمۇتىغا ئەۋەتمەيمەن! ئالمۇتىدا سىزنى تۈرمە كۈتۈۋېتىپتۇ؟... تۈرمە دېگەننى ئاللاھ كۆرسەتمىسۇن. يامان ئادەملەرنىڭ يامان نىيىتىدىن ئاللھانىڭ ئۆزى ساقلىغاي! كۆردىڭىزمۇ، ئۇ يامان ئادەملەرنىڭ يامان نىيىتىنى. بار گۇنا ئۆزىنىڭ بالىسىدا تۇرۇپمۇ،يەنە سىزنى تۈرمىگە ئولتارغۇزىمەن،سوتلىتىمەن دەۋەتقىنىنى قاراڭ!-دەپ ۋايساپ كەتتى زىبىنىسا ئانام.
   -ئەلىشېر شاگىرتىڭىزنى تەربىيىلەشنى ئاخىرىسىغا چىقارمىسىڭىز بولمايدۇ،ئۇكام؟ ئەندى بىز سىزنى،ئانام ئېيتقاندەك، ئالمۇتىڭىزغا ئەۋەتمەيمىز. سىزنى موشۇ يەردىن ئۆيلەيمىز،تاشكەنتلىك قىلىۋالىمىز. بۇ يەر ياقىدىغاندۇ سىزگە؟-دېدى ئەمەتجان ئاكامنىڭ تولىمۇ ئوچۇق چىراي ئايالى. 
   -رەخمەت سىلەرگە،مېنىڭ ئەزىزلىرىم!-دېدىم چەكسىز مىننەتدارلىقتىن قولۇمنى كۆكسىمگە قويۇپ.-ئەلۋەتتە،تاشكەنت ياقىدۇ. مېنىڭ ھازىرقى بىردىن-بىر ئارزۇ-ئارمىنىم شۇكى، ئەژايىپ تالانتلىق،ئەقىللىق بالا،مېنىڭ سۆيۈملۈك ئۇكام ئەلىشېرگە ئۆزەمدە بار بولغان بارلىق ماھارەتنى ئۈگىتىپ،ئەلىشېرنى رېسپۇبلىكا،ئۇنىڭدىن كېيىن دۇنىيا چېمپىئونى قىلىپ تەربىيىلەپ چىقىش!
   -ياشاڭ ئوغۇلىم،ياشاڭ!-دېدى تاغام مېنىڭ سۆزلىرىمدىن تولىمۇ رازى بولۇپ.
  -ئايلىنىپ كېتەي،بالام،ئەلىشېرىم ئىككىڭلار نىيىتىڭلارغا يېتىڭلار،ئېگەكىم،-دېدى زىبىنىسا ئانام.
  -رەخمەت سىزگە،ئۇكام!-دېدى دىلەرەم ھەدەم خوشال بولۇپ.
  -قەيسەر ئۇكام،تەشەككۈر سىزگە. ھەدىڭىزنىڭ سۆزىنى ئاڭلىدىڭىزغۇ،سىزنى موشۇ يەردىن ئۆيلەيمىز. ئالمۇتىغا كېتىشنى ئويلىماڭ ئەندى!-دېدى ئەمەتجان ئاكام كۈلۈپ.
  -رەخمەت سىلەرگە،تاغا،ئانا،ئاكا،ھەدە،-ئۇلارنىڭ بۇ سۆزلىرىدىن قاتتىق تەسىرلىنىپ،ئاۋازلىرىم تىتىرەپ چىقتى. كۆزلىرىمگە خوشاللىق،رازىمەنلىك ياشلىرى  ئىختىيارسىز لۆممىدە كەلدى.-سىلەرگە ئوخشاش ئەزىزىلىرىمنى قانداق تاشلاپ كېتەي!- ژۈرىگىمدىكى گەپنى ئېيتتىم.

   شۇنىڭ بىلەن مەن بۇ مېھرىۋان،ئەژايىپ ئىنسانلارنىڭ قەلبىدىن تېخىمۇ چوڭقۇر ئورۇن ئالدىم. ئۇلار مېنى تېخىمۇ يېقىن، ياخشى كۆرۈپ كېتىشتى. پۈتۈن مېھرى-مۇھەببىتىنى ماڭا تۆكۈپ تاشلىدى.
   مېنىڭ سۇنۇق كۆڭلۈم پۈتۈنلەنگەندەك،ئاتا-ئانىنىڭ مېھرى-مۇھەببىتىگە زار،تەشنا قەلبىم،ژۈرىگىم،پۈتۈن ۋۇژۇدىم چەكسىز خوشاللىققا تولۇپ،ئاتا-ئانامنىڭ قۇچۇغىدا ئۆسكەن بەخىتلىك بالىلىق چاغلىرىمغا قايتقاندەك بولدۇم...
   شۇ كۈنى ئەمەتجان ئاكام بىلەن خالى قالغاندا،نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان كۆڭلۈمگە پۈكۈپ ژۈرگەن نەرسىنى سورىدىم.
-ئەمەتجان ئاكا،مەن بۇ ياققا كېلىشنىڭ ئالدىدىلا پاسپورتىم بىلەن پروۋامنى يوقىتىپ قويغان ئېدىم. ھازىرچە ماڭا ئالمۇتىغا يول يوق،تورالغان. ئالمۇتىغىلا بارىدىغان بولسام،پۇلى كۆپ ئۇ بايۋەچچىنىڭ مېنى پۇل بىلەن تۈرمىگە ئولتارغۇزىۋېتىشى تۇرغان گەپ. شۇنىڭ ئۈچۈن ماڭا ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت ئېلىشنىڭ ئامالى،چارىسى بولارمۇ؟
   -بۈگۈنكى زاماندا پەقەت بىرلا نەرسىگە ئامال يوق،چارە يوق،ئۇكام،-دېدى ئەمەتجان ئاكام ئىشەشلىك سۆزلەپ.-ئۇ نېمە؟ دەپ سورىسىڭىز،ئۇ،ئۆلۈم! ئۆلۈمدىن باشقا ھەممە نەرسىگە ئامال بار،چارە بار!
  -دېمەك،ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت ئېلىشقا بولىدېكەندە؟-تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.
  -بولغاندا قانداق. بىراق،بىر شەرت بىلەن!
  -ئۇ قانداق شەرت؟-تېخىمۇ تاقەتسىزلەندىم.
  -ئۆزبەكستان گراژدانى دەپ پاسپورت ئالسىڭىز،ئۆزبەكستانلىق قىزغا ئۆيلىنىشىڭىز شەرت!- كۈلدى ئەمەتجان ئاكام.
  -ئۆيلەپ قويۇمەن دېسىڭىز،مەن قارىشى ئەمەس،-دېدىم مەنمۇ ئۇنىڭ چاقچىغىغا چاقچاق قايتۇرۇپ.
  -بۇ چاقچاق،ئۇكام،-دېدى ئەمەتجان ئاكام.-ئەگەر سىزگە ئۆزبەكستان گراژدانى دېگەن پاسپورت كېرەك بولسا،پروبلېما يوق.
  -شۇنداق بولسا،بەك ياخشى بولاتتى. ھازىر مەندە ھېچ قانداق ھۆژژەت يوق.
  -بولىدۇ،ئۇكام. سىز خاتىرژەم بولۇڭ،توغىرلايمىز!-دېدى ئىشەشلىك سۆزلەپ.

   ئەمەتجان ئاكام ئېيتقان سۆزىدە تۇردى.
  بىر ئاينىڭ ئىچىدە مەن ئۆزبەكستان پۇخراسى،مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ كەنژە ئوغۇلى دېگەن پاسپورت بىلەن ماشىنا ژۈرگۈزۈش گۇۋانامىسىنى قولۇمغا ئالدىم.
  بۇ ئىشتا مەن ئەمەتجان ئاكامغا يەنە قىپ-قىزىللا يالغان ئېيتقان ئېدىم...

      ھەش-پەش دېگىچە قاراڭغۇ قىشمۇ ئۆتۈپ كەتتى. ئەتىراپنى يېشىللىققا،گۈل-چېچەكلەرگە ئوراپ باھارمۇ كەلدى. بىز ژاڭزىغا-فازېندىغا كۆچۈپ چىقتۇق.
ئېتىز-ئېرىق ئىشلىرى باشلاندى. مۇھەمەت تاغامنى يېنىمغا ئولتارغۇزىمەندە، "موسكۋىچ"بىلەن ئېتىز-ئېرىق ئارىلايمىز. دېخانلارغا كېرەكلىك نەرسىلەرنى يەتكۈزۈپ بېرىپ،ئىشلارنى نازارەت قىلىپ تۇرىمىز. مەنمۇ موشۇ ئائىلىنىڭ بىر ئەزاسى-بۇ ئېگىلىكنىڭ خوژايىنىغا ئوخشاش تاغامنىڭ كۆرسەتمىلىرى بويىچە دېخانلارغا ئۇ ئىشنى ئۇنداق قىلىڭلار،بۇ ئىشنى مۇنداق قىلىڭلار، دەپ بۇيرۇق بېرىپ تۇرىدىغان ھوقۇقدارغا ئايلانغان ئېدىم. مالچىلار بىلەن توخۇ-تۇمان،غاز-ئۆدەكلەرنى باقىدىغانلارمۇ مېنى "خوژايىن"دەپ ئاتىشاتتى.
تاغام ئىككىمىز مالچىلاردىن بىرىسىنى يېنىمىزغا ئالىمىزدە،ئايدا بىر قېتىم مال بازىرىغا چۈشىمىز. سويۇلۇپ،ئەمەتجان ئاكام بىلەن ئۇنىڭ سىڭلىسى تۇرسۇناي ھەدەمنىڭ ئاشخانا،رېستورانلىرىغا ئەۋەتىلىدىغان كالا-توپاق،قويلارنىڭ ئورنىنى تولتۇرۇش ئۈچۈن موزاي ۋە قوزىلارنى سېتىپ ئېلىپ چىقىمىز. بۇ ماللار ئۈچ-تۆرت ئاي بېقىلغاندان كېيىن سويۇشقا تەييار بولاتتى.
كۈنلەر كۆڭۈللۈك ۋە شادۇ-خوراملىقتا ئۆتمەكتە ئېدى. مۇھەمەت تاغام؛ "ئوغۇلىم، قەيسەر"دەپ،ئۇ-بۇ ئىشلارنى مەن بىلەن مەسلىھەتلەشسە،زىبىنىسا ئانام؛ "ئايلىنىپ كېتەي،بالام،قوسىغىڭىز ئېچىپ قالدى،مونۇنى يەۋېلىڭ؟...ئۇسساپ قالدىڭىز،مۇزدەك مونۇ ئۇسسۇلۇقنى ئىچىۋېلىڭ؟"دەپ،ئەتىراپىمدا پەرۋانە بولاتتى.
كەڭ-تاشا بۇ ژاڭزىدا مەن ئۆزەمنى ئەركىن،خاتىرژەم،بەخىتلىك ھىس قىلاتتىم.
ئەركىنلىگىم،نېمىنى ئىستىسەم،نېمىنى خالىسام،نېمە سۆز قىلىمەن دېسەم،ئۆز ئەركىنلىگىم!
خاتىرژەملىگىم،يانچۇغۇمدىكى پاسپورتىم بىلەن پروۋام!
بەخىتلىكلىگىم،قارا يەرنىڭ تېگىگە كىرىپ كەتكەن ئاتام بىلەن ئانامنى قايتىدىن تاپقاندەك بولغانلىغىم!
يەنە قايتىلاپ ئېيتىمەن،مەن ئۆز ۋەتىنىمدە،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن گۆزەل غۇلژا شەھىرىمدە بۇلارنىڭ ھەممىسىدىن ئايرىلغان،مەھرۇم بولغان ئېدىم!...

كۈزمۇ كەلدى. بۇ ۋاقىت ئىچىدە ئەلىشېر چوڭ-چوڭ مۇسابىقىلارغا قاتنىشىپ،كاراتې بويىچە ياش ئۆسمۈرلەر ئارىسىدىكى كۈچ سىنىشىشتا بىرىنچى ئورۇننى ئېگىلەپ،رېسپۇبلىكا چېمپىئونى ئاتالدى. بۇ غالىبىيەتتىن ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ،بوۋا-مومىسىنىڭ،چوڭ دادا،چوڭ ئاپىلىرىنىڭ ھەم ئەمەتجان ئاكامنىڭ دوست-بۇرادەرلىرىنىڭ خوشاللىغىنىڭ چېكى بولماي قالدى. ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئەلىشېرنىڭ چېنىقتۇرغۇچى ئۇستازى بولغان ماڭا چەكسىز مىننەتدارلىغىنى ئىزھار قىلىشتى. مەن ئۆزەمنىڭ ياش ۋاقىتلىرىمدىن باشلاپ سپورت ئويۇنلىرى بىلەن كۆپ شۇغۇللانغانلىغىمدىن،بولۇپمۇ چامباشچىلىقنى كۆپ ئۈگەنگەنلىگىمدىن بەك رازى،خوشال بولغان ئېدىم. سەۋەۋى،مېنى بۇ ئائىلە ئەزالىرى بىلەن تولىمۇ يېقىنلاشتۇرىۋەتكەن،ئۇلارنىڭ ئىشەنچىسىگە،ھۆرمەت-ئېھتىرامىغا سازاۋەر قىلغان مەندىكى ئەينە شۇ ئارتۇقچىلىقلار ئېدى.
بىر كۈنى ئەمەتجان ئاكام مېنىڭ ئوي-خىيالىمدا يوق بىر گەپنى قىلدى. ئۆتكەن ژىلى موشۇ ۋاقىتلاردا بىر نەچچە كىشىلەر ھەم ئايالى بىلەن فازېندىغا چىقىپ،ئەلىشېر ئىككىمىزنىڭ ئويۇنىمىزنى تاماشە قىلىپ كۆرۈپ كەتكەن بايۋەچچە ئەكرەمژان ئاكا توغرىلىق سۆزلىدى. ئەمەتجان ئاكامنىڭ ئېيتىشىچە،ئەكرەمژان ئاكا دېگەن ئۇ كىشى كاتتا باي ئېكەن. بىر نەچچە كارخانىلارنىڭ،بىر نەچچە بازارلارنىڭ خوژايىنى ئېكەن.
-ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئىككى ئايالى بار،-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى ئەمەتجان ئاكام.-چوڭ ئايالىدىن بەش بالىسى بار. بىر ئوغۇلى ئامېرىكىدا،بىر قىزى ئەنگلىيادە ئوقۇۋاتىدۇ. بىر ئوغۇلى كارخانىلىرىغا مەسьئۇل،يەنە بىر ئوغۇلى بازارلارنىڭ خوژايىنى. ئۆزى ئۇلارنىڭ ئۈستىدە تۇرۇپ،ھەممە ئىشنى ماڭغۇزۇپ تۇرىدۇ. كەنژە قىزى بىزنىڭ ئەلىشېر بىلەن تەڭ، مەكتەپتە بىللە ئوقۇۋاتىدۇ. ئەلىشېرنى بەك ياخشى كۆرگەنلىكتىن، كۈيوغۇل قىلىمەن دېگەن ئارمىنىمۇ  بار...
"ئەلىشېرنىڭ ئۆتكەندە مېنى ماختاپ، "مېنىڭ ئۇستازىم قەيسەر ئاكامنىڭ قوللىرى ياغاچتەك قاتتىق،تۆمۈردەك قاتتىق...ئەكرەمژان تاغا،ئىشەنمىسىڭىز تۇتۇپ كۆرۈڭا؟"دېگىنىدىن كېيىن،ئۇ كاتتا بايۋەچچىنىڭ مېنىڭ بىلەكلىرىمنى تۇتۇپ كۆرگىنى شۇنىڭدىن ئېكەندە؟"دېگەن ئوي دەررۇ خىيالىمدىن ئۆتتى.
-چوڭ،ھاشامەتلىك ئۆي،قورا-ژايى بار،-دېدى ئەمەتجان ئاكام.-ئىككىنچى خوتۇنى بۇلتۇر ئۆزى بىلەن بىللە موشۇ يەرگە ئېلىپ چىققان ئايال. ئۇ ئايالىغىمۇ ئالايتەن قورا-ژاي ياسىتىپ بەرگەن. ئۇ ئايالىدىن ھازىرچە پەرزەنت كۆرگىنى يوق...
ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ئىككىنچى خوتۇنى توغىرىلىق سۆز چىققاندا،نېمىشكىدۇ ژۈرىگىم ژىغلا قىلىپ قالدى. "ئۇ چىرايلىق خېنىم مېنىڭ قاراشلىرىمدىن ئېرىغا بىر نەرسە دېمىگەندۇ؟"دېگەن سۆز خىيالىمدىن چاقماق تېزلىگىدە ئۆتتى.-دېسىمۇ شۇ چاغدا دەر ئېدى! ئارىدىن بىر ژىل ئۆتتى. ئۇلارنى باشقا كۆرگىنىم يوق. ئۇ چىرايلىق خېنىمنىڭ ئۆزىغۇ،ماڭا مەنالىق،كۈلۈمسىرەپ باققان. كۆزلىرىنى مېنىڭدىن ئالالماي قالغان. ماڭا قىزىقىش بىلەن،ھەۋەس بىلەن قارىغان!...ئۇ شۇنداق قارىغاندىن كېيىن،مېنىڭمۇ ئۇنىڭغا قاراپ قويغىنىم راست. ئۆزىمىغۇ بەك چىرايلىق،كۆزگە يېقىن چوكان ئېكەن!...ئۇلارنى ئاتاپ،ئەمەتجان ئاكام نېمە دېمەكچى؟ ئەكرەمژان دېگەن ئۇ كاتتا باي،بايۋەچچىنىڭ،ئۇنىڭ خوتۇنلىرىنىڭ،بالا-ژاقىلىرىنىڭ ماڭا نېمە مۇناسىۋىتى بار؟"دېگەنگە ئوخشاش سوئاللارغا ژاۋاپ ئالغىچە تاقەتسىزلىنىپ،ئەمەتجان ئاكامنىڭ سۆزىنىڭ ئاخىرىنى ژىم-ژىت تۇرۇپ، دىققەت بىلەن تىڭشىدىم.
-ئەكرەمژان ئاكام سىزنى بەك ياقتۇرۇپ قاپتۇ!...
"ئۇھ"دەپ يېنىك نەپەس ئالدىم. كاللامدىكى ھەر خىل تەشۋىشلىك ئوي-خىياللار شۇ زامان بۇلۇتتەك تارقاپ كەتتى. ئۇ باي-بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ مېنى ياقتۇرۇپ قالغانلىغىنى ئاڭلىشىم بىلەن كۆڭلۈمدە، بۇ خەۋەرنى بىر ياخشىلىققا ژورىدىم. ئەمەتجان ئاكامنىڭ شۇ خىل ياخشى سۆزلىرىنىڭ ئاخىرىسىنى ئاڭلاشقا ئالدىرىدىم.
-موشۇ يېقىندا تاشكەنتتە بىر پۇلدار بايۋەچچىنى بىرلىرى پىچاقلاپ كەتكەن ئېكەن. كىم ئېكەنلىگىنى ھېچ كىم بىلمەيدۇ. پولىцئىيلار ئىزدەپمۇ تاپالمايۋاتقان ئوخشايدۇ. پىچاق يېگەن ئۇ ئادەم ئۆلگەن. بۇنى ئاڭلاپ ئەكرەمژان ئاكام "ئەمەتجان ئۇكام،ھازىر زامان يامان بولۇۋاتىدۇ. پۇل ئۈچۈن ئادەم ئۆلتۈرۈش ھېچ گەپ بولماي قالدى. ئويلاپ قارىسام،مېنىڭ مۇنداق ژۈرۈشىم زادىلا بولمايدىغان ئىش ئېكەن. ئۆزىڭىز بىلىسىز،مېنىڭ دوستلىرىمغا قارىغاندا دۈشمەنلىرىم كۆپ. ئەشۇ ئىچى تار،كۆرەلمەس ھەسەتخورلار مېنىڭ بىر پالاكەتكە ئۇچىرىشىمنى خالايدۇ. مەن ئۇنى ياخشى بىلىپ،سېزىپمۇ ژۈرىمەن. شۇنىڭ ئۈچۈن مەن يېنىمغا،مېنى قورغايدىغان بىر كۈچلۈك  مۇھاپىزەتچى ئالمىسام زادىلا بولمايدېكەن. نەچچە كۈندىن بېرى ئويلاپ،فازېندىڭىزدىكى ھېلىقى مەن كۆرگەن ئالمۇتىلىق ژىگىت،بىزنىڭ ئەلىشېرنى چېمپىئون قىلغان سپورتسىمېننى لايىق كۆرۈۋاتىمەن! سىز،ئۇ تۇققىنىڭىزغا ئېيتسىڭىز،مېنىڭ مۇھاپىزەتچىم ھەم شوفېرىم بولۇپ،مېنىڭ يېنىمدا ژۈرسە؟ قانچە دېسە تۆلەيمەن. چىراي-شەكلى،گەپ-سۆزلىرىمۇ ژايىدا بالا ئېكەن. ئۇ تۇققىنىڭىز ماڭا بەك يېقىپ قالغان. ئۆزەممۇ ئۇ ژىگىتنى ياخشى كۆرۈپ قالدىم. سىز ئېيتىڭ،ياق دېمىسۇن،-دەۋاتىدۇ.
مەن ئەكرەمژان ئاكامغا نېمە دېيىشىمنى بىلمەي، "ئۆزى بىلەن گەپلىشىپ كۆرەي،نېمە دەيدىكېن؟"دەپ قويدۇم.
كۈتۈلمىگەن بۇ تەكلىپتىن مەن نېمە ئېيتارىمنى بىلمەي،ھاڭ قېتىپ تۇرۇپ قالدىم.
-نېمە بولدى،ئۇكام. ئويلىنىپ كەتتىڭىزغۇ؟-ئەمەتجان ئاكامنىڭ بۇ سۆزى مېنى،ئۇيقۇدىكى ئادەمنى چۆچۈتۈپ ئويغىتىۋەتكەندەك قىلدى.
-بىلمەيمەن،ھەر ھالدا ئويلىنىدىغان گەپ ئېكەن،-دېگەن سۆزنى ئارانلا ئېيتتىم.
-ئەكرەمژان ئاكام بىلەن بىز تولا يېقىن،قەدىردان. ئۇ كىشىنىڭ ئىلتىماسىنى رەت قىلىشقا كۆڭلۈم چىدىمايدۇ...ھەر ھالدا، سىز مېنى توغرا چۈشۈنىڭ،ئۇكام! سىز ماڭا،بىزنىڭ ئائىلىگە ئارتۇقچىلىق قىلىۋاتقىنىڭىز يوق. ئەكسىنچە سىزنىڭ پايدىڭىز بىزگە كۆپ تېگىۋاتىدۇ...سىزنى ھېچ يەرگە قويۇپ بەرگۈمىز، ئەۋەتكۈمىز يوق. بىراق،ئەكرەمژان ئاكىمىز تولا سىزنى  سوراپ،مېنى خىژالەت قىلىۋاتىدۇ. "مېنى ئاكام دېسىڭىز،ئالمۇتىلىق ئۇ تۇققىنىڭىزنى ماڭا بېرىسىز؟"دەپ تۇرۇۋالدى. مەن نېمە قىلىشىمنى بىلمەيۋاتىمەن. "ئۇ ياققا تارتساڭ ھارۋۇ سۇنىدۇ،بۇ ياققا تارتساڭ ئۆكۈز ئۆلىدۇ"دېگەندەك ئىش بولۇۋاتىدۇ قاراڭ؟ شۇنىڭ ئۈچۈن مەن ئەكرەمژان ئاكىغا؛"ئۆزى بىلەن سۆزلىشىپ كۆرەي"دەپ قويدۇم.
-بولىدىغان ئىش ئېكەن. بىراق،مەن بىلمەيمەن. تاغام بىلەن ئانام نېمە دەيدۇ،شۇلاردىن سوراش كېرەك. ئەگەر ئۇلار توغرا كۆرسە،رازىلىق بەرسە،سىز ئۈچۈن مەن قارشى ئەمەس،ئاكا!-دېدىم.
مېنىڭ بۇ سۆزىمدىن ئەمەتجان ئاكام تولىمۇ رازى،خۇرسەن بولۇپ كەتتى...
مېنىڭ بۇ سۆزنى دېيىشىمدىكى سەۋەپ،بىرىنچىدىن،ئاتا-ئانامدەك ئەزىز بولۇپ كەتكەن مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامغا بولغان چەكسىز ھۆرمىتىم،ئىشەنچىمدۇر. ئىككىنچىدىن،ئۇلارنىڭ قەلبىدىن تېخىمۇ چوڭقۇر ئورۇن ئېلىشتۇر. ئۈچىنچىدىن،ئېغىر كۈنلەردە ماڭا ئەسقاتقان،ئەسقىتىۋاتقان،باش-پانا بولۇۋاتقان بۇ كىشىلەرنىڭ رازىلىغىسىز،رۇخسىتىسىز خوپ دېسەم،بۇ مېنىڭ قىپ-قىزىل تۇزكورلىغىم...ياماننى ئويلىماي،ياخشى يوق دېگىنىدەك،ئەتە-ئۆگۈن،ياخشى كۈننىڭ يامىنىدا،ئۇ بايۋەچچە ئاكىمىز ئىككىمىز چىقىشالماي،مەن ئۇنىڭغا ياقماي قالسام،ئۇ چاغدا مېنىڭ بارار ژايىم پەقەت موشۇ يەر،موشۇ كىشىلەر بولۇشىنى ئۇبدان بىلگىنىم ئۈچۈن "تاغام بىلەن ئانام رازى بولسا،رۇخسەت قىلسا، بارسام باراي"دەپ،بۇ ئىشنى ئۇلارنىڭ ئۆزىگە ئارتىپ قويدۇم.
شۇ ئارىدا زىبىنىسا ئانامنىڭ تامىغىمۇ تەييار بولدى.ئەژايىپ ئوخشىغان پولۇنى تاغام،ئانام،ئەمەتجان ئاكام تۆلتىيلەن ئىشتەي بىلەن يېيىشتۇق. بىر-ئىككى پىيالىدىن چاي ئىچىشكەندىن كېيىن،ئەمەتجان ئاكام شۇنداق دېدى؛
-ئەكرەمژان ئاكام بىزنىڭ قەيسەرنى بۇلتۇر موشۇ يەرگە چىققاندا،ئەلىشېر ئىككىسىنىڭ ئويۇنىنى كۆرگىنىدىن كېيىن ياقتۇرۇپ،ياخشى كۆرۈپ قالغان ئېكەن. "ئالمۇتىلىق ئەشۇ تۇققان ئۇكىڭىز مېنىڭدە ئىشلىسە. مېنىڭ مۇھاپىزەتچىم ھەم شوفېرىم بولۇپ،يېنىمدا ژۈرسە. قانچە ئايلىق دېسە، شۇنچە تۆلەيمەن!"دەپ،تولا سوراپ كېتىۋاتىدۇ.ئۇنداق بولغىنى،ئەكرەمژان ئاكىمىزغا ئوخشاش كاتتا بايلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ھازىر يېنىدا بىردىن مۇھاپىزەتچىلىرى بار. شۇڭلاشقا ھازىرقى قالايمىقانچىلىق زاماندا ئەكرەمژان ئاكام ئۆزەمگە مۇھاپىزەتچى ئالمىسام بولمايدېكەن دەپ،قەيسەرنى لايىق كۆرۈۋېتىپتۇ. بۇ سۆزنى قەيسەرگە ئېيتسام، "تاغام بىلەن ئانام توغرا كۆرسە،رازى بولسا،رۇخسەت قىلسا،بارسام باراي" دەۋاتىدۇ. سىلەر بۇنىڭغا نېمە دەيسىلەر؟-دەپ ئاتىسى بىلەن ئانىسىغا قارىدى.
-بارىكاللا،ياشاڭ ئوغۇلىم!-دېگەن تاغامنىڭ كۆزلىرىدە نۇر چاقنىغاندەك بولدى.-بىزدىن رۇخسەت سورىغىنىڭىزغا مىڭ رەخمەت،ئوغۇلىم!
-ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي،بالام،-زىبىنىسا ئانام مەندىن چەكسىز رازى بولۇپ.-سىزگە ئوخشاش ئەقىللىق بالىنى تۇققان ئانىڭىزغا،ئۆستۈرگەن ئاتىڭىزغا تەشەككۈر!
-مەن ئۆزەمنى موشۇ ئائىلىنىڭ بىر ئەزاسى،سىلەرنىڭ كەنژە بالاڭلار دەپ ھېساپلايمەن. شۇنداق بولغاندىن كېيىن،سىز ئەزىز ئاتام،ئانامنىڭ رازىلىغىسىز،رۇخسىتىسىز قانداق ئىش قىلاي؟-دېدىم...
"ياخشى سۆز قىلساڭ،ئىلان ئىنىدىن چىقىدۇ"دەپ قويىدېكەن.
توققۇزى تەل بۇ كىشىلەرگە كېرىگى،پەقەتكىنە ياخشى سۆز،شېرىن سۆز! بۇنى مەن ياخشى بىلدىم. شۇڭا شېرىن سۆز قىلىشقا،ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشقا تىرىشاتتىم. ئېغىزىمدىن چىقىۋاتقان ئەشۇ شېرىن سۆزلەر ياسالما،يالغان سۆزلەر ئەمەس،ژۈرىگىمنىڭ ئەڭ ئاستىنقى قاتلاملىرىدىن چىقىۋاتقان ژۈرەك سۆزلىرىم ئېدى! سەۋەۋى،بۇ دۇنىيادا،ۋەتىنىدىن،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ئەزىز شەھىرىدىن ژىراقتا ژۈرگەن تىكەندەك يالغۇز مەن ژىتىمغا،بىرەر قاياشى يوق مەن مۇساپىرغا ئاتا-ئانىنىڭ مېھرى-مۇھەببىتى،قېرىنداشنىڭ كۆيۈمچانلىغى بىلەن يار-يۆلىگى ھاۋا بىلەن سۇدەك كېرەك،ھاژەت ئېدى...
مەن مەڭگۈگە يوقاتقان ئەشۇ نەرسىلەرنى قايتىدىن تېپىۋالغان ئېدىم!
ئاللاھغا كېچە-كۈندۈز رەخمەت ئېيتاتتىم،شۈكرى كەلتۈرەتتىم!
-ئەلۋەتتە،سىز بىزنىڭ بالىمىز،زىبىنىسا ئىككىمىزنىڭ كەنژە ئوغۇلىمىز!-دېدى تاغام.-ئاتا-ئانىسى ياخشىنىڭ پەرزەنتلىرىمۇ ياخشى بولىدۇ،دەپ بېكار ئېيتمىغان؟ سىزگە قاراپ بىز،ئاتا-ئانىڭىزنىڭ ياخشى ئادەملەر ئېكەنلىگىگە كۆزىمىز ئۇبدان يەتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە تۇداخۇنغا ئوخشاش ياخشى ئىنساننىڭ ھەدىسىنىڭ ئوغۇلى ئېكەنسىز...
"ئېھ،تاغا،سىز مەرھۇم ئاتامنى كۆرگەن بولسىڭىز،ئۇنىڭ قانچىلىك ئالىيژاناپ،ئۇلۇق ئىنسان ئېكەنلىگىگە كۆزىڭىز ئۇبدان يېتەتتى. ئابلىمىت ئەپەندىم دېسە،غۇلژا شەھىرىدە تونۇمايدىغانلار ئاز ئېدى. مەرھۇم ئاتامنىڭ بىر-بىرىسىدىن ئېسىل،ئەژايىپ دوست-بۇرادەرلىرى بولىدىغان. ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئالىملارمۇ،يازغۇچى-شائىرلارمۇ،سەنьئەتكارلارمۇ،باي-سودىگەرلەر بىلەن كەمبىغەل-نامراتلارمۇ ،ھەتتا قىمارۋاز-بەڭگىلەرمۇ بار ئېدى. ئاتام ئۇلارنىڭ ھەممىسىگە بىر خىل مۇناسىۋەت قىلاتتى. ئۇلارنىڭ ھەمىسى ئاتام ئۈچۈن ئوخشاش قەدىردانلار ئېدى. شۇڭا ئۇلار ئاتامنى تولىمۇ ھۆرمەتلەتتى،ئەزىزلەتتى،ئۇنىڭ بىلەن پەخىرلىنەتتى.
ئانام تولىمۇ مېھرىۋان،كۆيۈمچان،ئاق كۆڭۈل،مېھماندوست،پەرىشتەدەك ئايال ئېدى!...
مەن ئەشۇ ئەزىزلىرىمدىن مەڭگۈگە ژۇدا بولغان يالغۇز ژىتىممەن! ۋەتىنىدىن،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ئەزىز ژۇتىدىن ئايرىلغان مۇساپىرمەن! بۇلارنى سىلەر بىلمەيسىلەر؟ مەن سىلەرگە يالغان ئېيتتىم...يالغان گەپ قىلىشقا مەژبۇرمەن. بۇنى سىلەر كەچۈرىڭلار؟ ئاللاھنىڭ ئۆزى كەچۈرسۇن، دەپ سورايمەن. ۋاقتى كەلگەندە،مەن ئۆزەم ھەممە گەپنى سىلەرگە ئېيتىمەن. شۇ چاغدا بۇ يالغانچىلىغىم ئۈچۈن سىلەردىن كەچۈرىم سورايمەن. مېنىڭ بېشىمغا كەلگەن ئېغىر كۈنلەرنى،قارا قىسمەتلەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن،مەن ئويلايمەن،سىلەر مېنى ئەيىپلىمەيسىلەر،مېنىڭدىن رەنژىمەيسىلەر؟ ئىلاھىم، ئۇ ياخشى كۈنلەرمۇ كېلىپ قالار. مەن ئاللاھدىن كېچە-كۈندۈز شۇ كۈنلەرنىڭ تېزىرەك كېلىشىنى سوراۋاتىمەن؟!-دېگەنگە ئوخشاش ئويلار خىيالىمدىن كەچتى.
-ئەكرەمژان ياخشى ئادەم،-دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى تاغام.-ئەگەر ئۇ كىشى سىزنى ئۆزىگە ھەم مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ ئىشقا ئالىمەن، دەپ ئىلتىماس قىلىۋاتقان بولسا،مەن ئويلايمەن،تولا ئۇبدان ئىش بولىدېكەن. ئۇنداق چوڭ،كاتتا بايلارنىڭ قولىدا ئىشلەش،بولۇپمۇ ھازىرقى زاماندا بەك كېرەك ئىش.
-مەنمۇ ئەشۇ تەرەپلىرىنى ئويلاپ،ماقۇل دەۋاتىمەن. بىراق،قەيسەر سىلەرنىڭ رازىلىغىڭلارسىز،رۇخسىتىڭلارسىز خوپ دېگىنى يوق،-دېدى ئەمەتجان ئاكام.
-بىزنىڭ ئاغىزىمىزغا قاراۋاتقىنىڭىزغا رەخمەت،ئوغۇلىم!-دېدى تاغام.
-ئەگەر مەن ئۇ كىشىگە شۇنچىلىك كېرەك ئادەم بولۇپ قالسام،مەيلى،مەن رازى. بىراق،ئۆزى موشۇ يەرگە چىقسۇن،تاغام بىلەن ئانام ئىككىسىدىن مېنى سورىسۇن؟ ئۇنىڭسىز مەن ئۇ كىشىنىڭ ئالدىغا بېرىپ؛"مېنى ئۆزىڭىزگە ھەم مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ ئىشقا ئالىمەن دېگىنىڭىزگە رەخمەت. مەن كېلىشتىم"دەپ ھېچ قاچان ئېيتمايمەن. ئۇنىڭسىزمۇ ماڭا موشۇ يەر بەك ياقىدۇ؟-دېدىم. 
مېنىڭ بۇ سۆزلىرىمنى ئاڭلىغان ئەمەتجان ئاكام ئاتىسى بىلەن ئانىسىغا لاپ ئېتىپ،مەنالىق قارىدى.
-بالىكاللا،ئوغۇلىم. ژىگىت دېگەننىڭ موشۇنداق غورۇرى ئۈستۈن بولۇشى كېرەك!-دېدى تاغام.
-بولىدۇ،مەن ئەكرەمژان ئاكامغا ھەممىنى ئېيتىمەن. ئۇ كىشى بۇ يەرگە،سىزنىڭ ئالدىڭىزغا ئۆزى چوقۇم چىقىدۇ. ئاتام بىلەن ئانامدىن سىزنى سورايدۇ،-دېدى ئەمەتجان ئاكام مېنىڭ رازىلىق بەرگىنىمدىن خوشال بولۇپ.
-مېنىڭ ئالدىمغا ئەمەس،تاغام بىلەن ئانامنىڭ ئالدىغا چىقىشى كېرەك؟-دېدىم.
-ئەلۋەتتە،شۇنداق بولىدۇ،-دېدى ئەمەتجان ئاكام.-ئەكرەمجان ئاكام ئەتىلا چىقىدۇ!...

                     مۇھاپىزەتتە تاپقان بەخت

شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئۆزبەكستاندىكى ئىككىنچى ھاياتىم باشلاندى.
ئۈستى-بېشىمدا چىرايلىق كىيىم،ئاستىمدا چەت ئەلنىڭ يېپ-يېڭى يېنىك ماشىنىسى. كاتتا بايۋەچچە ئەكرەمژان ئاكىنى ھەم مۇھاپىزەت قىلىمەن،ھەم ماشىنا بىلەن توشۇيمەن. بۇ كىشىنىڭ بارمايدىغان يېرى،كىرمەيدىغان تۆشۈگى يوق. مۇناسىۋەت قىلىدىغان ئادەملىرى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا ئىشلەيدىغان كاتتا ئەمەلدارلار،باي-بايۋەچچىلەر،سودىگەرلەر. ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئابرويى چوڭ،ھۆرمىتى بەلەنت. ھەممە ئۇنى "ئەكرەمژان ئاكا!"، "خوژىيىن!"دەپ،ئۇنىڭ ئالدىدا قولىنى كۆكسىگە قويۇپ تۇرىشىدۇ. بەزى بىر خېلىلا تۈزۈك ئادەملەرنىڭ ئۇنىڭ ئالدىدا كۈچۈكلىنىپ،ماختاش-مەدىھىيىلەشلەرگە تولغان خوشامەتچىلىكلىرىگە قاراپ، "ھەي ئادەملەر،نېمىگە بۇنچىلىك خوشامەت قىلىسىلەر؟ شۇنچىلىكمۇ خوشامەت قىلغان بارمۇ! ئۇمۇ سىلەرگە ئوخشاشلا ئادەمغۇ؟ ئۇنىڭ سىلەردىن ھېچ بىر ئارتۇقچىلىق يېرى يوق. ئەكسىنچە،بۇ قارا قوساق ئادەمدىن سىلەر نەچچە ھەسسە ئارتۇق تۇرىسىلەرغۇ؟...ئۇنىڭ سىلەرگە ئوخشىمايدىغان بىرلا ئارتۇقچىلىغى بار. ئۇ بولسىمۇ،ئۇنىڭ مال-دۇنىياسىنىڭ،پۇلىنىڭ كۆپلىگىلا،خالاس! شۇنداق ئېكەن،ئۆزەڭلارنى نېمىگە بۇنچىلىك يەرگە ئۇرۇپ،بېچارە بولىسىلەر؟ خوشامەتنىڭمۇ چېكى،يولى بارغۇ!...خوشامەتنى چېكىدىن ئاشۇرىۋېتىش،مېنىڭچە،كۆپ ساندىكى كىچىك پېئىل ئادەملەرنىمۇ ھاكاۋۇرلاشتۇرۇپ، تەكەببۇرلاشتۇرىۋېتىشى،ئۈندىمەسنى سۆزمەن،كېكەچنى ناتىق،ژۇگاچنى شوخ،بىلىمسىزنى دانا-دانىشمەن قىلىۋېتىشى ئاسانلا!"دەپ قوياتتىم ئۆزەمگە-ئۆزەم.
ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ئەتراپىدا پەرۋانە بولۇپ ژۈرىشىدىغان بەزى ئادەملەر باشقىلىرىغا قارىغاندا،ئۇنىڭغا ياخشى كۆرۈنۈشكە،ئۇنىڭغا تېخىمۇ يېقىنلىشىشقا،ئۇنىڭ قەلبىدىن چوڭقۇرىراق ئورۇن ئېلىشقا،ئۇنىڭ غەمخورلىغىغا كۆپىرەك ئېرىشىشكە،ئۇنىڭ ھۆزۈر-ھالاۋىتىنى،راھىتىنى بەكىرەك كۆرۈشكە ئىنتىلىپ،بۇ بايۋەچچىنى شۇ دەرىژىدە مەدھىيلەيدىكېن،ھەتتا ئۇلۇق مۇھەممەت پەيغەمبەر تۇرغان بۈيۈك پەللىگە--چوققىغا بىر-ئىككى پەلەمپەي قالغىدەك دەرىژىدە كۆتىرىپ ماختاشلىرىنى ئاڭلىغىنىمدا، "ھەي بېچارىلەر،شۇنچىمۇ پەسكەش بولامسىلەر؟...بۇ ماختاش-مەدىھىيلەشلىرىڭلارنىڭ ھەممىسى يالغانغۇ!"دەپ ئىچىمدە كۈلەتتىم.
ئەكرەمژان ئاكا بۇ دەرىژىدىكى ماختاش-مەدىھىيلەشلەردىن راھەتلەنگەندەك،ھۆزۈرلەنگەندەك بولاتتى. "لويىنىڭ ئېتىنى سۇغار،پۇلىنى ئال"دېگىنىدەك،ئۇ خىلدىكى ئادەملەر قۇرۇق ماختاش-مەدھىيلەشلەر بىلەن بايۋەچچىنىڭ پۇلىنى خەشلەپ،راھىتىنى كۆرەتتى.
مال-دۇنىيانىڭ،پۇلنىڭ كۆپلىگىدىن بولسا كېرەك،ئەكرەمژان ئاكا تولىمۇ ئۆر كۆكرەك،تەكەببۇر،خورىگى بەك ئۈستۈن كىشىلەردىن ئېدى. ئانچە-مۇنچە ئادەملەر بىلەن كۆرۈشكۈسى،سۆزلەشكۈسى كەلمەيدۇ. ھەممىنىڭ ئۆز ئالدىغا كېلىپ،ئېگىلىپ سالام قىلىشىنى تولىمۇ خالايدۇ. بۇ ئۇنىڭغا بەك ياقىدۇ...
"غوژامنىڭ غوژىسى بار،چامغورنىڭ ئورىسى"دېگەن سۆزنىڭ ھەققانىيلىگىگە كۆزىم ئۇبدان يەتتى!
ئەكرەمژان ئاكىنى بايۋەچچە قىلغان ئۇنىڭ ژۇقۇرى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا ئىشلەيدىغان دوست-بۇرادەرلىرى يەنى "كرىشىلىرى"ئېكەن. بايۋەچچە ئاكىمىز ئۇلارنىڭ ئالدىدا شۇنچىلىك كۈچۈكلىنىدىكېن،ئۇلارنى ماختاپ-مەدىھىيلەپ،ھەتتا ئاسماندىكى قۇياشقا تەڭلەشتۈرىدۇ...ئۇلارغا كۆرسۈتىلىۋاتقان ئىلتىپات-ئېھتىرام،ئىززەت-ھۆرمەت،زىياپەت-مېھماندارچىلىق چەكسىز. ئەكرەمژان ئاكىمىز ئەشۇ خىلدىكى ئەمەلدارلارغا ۋاقتى-ۋاقتىدا كۆرسۈتىلىپ تۇرىدىغان  "خىزمەتلەرگە" ھېچ قاچاندا ئاقچىنى ئايىمايدۇ...
ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئىلتىماسى بىلەن مەن ئۆزەمنى قانداق يەردە قانداق تۇتۇشىمنى،قانداق تۇرۇشىمنى،قانداق مېڭىشىمنى،قانداق گەپ-سۆز قىلىشىمنى ئىلگەركىدىن تامامەن ئۆزگەرتكەن ئېدىم. ئاز كۈنلەرنىڭ ئىچىدىلا مەن بەئەينى كىنولاردا كۆرسۈتىلىدىغان،ھەر قانداق ژايدا،ھەر قانداق ۋاقىتتا ھەممە نەرسىگە چەمبەر-چاس تەييار تۇرىدىغان مۇھاپىزەتچىلەرگە ئوخشاپ قالغان ئېدىم. بىراق،ئۇلاردا بار بىرلا نەرسە مېنىڭدە يوق ئېدى. ئۇ بولسىمۇ،يېنىمدا تاپانچا ئېلىپ ژۈرمەسلىگىم. ئۇنىڭ ماڭا كېرىگىمۇ،ھاژىتىمۇ يوق. بۇنى مەن ئەكرەمژان ئاكىغا ئېيتقىنىمدا،ئۇ كىشى "مەيلى،بوپتۇ"دېدى،خالاس.
ئەكرەمژان بايۋەچچىنى كىملەر،نەلەرگە مېھمانغا چاقىرمايدۇ. ئۇ قاتناشقان زىياپەتلەردىكى مېھماندارچىلىقلارنى ئېيتىپ تۈگەتكۈسىز. ئۇنىڭ ئەڭ قەدىردان دېگەن بەش-ئالتە ئاغىنىلىرى بار. ئۇلار كېچە-كۈندۈز دېگىدەك بىللە. بۇ ھاياتنىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ،لەززىتىنى،پەيزىسىنى،گەشتىنى سۈرۈۋاتقان بۇ قەدىناس دوست-يارانلارنىڭ ياش ژەھەتتىن ئەڭ چوڭى ئەكرەمژان ئاكا.  ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئەمەتجان ئاكاممۇ بار بولۇپ،ئۇنىڭ تەڭتۇشلىرى ھەم مەندىن ئىككى-ئۈچ ياش چوڭ بايۋەچچە ژىگىتلەرمۇ بار ئېدى.
ئۇلار شەھەردىكى ئويۇن-تاماشىنىڭ سىرتىدا ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىم دەم ئېلىش ئۈچۈن ئو ئولاشقا تاغدىكى،بېلىق تۇتۇشقا دەرىيا بويىدىكى ئاغىنىلىرىنىڭ داچىلىرىغا چىقاتتى. چىققاندىمۇ يالغۇز ئەمەس،ھەر بىرىسى ھەر قېتىمدا يەڭگۈشلەپ تۇرىدىغان بىر-بىردىن چىرايلىق خېنىملارنى ئېلىپ چىقاتتى. ئويۇن-تاماشە،ئەيشى-ئىشىرەت شۇ ژايلاردا قايناتتى.
بايۋەچچىلەرنىڭ شوفېرلىرى بولغان بىزلەر،ئۇ ژايلاردا بولىدىغان ئويۇن-تاماشىلارنى،ھاراق-شاراپلارنىڭ تەسىرىدىن ژىتىپ تاشلىنىدىغان ھايا-نومۇس پەردىسىنىڭ ئۇ چېتىدىكى ئەژايىپ ئىشلارنى،گەپ-سۆزلەرنى،چاقچاق-كۈلكىلەرنى،خېنىملارنىڭ ئەركىلەشلىرى بىلەن بايۋەچچىلەرنىڭ ئۇ ژانانلارنى قۇچاقلىرىغا ئولتارغۇزىۋېلىپ ئەركىلىتىشلىرىنى ئاڭلاپ،كۆرۈپ،ئەژايىپ ئەيشى-ئىشىرەتلەرنىڭ گۇۋاچىسى بولۇپ،بىر چەتتە تاماق يەپ،چاي ئىچىپ ئولتىرىۋېرەتتۇق.
بۇ يەردە بولغان ئىشلار شۇ يەردىلا قالاتتى. شوفېرلارنىڭ قايسىمىز بولمايلى،چىش يېرىپ بىر ئېغىز سۆز چىقارماتتۇق...
تاغ باغىرىدىكى ژاڭزىدا-فازېندىدا ژۈرگەنلىرىمدە ئانچە بىلمىگەن،كۆرمىگەن،ئاڭلىمىغان ئېدىم. تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە ژۈرگىنىمدىن كېيىن،موشۇ شەھەرنىڭ،موشۇ دىيارنىڭ،موشۇ ۋەتەننىڭ ئېگىلىرى،غوژايىنلىرى بولغان ئۆزبەك خەلقىنىڭ بىر پاي ئوق  ئاتماي ئېرىشكەن بەختىگە بىردە ھەۋەس قىلسام،بىردە ھەسەت قىلاتتىم...ئۆزبەكستان دۆلىتىنىڭ پايتەختى تاشكەنتتە بېشىغا ئالا دوپپا كىيگەن چوڭ-كىچىك ئەر كىشىلەرنىڭ،ياشلار بىلەن بېشىغا رومال سالغان ياشانغان ئاياللارنىڭ، قېشىغا ھوسما قويغان،سېكىلەكلىرى ئۆزىگە بەك ياراشقان،ئۈز-كۆزلىرىنى قاتۇرۇپ پەدەز قىلىشقان خانىم-قىزلارنىڭ؛ "بۇ ۋەتەن بىزنىڭ،بۇ ۋەتەننىڭ ئېگىلىرى بىزلەر!"دېگەندەك،كۆكىرىگىنى كېرىپ،بېشىنى ئېگىز كۆتۈرىپ،روھلىق ژۈرۈشكەن ئادەملەرگە قاراپ ھەۋەسىم كېلەتتى. شەھەرنىڭ قايسى ژايىدا بولمىسۇن،ئون مۇسۇلمانغا،ئون ئۆزبەككە بىردىن توغرا كېلىدىغان كۆك كۆزلەرگە قاراپ؛قايسى ئۆيگە كىرمە،قايسى ئىدارىگە كىرمە،قايسى ئاشخانا،رېستورانغا كىرمە،قايسى دۇكان،قايسى بازارغا بارما،قىسقىسى،شەھەرنىڭ قايسى بۇلۇڭ-پۇشقاقلىرىغا قارىما،ھەتتا ماشىنىدا ئولتىرىپ ماڭغانلىرىڭدىمۇ ئۆزبەكنىڭ ژاراڭلىق،شوخ ناخشا،سازلىرىنىڭ ئەتىدىن كەچ كىرگىچە ياڭراپ تۇرغانلىرىنى،ھەممىنىڭ ئۆزبەكچە سۆزلەشلىرىنى،ھەتتا كۆك كۆزلەرنىڭمۇ قولىنى كۆكسىگە قويۇپ؛ "ئەسسالامۇئەلەيكۈم!"دەپ تۇرۇشلىرىنى ئاڭلىغانلىرىمدا،ۋەتىنىم ئىختىيارسىز كۆز ئالدىمغا كېلەتتى.
بىر چاغلاردا مېنىڭ ۋەتىنىم،ۋەتىنىمدىكى بۈك-بوستانلىق گۆزەل شەھەرلىرىم خۇددى ئەينە شۇنداق كۆرۈنۈشتە ئېدى. بۈگۈن بولسىچۇ؟ بۈگۈن ئۇلاردىن بىرسىمۇ يوق!...
ۋەتىنىمدىكى چوڭ-كىچىك شەھەرلەردە چۈمۈلىدەك ژۈرۈشكەن ئادەملەرنىڭ ئىچىدىكى ۋەتەننىڭ ئېگىلىرى،غوژايىنلىرى بولغان ئۇيغۇرلاردىن بىرسىگە ئون ئەمەس،يۈز ئەمەس،بەزى شەھەرلەردە،ھەتتا يېزا-كەنتلەردە مىڭدىن ژۇمۇق كۆزلەر توغرا كېلىدۇ! ھەممە ئەتىراپقا،ھەتتا ھاژەتخانا تاملىرىغىچە قىزىل سىيالار بىلەن يېزىلغان،چوڭلىغى ئون ياشلىق بالىنىڭ بويى بىلەن تەڭ كېلىدىغان خىتاي خەتلىرى چاپلانغان. ئەتىگىنى سائات ئالتىدە تەنھەرىكەت بىلەن باشلىنىپ،كېچىسى سائات ئون ئىككىگىچە توختىماي ۋاقىرايدىغان رادىئو كانايلىرىدىن پارتىيانى،ھۆكۈمەتنى ماختاش-مەدىھىيىلەشلەرگە تولغان قىزىل سۆزلەر بىلەن خىتايچە ناخشا،سازلارنى ئاڭلاۋېرىپ زېرىكىسەن،سەسكىنىسەن!...
ئىدارە-ژەمىيەتلەرنىڭ،دۇكان-ماگازىنلارنىڭ،ئاشخانا-رېستورانلارنىڭ ئالدىغا قويۇلغان ئورۇندۇق-ئۈستەللەردە ئىشتىنىنىڭ پۇشقىغىنى تىزىغىچە تۈرۈۋېلىپ،پۇتىنى ئالماشتۇرغان ھالدا توختىماي تاماكا چېكىشىپ ئوتىرىشىدىغان ژۇمۇق كۆزلەر؛ "بۇ ۋەتەن بىزنىڭ. بۇ ۋەتەننىڭ ئېگىلىرى بىزلەر!"دېگەندەك،ئۈستى-بېشىدىكى كىيىمىنىڭ تايىنى يوق،قولتۇغىغا تۈگۈچلىرىنى قىستۇرىۋالغان،بىر قولىدا سۇمكا،بىر قولىدا بالا كۆتۈرىۋالغان ياداڭ،ئورۇق،ئۈزلىرىنى قورۇقلار بىلەن قاپ-قارا داغلار قاپلىغان ئاياللارغا،ئەسكى كەشىسىنىڭ سوڭىنى دەسسىگىنىچە ھاسا تايىنىپ كېتىۋاتقان بوۋايلار بىلەن،ئەسكى ياغلىقلىرىنى بېشىغا يېيىپ سېلىۋالغان مومايلارغا،روھى چۈشكەن،روھى ئۆلگەن ياشلارغا،ئۇمۇمەن،كۈندىلىك تۇرمۇشنىڭ غېمىدىن باشقىنى ئويلىمايدىغان،ئويلاشقا چامىمۇ يوق ئۇيغۇرلارنى تەڭسىتمىگەندەك،ياقتۇرمىغاندەك،ئۇلارغا مەسخىرە كۆزلەر بىلەن قارىشاتتى...
مېنىڭ ۋەتىنىمنىڭ،ۋەتىنىمدىكى چوڭ-كىچىك شەھەرلىرىمنىڭ كوچىلىرىدىكى ئېرىقلاردا شىلدىرلاپ ئېقىپ تۇرىدىغان سۈپ-سۈزۈك سۇلىرىمۇ بۇلغانغان...بۇ ئىخلىم شۇنداق ئېكەنكىن،ژۇندۇسىنى ئېرىققا،ئېرىقتىكى سۇغا تۆكىدۇ. بۇ ئىخلىمنىڭ ھەر قاندىغىنىڭ،مەيلى ئەمەلدارى بولسۇن،مەيلى كادر-زىيالىسى بولسۇن،مەيلى ئاددىي پۇخراسى بولسۇن،ئۇلارنىڭ ئۆزىدىن،ئۆيىدىن،تۇرىۋاتقان ژايىدىن قانداقتۇ بىر يېقىمسىز پۇراق گۈپۈلدەپ چىقىپ تۇرىدۇ...ئۇلارنىڭ يەردىن ئۈنۈپ چىققاننىڭ،يەر دەسسەپ ياكى ئۆمۈلەپ ماڭغاننىڭ،ئاسماندا ئۇچقاننىڭ،سۇ ئاستىدىكى ھەممە ژانىۋارنىڭ ھېچ قايسىسىنى قويماي،ئىلغىماي يېيىشىدىن،بەلكىم ئەشۇنداق پۇراقلار چىقىپ تۇرامدېكىن،دەپ ئويلاپمۇ قالىمەن؟
بۇ ژۇمۇق كۆزلەر تاشكەنتتىكى كۆك كۆزلەرگە ئوخشاش "سىز"دەپ سۆزلەشنى ئەسلا بىلىشمەيدۇ. ئۇلارنىڭ قوپاللىغى،ۋاقىراپ سۆزلەشلىرى بۇ مىللەتنىڭ قانچىلىك "مەدەنىيەتلىك" ئېكەنلىگىنى كۆرسۈتىپ تۇراتتى. لېكىن،ئۇلار ئۆزلىرىدىكى بۇ ئىللەتلەردىن كۆزىنى ژۇمۇپلا،ھازىر ئۇيغۇرلارنى "مەدەنىيەتسىز،ياۋايىلار"دەيدىغان بولۇۋالغان.
ئۆزبەكستاندا ۋابا كېسىلىنى تارقىتىدىغان ئەژەل ئوچۇغى يوق ئېكەن. بىراق،ئۇ مېنىڭ ۋەتىنىمدە بار! ئۇ،ئاتوم بومبىلىرىنى سىناق قىلىدىغان ئاتوم پولىگونى!
كوممۇنىست خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلار زىمىنىدا-لوبنۇر ئاتوم پولىگونىدا ئۇزاق ژىللار ئاتوم بومبىلىرىنى يەر ئاستى،يەر ئۈستىدە پارتىلىتىپ،سىناق قىلىپ كەلگەنلىگىنى ۋەتەندىكى كۆپچىلىك خەلىق بىلىشمەيدۇ. بۇنى خىتاي تەشۋىقاتلىرى خەلىقتىن يوشۇرۇپ كەلگەن. ھېچ قاچاندا ئېيتقان ئەمەس،ئېيتمايدۇ ھەم!
شۇنىڭ ئاقىۋېتىدىن مېنىڭ ۋەتىنىمدە بېداۋا كېسەللەر كۆپەيدى. تەبىئەت،эكولوگىيا بۇزۇلدى،بۇلغاندى. يەر،توپىراق زەھەرلەندى. ئادەملەر بېداۋا كېسەللەرنى ئاللاھنىڭ سالغان ئاغىرىغى دەپ قويۇشىدۇ. ياق، ئۇ كېسەل ئاللاھدىن ئەمەس،يادرو پولىگونىدىن كېلىۋاتقىنىنى بىلىۋەرمەيدۇ!...
مەن ئۆز ۋەتىنىم بىلەن ئۆزبەكستاننى شۇ خىلدا سېلىشتۇرۇپ؛ "بۇ ئۆزبەك خەلقى نېمە دېگەن بەخىتلىك خەلىق؟... موشۇنداق بەخىتلەر مېنىڭ خەلقىمگە قاچانمۇ كېلەر؟!"دەپ ئارمان قىلىپ كېتىمەن.
بىر كۈنى ماشىنىدا كېتىۋېتىپ ئەكرەمژان ئاكا بىلەن تارىخ توغىرىسىدا،تارىخ بولغاندا،ئۇيغۇر تارىخى توغىرىسىدا سۆزلىشىپ قالدۇق. بۇ كىشى مېنىڭ دۇنىيا ۋەزىيىتىدىن،دۇنىيا سىياسىتىدىن،ئىلىم-پەن،تارىختىن بىر ئاز مەلۇماتلارغا ئېگە ئېكەنلىگىمدىن،"قەيسەر،ئۇكام،سىز كۆپ نەرسىلەرنى بىلىدېكەنسىز. قايسى ئىنستىتۇتنى پۈتۈرگەن؟"دەپ سوراپ قالدى. مەن ئۆزەمنىڭ ،ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ئۈچىنچى كۇرسىدا ئوقۇۋاتقىنىمدا،نوچىلىق،گاڭگۇڭلىق قىلىپ،ئوقۇشتىن چىقىرىۋېتىلگەنلىگىمنى ئېيتىپ،يالغان سۆزلىگەن ئېدىم.
-ئۇيغۇرلارنىڭ مەملىكىتىنى خىتايدا دەيدۇ. شىنژاڭ دېگەن ئۇيغۇرلارنىڭ يېرىمۇ؟-دەپ سورىدى.
مەن ئۇيغۇرلارنىڭ كىم بولغانلىغىنى،تارىختا قانداق دۆلەتلەرنى قۇرغانلىغىنى،ئەشۇ دۆلەتلىرىدىن قانداق ئايرىلغانلىغىنى ۋە بۈگۈنكى كۈندىكى پاژىئەلىك تەغدىرىنى قىسقىچە ئېيتىپ بەردىم.
ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخىدىن تامامەن خەۋەرسىز بۇ كىشىگە چۈشىنىشلىك بولۇشى ئۈچۈن مەن ئەنگلىيا،فرانцئىيا،گېرمانىيا،ئىتالىيا،ياپونىيا ئوخشاش بەش مەملىكەتنىڭ تېررىتورىياسىگە تەڭ كېلىدىغان يەنى بىر مىللىئون سەككىز يۈز مىڭ كۋادرات كىلومېتردىن ئوشۇق تېررىتورىيانى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئەشۇ "شىنژاڭ"دەپ ئاتىلىپ كېلىۋاتقان كەڭ زىمىن ئۇيغۇرلارنىڭ ئانا ۋەتىنى ئېكەنلىگىنى،ئۇ زىمىندا эرامىزدىن تۆرت مىڭ ژىل ئىلگىرى تۇرانىيا ئۇيغۇر دۆلىتى قۇرۇلغانلىغىنى،ئۇنىڭدىن كېيىن،эرامىزدىن ئاۋالقى 250-ژىلدىن эرامىزدىن كېيىنكى 226-ژىلغىچە،500 ژىل ھۆكۈم سۈرگەن ھۇن ئۇيغۇر دۆلىتى،ئاندىن كېيىن،546 ژىل ھۆكۈمدارلىق قىلغان ئېگىز ھارۋۇلۇقلار ياكى قاڭقىللار ئۇيغۇر دۆلىتى،565 ژىل ھۆكۈم سۈرگەن ئاق ھۇن ئىمپېرىياسى،كۆك تۈرك ئۇيغۇر دۆلىتى،ئورخۇن ئۇيغۇر دۆلىتى،كەڭ سۇ ئۇيغۇر دۆلىتى،ئىدىقۇت ئۇيغۇر دۆلىتى،قاراخانىيلار ئۇيغۇر دۆلىتى،سەئىدىيە خانلىغى ھەققىدە ماڭا يادقا بولۇپ كەتكەن بۇ سۆزلەرنى ژىپقا تىزىلغان مونچاقتەك تىزىپ چىقتىم. ئاندىن ئون ئالتىنچى ئەسىرنىڭ باشلىرىدىن باشلاپ،ئون يەتتىنچى ئەسىرنىڭ ئاخىرىلىرىغىچە 170 ژىلدەك ھۆكۈم سۈرگەن سەئىدىيا ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ ئاغدۇرۇلۇشىغا زامىن بولغان ھىداياتۇللا ئىشاننىڭ يەنى ئاپپاق غوژىنىڭ بۇ زىمىنغا ژۇڭغار قالماقلىرىنى باشلاپ كېلىپ،بىر ئۇيغۇرنى ئىككىگە--ئاق تاغلىق،قارا تاغلىق دەپ ئىككىگە بۆلۈپ،بىر-بىرىسىگە دۈشمەنلەشتۈرۈپ،بىر-بىرىسىنى ئۆلتۈرۈپ-قىرىشى،ئاخىرىسىغا كېلىپ،ئۇيغۇر زىمىنىنى ژۇڭغار قالماقلىرىنىڭ بېسىۋالغانلىغىنى،شۇنىڭدىن باشلاپ ئۇيغۇر دۆلىتى،ئۇيغۇر خەلقى مۇنقەرىزلىككە ئۇچىرىغانلىغىنى ئېيتىپ،ژىگىرمىنچى ئەسىردە ئۇيغۇرلار ئۆز زىمىنىدا ئىككى قېتىم مۇستەقىل ژۇمھۇرىيىتىنى قۇرغانلىغىنى،ھەر ئىككى ژۇمھۇرىيەت رۇس ۋە خىتاي ئىمپېرىيالىرىنىڭ قۇربانىغا ئايلانغانلىغىنى،1949-ژىلدىن باشلاپ كوممۇنىست خىتايلار ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەتىنىنى بېسىۋالغانلىغىنى ئالدىرىماي ئېيتىپ بەردىم.
-مەن بۇ سۆزلەرنى بىرىنچى قېتىم ئاڭلاۋاتىمەن،-دېدى ئۇ.-بۇ سىلەر،ئۇيغۇرلار، ناھايىتى زور مىللەت ئېكەنسىلەر. شۇنداق تۇرغۇلۇق،ئۆزبەكستانغا ئوخشاش مۇستەقىل دۆلىتىڭلارنىڭ بولماسلىغى بەك ئېچىنارلىق ئېكەن؟-ئۇ بىر نەچچە دەقىقە ژىم-ژىت بولۇپ قالدى. كېيىن شۇنداق دېدى.-ئاللاھ بۇيىرىسا،ئۇيغۇرلارمۇ بىر كۈنى ئۆزبەك، قازاق،قىرغىز ۋە باشقىلارغا ئوخشاش ئۆز دۆلىتىگە ئۆزلىرى ئېگە بولۇپ ياشايدىغان كۈنلەرگىمۇ يېتىپ قالار!
-ئىلاھىم،ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن،ئەكرەمژان ئاكا!-دېدىم.
-سۇ ئاققان ئېرىقلاردا يەنە ئاقىدۇ،دېگىنىدەك،نەچچە مىڭ ژىللار بۇرۇن شۇنداق دۆلەتلەرنى قۇرۇپ،دۇنىيا سورىغان بۇ خەلىق بىر كۈنى بولمىسا بىر كۈنى بەرىبىر ئەشۇ دۆلىتىنى قۇرىدۇ!-دېدى مېنىڭ سۆزلىرىمدىن تەسىرلەنگەن  بايۋەچچە ئاكىمىز.
-ئەكرەمژان ئاكا،سىلەر،ئۆزبەك خەلقى تولىمۇ بەخىتلىك مىللەت ئېكەنسىلەر! پرېزىدېنتىڭلاردىن تارتىپ،يېزىنىڭ ھاكىمىغىچە ھەممىسى ئۆزبەكلەر. تىل،يېزىق ئۆزبەك تىلىدا ماڭىدېكەن. ھەممە ژايدا ئەتىدىن كەچ كىرگىچە ئۆزبەكچە ناخشا،سازلار ياڭراپ تۇرغان. قانداق ياخشى! مۇستەقىل ئۆزبەك دۆلىتى بولغىنىدىن كېيىن شۇنداق بولۇشى ھەق،شەرت. بۇنى مەن يۈزدە يۈز قوللايمەن. ھەتتا بۇ يەردىكى كۆك كۆز رۇسلىرىڭىزمۇ ئۆزبەكچە سۆزلەيدېكەن؟
-ئۆزبەكستاندا ياشىغاندىن كېيىن،ئۆزبەكنىڭ نېنى يەۋەتقاندىن كېيىن،ئۆزبەكچە سۆزلىشى شەرت!
-قازاقستانغا قارىغاندا ئۆزبەكستاندا رۇسلار ئاز ئېكەن؟
-ئىلگىرى تېخىمۇ ئاز ئېدى. ئاتمىشىنچى ژىللاردا،سىلەر ئۇ چاغلاردا تېخى تۇغۇلمىغان،تاشكەنتتە قاتتىق يەر تەۋرەش بولدى. شۇ ژىللىرى تاشكەنتنى قايتا قۇرۇمىز،قۇرۇلۇش سالىمىز. ئۆزبەكستانغا ياردەم قىلىشىمىز كېرەك دەپ،روسسىيادىن رۇسلارنى ئەكىلىپ،تۆكۈپ تاشلىدى...شۇ باھانە بىلەن تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھىرىمىزگە رۇسلار كېلىپ ئورۇنلىشىۋالدى. بولمىسا،ئۇنىڭدىن بۇرۇن تېخىمۇ ئاز ئېدى. كېيىن،سسسر بەربات بولغاندىن كېيىن،بىز مۇستەقىل دۆلەت بولۇپ قۇرۇلدۇق. مۇستەقللىقتىن كېيىن رۇسلار ئۆز ۋەتىنىگە كېتىشكەندەك بولدى.
-بىز،ئۇيغۇرلاردىن باشقا تۈركىي تىللىق خەلىقلەردىن سىلەر،ئۆزبەكلەر،قازاقلار،قىرغىزلار،تۈرىكمەنلەر،ئەزەربەيژانلار بىر پاي ئوق ئاتماي،مۇستەقىل دۆلىتىڭلارغا ئېگە بولدۇڭلار. بۇنى مەن ژانابىي ئاللاھنىڭ قۇدىرىتىدىن دەپ بىلىمەن؟
-توغرا ئېيتىسىز. ھەممە ئىش ئاللاھنىڭ قۇدىرەت-كارامىتىدىن بولىدۇ. سوۋېت ھۆكۈمىتى،ئۇنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى ئاللاھنىڭ غەزىۋىگە ئۇچىرىدى!...
-ئاللاھنىڭ غەزىۋىگە؟-ئەكرەمژان ئاكىنىڭ سۆزىنى بۆلۈۋەتكىنىمنى ئۆزەممۇ سەزمەي قالدىم.
-ھە،ئاللاھنىڭ غەزىۋىگە ئۇچىرىدى!-دېدى ئۇ.- چوڭ ئاقساقاللارنىڭ ھەممىسى شۇنداق دېيىشىدۇ. ئۇلارنىڭ بۇ ئېيتقىنىغا مەنمۇ قوشۇلىمەن. نېمىشكە دېسىڭىز،ئىلگىرى،پارتىيا ۋاقتىدا ئەزەن ئاۋازىنى ئاڭلىماس ئېدۇق. ھازىرقىدەك مەسچىت-مەدىرىسىلەرمۇ يوق ئېدى. بۇرۇن بار بولغان مەسچىت-مەدىرىسىلەرنى ئەشۇ پارتىيا بۇزۇپ تاشلىغان. يالغۇز مۇسۇلمانلارنىڭ مەسچىتلىرىنىلا ئەمەس،خرىستىئانلارنىڭ چىركولىرىنىمۇ ياپتۇرۇپ،ئەشۇ ئىبادەتخانىلارنىڭ ھەممىسىنى ھەر تۈرلۈك ئامبارخانىلارغا،مالخانىلارغا ئايلاندۇرىۋەتكەن ئېدى. پارتىيا، دىن--ئۇ ئەپىيۇن دېگەن  تەشۋىقاتى ئارقىلىق ئادەملەرنى ئىمان-ئېتىقادسىز روھىدا تەربىيىلىگەن. بەزى چوڭ خىزمەتلەردىكى كوممۇنىست ئەمەلدارلار ئۆلگەن ئاتىسى بىلەن ئانىسىنىڭ نامىزىنى چۈشەرگۈزىشتىن قورقاتتى...مەكتەپلەردە بىزنى "خۇدا دېگەن نەرسە يوق. ئادەملەر مايمۇندىن يارالغان"دەپ ئوقۇتاتتى. دېمەك،ياراتقان ئېگىسىنىڭ غەزىۋىگە ئۇچىرىغان سوۋېت ھۆكۈمىتى،ئۇنىڭ كوممۇنىستىك پارتىياسى ئۆزىدىن-ئۆزى يوق بولدى.ئاللاھنىڭ قۇدىرەت-كارامىتى بىلەن يوق بولدى!
-مەن كىنولاردىن كۆرگەنمەن،كىتاپلاردىن ئوقۇغانمەن. بولьشىۋېكلارنىڭ قىزىل ئارمىياسى ژىگىرمىنچى ژىللاردا "باسمىچىلار"دەپ،ئۆزبەكستاندا كۆپ ئادەملەرنى قىرىپ، ئۆلتۈرگەن ئېكەن؟ ئەسلىدە ئۇلار باسمىچىلار ئەمەس،ئۆز ۋەتىنىنىڭ،ئۆز خەلقىنىڭ ئازاتلىغى ئۈچۈن،مۇستەقىل ئىسلام دۆلىتىنى قۇرۇش ئۈچۈن بولьشىۋېكلارغا قارىشى قولىغا قۇرال ئالغان خەلىق قەھرىمانلىرى ئېكەنغۇ؟- سورىدىم.
-ئۆز دەۋىرىدە ئۇلارنى "باسمىچىلار"دەپ كەلگەن بولسا،ھازىر ئۇلارنى ئۆزبەكستان خەلقى باسمىچىلار دېمەيدۇ. بۈگۈنكىدەك مۇستەقىل ئۆزبەك دۆلىتىنى قۇرۇش ئۈچۈن قۇربان بولغان قەھرىمانلىرىمىز دەپ ئاتىشىدۇ،-دېگەن ئەكرەمژان ئاكا ئۆزىنىڭ مەيلى تارىخقا بولسۇن،مەيلى سىياسەتكە بولسۇن،ئانچە قىزىقىپ كەتمەسلىگىنى،مۇنداق سۆزلەرنى ھېچ يەردە ئېيتمايدىغانلىغىنى بىلدۈرۈپ،شۇنداق دېدى.-مەن سىزگە ئوخشاش كۆپ ئوقۇغان ئادەم ئەمەسمەن. ياشلىغىمدىنلا ئاشپەزلىك كەسپىنى ئېگىلەپ،پۇل ساناش بىلەنلا ئۆتۈۋاتقان ئادەممەن،ئۇكام،-دەپ كۈلدى.-باللىرىمنى ئوقۇتاي دېدىم. چوڭ ئوغۇلىم بىلەن قىزىم ئوقۇمۇشلۇق بالىلار بولدى. بىرسى ئامېرىكىدا،بىرسى ئەنگلىيادە ئوقۇۋاتىدۇ. ئوقۇغان ئادەم دېگەن باشقىچە بولىدېكەن. ئۇلار باشقا بىر دۇنىيا...ئىنامژان بىلەن ئادىلجاننى ئۆزىڭىز بىلىسىز. ئۇلار مېنى دورىغان. ئوقۇغىسى كەلمىدى. بوپتۇ دېدىم. ئاكىسى بىلەن ھەدىسى ئوقۇۋاتىدۇ. ئوقۇغاندىمۇ چوڭ ئوقۇشلارنى ئوقۇۋاتىدۇ. مەيلى،بۇ ئىككىسى پۇل تاپسۇن دېدىم.
-ئوغۇلىڭىز بىلەن قىزىڭىزنى چەت ئەللەردە ئوقۇتۇپ،ناھايىتى ياخشى ئىش قىپسىز. ئاللاھ بايىرىسا،سىز ئامان بولسىڭىز،ئوغۇلىڭىز بىلەن قىزىڭىز ئوقۇشىنى پۈتۈرۈپ كەلگەندىن كېيىن،دۆلەتنى باشقۇرىدىغان چوڭ خىزمەتلەردە ئىشلىشىگە چوقۇم ئىشىنىمەن!-دېدىم ھەق گەپنى قىلىپ.
-رەخمەت،ئۇكام. ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن!-دەپ مىننەتدارلىغىنى بىلدۈردى ئۇ.-سىز ئۇنىۋېرسىتېتنى پۈتۈرمەي تۇرۇپ شۇنچە كۆپ بىلىسىز. ئەگەر ئۇنىۋېرسىتېتنى تاماملاغان بولسىڭىز،چوڭ بىر ئالىم ياكى يازغۇچى بولىدىغان بالا ئېكەنسىز!
-ئوقۇش ماڭا نەسىپ قىلمىغان ئېكەن،ئاكا،-دېدىم مەن  كۆڭلۈمدىكىنى ئوچۇق ئېيتقاندەك بولۇپ.-سىزنىڭ ئوغۇلىڭىز بىلەن قىزىڭىزغا ئوخشاش مەنمۇ  چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇشنى بەك ئارمان قىلاتتىم. بىراق،ئۇنىڭغا مۈمكىنچىلىك بولمىدى.
-ھازىر بولسىمۇ كەچ ئەمەس. سىز تېخى ياش. راسا ئوقۇيدىغان ۋاقتىڭىز؟
-ئۇ دېگىنىڭىز توغرا. بىراق،ئامېرىكا بىلەن ئەنگلىياگە بېرىپ ئوقۇش ئۈچۈن خېلە ئاقچا كېرەك؟-دېدىم ھەق گەپنى ئېيتىپ.
-شۇنداق،خېلە پۇل كېرەك. ئوغۇل بىلەن قىزنىڭ ئوقۇشىغا ئانچە  ئاقچا كېتىۋاتىدۇ!
ئەكرەمژان ئاكا بىلەن بولغان بۇ كۈنكى سۆھبىتىمىزگە شۇ يەردە چېكىت قويۇلدى.

پەقەت ئاقچا تېپىشنىلا ئويلايدىغان ئەكرەمژان ئاكىنىڭ بىرلا ئىشى ماڭا بەك ياقاتتى. شۇ ئىشى ئۈچۈن مەن ئۇ كىشىنى ياقتۇراتتىم. ژىتىم-يېسىر،ناكا-مەژرۇھ،كەمبىغەل-نامراتلارغا ئۇنىڭ ئىچى تولىمۇ ئاغىراتتى. ئۇلارغا ياردەم قىلىشقا،ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشقا،دۇگاسىنى ئېلىشقا كەلگەندە،ئەكرەمژان ئاكىدەك ئادەملەر ئاز بولسا كېرەك دەپ ئويلاتتىم. ئاللاھنىڭ ئەشۇنداق بەندىلىرىدىن ئۇ ئاقچا ئايىمايدۇ، تولىمۇ سېخى،خەيىر-ساخاۋەتلىك ئىنسان ئېدى.
تىزىم بويىچە،تىزىمدىكى ئادرېسلار بويىچە ئايدا بىر،بەزىدە ئىككى ئايدا بىر قېتىم مەن  ئەشۇنداق ئادەملەرگە كونۋېرتقا سېلىنغان ئاقچىلارنى تارقىتىپ چىقاتتىم. ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ نامىدىن بېرىلگەن ئۇ ئاقچىلارنى ئالغان كىشىلەر چەكسىز مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپ،ئاللاھدىن ئۇنىڭغا ئۆمۈر،سالامەتلىك تىلەپ،ئۇزاقتىن ئۇزاق دۇگا قىلاتتى. بەزىلىرى رازىلىغىنى،مىننەتدارلىغىنى ژىغلاپ تۇرۇپ بىلدۈرىشەتتى...
-ئەكرەمژان ئاكا،سىز موشۇنداق ئۇلۇق،سوۋاپلىق،خەيىرلىك ئىشلارنى قىلىپ كېلىۋاتقىنىڭىز ئۈچۈن،ئاللاھتائالا ئىشلىرىڭىزغا بەرىكەت بېرىپ،دۆلىتىڭىزنى زىيادە قىلىۋاتقان ئېكەندە؟-دېدىم نۆۋەتتىكى خەيىر-ئىخساننى تارقىتىپ بولۇپ،ئۆيگە قايتىپ كېلىۋاتقىنىمىزدا. بۇ مېنىڭ،ئۇ كىشىنى قۇرۇق ماختىغىنىم،ئۇنىڭغا خوشامەت قىلغىنىم ئەمەس،چىن ژۈرىگىمدىن چىققان سۆزلەر ئېدى.
-رەخمەت،ئۇكام،-دېدى ئەكرەمژان ئاكا.-مەن بۇ ئىشلارنى مۇقەددەس قۇرьئانۇ كەرىمدىكى كۆرسەتمىلەر بويىچە قىلىۋاتىمەن. سىز بىلىدىغان بەزى "گۇناھلىرىم" ژۇيۇلۇپ كېتەر دەپ ئويلايمەن؟-سۆزىنىڭ ئاخىرىنى چاقچاققا ئايلاندۇرغاندەك بولدى.
-مېنىڭچە ئۇنداق ئىشلار گۇناھ ئەمەس،ئاكا؟ ھەر كىمنىڭ ئۆز ئىختىيارى،ئۆز خاھىشى بىلەن قىلىنىدىغان ئىشلار ئېكەنغۇ؟
-بارىكاللا! ھاياتقا سىزگە ئوخشاش كۆز بىلەن قاراش كېرەك،ئۇكام. قولدىن كېلىپ تۇرغاندا،بەلدە كۈچ-قۇۋەتنىڭ بارىدا،ئۇ ئىشنىمۇ،بۇ ئىشنىمۇ قىلىپ كۆرگەنگە نېمە يەتسۇن! ھاياتنىڭ لەززىتىنى،پەيزىسىنى سۈرۈش،مېغىزىنى چېقىش ئەڭ مۇھىم ئىش! كونىلار "كۆزىڭنىڭ بارىدا شەھەر كۆر،چىشىڭنىڭ بارىدا گۆش يە!"دەپ بېكار ئېيتمىغاندە. ئەتە-ئۆگۈن قېرىغاندا،چىشلىرىڭىز بوشاپ،چۈشۈپ كەتكەندە،قانچە يۇمشاق گۆش بولسىمۇ،گاچ-گاچ چەينەپ يەلەلمەيسىز. بەلدىن كۈچ-قۇۋەت كەتكەندە،ھۆزۈر-ھالاۋەتنى سۈرۈشتىنمۇ قالىسىز. قانداق دېدىم؟
-ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭىز،-دېدىم مەن ۋە سۆزىمنىڭ ئاخىرىنى ئۇنىڭ خەيىر-ساخاۋەتلىك ئىشلىرىغا يۆتكىدىم.-ژىتىم-يېسىر،نامراتلارغا قىلىۋاتقان سوۋاپلىق ئىشلىرىڭىزنى توختىتىپ قويمىسىڭىزلا بولغىنى!
-ياق،بۇ ئىشنى مەن ھېچ قاقاندا توختاتمىغان ھەم توختاتمايمەن!...
شۇ خىل گەپ-سۆزلەر بىلەن ئۆيگە يېتىپ كەلگىنىمىزنىمۇ بىلمەي قالدۇق.

بۇ كۈنى بىز چوڭ ئۆيگە يەنى ئەكرەمژان ئاكىنىڭ چوڭ خوتۇنىنىڭ ئۆيىگە كەلگەن ئېدۇق. بۇ بايۋەچچە ئاكىمىز ھەپتىدە ئىككى كۈن كىچىك خوتۇنىنىڭ،قالغان كۈنلىرى چوڭ خوتۇنىنىڭ،بالا-ژاقىلىرىنىڭ يېنىدا بولاتتى. ھەر ئىككى قورا-ژاينىڭ بىر چېتىدە چاققانغىنا ياسالغان ئايرىم ئۆي مېنىڭ ياتاقخانام ئېدى. چىرايلىق ياساپ قويغان ياتاقخانامدا ھەممە نەرسە بار. گاز ئوچۇغى،خولودىلьنىك،تېلېۋىزور،رادىئوپرېمنىك،ئۈستەل-ئورۇندۇق،كارىۋەت،ئىدەندە گىلەم. بۇ ژەھەتتىن مەن ئۈچۈن ھەممە شارائىت يارىتىلغان...تاماقنى ئۆي ئېگىلىرى بىلەن بىللە يەپ،ئىچىمەن. پەقەت ياتىدىغان ئۆيىملا ئايرىم ئېدى. بوش ۋاقىت بولسىلا، مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ ئۆيىگە كېتەتتىم ۋە ئۇ يەردە قونۇپمۇ قالاتتىم.
بەزىدە ئۆزەم ھەيران قالىمەن. ئاللاھتائالا مېنى ئەزىز ئاتا-ئانامدىن ژۇدا قىلغان،بېشىمغا ئېغىر كۈنلەرنى،قىسمەتلەرنى سالغىنى،ۋەتىنىمدىن،ژۇتۇمدىن ئايرىغىنى بىلەن،ناھايىتى ئېغىر كۈنلەردە،ئېغىر ئەھۋاللاردا قالغانلىرىمدا،ژانابى ئاللاھ يولۇمنى ھەر دايىم ئوچۇق،كەڭ،يورۇق قىلىپ تۇراتتى. بۇنىڭدىن مەن ياراتقان ئېگەمگە مىڭلارچە شۈكۈرانە كەلتۈرەتتىم.
ئەكرەمژان بايۋەچچە بىلەن ئۇنىڭ ئائىلىسىدىكىلەرگە مېنى تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرىۋەتكەن،بۇ دۆلەتمەن ئائىلىنىڭ بىر ئەزاسىغا ئايلاندۇرىۋەتكەن بىر ۋاقىئە بولدى. بۇنى ئاللاھنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بولسا كېرەك،دەپ ئويلاپمۇ قالغان ئېدىم.
بىر كۈنى ماشىنا بىلەن بازارنىڭ ئارقا كوچىسى ئارقىلىق مېڭىپ،چوڭ كوچىغا-بازارنىڭ ئالدىغا چىقىش ئۈچۈن سولغا شۇنداق بۇرۇلۇشىمغا بىر نەرسە قارا،دېگەندەك قىلىپ قالدى. ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ بۇ بازىرىغا خوژاينلىق قىلىۋاتقان ئوغۇلى ئادىلجانغا كۆزۈم چۈشۈپ قالدى. گەۋىرلىك كەلگەن ئۈچ بالا ئۇنى ئوتتۇرىغا ئېلىۋېلىپ،دەرەقنىڭ ئارقىسىدا ئۇنىڭغا قوللىرىنى شىلتىپ سۆزلەۋاتاتتى.
-ئەكرەمژان ئاكا،ئادىلجان!-دەپ ۋاقىرىدىمدە،تورمۇزنى دەررۇ باستىم. ماشىنا يولنىڭ ئوتتۇرىسىدىلا توختاپ قالدى. ماشىنىدىن ئېتىلىپ چىقىپ،ئۆزەمنى ئۇلارغا ئاتتىم.
-ھەي،نېمە قىلىشىۋاتىسەن؟!-دەپ ژەھلىم بىلەن ۋاقىرىغىنىمچە،ئوتتۇرىسىدىكىنىڭ گەژگىسىدىن كاپپىدە تۇتتىمدە،ئۆزەمگە قاراتتىم. ئۇلار بىر دەقىقە ھاڭ-تاڭ بولۇپ قېلىشتى. تورغا چۈشكەن ژەرەندەك تىتىرەپ،كۆزلىرى مۆلدۈرلەپ تۇرغان ئادىلجان مېنى كۆرۈشى بىلەن،ئۇنىڭغا قايتىدىن ژان كىرگەندەك بولدى.
-ھەي،قويۇۋەت ئۇنى! سېنىڭ نېمە ئىشىڭ بار!-دېدى ئوڭ تەرىپىمدىكى نوچىسى ماڭا ھۆرپۈيۈپ. شۇ ئارىدا ئۇلارنىڭ بىرىسىنىڭ قولىدىكى،ئادىلجاننىڭ قوسۇغىغا ئۇچىنى تەككۈزۈپ تۇرغان پىچاققا كۆزۈم چۈشۈپ قالدى. نېمە ئىش بولۇۋاتقانلىغىنى بىردىن چۈشەندىم.
"قويۇۋەت ئۇنى!..." دېگەننىڭ ئۈزىگە باش بىلەن بىرنى سالدىم. گەژگىسىدىن تۇتۇۋالغىنىمنىڭ ئىڭەك ئاستىغا بار كۈچۈم بىلەن بىرنى ئۇرۇۋېدىم،ئۇ ئىككى-ئۈچ مېتر نېرىغا ئوڭدىسىغا پالاققىدە چۈشتى. بۇ ئىش بىر نەچچە سېكۇندنىڭ ئىچىدە بولۇپ ئۆتتى. باش يېگەن نوچىسىنىڭ ئاغىزى-بۇرىنى قىپ-قىزىل قانغا بويالدى.ئۇ يۈزىنى،بۇرۇنىنى ئالقانلىرى بىلەن تۇتقىنىچە،ئولتىرىپ قالدى. ئۈچىنچىسى بىر-ئىككى قەدەم كەينىگە داژىپ،قولىدىكى پىچاق بىلەن ماڭا ھۇژۇم قىلىشقا تەييارلىنىپ،ھەر يان لىك-لىك سەكىرىگەندەك ھەرىكەتلەرنى قىلىشقا باشلىدى.
ئاڭغىچە بۇ يەرگە يېتىپ كەلگەن ئەكرەمژان ئاكا ئوغۇلىنىڭ يېنىغا ئۆتتى. ئۇ كىشى نېمە ۋاقىئە بولۇۋاتقانلىغىنى بىردىن چۈشەندى.
مېنىڭ بار دىققىتىم، قولىدىكى پىچاق بىلەن ماڭا ئېتىلاي دەپ تۇرغان بالىدا ئېدى. مەن ئۇنىڭ قولىدىكى پىچاق بىر يېرىمگە تېگىپ كېتىشىدىن دىققەت،ئېھتىيات قىلغان ھالدا،ئۆزەمنى ھەر يان قاچۇرغاندەك بولۇپ،ئەپلەپ تۇرۇپ،سەكرەپ بېرىپ قۇلاق تۈۋىگە بىرنى تېپىۋېدىم،ئۇ "ۋاي ژان!" دېگەن ئاۋاز بىلەن بىر نەچچە قەدەم نېرىغا ئۇچۇپ بېرىپ دۈم ژىقىلدى. قولىدىكى پىچاق نېرىغا ئۇچۇپ چۈشتى.
شۇ ئارىدا ئەكرەمژان ئاكا ئاغىزى-بۇرۇنى قىپ-قىزىل قانغا بويالغان بالىنى "ۋۇي،ئەبلەخلەر!"دەپ ۋاقىراپ،ئۇنىڭ قوسۇغىغا بىرنى تېپىۋېدى،ئۇ بالا ئوڭدىسىغا ژىقىلدى. ئاڭغىچە ئادەملەر توپلىشىپ كەتتى.
-ھاي،ئەكرەمژان ئاكا،ئەكرەمژان ئاكا،نېمە بولدى؟-دېيىشتى ئادەملەر تەرەپ-تەرەپتىن.
-كۆرمەمسىلەر،بۇ ئۈچ ئەبلەخ ئادىلجاننى بۇ يەرگە ئەپچىقىۋېلىپ،ئۇرماقچى بولۇۋاتقان ئېكەن...
شۇ ئارىدا قاياقتىندۇ ئۈچ-تۆرت ساقچى ژۈگۈرەپ يېتىپ كېلىشكەن ئېدى. ئۇلار ئەكرەمژان ئاكىنى ياخشى تونۇغانلىغىدىن؛
-ئەكرەمژان ئاكا،نېمە ئىش بولدى؟-دەپ سوراشتى. ئەكرەمژان ئاكا ئۇلارغا ۋاقىئەنى قىسقىچە بايان قىلدى. ساقچىلار ئورۇنلىرىدىن ئاران-ئاران تۇرۇشقان ئۈچ گاڭگۇڭنىڭ قوللىرىنى كەيىنىگە قايىرىپ،ئېلىپ كېتىشتى.
-ھېلىمۇ سىزنىڭ كۆرۈپ قالغىنىڭىز بەك ياخشى بوپتىدە،ئۇكام!-دەپ بايۋەچچە ئاكىمىز ماڭا چەكسىز مىننەتدارلىق بىلەن باقتى...
ئادىلجاننىڭ ئېيتىشىچە،ئۆزى ئۇلارنى تونۇمايدېكەن. ئىلگىرى كېيىن كۆرمىگەن. بۇ ئەتىراپنىڭ باللىرى-گاڭگۇڭلىرى ئەمەس. شەھەرنىڭ باشقا رايونلىرىدىن بولسا كېرەك. ئۇلار ئادىلجاننى ئالداپ،موشۇ يەرگە ئېلىپ چىقىپتىدە، "سەن موشۇ بازارنىڭ خوژايىنى ئېكەنسەن. ھەر ھەپتىدە بىزگە مۇنچە ئاقچا بېرىسەن؟...بىز سېنى قورغايمىز. ساقچىلارغا ئېيتساڭ،ياق دېسەڭ،مانا موشۇ پىچاق بىلەن قارىنىڭنى يېرىپ تاشلايمىز!"دەپ ئوتتۇرىغا ئېلىۋېلىپ،ئۇنىڭ بىقىن-قوساقلىرىغا نوقۇشتۇرۇپ،ئاقچا تەلەپ قىلىۋاتقان ئېكەن.
تاشكەنتنىڭ ئۇ گاڭگۇڭ،نوچىلىرىنىڭ ئىككىسىنى كۆز ژۇمۇپ-ئاچقان ئارىلىقتا قانداق ئۇرۇپ،ژىقىتقانلىغىمنى،قولىدا پىچاق بار ئۈچىنچىسىنى سەكىرەپ بېرىپ،قۇلاق تۈۋىگە بىرنى تېپىپ،نەچچە مېتر ژىراققا ئۇچۇرۇپ ژىقىتقانلىغىمنى ئادىلجان ئاتىسى بىلەن ئانىسىغا،ئاكىسى بىلەن سىڭلىسىغا ئېيتىپ بېرىۋېدى،ئانىسى؛
-ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي،قەيسەرژان. ھېلىمۇ سىزنىڭ كۆرۈپ قالغىنىڭىزنى قاراڭ. بولمىسا ئۇ بۇزۇقلار،يامانلار ئادىلجاننى ئۇرۇپ،پىچاقلاپ كەتمەيدۇ دېگىنى بولمايدۇ! ئاللاھ بىر ساقلاپتۇ. سىزگە مىڭ رەخمەت،ئۇكام،-دەپ مىننەتدارلىغىنى بىلدۈردى ھەدىمىز.
-مەنمۇ كۆرمەپتىمەن،-دېدى ئەكرەمژان ئاكا.-تار كوچىدىن بازار ئالدىدىكى چوڭ كوچىغا بۇرۇلۇشىمىزغىلا،قەيسەر؛ "ئەكرەمژان ئاكا،ئادىلجان!"دەپ ۋاقىرىدىدە،ماشىنىنى دەررۇلا يولنىڭ ئۈستىدىلا توختىتىپ قويۇپ،سەكرەپ چۈشتىدە،ئۆزىنى ئۇلار تەرەپكە ئاتتى. مەن نېمە ۋاقىئە بولغانلىغىنى بىلەلمەي قالدىم. ئادىلجان، دەپ ۋاقىرىغىنىدىن كېيىن،نېمە ۋاقىئە بولغاندۇ دەپ قارىسام،دەرەقنىڭ ئارقىسىدا،تامنىڭ تۈۋىدە تۇرغان ئۇلارنى كۆرۈپ قالدىم. ماشىنىدىن چۈشۈپ، ئۇلارنىڭ يېنىغا بارغىچە،قەيسەر ئۇ ئىككى گەڭگۇڭنىڭ ئاغىزى-بۇرۇنىنى قانغا بوياپ، يەرگە ياتقۇزۇپ قويۇپتۇ...ئۈچىنچىسىنىڭ قولىدىكى پىچاق قەيسەرگە تېگىپ كەتمىگىدى دەپ بەك ئەنسىرىۋېدىم،بىزنىڭ قەيسەر خۇددى مايمۇندەك سەكىرەپ تۇرۇپ،ئۇ بۇزۇقنىڭ قۇلاق تۈۋىگە كېلىشتۈرۈپ بىرنى تېپىۋېدى،نەچچە مېتر يەرگە ئۇچۇپ بېرىپ دۈم ژىقىلدى. ئۇنىڭ قولىدىكى پىچاق نېرىغا ئۇچۇپ چۈشتى...
قەيسەر ئۇكام،سىزنىڭ ھېچ نەرسىدىن قورىقمايدىغان باتۇر ژىگىت ئېكەنلىگىڭىزگە ھەيران قالدىم،سىزگە قايىل بولدۇم!...-دەپ سايراپ كەتتى بايۋەچچە ئاكىمىز.
-باش بىلەن يېگەننىڭ بۇرۇنى سۇندى،چامباش يېگەننىڭ ئىڭىگى سۇندى،دەپ بىلىمەن. ئۇنداق ھارامتامقلارغا شۇ كېرەك. ئۇ نامەرت نەرسىلەر ئېكەن؟-دېدىم قېنىم قايناپ.
-نامەرت بولمىسا،ئۈچ ئادەم بىر بولۇپ،بىر ئادەمنىڭ قوسۇغىغا پىچاق تەڭلەپ شۇنداق ئىش قىلامدۇ،ئۇكام؟-دېدى ئەكرەمژان ئاكام.
-ئادىلجان،ئەشۇنداق بۇزۇقلار،يامانلار بولسا،سىز ماڭا ئاستا كۆرسىتىپ قويۇڭ؟ مەن ئۇلارنىڭ كانىيىنى بىر سىقىپ قوياي،شۇنىڭدىن كېيىن ئۇلار سىزنى كۆرگەندە،ئالدىڭىزدا قول قوشتۇرۇپ،تىتىرەپ تۇرىدىغان بولىدۇ،-دېدىم ئادىلجانغا.
-رەخمەت،قەيسەر ئاكا. بۈگۈن مېنى چوڭ بىر بالادىن قۇتقۇزۇپ قالدىڭىز،-دەپ سۆزگە ئارىلاشتى مەندىن ئىككى-ئۈچ ياش كىچىك ئادىلجان.-سىز بىزنى قانداق كۆرۈپ قالدىڭىز؟-دەپ سورىدى.
-بىز ھەر قاچان چوڭ كوچا بىلەن ماڭاتتۇق. بۇ قېتىم بازارنىڭ ئارقىسىدىكى ئەشۇ تار كوچا بىلەن قانداق مېڭىپ قالغىنىمىزنىمۇ ئۆزەم بىلمەيمەن. ئاللاھنىڭ ئۆزى شۇ كوچا بىلەن ماڭغۇزغان ئېكەن؟ تار كوچىدىن چوڭ كوچىغا بۇرۇلۇشىمغىلا سىزگە كۆزىم چۈشۈپ قالدى...شۇ زامان ماشىنىنى توختىتىپ،ئۆزەمنى سىلەر تەرەپكە ئاتتىم. ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلارنى ئۆزىڭىز ھازىر ئېيتتىڭىز،-دېدىم.
-ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي،قەيسەرژان،بالام،-دېدى ھەدىمىز.-ئۇ يامانلارنىڭ قولىدىكى پىچاق ھېلىمۇ سىزنىڭ بىر يېرىڭىزغا تېگىپ كەتمەپتە دەڭا؟
-بۇنداق ئىشلار باشتىن تالاي ئۆتكەن،ھەدە،-دەپ كۈلۈپ قويدۇم،خالاس.
-بىر ئەمەس ئۈچ گاڭگۇڭنى ھەش-پەش دېگىچە باش بىلەن،پۇت بىلەن،قول بىلەن ئۇرۇپ ياتقۇزىۋەتكەن قەيسەر ئۇكىمىزنى ئاللاھنىڭ ئۆزى بىزگە يەتكۈزگەن ئېكەن،-دېدى ئەكرەمژان ئاكا.-بۇ ئۇكامنى مەن ئەمەتجاننىڭ فازېندىسىدا،ئەلىشېرنى مەشىقلەندۈرىۋاتقاندىكى ھەرىكەتلىرىنى،بىزگە كۆرسەتكەن ئويۇنلىرىنى كۆرۈپ ھەيران قالغان ئېدىم...بۇ قەيسەر ئۇكامنىڭ ھەقىقىي مۇھاپىزەتچى ژىگىت ئېكەنلىگىگە بۈگۈن كۆزىم ئۇبدان يەتتى!
-قەيسەر ئاكا،سىز بەك نوچى كاراتېس ئېكەنسىز. سىز بىلەن ھەر قانداق يەردە قورىقماستىن ژۈرۈۋېرىشكە بولىدېكەن!-دېدى ئادىلجان.
ئۇ تۈنۈگۈنكى ئادىلجان ئەمەس ئېدى. ئاتىسىنىڭ خىزمەتكارى،شوفېرى دەپ ماڭا ئانچىمۇ ئېتىبار بېرىپ كەتمەيدىغان. چوڭ بىر پۇلدار ئادەمنىڭ بۇ كەنژە،ئەركە ئوغۇلىنىڭ ماڭا نىسبەتەن بېپەرۋالىغىنى،تەڭسىتمەسلىك كۆز بىلەن قاراشلىرىنى ئەيىپلەشكىمۇ بولماتتى.
-ئىنامژان ئاكا،-دېدى ئادىلجان يېنىدا ئولتارغان ئاكىسىغا.-بىلەمسىز،قەيسەر ئاكام دژېكى چاننىڭ ئۆزى ئېكەن. ئالامەت زور. دژېكى چاندەك سەكىرەپ تۇرۇپ تېپىشلىرىنى كۆرسىڭىز،ھەيران قالىسىز...
ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ئىنامژان ئىسىملىك بۇ ئوغۇلى كام سۆز،سوپى مىژەز بالا ئېدى. ئۆزى بەش ۋاق ناماز. قاچانلا قارىساڭ،چۆگۈن كۆتىرىپ ژۈرگەن. ئادىلجان بولسا،ئاتىسىغا ئوخشاش ئويۇن-تاماشىنى بەك ياخشى كۆرۈدىغان ژىگىت. ئۇ ئىككىسىنىڭ مىژەز-خۇلقى،گەپ-سۆزلىرى،ژۈرۈش-تۇرۇشلىرى ھەتتا كىيىنىشلىرىدىكى ئاسمان-يەر پەرىقنى كۆرۈپ، "بىر ئاتا-ئانىدىنمۇ بىر-بىرىسىگە تامامەن ئوخشىماس ھەر تۈرلۈك بالىلار تۇغۇلىدېكەن؟"دەپ ئويلاپ قالاتتىم.
-دادا،سىزمۇ ئادەم تونۇيدىغان،بىلىدىغان زور ئادەمسىزدە!-دېدى بىر چاغدا ئادىلجان.-قەيسەر ئاكامدەك دژېكى چاننى ئۆزىڭىزگە ھەم شوفېر ھەم مۇھاپىزەتچى قىلىپ ئالغىنىڭىز ناھايىتى ياخشى ئىش بولغان ئېكەن؟
-قەيسەر ئاكاڭلار يالغۇز مېنىڭلا ئەمەس،موشۇ ئائىلىنىڭ مۇھاپىزەتچىسى،موشۇ ئائىلىنىڭ سىلەرگە ئوخشاش بىر ئەزاسى!-دېدى ئەكرەمژان ئاكا مەغرۇرلۇق بىلەن.-ئۇنى بۈگۈن ئۆزىڭىز كۆردىڭىز،ئوغۇلىم. قەيسەر ئاكىڭىز سىزنى مۇھاپىزەت قىلدى. بۇزۇقلارنىڭ،يامانلارنىڭ يامان نىيىتىدىن سىزنى قۇتۇلدۇرۇپ قالدى!...
-قەيسەر ئاكام بۈگۈندىن باشلاپ مېنىڭ ئۆز ئاكام بولدى!-دەپ ئادىلجان ئورنىدىن تۇردىدە،ئالدىمغا كېلىپ،مېنى باغىرىغا باستى...

شۇ، شۇ بولدىدە،مەن بۇ دۆلەتمەن ئائىلىنىڭ بىر ئەزاسى بولۇپ قالدىم. ئەكرەمژان ئاكا ئۈچۈن سىرداش-مۇڭداش،قەدىردان،قەدىر-قىممەتلىك ئىنسانغا ئايلاندىم. ئۇنىڭ ھەر قانداق ئەمەلدار،پۇلدار،ئالىم-زىيالى،سودىگەر ھەتتا ئاددىي كىشىلەر بىلەن بولىدىغان گەپ-سۆزلىرى،مۇناسىۋەتلىرى مېنىڭ بىلەن قىلىشىدىغان گەپ-سۆزلەرگە،مۇناسىۋەتلەرگە تامامەن ئوخشىماس ئېدى. ئاسمان-يەر پەرىق قىلاتتى. باشقىلار بىلەن ئۆر كۆكىرەك،تەكەببۇرلۇق،تەڭسىتمەسلىك قىياپەتتە گەپلەشسە،مەن بىلەن تولىمۇ يۇمشاق،مېھرىۋانلىق تۇستا سۆزلىشەتتى. بۇنى كۆرۈپ،ئۇنىڭ ئەتىراپىدىكىلەر ھەيران قېلىشاتتى. ماڭا قىزىقىش،ھەۋەس ھەم ھەسەت بىلەن بېقىشاتتى. لېكىن،بىرەرسى بۇ ھەقتە چىش يېرىپ سوراشقا پېتىنالماس. ئۇلارنىڭ ئالدىدا مەن ئۆزەمنى سىرلىق كۆرسىتىشكە تىرىشاتتىم،ئارتۇق سۆزلىمەتتىم. ياتلارغا نىسبەتەن مېنىڭدىكى بۇ "خاراكتېر"ئەكرەمژان ئاكىغا بەك ياقاتتى.
ئەشۇ ۋاقىئەدىن كېيىن ئادىلجان بىلەن تولىمۇ يېقىن ئاكا-ئۇكا،دوست بولۇپ كېتىشتۇق.
ئەكرەمژان ئاكا بۇ ئوغۇلىنى چوڭ-كىچىك بىر نەچچە بازارلىرىغا خوژايىن قىلىپ ئولتارغۇزۇپ قويغان. ئۆزى ئۈستىدىن دايىم نازارەت قىلىپ،يول-يورۇق كۆرسىتىپ تۇرىدۇ. بازار دېگەن ئۇرۇش-ژاڭژال پات-پات يۈز بېرىپ تۇرىدىغان ژاي. ياخشى ئىشلارمۇ،يامان ئىشلارمۇ ئۇچرىشىپ تۇرىدۇ. بازاردا قويدەك ژۇگاچ،توشقاندەك قورقانچاقلار بىلەن تۈلكىدەك قۇۋ-ھېلىگەرلەرمۇ،ئۇچۇپ كېلىپ،بىر چىشلەم گۆشنى چىشلەپ ئېلىپ قاچىدىغان قارغا-سېغىزخانلار بىلەن ئولژىسىنى چايناپ،تىتىپ ژۇتىدىغان يۇلۋاستەك ھېچ نەرىسىدىن قورىقمايدىغان،قاچمايدىغانلارمۇ ئۇچرىشىدۇ. بازارنىڭ ئېگىسى-خوژايىنى بولغىنىڭدىن كېيىن،ئەشۇ قويلار بىلەن توشقانلارنىڭ،تۈلكىلەرنىڭ ئالدىدا ئۆزەڭنى ناھايىتى سەگەك تۇتۇشىڭ،قارغا،سېغىزخان،يۇلۋاسلارنىڭ ئالدىدا بۈركۈتتەك، شىردەك بولۇشىڭ كېرەك ئېكەن. بولمىسا قارغا،سېغىزخان،يۇلۋاسلارنىڭ ئالدىدا ئۆزەڭ بەئەينى ئۈستەل ئۈستىدە تۇرغان بىر پارچە لوق گۆشكە ئايلىنىپ قالىسەن. قارغا،سېغىزخان ئۇچۇپ كېلىدىدە،گۆشنىڭ بىر پارچىسىنى چىشلەپ ئۈزۈپ ئېلىپ قاچىدۇ. يۇلۋاس كاپ قىلىپ ئاغىزىغا ئېلىپ،چايناپ-چايناپ ژۇتۇدىدە،ئۆتكۈر كۆزلىرىنى ساڭا قادايدۇ.
بىر كۈنى ئەكرەمژان ئاكا موشۇ مەزمۇندا سۆزلەپ؛
-ئادىلجان ماڭا سىر بەرمىگىنى،ئوچۇق ئېيتمىغىنى بىلەن بىر نەرىسىنى سەزگەندەك قىلىۋاتىمەن. ئۆتكەندىكى ئۈچىنىڭ كېلىپ،ئادىلجاننىڭ قارىنىغا پىچاقنى تەڭلەپ پۇل تەلەپ قىلىشى بېكار ئەمەس. بۇ بالا بەلكىم،قورقۇپ ئېيتمايۋاتىدۇ ماڭا. ئۇياق،بۇ ياقتىن ئاستا ئۇقۇشسام،بىرىلىرى كېلىپ ئۇنى بوزەك قىلىۋاتقان ئوخشايدۇ. سىز بىر ئاز زامان ئادىلجاننىڭ يېنىدا ژۈرۈپ،شۇنى بىلىپ باقسىڭىز،ئۇكام؟-دەپ ئىلتىماس قىلدى.
مەن خوپ دېدىم.
ئادىلجاننىڭ بازار،ئاشخانا-رېستورانلاردىكى ئۇ،بۇ ئىشلىرىغا ياردەم قىلغاچ،ئۇنىڭ يېنىدا ژۈرۈشىمدىن ئەكرەمژان ئاكىمۇ،ئۆيدىكى ئايالىمۇ،بۇ كەنژە ئوغۇلى ئادىلجانمۇ تولا خوشال،خاتىرژەم ئېدى.
بىر كۈنى ئادىلجان بىلەن ئاتىسى ئېيتقان ئىش،مەسىلە بويىچە ئوچۇق سۆزلەشتۇق.
-بىزنىڭ موشۇ ئەتىراپتا بىر توپ باندا،ژەلىگۈرلەر بار،-دېدى ئادىلجان.-تۇرۇش دېسە،ئۇرۇش دەيدىغان بۇزۇق،يامان بالىلار. ئوغۇرى،بۇلاڭچىلار. تالاي ئادەملەرنى قاخشىتىپ كېلىۋاتىدۇ. ھېچ كىم ئۇلارغا پېتىنىپ بىر نەرسە دەلەلمەيدۇ. ھەممە ئۇلاردىن قورقۇشىدۇ. ئۇلارنىڭ باشلىغى،گلاۋارى يامان،نەچچە قېتىم تۈرمىدە يېتىپ چىققان!...
ئادىلجاننىڭ ئاخىرقى سۆزلىرىنى ئاڭلىغىنىمدا، "ھەر قانچە تۈرمە بولسىمۇ،مەن ياتقان تۈرمىلەردەك ئەمەستۇ...مەن يېگەن تاياقلارنى،قىيناپ-ئازاپلاشلارنى كۆرمىگەندۇ ئۇ گلاۋارى!"دېگەن سۆزلەر خىيالىمدىن ئۆتتى. ئادىلجاننىڭ سۆزلىرىنى بۆلمەي،ئاخىرىسىغىچە تىڭشىدىم.
-ئۇلار ئايدا ئىككى قېتىم كېلىدۇ. سورىغان ئاقچىسىنى بېرىمەن. بەرمەي مۈمكىن ئەمەس. بەرمەيمەن دېسەم،ئۇرۇپ،پىچاق سېلىپ ئۆلتۈرىۋېتىشى تۇرغان گەپ. ئادەم ئۆلتۈرۈش ئۇلار ئۈچۈن ھېچ گەپ ئەمەس...ئاقچا ئېلىشقا ئىككىسى كېلىدۇ. بىرسى موشۇ يەردىكى باندىنىڭ باشلىغى. چېچىنى قىرىپ چۈشۈرىۋەتكەن. چىرايىدىن ئادەمنىڭ قورىققىسى كېلىدۇ. يەنە بىرسى ئۇنىڭ ئوڭ قولى. ئۇمۇ يامان بالا،قاپىغى يامان. ئادەمگە رەھىم قىلمايدۇ. ئۆزى بوكسېر ئېكەن. ھەممە ئۇنىڭدىن قورقۇشىدۇ!...
ئايدا ئىككى قېتىم ئېلىپ تۇرىدىغان شۇنچە ئاقچىنى ئاز كۆرگەندەك،بەش-ئالتىسى خالىغان ۋاقتىدا بىزنىڭ رېستورانغا كىرىپ يەپ-ئىچىپ،مەست بولۇشۇپ،ئاقچا تۆلىمەي چىقىپ كېتىدۇ.
-نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان ئەشۇ ھارامتاماقلارنى بىزگە نېمىشكە ئېيتمىدىڭىز؟-دېدىم مەن.
-ئېيتىشتىن قورىقتىم. ئۇلار يامان بالىلار،باندىت،باش كېسەرلەر!
-پولىцئىيا بارغۇ. شۇلارغا نېمىشكە ئېيتمايسىلەر؟
-مۇنداق ئىشلارنى پولىцئىيلارغا ھېچ كىم ئېيتمايدۇ.
-نېمىشكە؟
-ھازىر پولىцئىيلارغا ئىشىنىدىغانلار ئاز. نېمىشكە دېسىڭىز،ئۇلارنىڭ بەزىلىرى ئۇ باش كېسەرلەردىن قورقىدۇ. بەزىلىرى ئۇلار بىلەن بىللە يوشۇرۇن ئىش قىلىشىدۇ.
-شۇنداق دەڭ؟-ھەيران بولدۇم.
-ھە،شۇنداق...
"توۋۋا،-دەپ ئويلاپ قالدىم،-پولىцئىياگە ئىشەنمىسە، كىمگە ئىشىنىدۇ؟ پولىцئىيا دېگەن ژەمىيەتتىكى تەرتىپكە ژاۋاپ بېرىدىغان،ئادەملەرنىڭ بېخەتەرلىگىنى قوغدايدىغان،ئوغرى-ژەلىگۈر،بۇزۇقلارنىڭ ژاژىسىنى بېرىدىغان،تۈرمىگە ئاپىرىپ سولايدىغان مەملىكەتنىڭ قانۇن ئادەملىرى ئەمەسمۇ؟ بۇ ژەھەتتىن بىزنىڭ ۋەتەندىكى ساقچىلار باشقىچە ئېكەندە؟...ساقچى دېسە،بىزدە ئوغرى-بۇلاڭچى،ژەلىگۈر،نوچى-گاڭگۇڭلارلا ئەمەس،يەتتە ياشتىن يەتمىش ياشقىچە بولغان ژىمىكى پۇخرا تىتىرەپ،ژان ئالىدىغان ژەۋرايىلدەك قورقۇشىدۇ ئۇلاردىن. نېمىشكە شۇنداق؟ بىزنىڭ ۋەتەندە ساقچىلارغا شۇنچىلىك چوڭ ھوقۇق بېرىلگەنكى،گۇناھكار،ژىنايەتچىلەر بولسا مەيلىغۇ،ھېچ قانداق ژىنايەت ئۆتكۈزمىگەن گۇناسىز ئادەملەرنىڭ قوللىرىغا كويزا سېلىپ،ئۇرۇپ-سوقۇپ،تۈرمىلەرگە ئاپىرىپ تىقىشىدىن بېچارە خەلىق شۇنچىلىك قورقۇپ كەتكەنكى،شەپكە كىيگەن ھەر قانداق ساقچى؛"ھەي،توختىغىنا!"دەپ قويىدىغانلا بولسا،بولدى،ئىش تامام. "ۋاي ئاللاھ،بېشىمغا بىر بالا كەلمىگىدى!"دېگەن قورقۇش-ئەندىشىدىن بەزگەك ئادەمدەك تىترىشىدۇ...
ئادىلجاننىڭ ئېيتىشىغا قارىغاندا،بۇ يەرنىڭ پولىцئېيلىرى باشقىچە ئوخشايدۇ؟..."
-سىز ماڭا ئەشۇ باش كېسەر گلاۋارى بىلەن ھەممە قورقىدىغان بوكسېرىنى كۆرسىتىڭ؟-دېدىم.
-خوپ،بولىدۇ!-دېدى ئادىلجان.
شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر نەچچە كۈنلەر ئۆتتى. مەن كۈتكەن كۈن،پەيت كەلدى.

ئۇ ئىككىسى موشۇ يەرنىڭ غوژىسىدەك ئىغاڭلاپ،قەددىنى غازدەك تۇتۇپ،ئادىلجاننىڭ بازاردىكى ئىدارىسىگە كىرىپ كەلدى.
-ھە،قانداق ژىگىت،ئىشلار ياخشىدۇ؟-دېگەن تاقىر باش ئەتىراپىغا قاراپ قويۇپ،دېرىزىدىن سىرتقا قارىغاندەك بولۇپ تۇرىۋالغان ماڭا دىققەت،نەزەرمۇ ئاغدۇرماي،كرېسلوغا ئۆزىنى تاشلىدى. پۇتىنى ئالماشتۇرۇپ،كېرىلىپ ئولتاردى. ئىككىنچىسى خۇددى گىستاپىنىڭ ئادەملىرىدەك ئىككى قولىنى قوشتۇرۇپ،ئىشىكنىڭ يېنىدا تۇردى.
-نېمىگە قاراپ تۇرىسەن،ئۇسساپ كەتتۇق،چاي قۇيمامسەن؟-دېدى تاقىر باش قوپالىق بىلەن.
-بازارنىڭ خوژايىنى ئەندى بۇ كىشى!-دەپ ژۇقۇرىدىكى ئۈستەلدە ئولتارغان ئادىلجان مېنى ئىشارە قىلدى.
-شۇنداقمۇ؟-دەپ ئۇ ماڭا قارىدى.
مەن ئاستا قەدەم بېسىپ ئۇنىڭ ئالدىغا كەلدىم.
-سەن مېنى تونامسەن؟-دېدى ئۇ.
-ياق،تونۇمايدېكەنمەن!-دېدىم ئۆزەمنى ئۇنىڭدىن قورقۇۋاتقاندەك كۆرسىتىپ.
-بازارنىڭ خوژايىنى سەن بولساڭ،موشۇ تېررىتورىيانىڭ،موشۇ رايوننىڭ خوژايىنى بىز!-ئۇ ئاغىنىسىنى ئىشارە قىلدى.-بىز سېنى دايىم مۇھاپىزەت قىلىپ تۇرىمىز. ساڭا ھېچ كىم تېگەلمەيدىغان بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن سەن بىزگە ئاقچا تۆلەپ تۇرۇشىڭ كېرەڭ؟ بىز دېگەن ئاقچىنى ئۆز ۋاقتىدا بېرىپ تۇرمىساڭ،سەن بۇ يەردە ئىشلەلمەيسەن،ئىشلەتمەيمىز ھەم!
-شۇنداقمۇ؟-دەپ ئۇنىڭ ئالدىغا ئۆتتۈم. ئارىلىغىمىز شۇنچىلىك يېقىن ئېدىكى،ئۇنىڭ ئالماشتۇرىۋالغان ئايىغىغا تىزىم تېگىپ تۇراتتى.
-شۇنداق. ھە،سەن بۇنى بىلمەمسەن؟ بۇ بالا ساڭا ئېيتمىدىمۇ؟-دېدى ئۇ قاپىغىنى تۈرگەن ھالدا ئادىلجاننى كۆرسىتىپ.
-ئېيتتى. سىلەرگە ئاقچا كېرەك ئېكەن.
-ھە،ئاقچا كېرەك!
-باشقا نەرسىچۇ؟...
-ھەي،نېمە دەۋاتىسەن،ھە؟ كىم بىلەن سۆزلىشىۋاتقىنىڭنى بىلەمسەن؟-دەپ ئۇ ئالماشتۇرۇپ ئولتۇرغان ئايىغىنى تۈزىگىچە؛
 -مانا ساڭا بۈگۈنكى ئاقچا!-دەپ مۇشت بىلەن تاقىر بېشىغا-مېيىسىگە كېلىشتۈرۈپ بىرنى ئۇرىۋېدىم،ئۇ غىق قىلىپ،كۆزى ژۇمۇلۇپ قالدى. ئاندىن لىككىدە سەكىرەپ،قول قوشتۇرۇپ تۇرغان بوكسېرنىڭ ئالدىغا ئۆتتۈم.
ئۇ ئىككىمىز مۇسابىقە مەيدانىغا چىققان بوكسېرلاردەك ھەرىكەتكە كەلدۇق. ئۇ بىردە ئوڭغا،بىردە سولغا مۇشت ئاتاتتى. مېنىڭ چاققان ھەرىكەتلىرىمدىن ئۇنىڭ ئاتقان مۇشتلىرى بوشقا كېتىپ تۇردى. بايقايمەن،يامان ئەمەس بوكسېر. غۇلژىدا ۋاقتىمدا،شىركەتنىڭ سپورت زالىدا داۋاملىق مەشىق ئۆتكۈزۈپ ژۈرگەنلىرىمىزدە،ئۆزىنى مەن بوكسېر،چېمپىئون دەپ ھېساپلايدىغان ۋاڭ جۈن ئاغىنەم بىلەن سېلىشتۇرغاندا،بۇ بالا كەسپىي بوكسېر ئەمەس،ھەۋەسكار بوكسېرلاردەك بىلىندى ماڭا.
مەن كۆرۈنۈشتە مۇشت ئاتقاندەك قىلىپ قويۇمەن. ئۇ لىكىلداپ سەكىرەپ،ھەر يان مۇشت ئاتاتتى. بىر چاغدا مەن چاققانلىق ھەرىكەت قىلىپ، ئۇنىڭ ئوڭ قول بىلىگىنى سول قولۇم بىلەن شارتتىدە تۇتۇۋالدىم. ماڭا كېرىگىمۇ شۇ ئېدى. بىلىگىدىن مەككەم تۇتۇپ،ئۆزەمگە بىر تارتتىمدە،قولىنى قايرىۋەتتىم. ئۇ ۋاي ژان دەپ،ئالدىمدا دۈمچەرەپ قالدى. ئۇنىڭ ۋاي ژان دېگىنىگە قارىماي،كرېسلودا ئولتارغان تاقىر باشنىڭ ئالدىغا سۆرەپ ئاپاردىم. قولىنى قويۇۋەتكىنىم يوق. دۈمبىسىگە،ئوڭ قول گۈژىگىگە ئوڭ ئايىغىم بىلەن قاتتىق بىرنى بېسىۋېدىم،غارسلا قىلىپ قالدى...ئۇ پاقىچىلاپ ياتقىنىچە،تاقىر باشنىڭ ئايىغىغا بېشىنى قويدى. بىراق،مەن ئۇنىڭ قولىنى قويۇپ بەرگىنىم يوق. ئۇنىڭ قولى كەينىگە قايىرىلىپ،دۈمبىسىگە چىقىپ قالدى. قارىشىلىق قىلىشقا ھېچ مادارى يوق .قولى گۈژەكتىن چىقىپ كەتكىنىنى بىلدىم...
تېخى ھازىرلا گېدەرەپ،گۆكۈرەپ سۆزلەۋاتقان تاقىر باش بېشىغا-مېيىسىگە كۈتۈلمىگەن يەردىن بازغاندەك تەككەن مۇشتنىڭ قاتتىق زەربىسىدىن ئۆزىگە كېلەلمەي،كۆزىنى بىردە ئېچىپ،بىردە يېپىپ،كرېسلوغا چۆكۈپ قالغان ئېدى. مېنىڭ سۆزىم بىلەن ئادىلجان بىر ستاكان سۇنى ئۇنىڭ ئۈزىگە چاچتى. ئۇ چۆچۈپ،سەسكىنىپ،ئۆزىگە كەلگەندەك بولدى. ئورنىدىن تۇرۇشقا تەمشىلىۋېدى،كوپلا قىلىپ،ئوڭ قولۇم بىلەن كانىيىنى تۇتتۇم. سول قولۇم  بولسا،ئۇنىڭ ئالدىدا پاقىچىلاپ،ئىڭىراپ ياتقان بوكسېرنىڭ بىلىگىدە ئېدى. باشمالتاق ھەم ئوتتۇرا بارمىغىم بىلەن كانىيىنى سىقىۋېدىم،بوغۇزلانغان كالىنىڭ كۆزلىرىدەك،ئۇنىڭ كۆزلىرى ئالىيىپ كەتتى. بارماقلىرىمنى ئاستا بوشاتتىم. بىراق،قويۇۋەتكىنىم يوق.
-ھە،سەنلەرگە ئاقچا كېرەكمۇ؟ قانچىلىك ئاقچا كېرەك،ئېيت!-دەپ ۋاقىراپ،بارماقلىرىمنى تاقىر باشنىڭ كانىيىغا پاتۇرۇپ قوياتتىم. بوكسېرنىڭ دۈمبىسىگە چىققان قولىنى سەللا تارتىپ قويسام،ۋاي ژان دەپ ۋاقىراپ كېتەتتى.
-ياق،ياق،بىزگە ھېچ نەرسە كېرەك ئەمەس. بىزنى كەچۈرىڭ،بىزنى كەچۈرىڭ؟-دەپ يالۋۇردى نوچى،گاڭگۇڭلار.
-ئەندى بۇندىن كېيىن بۇ يەرگە كېلىشىدىغان بولۇشساڭ،بۇ بالىغا كۆز ئالايتىپ قارايدىغان بولۇشساڭ،مەندىن ياخشىلىق كۈتۈشمە؟!-دەپ ۋاقىرىدىمدە،تاقىر باشنى كرېسلودىن ژۇلۇپ ئېلىپ تۇرغۇزۇپ،كۆتىگە بىرنى تەپتىم...
بوكسېرنىڭ بىر قولى مۈرە-ئېيىغىدىن چىقىپ كەتكەن ئېكەن. ئۇ قولىنى كۆتىرەلمەي،ساڭگىلاتقىنىچە،تاقىر باشنى ئەگىشىپ،ئاستا چىقىپ كېتىشتى. باياتىن ئامېرىكىنىڭ ياخشى بىر بوئېۋىك كىنوسىنى تاماشە قىلىۋاتقاندەك،ژۇقۇرىدىكى ئىشلاردىن كۆز ئۈزمەي،بىردە ئەنسىرەپ-قورقۇپ،بىردە كىچىك بالىلاردەك خوشال بولۇپ تۇرغان ئادىلجان ژۈگۈرەپ كېلىپ، مېنى مەككەم قۇچاغلاۋالدى.
-ۋاي، قەيسەر ئاكا، ۋاي، قەيسەر ئاكا،نېمە دېگەن زورسىز،ھە؟...مۇنداق ئۇرۇشۇشنى نەدىن،كىمدىن ئۈگەنگەنسىز؟... ۋاي،ژېنىم ئاكا،ئاپىرىن سىزگە،ئاپىرىن!-دەپ سايراپ كەتتى...
بۇ ئىشلارنى ئۇ شۇ كۈنى كەچتە ئاتا-ئانىسىغا ئاغىزى-ئاغىزىغا تەگمەي سۆزلەپ بەردى.
-شۇنىڭدىن كېيىن ئايدا ئىككى قېتىم كېلىپ،ئادىلجاندىن خېلە نۇرغۇن "ئايلىق"ئېلىپ تۇرىدىغان،ئۇنى ئاز دېگەندەك،خالىغان ۋاقتىدا رېستورانغا بىر توپ بولۇپ كىرىۋېلىپ،خالىغانچە يەپ-ئىچىپ ئاقچا تۆلىمەي چىقىپ كېتىدىغان ئۇ مۇتەھەم،گاڭگۇڭلار بۇ يەرگە باشقا ئاياق باسمىدى. ئاياق بېسىش بۇ ياقتا تۇرسۇن،قارىسىنى كۆرسەتمەي قويۇشتى. بۇنىڭدىن ئادىلجانمۇ،ئەكرەمژان ئاكىمۇ تولا خوشال بولۇشتى. سەۋەۋى،ئادىلجان ئەندى خاتىرژەم،ھېچ كىمدىن قورىقمايدۇ،ھېچ كىم ئۇنى ئىلگەركىدەك بوزەك قىلالماس ئېدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە بېكاردىن-بېكارغىلا بېرىۋاتقان شۇنچە كۆپ ئاقچا يانچۇقتا قېلىۋاتاتتى. رېستوراندىمۇ قالايمىقانچىلىق تۈگۈگەن ئېدى.
ئاڭلىغانلارنىڭ بىرسى ئىشەنسە،يەنە بىرسى ئىشەنمەيدىغان ژۇقۇرىدىكى ئىشلارنى-ۋاقىئەلەرنى مەن،ژانابىي ئاللھنىڭ مېنىڭ يولۇمنى ئوچۇق قىلىش ئۈچۈن ئورۇنلاشتۇرۇشى دەپ بىلىمەن...
تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە ئۆزىنى مەن دەپ ژۈرگەن ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ماڭا كۆرسىتىۋاتقان غەمخورلۇق،ئىلتىپاتلىرى،ئايلىق مائاش تېرىقىسىدە بېرىۋاتقان خېلە نۇرغۇن ئاقچىلىرى،بۇ دۆلەتمەن ئائىلە ئەزالىرى نېمە يېسە،نېمە ئىچسە،شۇلارغا ئوخشاشلا يەپ-ئىچىشلىرىم،ئەشۇلاردەك ئەركىن-ئازادە،غەم-قايغۇسىز ژۈرۈشلىرىم،ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ ئائىلىنىڭ ئەركە ئوغۇلى ئادىلجاننىڭ ئەتىراپىمدا پەرۋانە بولۇپ ژۈرۈشلىرى بىلەنمۇ،نېمىشكىدۇ ماڭا بىر نەرسە يېتىشمەيۋاتقاندەك قىلاتتى. كۆڭلۈم يېرىم،توق ئەمەس ئېدى. بايۋەچچىلەردەك ياشاۋاتقىنىمغا قارىماي،ئۆزەمنى غېرىپ،مۇساپىر ھىس قىلاتتىم.
مېنىڭ غېرىپلىغىم،مۇساپىرلىغىم ۋەتەنسىزلىگىم ئېدى!
"كىشىنىڭ ژۇتىدا سۇلتان بولغىچە،ئۆز ژۇتىڭدا ئۇلتان بول!" نېمە دېگەن توغرا ئېيتىلغان سۆز؟ باشقىلارنى بىلمەيمەن،ئامما شۇ كۈنلەردە مەن سۇلتاندەك ژۈرسەممۇ،بەرىبىر ھېچ نەرسە كۆزىمگە كۆرۈنمەتتى. ئۆز ۋەتىنىمدە ئۇلتان بولۇپ ژۈرسەممۇ،شۇ مەن ئۈچۈن ئارتۇق ئېدى؟...
ھەر كۈنى مانتا-پولۇ،گۆش-قىزا يەپ ژۈرگىنىمدىن،ئۆز ژۇتۇمدا ھەتتا قاتتىق ناننى سۇغا چىلاپ يېسەم،ئۇ مەن ئۈچۈن تولىمۇ تاتلىق،لەززەتلىك ئېدى!...
ۋەتەننىڭ نېنىنىڭ تەمى،پۇرىغى،كۈچى باشقىچىدە. مەن ئۇنى ھېچ نەرسىگە تەڭلەشتۈرەلمەس ئېدىم!...
تاشكەنتنىڭ تۈپ-تۈز،پاكىزە ئاسفالьت يوللىرىدا چەت ئەلنىڭ قىممەت باھالىق يېنىك ماشىنىسىنى ھايداپ ژۈرۈشلىرىمدىن،كىندىك قېنىم تۆكۈلگەن گۆزەل غۇلژا شەھىرىمنىڭ بۈك-بوستانلىق كوچىلىرىدا ژالدۇڭ-ژۇلدۇڭ ئاۋاز چىقىرىپ،خادۈك ھارۋۇلاردا مېڭىشنى ئەۋزەل كۆرەتتىم!
بىردە ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئىلپەتلىرى،بىردە ئادىلجاننىڭ بايۋەچچە دوست-بۇرادەرلىرى بىلەن پات-پات بولۇپ تۇرىدىغان ھاشامەتلىك ئولتىرىش-زىياپەتلەردىن،چوڭ-چوڭ رېستورانلاردىكى مېھماندارچىلىق،ئويۇن-تاماشىلاردىن كۆرە بىر ئىدېيا،بىر مۇدىئا-مەخسەتتىكى ئاكىلار،دوستلار بىلەن،بىر شەھەردە،بىر مەھەللىدە تۇغۇلۇپ،بىللە ئويناپ چوڭ بولغان ئاغىنىلىرىمغا قوشۇلۇپ ئىلى دەرىياسى بويىدىكى بوستانلىقلاردا،ئاددىي ئۆيلەردە،كىچىكىنە ئاشخانىلاردا ئۆتۈدىغان ئولتىرىش-زىياپەتلەر،مېھماندوستلىقلار مەن ئۈچۈن نەچچە ھەسسە ئارتۇق ئېدى!
شۇ كۈنلەردە مەن ھېچ نەرىسىدىن خىژالىتىم يوق،خاتىرژەم ئېدىم. يانچۇغىم تولغان ئاقچا. نېمىگە خەشلەشنى بىلمەيمەن. ئۆزەمگە ئاندا-ساندا كىيىم-كېچەك سېتىۋالىمەن،خالاس. ۋەتەندە ۋاقتىمدا،ئاقچا دېگەننىڭ قەدىر-قىممىتىنى ئۇبدان كۆرگەن ئېدىم. ئەگەر شۇ چاغلاردا مېنىڭدە ھازىرقىدەك ئاقچىلار بولغىنىدا،مېنىڭ ھاياتىم تامامەن باشقىچە بولۇشىغا ئىشەنچىم كامىل ئېدى. ئوقۇشقا ياپونىياگە ياكى ئامېرىكىغا چىقىپ كېتەتتىم...تۈرمە ئازپلىرىنىمۇ كۆرمەتتىم. ياقا ژۇتلاردا غېرىپ،مۇساپىر بولۇپ،ۋەتەننى بۇ قەدەر سېغىنىپ،كىنەپ ژۈرمەس ئېدىم!...
خەيىر،بۇنى تەغدىر دەپ قويۇدېكەن؟ نە چارە!

                         دۇنيانىڭ قىزىقى،ھاياتنىڭ لەززىتى

ئادىلجان ئاتىسىغا ئوخشاش ئويۇن-تاماشىنى تولىمۇ ياخشى كۆرىدۇ. چىرايلىق قىزلارغا بەكمۇ ئىمراق ژىگىت.ئۇنىڭ ئوي-خىيالىدا پەقەتكىنە سەرۋىقامەت،ئاي ژاماللىق  پەرىلەر بىلەن ئەيشى-ئىشىرەت قىلىپ،دۇنىيانىڭ قىزىغىنى،ھاياتنىڭ لەززىتىنى سۈرۈپ ژۈرۈشلا،خالاس. 
ئاتىسىنىڭ دۆلىتىدە ئاسماندىكى بۈركۈت مىسالى ئەركىن-ئازادە ياشاۋاتقان بۇ بەختىيار ژىگىتنىڭ ھېچ نەرسىدىن غەم-قايغۇسى يوق. ئوقەت دېگەن مېڭىۋاتقان. ئاقچا دېگەن ئېرىقنىڭ سۈيىدەك توختىماي ئېقىپ كىرىۋاتقان. ھېساۋى يوق. ئۆزى بەگ،ئۆزى خان. ماڭ،تۇر دېگەن ئادەم يوق. قولىنى قايسى تەرەپكە ئۇزارتسا،دېگەن يېرىگە يېتىۋاتقان. ئىككىنىڭ بىرسىنىڭ قولى يەتمەيدىغان گۈل-غۇنچىلارنى ئۈزۈپ ئېلىپ خالىغانچە پۇراۋاتقان. غەم-قايغۇ،تەشۋىش-ئەندىشە،قورقۇش دېگەن نەرسىلەردىن تامامەن قۇتۇلغان...ھازىر ئۇ ھېچ كىمدىن قورىقمايدۇ. ھەر قانداق نوچى،گاڭگۇڭلار بىلەن ئوچۇق سۆزلىشەلەيدۇ...دوست-بۇرادەرلىرىنىڭ ئالدىدا قەدىر-قىممىتى بەك بەلەنت. بازارلاردىكى سودىگەرلەر،ئېلىپ-ساتارلارنىڭ ئالدىدا ئىززەت-ھۆرمىتى ناھايىتى چوڭ. ھەر قانداق ژىگىت ئارمان قىلىدىغان چەت ئەلنىڭ قىممەت باھالىق كىيىم-كېچەكلىرىنى كىيىۋاتقان. ئېسىل يېمەكلىكلەرنى يەپ-ئىچىۋاتقان. ئاستىدا چەت ئەلنىڭ پاقىراپ تۇرغان يېنىك ماشىنىسى. كۆرۈنگەن ژىگىتلەرنىڭ قۇدىرىتى يېتىۋەرمەيدىغان ئەيشى-ئىشىرەتلەرنى قىلىۋاتقان... خان سارايلىرىدەك ئۆيلەردە ياشاۋاتقان.
ئىنسان بالىسىغا بۇنىڭدىن باشقا يەنە نېمە كېرەك؟ 
ھە،مۇنداق ئادەملەر،ئادىلجاندەك كېلىشكەن،پۇلدار ياش ژىگىتلەر تاماشىنى ياخشى كۆرمەي،كىم ياخشى كۆرسۇن؟ چىرايلىق قىزلارغا ئۇلار ئىمراق بولماي،كىم ئىمراق بولسۇن؟...
ئادىلجان پات-پاتلا ماڭا تېلېفون بېرىپ؛
-قەيسەر ئاكا،ئاغىنىلىرىم كېلىپ قالغان ئېكەن. بۈگۈن مەن بىلەن بىللە بولسىڭىز؟-دەپ ئىلتىماس قىلاتتى.
-بوپتۇ،ئۇكام،بېرىڭ. ئادىلجان سىزنىڭ يېنىڭىزدا بولسا،بىزمۇ خاتىرژەم بولۇدېكەنمىز؟-دەپ،ئۇنىڭ ئاتىسى ئەكرەمژان ئاكا ھەر قانداق ئىشىنى ئەتىگە قالدۇرۇپ،ماڭا رۇخسەت بېرەتتى.
ئادىلجاننىڭ ئۆزىگە ئوخشاش ئۈچ-تۆرت بايۋەچچە ئاغىنىلىرى بار. بۇ ھاياتنىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ،لەززىتىنى،پەيزىسىنى،گەشتىنى سۈرۈۋاتقان ژىگىتلەر. ئۇلار مېنى "دژېكى ژان ئاكىمىز!"دەپ بەك ھۆرمەت قىلىشىدۇ. مەن يېنىدا بولسام،ئۇلار "تاشكەنت بىزنىڭ!"دېگەندەك كۆكسىنى كېرىپ،مەغرۇر ژۈرۈشەتتى. ھەر قاندىغىدىن قورقۇش دېگەننى بىلمەتتى.
بۇ ژىگىتلەرنىڭ بارمايدىغان يېرى،كىرمەيدىغان رېستورانى بىلەن باغلىرى،چىقمايدىغان تاغلىرى ھەم دەرىيا،كۆل بويلىرى،مونچا-سائۇنالار بىلەن ئەيشى-ئىشىرەت قىلىدىغان ئۆيلىرى كامدىن-كام. ئەشۇ ژايلاردا ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشقا،ئۇلارنى خۇش،رازى قىلىشقا تىرىشىدىغان،ئۇلاردىن ھېچ نەرسىسىنى ئايىمايدىغان،ئۇلارنىڭ خاھىش،تەلەپلىرىنى بولژۇتماي ئورۇنلايدىغان بىر-بىرسىدىن چىرايلىق قىزلار بىلەن بولىدىغان ئويۇن-تاماشىلارغا ھە دېگەندە،ھەيران قالغان ئېدىم. كېيىن ئاستا-ئاستا ئۈگىنىپمۇ كەتتىم.
"بىرسى تويۇپ سەكىرەيدۇ،بىرسى توڭلاپ سەكىرەيدۇ" دەپ قويۇدېكەن! بۇ بايۋەچچە ژىگىتلەرگە قاراپ،تويۇپ سەكىرەيدىغانلارنىڭ دەم ئېلىشى، كۆڭۈل ئېچىشى موشۇنداق بولىدېكەندە،دەپ ئويلاپ قالاتتىم بەزەن.
مەن ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم كۆرۈۋاتقان ئۇلارنىڭ دەم ئېلىشى،كۆڭۈل ئېچىشى،بۇ ھاياتنىڭ،بۇ دۇنىيانىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ،لەززىتىنى،پەيزىسىنى سۈرۈشىنىڭ قانداق بولىدىغانلىغىنى يېنىپ-يېنىپ كۆرگىنىمدە، "مۇنداقمۇ ئىشلار بولىدېكەن،ھە؟"دەپ، ھەيرانلىقتا ياقامنى تۇتاتتىم.

...ئادىلجان تېلېفون قىلغاندىن كېيىن مەن ئەكرەمژان ئاكىنى ئۆيىگە ئاپىرىپ قويۇپ،ئۇنىڭ بازاردىكى ئىدارىسىگە سائات تۆرتلەردە باردىم. ئۇ ئىككى ئاغىنىسى بىلەن مېنى كۈتۈپ ئولتىرىشقان ئېكەن. ژىگىتلەر بىلەن تىچلىق-ئامانلىق سوراشتۇق.
-كەلگىنىڭىز بەك ياخشى بولدى،قەيسەر ئاكا،-دېدى ئادىلجان خوشاللىق تۇيغۇسى بىلەن.-بۈگۈن بىر تاماشە قىلىپ دەم ئالايلى؟ بۇ ھاياتنىڭ،بۇ دۇنىيانىڭ لەززىتىنى بىر سۈرەيلىدە،ئاكا!
-خوپ،سىلەر نېمە دېسەڭلار مەنمۇ شۇ،ئادىلجان. تاماشە قىلىپ،دۇنىيانىڭ لەززىتىنى سۈرگەنگە نېمە يەتسۇن!-دېدىم. 
بىراق،مەن قانداق تاماشە ئارقىلىق، ئادىلجان ئېيتقان دۇنىيانىڭ لەززىتىنى،پەيزىسىنى قانداق سۈرۈشتىن تامامەن خەۋەرسىز ئېدىم.

بىز سىرتقا چىقىشتۇق.
-ماشىنىڭىز نەدە؟-سورىدى ئادىلجان ئابدىرىشىت ئىسىملىك ژىگىتتىن.
-ئۇ چەتكە قويۇپ قويغان!-دەپ ئىشارە قىلدى ئۇ ئاغىنىسى.
-ئوسمانژان قەيسەر ئاكامنىڭ ماشىنىسىدا بىز بىلەن ماڭسۇن؟-دېدى ئادىلجان.-مېھمانلارنى سىز ئۆزىڭىز ئاپىرىۋېرىڭ؟
-خوپ،- ئابدىرىشىت ماشىنىسى تەرەپكە ماڭدى.
-ئابدىرىشىت،ئادرېسىنى بىلىسىزغۇ؟ ئەشۇ سىز ياخشى كۆرۈدىغان ژاي. بىز ماڭىۋېرىمىز،-دېدى ئادىلجان ئۈنلۈك سۆزلەپ.ئابدىرىشىت كۈلۈمسىرىگەن ھالدا بېشىنى لىڭشىتىپ قويۇپ كېتىپ قالدى.
-قەيسەر ئاكا،كەتتىقمۇ؟-دەپ ماڭا قارىدى ئادىلجان.
-خوپ،كەتتۇق!
-ئوسمانژان،ژۈرۈڭ،بىز قەيسەر ئاكامنىڭ ماشىنىسىدا ماڭىمىز؟-دەپ ئاغىنىسىنى باشلىدى...
تاشكەنتنىڭ كەڭ،ئەينەكتەك تۈز كوچىلىرىدا يېرىم سائاتلارچە ماڭغاندىن كېيىن،يېنىمدا ئولتارغان ئادىلجان؛
-قەيسەر ئاكا،ئەشۇ ئالدىمىزدىكى ئىككى قەۋەتلىك كۆك بېنانىڭ ئالدىدىن ئوڭغا بۇرالساق بولدى!
مەن ماشىنىنى ئادىلجان ئېيتقان ژايدىن ئوڭغا بۇرىدىم. ئادىلجاننىڭ؛
-ئىچكىرى كىرىۋېرەيلى،-دېگىنىدىن كېيىن،ماشىنىنى ھويلىنىڭ ئىچىگە كىرگۈزۈپ،توختىدىم. ماشىنىدىن چۈشتۇق.
شۇ ئارىدا ئالدىمىزغا چىققان ياش ژىگىت تولىمۇ سىپايىلىق ھەم خۇش-خويلۇق بىلەن؛
-ئەسسالامۇئەلەيكۈم،خۇش كەپسىلەر،ئەزىز مېھمانلار!-دەپ قولىنى كۆكسىگە قويغان ھالدا سالام بەردى.
-ۋائەلەيكۈم ئەسسالام!-دەپ ئۇ ژىگىت بىلەن كۆرۈشتۇق.
-ئادىلجان ئاكا،قېنى مەرھەمەت،ئىچكىرى كىرەيلى؟-دەپ تەكلىپ قىلدى.
-ۋاقتىدا كەلدۇقمۇ؟- ئادىلجان سائاتىغا قاراپ قويدى.
-ھە،ئەلۋەتتە.-دېدى ئۇ ژىگىت كۈلۈمسىرىگەن ھالدا قولىنى كۆكسىگە قويۇپ.
ئىچكىرى كىردۇق. ئىچكىرى كىرگەندە،بىرىنچى قەۋەتكە ياكى ئىككىنچى قەۋەتكە ئەمەس،پاقىراپ تۇرغان پەلەمپەيلەر ئارقىلىق پەسكە چۈشتۇق.
چىرايلىق بېزەندۈرۈلگەن كەڭ زال. زالنىڭ بىر چېتىگە بىلьيارد ئۈستىلى،ئۇنىڭ ئەتىراپىغا دىۋان، كرېسلولار قويۇلغان. زالنىڭ ئىككىنچى چېتىگە قويۇلغان دۈگۈلەك چوڭ ئۈستەلنىڭ ئۈستى ھەر خىل يېمەكلىكلەر،مېۋە-چېۋىلەر،ھاراق-شاراپلار،ئۇسسۇلۇقلار بىلەن تولتۇرۇلغان ئېدى.
ژۇقۇرىدىن چۈشۈپ،زالغا كىرگەندە،ئوڭ قول تەرەپتە بىر ئىشىك،سول تەرەپتە قاتارسىغا ئۈچ-تۆرت ئىشىك. نېرىدىكى بۇلۇڭدا يەنە بىر ئىشىك. ھەممە ئىشىكلەر پاقىراپ تۇراتتى. زال ئىچى قىزىل،يېشىل لامپوچكىلاردا گىرىمسەن يورۇتىلغان. بۇ يەردىن نەم،پارنىڭ ھىدى كېلىپ تۇراتتى. سائۇناغا كەلگەنلىگىمىزنى شۇندىلا بىلدىم.
-قەيسەر ئاكا،قېنى،بۇ ياققا مەرھەمەت! ئوسمانژان،بۇ ياققا ئۆتۈڭ؟-دەپ ئادىلجان بىزنى ئۈستەلگە تەكلىپ قىلدى.
ئولتىرىشتۇق. شۇ ئارىدا بىزنى كۈتۈۋالغان ژىگىت چەينەكتە چاي ئېلىپ كىردى.
-مېھمانلار كەلگىچە چاي-پاي ئىچىپ تۇرايلى؟-دەپ ئادىلجان چاي قۇيدى.
-خېلە مېھمانلار كېلەمدۇ نېمە؟-دەپ سورىدىم ئادىلجاندىن، چوڭ ئۈستەلنى ئايلاندۇرۇپ قويۇلغان ئورۇندۇقلارنى ئىشارە قىلىپ.
-ھە،مېھمانلارنى ئابدىرىشىت ئېلىپ كېلىدۇ. ھازىر كېلىپ قالار،-ئادىلجان ئاغىنىسىگە قاراپ كۆزىنى قىسىپ قويدى. ئاندىن ماڭا كۈلۈمسىرەپ باققان ھالدا.-قەيسەر ئاكا،بۈگۈن سىزنى بىر ئوينىتاي،كۆڭلىڭىزنى ئالاي،سىزنى خۇش قىلاي، دېگەن نىيەت بىلەن موشۇ ئىشنى ئۇيۇشتۇرۇپ قويدۇم؟
-بەك ئاۋارە بوپسىز،ئۇكام. ھاژىتى يوق ئېدى!
-ياق،قەيسەر ئاكا،مەن سىزگە ئۆمۈر بويى قەرىزدارمەن،- قولىنى كۆكسىگە قويدى.-بۇ ئەرىزىمەيدىغان بىر ئىش. سىزلا خۇرسەنت بولسىڭىز،مەن خوشال،قەيسەر ئاكا؟
-رەخمەت سىزگە،ئادىلجان،ئۇكام!
ئارىدىن ئانچە ئۇزاق ۋاقىت ئۆتكۈنى يوق. بىر چاغدا تاش پەلەمپەيلەردىن تاكاسلىغان ئاياق ئاۋازلىرى بىلەن ئابدىرىشىتنىڭ "ئەسسالامۇئەلەيكۈم!"دېگەن بوم ئۈنى ھەم قىز بالىلارنىڭ پەس،مەيىن،يېقىملىق ئاۋازلىرى ئاڭلاندى. مەن لاپ ئېتىپ ئىشىك تەرەپكە قارىدىم. قارىدىمۇ،بىر نەچچە دەقىقە تاشتەك قېتىپ قالدىم...
ئابدىرىشىت مېھمانلارنى باشلاپ كىرىپ، بىز بىلەن تونۇشتۇردىدە؛
-قانداق،يارامدۇ؟-دەپ ئادىلجانغا قارىدى. ئادىلجان خۇددى بازاردا قوي،كالا سېتىپ ئېلىۋاتقان قاسساپتەك، تېخى ئولتىرىشقا تەكلىپ قىلىنمىغان قىزلارنىڭ قامىتىگە،ھۆسنى-ژامالىغا بىر قۇر كۆز ژۈگەرتىپ چىقتىدە؛
-زور!-دېدى كۈلۈپ.
شۇنىڭدىن كېيىنلا ئابدىرىشىت؛
-قېنى مېھمانلار،ئولتىرايلى؟-دەپ،قىزلارنى ئۈستەلگە تەكلىپ قىلدى...
تۆرتىيلەن بىر-بىر قىزنى يېنىمىزغا ئېلىپ ئولتىرىشتۇق.
بىر-بىرسىدىن گۆزەل،رەنا قىزلار!...
"پاھ،نېمە دېگەن چىرايلىق قىزلار؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم ئۇلارنىڭ ھەر بىرسىگە مەھلىيا بولۇپ قارىغاچ. ژىگىرمە ياشنىڭ ئۇ ياق،بۇ يېقىدىكى بىر-بىرسىدىن گۆزەل بۇ پەرىلەرنىڭ ئاپپاق،سۈزۈك ئۈزلىرى،تۆكۈلۈپ تۇرغان قاش-كىرىپىكلىرى،سەرۋى قامىتى،ئىنچىكە بەللىرى بىلەن تىرسسىدە تولغان ساغىرلىرى ھەم كۆكرەكلىرى ھەر قانداق ژىگىتنىڭ،ھەر قانداق ئەر كىشىنىڭ دىققىتىنى ئۆزىگە بىردىن ژەلىپ قىلماي،ماگىنىتتەك تارتماي مۈمكىن ئەمەس ئېدى. بۇ گۆزەللەرنى كۆرگەن ياش ژىگىتلەرنىڭ ئۇلارنى قۇچۇغىغا ئولتارغۇزۇۋېلىپ،ئۇ يەر-بۇ يېرىنى چىمداپ،غىدىغلاپ،ئەركىلىتىپ ئوينىغۇسى كەلسە،بۇ پەرىلەرنى كۆرگەن ئوتتۇرا ياشلىقلار،ئۇ گۆزەللەرنى قوينىغا سېلىپ،كېرەك ژايلارنى سىلاپ-مىژىغلاپ،كىچىكىنە بۇرۇتلىرىنى ئاپپاق بويۇنلىرىغا،كۆكرەكلىرىگە سۈركەپ،ھىدلاپ،سۆيۈپ-يالاشلار ئارقىلىق شەھۋانىي نەپسىنى بىر قاندۇرۇۋېلىشنى،بويىنى يېنىكلەشتۈرۈۋېلىشنى ئىستەتتى. ئەندى بېشى ئاقىرىپ،چىشى سارغىيىپ،بەلدە كۈچ-قۇۋىتى قالمىغان چوڭ ياشتىكىلەر بولسا، "پاھ،پاھ!...خەپ،ئۆتۈپ كەتكەن ياشلىق! شۇ ياشلىق بىر كۈنگە بولسىمۇ قايتىپ كەلسە،بۇ نازىنىن ژانانلارنى قوينۇڭغا سېلىپ،باغىرىڭغا بىر بېسىپ ياتساڭ نېمە ئارمان!"دەپ ئارزۇ قىلىشى،ئارمان قىلىشى،ھەۋەس قىلىشى تۇرغان گەپ ئېدى!
قايسى بىر كىتاپتىن ئوقۇغان شۇ ژۈملىلەر بىردىن ئېسىمغا كەلدى؛ "ئادەملەرنىڭ ساغلام بولۇشى،چىرايلىق بولۇشى،روھلىق بولۇشى،خانىم-قىزلارنىڭ سەرۋى قامەتلىك،گۆزەل بولۇشى مۇھىت-شارائىتقا،ئەركىن-ئازادىلىككە،غەم-تەشۋىشسىز ھايات-تۇرمۇشقا باغلىق!"دېيىلگەن.
ناھايىتى توغرا ئېيتىلغان سۆز! ھە،ئۆزبەكنىڭ قىزلىرى سەرۋى قامەتلىك،گۆزەل بولماي،كىم گۆزەل بولسۇن؟...قاراڭ،ئۇلارنىڭ روھىنىڭ ئۈستۈنلىگىنى،مەغرۇر تۇرۇشلىرىنى!
ئۆزبەك قىزلىرىدا روھى ئەركىنلىك، روھى بايلىق،روھى مەغرۇرلۇق!...
مېنىڭ ۋەتىنىمدىكى ئۇيغۇر قىزلىرىدا روھى چەكلىمە-قىسىمچىلىق، روھى گادايلىق،روھى زەئىپلىك!...
نېمىشكە شۇنداق؟
ئۆزبەك قىزلىرى ئۆزى خان،ئۆزى بەگ. بۇلار ئۆزلىرىنىڭ بوستانلىق،گۈلزارلىق باغلىرىدا ئەركىن-ئازات ئۇچۇپ،سايراپ ژۈرگەن بۇلبۇللار!
ئۇيغۇر قىزلىرى ئۆزلىرىنىڭ بوستانلىق،گۈلزارلىق باغلىرىغا ئۆزلىرى ئېگە،ئۆزلىرى خان بولالماي قالغان قەپەز ئىچىدىكى بۇلبۇللار!...

...كىملەردىندۇ ئۇيالغاندەك،تارتىنغاندەك،خىژالەت بولۇۋاتقاندەك ئولتىرىشقان،سۆز سورىسىڭىز،تولىمۇ يېقىملىق ئاۋاز بىلەن قىسقىلا ژاۋاپ قايتۇرۇپ،كۈلۈمسىرىگەن ھالدا بېشىنى لىڭشىتىپ قويۇش بىلەنلا چەكلىنىدىغان بۇ قىزلارغا ھەۋەسىم،ئامىراقلىغىم كەلدى. موشۇنداق چىرايلىق،تولىمۇ ئەدەپ-ئەخلاقلىق قىزلارنى ئۆستۈرىۋاتقان ئۇلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرىغا ئاپىرىن ئېيتقۇم كېلەتتى.
مېنىڭ قارىشىمدا ئولتارغان،دوستلىرىغا قارىغاندا شوخ كۆرۈنگەن ئاق پىشما قىز ئادىلجاننىڭ قۇلۇغىغا پىچىرلىدى.
-خوپ،خوپ،سىز نېمە دېسىڭىز، شۇ بولىدىدە!-دەپ ئادىلجان قىزنىڭ بېلىدىن تۇتۇپ ئۆزىگە تارتتى. قىزنىڭ ئاپپاق بويۇنلىرىغا ئېغىز-بۇرۇنىنى سۈركەپ،سۆيۈپ،ھىدلىدى.قىز؛
-ۋاي،ئادىلجان ئاكا،غىدىغىم كېلىۋاتىدۇ!-دەپ ئەركىلەپ،نازلىنىپ،شوخ كۈلدى.
ئادىلجان ئورنىدىن تۇردى. يانچۇغىدىن بىر ئوچۇم ئاقچا چىقاردى. ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن ئامېرىكىنىڭ كۆك قەغەز ئاقچىسى-20 دوللارلىقتىن تۆرت تالنى چىقىرىۋالدى. ئالدى بىلەن يېنىدا ئولتارغان قىزنىڭ،ئاندىن ئۈستەلنى ئايلىنىپ،ھەر بىر قىزنىڭ ئالدىغا ئۆتۈپ،ئۇلارنىڭ يېرىم ياتا ئوچۇق كۆكىرەكلىرىنىڭ ئارىسىغا بىردىن 20 دوللارلىق كۆك قەغەزنى تىقىپ،ئورنىغا كېلىپ مەغرۇر ئولتاردى.
قىزلار ئادىلجان بەرگەن ئاقچىلارنى دەررۇ كىچىكىنە سۇمكىلىرىغا سېلىۋەتتى...
مۇھىت بىردىن ئۆزگەردى. ئولتىرىش بىردىن ژانلاندى.
قەدەھلەر بىر-بىرسىگە ئۇرۇلۇپ،ژىرىڭلىغان سادالار ياڭىرىدى.
باياتىن بېرىقى ئۇيۇلۇش،تارتىنىش،قىسىلىشلار شۇ زامان يوقاپ،ئەكسىنچە،ئويۇن-تاماشە بىردىن ئاشكارە-ئوچۇق تۈس ئالدى.
شوخ كۈلكىلەر،ئەركىلەشلەر،نازلىنىشلار بۇ ژاينى بۆلەكچىلا ژانلاندۇرىۋەتتى...
"ئامېرىكا دۆلىتى قانچىلىك زور بولسا،ئۇنىڭ كۆك قەغەز ئاقچىسىنىڭ كۈچىمۇ شۇنچىلىك زور ئېكەندە؟-دەيمەن ئىچىمدە ئۆزەمگە-ئۆزەم.-باياتىن ئۇيالغاندەك قىلىپ تارتىنىپ-قىسىلىپ ئولتىرىشقان بۇ قىزلارنى 20 رەقەملىك كۆك قەغەز شۇنچىلىك تېزلىكتە بىردىن ئۆزگەرتىۋەتتا؟... ئەگەر 50 رەقەملىك كۆك قەغەز سۇمكىلىرىغا كىرسە،بۇ رەنا قىزلار قۇچىغىڭغا چىقىپ ئولتىرىدىغان،100 رەقەملىگى بولسا،سېنى قۇچىغىغا ئولتارغۇزىۋېلىپ،سېنى ئەرىكىلىتىپ،ساڭا ئەرىكىلەپ،ساڭا يېقىش ئۈچۈن،سېنىڭ كۆڭلىڭنى ئېلىش ئۈچۈن،سېنى خۇش قىلىش ئۈچۈن،رازى قىلىش ئۈچۈن ھەممە ئىشقا تەييار ئېكەندە؟..."
-قەيسەرژان ئاكا،ئۆزىڭىز ئىچمىگەندىن كېيىن مېنىڭ قەدىغىمگە قۇيۇئۇپ تۇرمامسىز؟-دەپ يېنىمدا ئولتارغان مەۋلۇدە ئىسىملىك تولۇغىراق كەلگەن قىز خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى. ئۇ شۇنداق دېگەن بولۇپ،ماڭا ئۆرۈلدىدە،يۇمشاق كۆكىرەكلىرىنى كالتە يەڭ كۆينەكتىكى بىلەكلىرىمگە تەككۈزۈپ،سۈركىدى...ئۇنىڭ قوش كۆكىسىدىن لاپ قىلىپ  چىققان بىر ئوت بىلەكلىرىم ئارىقىلىق پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا ئېقىپ كىرگەندەك بولدىدە،مېنى شۇ زامان ئەژايىپ بىر شېرىن سېزىملارغا چۆمدۈردى...
-خوپ،مەۋلۇدەخان،خىزمىتىڭىزگە بىز تەييار!-دەپ ئۇنىڭ قەدىغىغە كونьياك قۇيدۇم. كونьياكنى قۇيۇۋېتىپ،ئەتىراپىمغا قارىدىم. بىزگە قاراۋاتقان،نەزەر ئاغدۇرىۋاتقان ھېچ كىم يوق. خېلىلا قىزىشىپ،كەيپىياتلىرى چاغ بولغان ژىگىت-قىزلار سۆيۈشۈپ،بىر-بىرسىنى يالىشىپ ئولتىرىشىپتۇ.
-قەيسەرژان ئاكا،قېنى ئېلىپ قويايلى؟-دېدى قىز شوخ كۈلۈپ،ئەرىكىلەپ-نازىلىنىپ.
مەن ئۇسۇلۇق سۇ قۇيۇلغان ستاكاننى قولۇمغا ئالدىمدە،مەۋلۇدەنىڭ ريۇمكىسىغا ئاستا ئۇرۇپ قويدۇم. قىز كونьياكنى گۈپلا قىلىپ ئىچىۋەتتى.
بىر چاغدا ئادىلجان شۇنداق دېدى؛
-قېنى،يەنە بىردىن ئىچەيلىدە،ئاندىن مونچىغا،سائۇناغا كىرەيلى!
ھەممە ئۇنىڭ بۇ تەكىلىۋىگە قوشۇلۇپ،قەدەھلەرنى قولغا ئېلىشتى.
قەدەھلەر بىر-بىرسىگە ئۇرۇلۇپ،ژىرىڭلىغان سادالار يەنە ياڭرىدى...
ئاندىن ژىگىت،قىزلار يېشىنىشقا باشلىدى.
"ئەلگە كىرسەڭ ئېلىڭچە،سۇغا كىرسەڭ بېلىڭچە"دېگەن ئېكەن. ماڭىمۇ يېشىنىشكە توغرا كەلدى. يېشىندىم. بىلьيارد ئۈستىلى تەرەپكە ئۆتۈپ يېشىنىۋاتقان قىزلار بىر-بىر ئاق پروستىنىنى كۆكىسىدىن ژۇقۇرى ئوراپ،يالىڭاچ بەدىنىنى بىزدىن يوشۇرغاندەك قىلدى.
ئادىلجاننىڭ يول كۆرسىتىپ باشىلىشى بىلەن ھەممىمىز كەڭ-تاشا ياسالغان پار ئۆيىگە كىردۇق. ئانچە ئىسسىق ئەمەس ئېكەن.ئاق پىشما شوخ قىز خېلىلا قىزىۋالغانلىقتىنمۇ ياكى پۇلدار بۇ ژىگىتنى ئۆزىگە ھەسەلدەك چاپىلاۋېلىشنى ئويلىدىمۇ، ئۆز ئىختىيارىنى ئادىلجانغا تامامەن تاپشۇرىۋەتكەن ئېدى. شۇڭا ئادىلجان بىرىنچى بولۇپ ئۇنىڭ ئۈستىدىكى تېنىنى ئوراۋالغان پروستىنىنى ئېلىۋەتتىدە،قىزنى قۇچاغلاپ،ئۇنىڭ ئاپپاق،سىقىمغا بىر كېلىدىغان ئەمچەكلىرىنى سىلاپ،مىژىغلاپ،بويۇنلىرىغا سۆيۈشكە باشلىدى. قىز بولسا،بىر قولى بىلەن ئۇنىڭ قويۇق،بۆدىرە چاچلىرىنى تاراپ،بىر قولى بىلەن دۈمبىلىرىنى توختىماي سىيپاپ،ئەركىلەپ؛ "ۋاي،ئادىلجان ئاكا،غىدىغىم كېلىۋاتىدۇ...قوللىرىڭىز بەك قاتتىق ئېكەن...ئاغىرىتىۋەتتىڭىز،ئاستا!..."دەپ بىردە شاراخلاپ كۈلۈپ،بىردە چېقىرىغاندەك ئاۋاز چىقىرىپ،نازىلىنىشقا،ئەرىكىلەشكە باشلىدى...
بۇ كۆرۈنۈشلەر باشقىلارنىڭمۇ شەھۋانىي ھەۋەسلىرىنى قوزغاۋەتكەن ئېدى...
قالغان ئۈچ قىزنىڭ نازۇك،چىرايلىق بەدەنلىرىنى يوشۇرۇپ تۇرغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئادىلجان ئېلىپ تاشلاۋەتتى...
شۇنىڭ بىلەن ژىگىت-قىزلار ئارىسىدىكى ھايا-نومۇس پەرىدىسى تامامەن ژىتىپ تاشلاندى!
بۇ مېنىڭ ھاياتىمدا قىز بالىنىڭ،بىر ئەمەس،رەنا تۆرت قىزنىڭ ئوچۇق تېنىنى ئۈزمۇ-ئۈز بىرىنچى قېتىم كۆرۈشۈم ئېدى...
بىر-بىرسىدىن گۆزەل،چىرايلىق بۇ قىزلار ئانا تۇغمىدەك يالىغاچ ئېدى. پەقەتكىنە ئۇلارنىڭ،ئىككى چاتىرىغىنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىسىنى يوشۇرماقچى بولغان ئۈچ بارماق كەڭلىكتىكى نېپىز تۇرىسىگىدىن ئۇ نەرسە ۋە ئۇ نەرسىنىڭ چەت-چۆرىسىدىكى نەرسىلەر ئوچۇق كۆرۈنۈپ تۇراتتى.
قىز بالىلارنىڭ بىر-بىرسىدىن سەل-پەل پەرىقلىنىپ تۇرىدىغان؛دىڭگاراپ تۇرغان،ئازىراق ساڭگىلاپ تۇرغان،چوڭ-كىچىكلىگى ھەر خىل ئەمچەكلەرنى بۇ ھالەتتە بىرىنچى قېتىم كۆرۈشىم ئېدى!
"يا،ئاللاھ،بۇ نېمە دېگەن رەسۋاچىلىق! مېنى شەرمەندە قىلما!"دەيمەن ئىچىمدە ئۆزەمگە-ئۆزەم.
باشقا ئەر كىشىلەرگە قانداقكىن،بىلمەيمەن. ئامما،كۆز ئالدىمدا ئانا تۇغما يالىڭاچ ژۈرگەن بۇ قىزلارنىڭ ئولتىرىشتىكى،ئۆرە تۇرۇشتىكى،ھەر يان مېڭىشلىرىدىكى،ئېڭىشكەن چاغلىرىدىكى قىياپەت،كۆرۈنۈشلىرى بىردە ماڭا بەك چىرايلىق كۆرۈنسە،بىردە تولىمۇ سەت كۆرۈنەتتى...
مۇسۇلمانچىلىقتا يات ئەر كىشىنىڭ كۆرۈشى ناماھرەم ھېساپلانغان ئايال كىشىدىكى ئەشۇ "نەرسىلەرنىڭ" بۇ خىلدا ئوچۇق ئەمەس،كۆرۈنمەي تۇرغىنى مىڭ ھەسسە ئەلا ئېكەن!...سەۋەپ،ئۇ "نەرسىلەر" ناماھرەم بولغانلىغى ئۈچۈن،كۆرۈنمەي تۇرغانلىغى ئۈچۈن گۆزەل،چىرايلىق،قىممەتلىك! ھەر قانداق ئەر كىشى ئايال كىشىدە بار بولغان ئەشۇ "نەرسىلەرنى" كۆرۈشنى،ئۇنىڭدىن لەززەتلىنىشنى،ھۆزۈرلىنىشنى ئىستەيدۇ،خالايدۇ،ئارمان قىلىدۇ. تۇغۇلۇشى بىلەن ئىمىپ-شوراپ،سىلاپ-مىژىپ، چىشلەپ چوڭ بولغان سەبىلىك دەۋىرلىرىدىكى ئەشۇ ئىشلىرىنى قايتىدىن يەنە بىر قېتىم تەكرارلاشنى تولىمۇ ياخشى كۆرۈدۇ،ئۇنىڭدىن ھۆزۈرلەنگۈسى كېلىدۇ!...
بۇ،تەبىئەتنىڭ ئۆزگەرمەس قانۇنى،ئەلۋەتتە!
پار ئۆيىدە بىر ئاز ئولتىرىشقاندىن كېيىن،سائۇناغا چىقتۇق. ئالدى بىلەن ژىگىتلەر،ئاندىن قىزلار ئۆزلىرىنى سۇغا تاشلاشتى. سۇ ئىچىدىكى ھەممىمىز كۆتىمىزدىكى تار،ئىنچىكە تۇرىسىكلارنى ئېيتمىغاننىڭ ئۆزىدە ئانا تۇغمىدەك يالىغاچ ئېدۇق. ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم يۈز بېرىۋاتقان سۇ ئىچىدىكى ئويۇنلاردىن مەن ئۆزەمنى باشقا بىر دۇنىياغا بېرىپ قالغاندەك ھىس قىلدىم.
مەن بالا ۋاقىتلىرىمدا،ياز كۈنلىرى ئىلى دەرىياسى بويىغا بېرىپ،ئاغىنىلىرىم بىلەن ئەتىدىن كەچ كىرگىچە سۇغا چۆمۈلۈپ ئويناتتۇق. بىراق،بىز ھازىرقىدەك بىر-بىرىمىزنى قۇچاغلاۋېلىپ،بويۇنلىرىمىزغا ئېسىلىشىپ،سۆيۈشۈپ-يالىشىپ،دۈمبىلىرىمىزگە مىنىۋېلىپ،ئەكىلىشىپ،چوقۇرىشىپ-ۋاقىرىشىپ ئوينىماس ئېدۇق. بىز، ئۇلۇق دەرىيانىڭ چېتىدە بەسلىشىپ ئۈزۈشەتتۇق. كۈنگە قاخلىنىش ئۈچۈن سۇدىن چىقىپ،ھازىرقىدەك بىر-بىرىمىزنىڭ قۇچۇغىدا ئەرىكىلەپ،نازىلىنىپ ئولتىرىش ئەمەس،دەرىيا ياقىسىدىكى قىزىق قۇمدا دۈم يېتىۋالاتتۇق،ئوڭدا يېتىۋالاتتۇق.ھېچ قاچاندا،قىزلار بىلەن ئەمەس،پەقەت ئوغۇل بالىلارلا چۆمۈلەتتۇق. ئۆيگە قايتىش ۋاقتىدا،بالا بولساقمۇ قوڭىمىزنى،ئالتۇنىمىزنى ئەتىراپتىكىلەرگە كۆرسۈتىشتىن ئۇيۇلۇپ،نېرىگە،تاللارنىڭ ئارقىسىغا ئۆتۈپ،ئىشتانلىرىمىزنى يېشىپ،سىقىپ،قايتىدىن كىيىپ چىقاتتۇق.
شۇڭا بالاغەتكە،بويىغا يەتكەن ژىگىت-قىزلارنىڭ ئانا تۇغما ھالدا بىر-بىرسىگە ئېسىلىشىپ،قۇچاغلىشىپ-سۆيۈشۈپ،قىزلارنىڭ ۋاقىراپ-چېقىرىشىپ،ئەركىلەپ-نازلىنىپ سۇغا چۆمۈلۈشلىرى مەن ئۈچۈن غەلىتە بىر ئىشتەك تۇيۇلدى. "مۈمكىن،بۇ خىلدىكى ئىشلار ژۇقۇرى مەدەنىيەتنىڭ،цۋىلىزاцئىيانىڭ  بىر تۈرى بولسا كېرەك؟"دەپمۇ ئويلاپ قالدىم.
قۇرسۇن مۇنداق مەدەنىيەت،مۇنداق цۋىلىزاцئىيا!...
سائۇنادا خېلە ئۇزاق چۆمۈلۈپ،ئوينىدۇق. ئاندىن دۇشتا چايقىنىپ،زالغا قايتىپ چىقتۇق.
قىزلار ئاق پروستىنىلار بىلەن ئوچۇق تەنلىرىنى كۆكسىدىن ژۇقۇرىغىچە يۆگەپ،يېپىۋېلىشتى.
ئادىلجان تاشقىرى ئىشىكنىڭ يېنىدىكى كنوپكىنى بېسىۋېدى،ھەيەل قىلماي باياقى كۈتكۈچى ژىگىت كىرىپ كەلدى.
-خوش،ئادىلجان ئاكا،خىزمەت؟-دەپ ئىككى قولىنى كۆكسىگە قويدى.
-كاۋاپنى ئەكىرىۋېرىڭ!
-خوپ ئاكا،ھازىر!-دەپ چىقىپ كەتتى كۈتكۈچى ژىگىت.
-كاۋاپ كىرگىچە بىردىن ئىچەيلى؟ قېنى،قۇيۇڭلار!-دېدى ئادىلجان.
قەدەھلەرگە كونьياك،ھاراقلار قۇيۇلدى. مەن ماشىنا رۇلىدا بولغانلىغىم ئۈچۈن  باياتىن مېۋە سۈيىنى ئىچىپ ئولتىرىۋەردىم.
-قېنى بولمىسا،بۈگۈن ژۈرەك قانغىچە ئويناپ،دەم ئېلىشىمىز ئۈچۈن كۆتىرەيلى!-دەپ ئادىلجان قەدەھنى قولىغا ئالدى.
قەدەھلەر بىر-بىرىسىگە ئۇرۇلۇپ،ژىرىڭلىغان ئاۋازلار ئەتىراپقا تارىدى.
ئادىلجان سىگارېتا تۇتاشتۇردى. قىزلاردىن ئىككىسى--ئادىلجاننىڭ يېنىدىكى ئاق پىشما قىز بىلەن مېنىڭ يېنىمدىكى مەۋلۇدە تاماكا چەككەنلىكتىن،ئادىلجان ئۇ قىزغا،مەن مەۋلۇدەگە سىگارېتا سۇندۇق. ئۇلار "رەخمەت"دېيىشىپ،بىردىن سىگارېتىنى ئاغىزىغا چىشىلىدى. بىز ئوت تۇتتۇق. ئۇلار سىگارېتىنى تۇتاشتۇرۇپ،بىردىن شوراپ يەنە "رەخمەت" دېيىشتى.
ئابدىرىشىت شوخلۇق بىلەن قەدەھلەرنى يەنە تولتۇردى. ئاق پىشما قىز سىگارېتىنى كەينى-كەينىدىن بىر-ئىككىنى شورىدىدە،ئاندىن ئالدىدىكى كۈلدانغا بېسىپ ئۆچۈردى. ئورىنىدىن تۇرۇپ،قەدەھنى قولىغا ئالدى.
-ئادىلجان ئاكا،موشۇنداق پات-پات ئۇچىرىشىپ تۇرۇشىمىز ئۈچۈن ئالايلى!-دېدى ناز ئارىلاش ئەرىكىلەپ.
-ئەلۋەتتە،بىز ھەر قاچان سىلەرنىڭ خىزمىتىڭلارغا تەييار!-ئادىلجانمۇ ئورىنىدىن تۇرۇپ،قەدەھنى تۇتتى.
قەدەھلەر بىر-بىرىسىگە ئۇرۇلۇپ،ژىرىڭلىدى.
-قانداق زاكۇسكا ئالاي؟-ئادىلجان ئالدىدىكى خىلمۇ-خىل يېمەكلىكلەردىن نېمىنى ئېلىشىنى بىلمەي تۇرىۋېدى،ئاق پىشما قىز شوخلۇق بىلەن؛
-ئادىلجان ئاكا،مېنىڭ ئەڭ شېرىن زاكۇسكام سىز ئۆزىڭىز!-ئەرىكىلەپ،ئادىلجاننىڭ لېۋىگە چوككىدە بىرنى سۆيدى.
-ياشاڭ!-دېگەن ئاۋازلار ياڭىرىدى.
-ئادىلجان ئاكا،مەن سىزگە ياقىمەنمۇ؟- ئاق پىشما قىز ئەركىلىدى.
-ئەلۋەتتە،ياقىسىز ژېنىم!-ئادىلجان قىزنىڭ بېلىدىن قۇچاغلاپ ئۆزىگە تارتتى ۋە ئاپپاق بويۇنلىرىغا سۆيۈپ،ھىدلىدى.
-سىزمۇ ماڭا ياقىسىز. سىز ئەژايىپ ژىگىت ئېكەنسىز!... مەن سىزنى ياخشى كۆرۈپ قالدىم. ئەندى سىزنى ھېچ كىمگە بەرمەيمەن! مەن پەقەت سىزنىڭلا بولۇمەن،ئادىلجان ئاكا!...
قىز راست ئېيتىۋاتامدۇ ياكى يالغان سۆزلەۋاتامدۇ،ئۇ تەرىپىنى بىلەلمەي قالدىم.
-بۇنىڭ ھەممىسى سىزنىڭ ئۆزىڭىزگە باغلىق! تاتلىق قىلىقلىرىڭىز بىلەن مېنى قاندۇرۇشىڭىزغا باغلىق!
-شۇنداقمۇ؟ 
-ھە،شۇنداق!
-ئۇنداقلا بولسا،مەن سىزنى ئۆزەمگە ھەسەلدەك چاپلاۋېتىمەن!...
ئابدىرىشىت بىلەن ئوسمانژانغا قارىدىم.ئادىلجانغا ئوخشاش ئويۇن-تاماشىنى تولا ياخشى كۆرۈدىغان بۇ ژىگىتلەرمۇ ئۆزلىرىگە تەئەللۇق بولغان چىرايلىق قىزلارنى قۇچۇغىغا ئولتارغۇزۇۋېلىپ،ئاشىق-مەشۇقلاردەك بىر-بىرسىگە تويماي بېقىشىپ،بىر-بىرسىنىڭ ئۈز-كۆزىلىرىنى سىيپىشىپ،سۆيۈشۈپ-يالىشىپ،قۇلاقلىرىغا پىچىرلىشىپ،قاقاخلاپ كۈلۈشىپ ئولتىرىشاتتى.ئۇ ئىككى ژۈپنىڭ ئەتىراپىدىكىلەرگە،بىزلەرگە قارىغۇچىلىگىمۇ يوق ئېدى...
يېنىمدا ئولتارغان مەۋلۇدە دوستلىرىغا،بىر كۆرۈش بىلەنلا بىر-بىرسىگە يېلىمدەك چاپىلىشىپ كەتكەن "ئاشىق-مەشۇقلارغا"ھەۋەس قىلغاندەك قاراپ قوياتتىدە،تۇرۇپ-تۇرۇپلا ئۇھ تارتىپ،ماڭا كىيىك بالىسىدەك مۆلتۈيۈپ بېقىشلىرىدىن،مېنىڭمۇ ئۇنى قۇچۇغۇمغا ئولتارغۇزىۋېلىپ،ئەركىلىتىشلىرىمنى،مۇھەببەتكە تولغان شېرىن سۆزلەرنى ئېيتىپ،سۆيۈپ-يالاشلىرىمنى شۇ قەدەر خالاپ كېتىۋاتقانلىغىنى سېزىپ،بىلىپ،كۆرۈپ تۇراتتىم. بىراق، "مۇنداق مەدەنىيەتتىن،цۋىلىزاцئىيادىن" چەتتە قالغان ماڭا بۇ ئىشلار نېمىشكىدۇ غەلىتە تۇيۇلاتتى. نېمىشكە شۇنداق؟ ئۇنى ئۆزەممۇ بىلمەتتىم.
"توۋۋا، زامان بۇزۇلغانمۇ ياكى ياشلار بۇزۇلغانمۇ؟ ھەممە ئىش ئوچۇق-ئاشكارىلا بولىدىغان بولۇپ كېتىپتىغۇ؟...ھايا-نومۇس دېگەن نەرسىلەر نەگە كەتكەن؟ ئاقچا دېگەنمۇ قالتىس نەرسە ئېكەندە! "پۇلىڭ بولسا،ژاڭگالدا شورۋا"دېگىنى موشۇ بولسا كېرەك؟...ئاخىر بۇ قىزلار ئوقۇشلىرىنى پۈتۈرگەندىن كېيىن ئەرگە تېگىشىدىغۇ؟ تەككەن ئېرىنىڭ ئۈزىگە قانداق قارايدۇ دېسەڭچۇ... مۇنداق چىرايلىق،ئوقۇغان قىزلارغا ھەر قانداق ژىگىتنىڭ ئاشىقى-بېقارار بولۇشى تۇرغان گەپ. مۈمكىن "مەدەنىيەتنىڭ" چوققىسىغا يەتكەن ئەلدە،تويى بولغان قىزدىن ئۇ نەرسە...سۈرۈشتۈرىلمىسە كېرەك؟ شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ قىزلارنىڭ  ئەرگە تەككىچە،توي بولغىچە موشۇنداق ئويناپ-كۈلۈۋېلىشىنى ئەۋزەل كۆرگەنلىگى بېكار بولمىسا كېرەك؟!..."دېگەنگە ئوخشاش ئوي-خىياللارغا بېرىلىپ كەتتىم.
-مانا،كاۋاپمۇ كىرىپ قاپتۇ!-ئادىلجان ھەممىنىڭ دىققىتىنى بۆلدى.
كۈتكۈچى ژىگىت چوڭ لېگەندە دوگىلاپ كاۋاپ ئېلىپ كىردى. كاۋاپنىڭ دىماقنى يارىدىغان خۇش پۇراقلىرى ئەتىراپقا تارىدى.
-قېنى مېھمانلار،كاۋاپتىن ئېلىڭلار؟ كاۋاپ دېگەننى موشۇنداق ئىسسىق ۋاقتىدا يېمىسە،سوۋۇغاندا يېيىشكە بولمايدۇ. قېنى،قېنى،ئېلىڭلار!-دېگىنىدىن كېيىن ھەر قايسىمىز بىر-بىر زىقتىن كاۋاپنى قولغا ئېلىشتۇق.
ئىككى-ئۈچ زىقتىن كاۋاپ يېيىشتۇق. بىر-ئىككى پىيالىدىن كۆك چاي ئىچىشتۇق. بۇ ئارىلىقتا قەدەھلەر بىر-بىرسىگە ئىككى-ئۈچ قېتىم ئۇرۇلدى. مېنىڭدىن باشقىلارنىڭ ھەممىسى كەينى-كەينىدىن ئىچىلگەن كونьياك،ھاراقلارنىڭ تەسىرىدىن خېلىلا قىزىشىپ قالغان،ھەممىنىڭ كەيپىياتى چاغ ئېدى.
-قېنى دوستلار،ئەندىكى نۆۋەت بۇ دۇنىيانىڭ،بۇ ھاياتنىڭ ئەڭ قىزىغى،ئەڭ لەززىتى،ئەڭ شېرىنى بولغان كۆڭۈل ئېچىشقا!-دەپ ئادىلجان ئورىنىدىن تۇردى.
ئابدىرىشىت بىلەن ئوسمانژان ئۆزلىرىگە تەئەللۇق قىزلارنى  يېتىلەپ،قاتارىسىغا تۇرغان ئىشىكلەر تەرەپكە ماڭدى.
-قەيسەر ئاكا،مەۋلۇدە،ئولتىرىسىزغۇ،تۇرۇڭلار،ئۇ ياققا كىرىڭلار؟!-دەپ ژىگىت-قىزلار ماڭغان تەرەپنى ئىشارە قىلدى ئادىلجان.
-ھازىر،سىلەر كىرىۋېرىڭلار،-دەپ ئورنىمدىن مىدىرلاپ قويدۇم،خالاس. مەن تۇرمىغاندىن كېيىن، مەۋلۇدەمۇ ئولتىرىۋەردى.
ئۇلار بىر-بىر ئىشىكنى ئېچىپ،ئىچكىرىگە كىرىپ كېتىشتى. شۇ چاغدىلا مەن،ئۇ خانىلار ژىگىت-قىزلارنىڭ،ئەر-چوكانلارنىڭ بۇ دۇنىيانىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ،بۇ ھاياتنىڭ لەززىتىنى سۈرىدىغان،ئەركەك بىلەن ئۇرغاچىنىڭ بىر-بىرسى بىلەن چېتىشىپ،ئۆز ئوقەتلىرىنى قىلىدىغان،ئىشلىرىنى بەھۆزۈر،ۋەزىپىلىرىنى خاتىرژەم ھالدا ئاتقۇرىدىغان ژاي ئېكەنلىگىنى بىراقلا بىلگەن ئېدىم.
سېزىپ،بىلىپ تۇرۇۋاتىمەن. ئۆز توپىدىن ئايىرىلىپ قالغان يالغۇز قۇش مىسالى ئولتارغان مەۋلۇدە مېنىڭ ئورنىمدىن تۇرۇشىمنى، "ژۈرۈڭ"دەپ،بىزگە قالدۇرۇپ قويغان چەتتىكى ئىشىكنى ئېچىپ،ئۇ خانىغا باشلاپ كىرىشىمنى تاقەتسىزلىك بىلەن،تەشنالىق بىلەن كۈتەتتى.ئۇنىڭمۇ دوستلىرىغا ئوخشاش بۇ دۇنىيانىڭ،بۇ ھاياتنىڭ لەززىتىنى سۈرۈپ،راھەتلەنگۈسى كېلىۋاتاتتى،ئەلۋەتتە.
ئارىدىكى بىر نەچچە دەقىقىگە سوزۇلغان ژىم-ژىتلىقتىن بېزار بولغان مەۋلۇدە سىگارېتا تۇتاشتۇردى. بىر-ئىككىنى ئۇزاق شورىدىدە،ئاندىن "پۈۋ-ۋ-ۋ!"دەپ ئېغىزىدىكى ئىسنى چىقاردى. كۆكۈچ ئىسلار ژۇقۇرى كۆتۈرىلدى.
-قەيسەر ئاكا،مەن سىزگە ياقماي قالدىممۇ؟- كۆزلىرىمگە تىكىلىنىپ قارىدى.
مەۋلۇدەنىڭ شەھلا كۆزلىرىدىكى باياتىن بېرىقى چاقناپ تۇرغان ئوت ئۆچۈشكە باشلىغاندەك ئېدى...ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن مەن،تورغا چۈشۈپ قالغان بېچارە ژەرەننىڭ مۆلدۈرلەپ تۇرغان كۆزلىرىنى كۆرگەندەك بولدۇم...
-ياق،ياق،سىز بەك گۆزەل،چىرايلىقسىز! سىزنىڭ گۆزەللىگىڭىز ماڭا بەك ياقىدۇ،-دېدىم قىزنىڭ كۆڭلىنى كۆتۈرۈشكە تىرىشىپ. ھەقىقەتەنمۇ مەۋلۇدە تولىمۇ چىرايلىق ئېدى. سەرۋىقامەتلىك بۇ قىزنىڭ تۈپ-تۈز ئاياقلىرى،تولۇق ساغىرىلىرى،ئىنچىكە بەللىرى،سىقىمغا بىر كېلىدىغان چىرايلىق كۆكىرەكلىرى،ئاپپاق بويۇنلىرى،سۈزۈك ئۈزلىرى بىلەن سەل قىزىغۇچ مەڭىزلىرى،ئويماقتەك ئېغىزى بىلەن نېپىز لەۋلىرى،قالىغاچ قانىتىدەك قىيىلغان قاشلىرى بىلەن ئۇزۇن كىرپىكلىرى ئاستىدىكى قاپ-قارا شەھلا كۆزلىرى ھەر قانداق ژىگىتنىڭ،ھەر قانداق ئەر كىشىنىڭ ژۈرىگىگە ئوت سالاتتى. 
-ئەگەر مەن سىزگە ياققان بولسام،ژۈرۈڭ،بىزمۇ كىرەيلى ئۇ خانىغا؟...سىز بەك ئۇيالچاق ژىگىت كۆرىنىسىز. ئۇلار قىلغان ئىشنى بىزمۇ قىلساق،ئۇنىڭ نېمىسى ئۇيات.ئۇيات دېگەن نېمە ئۇ؟
بۇنداق سۆزنى قىز بالا ئەمەس،ژىگىت ئېيتىشى،مۇنداق تەكلىپنى قىز بالا ئەمەس،ژىگىت قويۇشى كېرەك ئېدى!...
مەن بەك ئوڭايسىزلاندىم. خىژالەت بولدۇم. ئېغىر ئەھۋالدا قالدىم. نېمە دېيىشىمنى بىلمەس ئېدىم.
-قەيسەر ئاكا،نېمە بولدى،ئويلىنىپ كەتتىڭىزغۇ؟-دەپ بىلىگىمدىن تۇتتى مەۋلۇدە.
-مەۋلۇدە،بىلەمسىز،مەن مۇنداق ئىشنى قىلىپ كۆرمىگەن ئېكەنمەن!-دېگەن سۆزنى ئارانلا ئېيتتىم.
قىز قاقاخلاپ كۈلۈپ كەتتى. مېنى ھازىرلا كۆرۈۋاتقاندەك ماڭا، باشقا بىر پلانېتىدىن ئۇچۇپ كەلگەن يوچۇن ئادەمگە قارىغانغا ئوخشاش ئايىغىمدىن بېشىمغىچە بىر قۇر قاراپ چىقىپ،ھەيرانلىق بىلەن تەلمۈردى.
-قىلىپ كۆرمىگەن بولسىڭىز،ئەندى قىلىپ كۆرمەمسىز!-دەپ مېيىغىدا كۈلۈپ قويۇۋېدى،قىزغۇچ رەڭگە كىرگەن ئىككى مەڭزىدە چىرايلىق زىناقلار پەيدا بولدى.
-ئۈگەنمىگەن ئىش ئادەمگە بىر تۈرلۈك بىلىنىدېكەن،-دېدىم پەس ئاۋازدا.
-سىزگە ئوخشاش كېلىشكەن،سۇمباتلىق،بەقۇۋەت ژىگىتنىڭ مۇنداق ئىشلارنى قىلىپ كۆرمىدىم دېگىنىگە ھېچ كىم ئىشەنمەيدۇ؟
-راست سۆزىم،مەۋلۇدە. ئىشىنىش،ئىشەنمەسلىك ئۆز ئىختىيارىڭىزدا!
-چۈشىنىشلىك. دېمەك،سىز مېنى كۆرۈنگەن ژىگىت بىلەن يېتىپ ژۈرگەن، بۇزۇلغان كوچا قىزلىرىدىن دەپ ھېساپلايسىز. مەندىن ژىرگىنىۋاتىسىز...
مەۋلۇدە شۇ تاپتا مېنىڭ ئويىمدىكىنى تېپىپ ئېيتقان ئېدى. "بۇ چىرايلىق بۇ يەرگە كەلگىچە كىمنىڭ ئاستىدىن،نەچچىسىنىڭ ئاستىدىن يېتىپ چىقتى؟ ئۇنى ئۆزىدىن باشقا ھېچ كىم بىلمەيدۇ..."
-ياق،ياق،سىز مېنى توغرا چۈشىنىڭ!
-ماڭا يېقىنلاشماي،مېنىڭدىن ئۆزىڭىزنى قاچۇرۇپ تۇرغانلىغىڭىز بېكار ئەمەس،-خاپا بولۇپ،دودىلاندى قىز.
-ياق،مەن سىزنى ئەيىپلەشتىن ژىراقمەن.
-قەيسەر ئاكا،بىلەمسىز،ئايال كىشىنى چىنىگە ئوخشىتىپ قويۇشىدېكەن؟-دەپ ئالدىدىكى بوش پىيالىنى قولىغا ئالدى.-موشۇ پىيالىدا بىرلا ئادەم ئەمەس،نەچچە ئادەم چاي ئىچىدۇ. بىر ئادەم چاي ئىچكەندىن كېيىن،ژۇيۇۋەتسە،بولدى،پاقىراپ،تاپ-تازا بولۇپ تۇرىدۇ!
-نېمە دېمەكچى بولغانلىغىڭىزنى چۈشەندىم. راستىنى ئېيتسام،موشۇ ياشقا كەلگىچە مەن مۇنداق ئىشلارنى قىلىپ كۆرمىگەن ئېكەنمەن.
-كۆرمىگەن بولسىڭىز،تولا ياخشى ئېكەن. مەن سىزگە شۇنداق بىر كۆرسۈتەيكېن،كېيىن مېنى سېغىنىپ، ئىزدەپ ژۈرىدىغان بولۇسىز!
-سىزگە ئۈگىنىپ قالسام قانداق قىلىمەن،-دېدىم چاقچاق ئارىلاش.
-ئۈگىنىپ قالسىڭىز نېمە بوپتۇ؟ياخشى ئەمەسمۇ.ئىككىمىز پات-پات ئۇچىرىشىپ تۇرىدىغان بولۇمىز!
-قانداق بولۇدېكىن؟
-قەيسەر ئاكا،راستىنى ئېيتسام،سىزگە ئوخشاش ژىگىتنى مەن بىرىنچى قېتىم كۆرۈشىم. باياتىن بېرى بىرەر قېتىممۇ مېنى باغرىڭىزغا بېسىپ،مېنى ھىدلاپ،سۆيگۈنىڭىزمۇ يوق؟ مەن سىزگە قانچە چاپىلىشاي دېسەممۇ،مېنىڭدىن ئۆزىڭىزنى ئېلىپ قېچىپلا تۇرىسىز. مەن ھەيران؟... بىلەمسىز،ھەر قانداق ئەر كىشى چىرايلىق قىز-چوكانلارنى كۆرگىنىدە،ئۇنىڭ ئويلايدىغىنى،ئىستەيدىغىنى،ئارمان قىلىدىغىنى ئەشۇ خېنىمنى قوينىغا سېلىپ،...بىر يېتىۋېلىش،خالاس!
-ئۇ دېگىنىڭىز توغرا.
-سىز نېمىشكە شۇنداق ئەمەس؟
-بىلمەيمەن!
-ئۇنداق بولسا،قۇيۇڭا،ئىچكۈم كېلىۋاتىدۇ؟-دەپ ماڭا ئۆرۈلۈپ قارىدى ۋە يېقىنىراق ئولتاردى. مەن قەدەھكە تولتۇرۇپ كونьياك قۇيدۇم.
-شۇنداق سۇمباتلىق،بەقۇۋەت ژىگىتنىڭ ئۆمۈرىدە قىلمىغان ئىشىنى ئەندى قىلىپ كۆرۈشى ئۈچۈن ئىچىمەن!-دەپ گۈپلا ئىچىۋەتتى.ئۈزۈمدىن بىر تالنى ئېلىپ ئاغىزىغا سالدى.
شۇ ئارىدا يالىڭاچ تېنىنى كۆكىسىدىن ژۇقۇرى ئوراپ،ئۈستى تەرىپىنى قىستۇرىۋالغان ئاق پروستىنا يېشىلىپ،سىرىلىپ تۆۋەنگە چۈشۈپ كەتتى. ئۆزى ئەتتەي شۇنداق قىلدىمۇ ياكى بايقىماسلىقتا يېشىلىپ كەتتىمۇ،بىلمەيمەن. مەۋلۇدەنىڭ ئاپپاق،نازۇك تېنى بىلەن، تۇتساڭ ئالقانغا بىر كېلىدىغان بولۇق ئەمچەكلىرى مانا مەن،مېنى تۇتمامسەن،مىژىغلىمامسەن دەپ، كۆرۈنۈپ تۇردى. مەن ئۇنىڭ ئوچۇق تېنىنى قايتىدىن يېپىۋالامدېكىن، دەپ ئويلىۋېدىم،ئۇنداق قىلمىدى...
كەينى-كەينىدىن ئىچىلگەن كونьياكنىڭ تەسىرىدىنمۇ ياكى مېنىڭ شەھۋانىي ھەۋەسىمنى--نەپسىمنى ئويغىتىشنى ئويلىدىمۇ، ئۇ تەرىپىنى بىلمەيمەن. قىز مېنىڭ ئوچۇق تەنلىرىمنى سىيپاشقا باشلىدى...
ئۆزەم بىر تۈرلۈك بولۇپ قالدىم...يېنىمدا يالىڭاچ ئولتارغان بۇ گۆزەل،پەرى قىزنىڭ يۇمشاق،ئىسسىق ئالىقانلىرى تەككەن ژايلاردا چۈمۈلىگە ئوخشاش بىر نەرسىلەر ماڭغاندەك قىلدى. قىزنىڭ يۇمشاق،ئىسسىق ئەمچەكلىرى يالىڭاچ تېنىمنىڭ ئۇ يەر،بۇ يەرلىرىگە تېگىپ ئۆتكەنلىرىدە،ئەشۇ ژايلار قىزىپ،ئوتتەك كۆيۈشكە ئۆتتى. پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا تەسۋىرلەش مۈمكىن بولمىغان ئەژايىپ بىر شېرىن لەززەت ئېقىپ كىرىشكە باشلىدى. بۇ شېرىن لەززەتتىن چايغا چۈشكەن قەنتتەك ئېرىپ كېتىۋاتقاندەك سەزدىم ئۆزەمنى...
-ۋاي،قەيسەرژان ئاكا،بۇ بىلەكلىرىڭىز،كۆكىرەكلىرىڭىز،ھەممە يېرىڭىز بەك قاتتىق ئېكەنغۇ؟ سپورتچى ئېكەنسىزدە؟- ئەركىلىدى قىز.
-توپ-توغرا تاپتىڭىز. ھە،مەن سپورتچى!
-بوكسېر بولسىڭىز كېرەك؟
-شۇنداق. بوكسېرمەن،كاراتىسمەن!
-ۋاي ئۆلەي،مەن بوكسېرلارنى،كاراتىسلارنى شۇنداق ياخشى كۆرۈمەن،-دەپ مەۋلۇدە ئورنىدىن تۇردىدە،ئارقامغا ئۆتۈپ،كەينىمدىن مەككەم قۇچاغلاۋالدى. ئەمچەكلىرىنى دۇمبىلىرىمگە توختىماي ئۇ يان،بۇ يان سۈرىكىدى،قوللىرى بىلەن مەيدەمنى،قوساقلىرىمنى سىلىدى. بويۇنلىرىمنى ھىدلاپ،توغرا كەلگەن يەرگە سۆيۈشكە باشلىدى...
مەن ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم بولۇۋاتقان بۇ راھەت-پاراغەت ئىچىدىكى شېرىن سېزىم،ئەژايىپ تۇيغۇلاردىن باھاردىكى مۇزغا ئوخشاش ئېرىپ كېتىۋاتىمەن...بۇ گۆزەلنىڭ قوساقلىرىمنى توختىماي سىلاۋاتقان يۇمشاق،ئىسسىق قوللىرى بارغانسىرى تۆۋەنلەپ،ئۆز نىشانىغا يەتتى...بىر-ئىككى قېتىم قاتتىق-قاتتىق قىسقاندەك بولدى.
-ۋاي ئۆلەي،نېمە دېگەن يوغان،نېمە دېگەن قاتتىق؟!...
مەن سەسكىنىپ كەتتىم. ئورنىمدىن ئىرغىپ تۇرۇپ كەتتىم. مەۋلۇدەنىڭ ئىككى بىلىگىدىن تۇتۇپ،ئۆزەمگە قاراتتىم.
-مەۋلۇدە،ئۆزىڭىزنى تۇتۇڭ. مۇنداق ئىش ماڭا ياقمايدۇ؟-دېدىم ژىددىي قىياپەتتە.
كونьياكنىڭ تەسىرىدىن ئاز-ماز كەيىپىسى كۆتۈرىلگەن،شەھۋانىي نەپسىنىڭ تەشنالىغى ئېشىپ-تېشىپ كېتىۋاتقان بۇ گۆزەل ماڭا شۇنداق بىر قارىدېكىن،ئۇنىڭ بۇ قارىشى،نەچچە كۈن تاماق يېمەي ئېچىقاپ كەتكەن تۇلكىنىڭ، كۆز ئالدىدا تۇرغان بىر پارچە لوق گۆشكە ئۆزىنى ئېتىش ۋاقتىدىكى كۆرۈنۈشىنى ئەسلىتەتتى.
ئېچىقاپ كەتكەن ئەشۇ تۈلكە؛
-قەيسەرژان ئاكا،مەن سىزنى ياخشى كۆرۈمەن! سىز ئەژايىپ ژىگىت ئېكەنسىز!-دەپ بوينۇمغا ئېسىلىپ،مېنى مەككەم قۇچاغلاۋالدى. ئەمچەكلىرىنى ئوچۇق مەيدەمگە يېقىپ،ئۇ يان-بۇ يان سۈركەشكە باشلىدى. بويۇنلىرىمغا،ئۈزلىرىمگە،توغرا كەلگەن ژايلارغا توختىماي سۆيدى. ئۈزلىرىمنى سىيپاپ،ئۇزۇن،نازۇك بارماقلىرىنى تاغاق قىلىپ،چاچلىرىمنى تاراشقا باشلىدى...
مەن ئويلايمەن،مۇنداق ئەھۋالدا،ئۆزىنى تۇتۇۋېلىشقا مەن دېگەن ئەركەك چىدىمىسا كېرەك؟ بىراق،مەن چىدىدىم. ئامما،ئېچىقاپ كەتكەن بۇ تۈلكىگە يەم بولۇشقا ئاز-ئاز قالدىم. ئۆزەمنى تۇتۇۋالدىم. تۇتۇۋالغىنىم،كۆرۈنگەن ئەركەكنىڭ ئاستىدىن ئۆمۈلەپ چىقىپ ژۈرگەن ئۇنىڭ پاسكىنىچىلىغىدىن،ھەر قانداق ئەركەكنى ئۆزىگە مەھلىيا قىلىۋالىدىغان ئۇنىڭ گۆزەللىگىدىن سەسكەندىم. ئۇنىڭ چېكىدىن چىقىپ كەتكەن غەلىتە قىلىق،ھەرىكەتلىرىدىن ژىرگەندىم، نەپىرەتلەندىم.
"توۋۋا،مۇسۇلمان دۆلىتىدىكى مۇسۇلمان قىزلىرى ھايا-نومۇس دېگەننى تامامەن يوقىتىپتۇ. مۇسۇلمان قىز-ئاياللىرىنىڭ ئۈزىدىن،قوللىرىنىڭ ئۇچىدىن باشقا ژايىنى يات ئەركەكلەرگە كۆرسۈتىشى ناماھرەم،دېگىنى قېنى؟ بۇ قايسى ئەلدىن كەلگەن "تەرەققىيات،مەدەنىيەت؟"- دەيمەن ئىچىمدە ئۆزەمگە-ئۆزەم.-كوچىدىكى كۇرسۇكقا چۈشكەن قانژۇق ئىشىتلاردىن پەرىقى قالماپتۇ بۇلارنىڭ!...
بۇ تۆرت گۆزەلنىڭ ئىككىسى ئىنىستىتۇتتا،ئىككىسى تېخنىكۇمدا ئوقۇۋاتقان ستۇدېنتلار ئېكەن تېخى.تېخى ئەرگە تېگىشمىگەن. ئانىسىنىڭ سۈتى تېخى ئېغىزىدىن كەتمىگەن. شۇنداق تۇرغۇلۇق،ئۇلارنىڭ قىلىۋاتقان بۇ ئىشلىرىغا نېمە دېگۈلۈك؟ كېلەچەكتە ژەمىيەتتە خىزمەت ئىشلەيدىغان،ئۆزگىلەرگە ئۈلگە-ئىبىرەت كۆرسۈتىدىغان كېلەچەكنىڭ بۇ زىيالىلىرىنىڭ ئەھۋالى بۇنداق بولسا،باشقىلىرىدىن نېمە كۈتۈش مۈمكىن؟!
شۇندا ئۆز ۋەتىنىم،ۋەتىنىمدىكى ئۇيغۇر قىزىلىرى كۆز ئالدىمغا لاپ قىلىپ كەلدى.
ئاللاھغا مىڭ قەتلى شۈكرى،بىزنىڭ قىزلىرىمىز ئىپپەت-نومۇسىنى بۇ دەرىژىدە بۇلغىغىنى،ھايا-نومۇسىنى بۇ دەرىژىدە يوقاتقىنى يوق تېخى!... ۋەتەندە مەن ئۇيغۇر قىزلىرىنىڭ موشۇنداق مونچا-سائۇنالاردا،ئەيشى-ئىشىرەت ژايلىرىدا،يات ئەر كىشىلەرنىڭ ئالدىدا ئانا تۇغما ھالدا يالىڭاچ بولۇۋېلىپ كۆڭۈل ئېچىشلىرىنى،بۇ دۇنىيا،بۇ ھاياتنىڭ لەززىتىنى سۈرۈشلىرىنى كۆرۈش ئەمەس،بىرەر قېتىم ئاڭلاپ باققىنىم يوق.
دۆلەت بولغاندىن كېيىن،ژەمىيەت بولغاندان كېيىن،پاھىشىۋازلىقنىڭ بولۇشى تەبىئىي ھال. ئاڭلىشىمچە،پاھىشەخانىلار ھەتتا مۇسۇلمان ئەرەب دۆلەتلىرىدىمۇ بار ئېكەن. ئۇنداق ژايلارنىڭ بىزنىڭ ۋەتەندىمۇ بولۇشى مۈمكىن؟ بىراق،مەن كۆرگەن،ئاڭلىغان ئەمەسمەن. ئاز-تولا ئاقچا ئۈچۈن ئەركەكلەرنىڭ "خىزمىتىدە" بولۇشقا تەييار چوكانلار ھەر شەھەردە يوق ئەمەس،بار. لېكىن،ناھايىتى ئاز،ناھايىتى مەخپىي...
-قەيسەرژان ئاكا،ژۈرۈڭ،ئۇ ياققا كىرەيلى؟ مەن سىزنى بەك خالايمەن. مېنى بىر قاندۇرۇڭ؟...-مەۋلۇدەنىڭ بۇ ئىلتىماسىغا نېمە دېيىشىمنى بىلمەس ئېدىم. ياق، دەي دېسەم،ئېچىقاپ كېتىۋاتقان بۇ چىرايلىق خېنىم؛ "بەستىڭىز،كۈچ-قۇۋىتىڭىز بولغىنى بىلەن ئەركەكلىگىڭىز يوقمۇ؟"دەيدىغاندەكلا قىلىپ تۇراتتى. "نېمىشكە بولمىسۇن،بار!"دېسەم، "بار بولسا،ئەشۇ ئەركەكلىگىڭىزنى،ژىگىتلىگىڭىزنى كۆرسەتمەمسىز قېنى؟"دەپ،تېخىمۇ ئېغىر ئەھۋالدا قالدۇرۇشى تۇرغان گەپ.
-مەۋلۇدە،سىز بەك گۆزەل،چىرايلىقسىز. گۆزەللىگىڭىزگە ئاپىرىن! بىراق،مەن باشقا بىر ئەر كىشىنىڭ ئاستىدىن چىققان قىز بىلەن بىللە يېتىشنى خالىمايمەن!-دېدىم ئەينى مۇددىئانى ئېيتىپ.
-دېمەك،سىزگە ئەر كىشى كۆرمىگەن قىز كېرەك ئېكەندە؟ تاشكەنتتە گۆزەل قىزلاردىن ئۇنداقلىرىنى تېپىشىڭىز بەك قىيىن. تاپقىنىڭىزدىمۇ سىزنىڭ 20 دوللىرىڭىزغا بۇ يەرگە كېلىشمەيدۇ ئۇلار!-دېگەن گەپنى قىلدى.
-مەۋلۇدە،كېلىڭ ئولتىرىڭ،گەپلىشەيلى؟-دەپ قىزنى ئولتىرىشقا مەژبۇرلىدىم.
قىز مەندىن ھېچ سادا چىقماسلىغىنى سەزدى،بىلدى ئەتىمالىم،گەپ-سۆزمۇ قىلماي،دومساراپ ئولتاردى.
-شۇنداق پەرى قىزنىڭ مۇنداق ئولتىرىشى ھېچ ياراشماس ئېكەن،-دەپ ئۇنىڭ كەيپىياتىنى كۆتۈرىشكە تىرىشتىم.
-سىز ئېيتىۋاتقان گۆزەل،پەرىنىڭ سىزگە ياقماي قېلىۋاتقانلىغى ماڭا ئەلەم قىلىۋاتىدۇ،-دېدى مەۋلۇدە.
-ياق،ھەرگىز ئۇنداق دېمەڭ. سىز ماڭا ياقىسىز.
-يالغان گەپ قىلىۋاتىسىز. ئەگەر سىزگە ياققان بولسام،مېنىڭ كۆڭلۈمنى ئالغان،تەلىۋىمنى قانائەتلەندۈرگەن بولار ئېدىڭىز؟
-سىزدىن ئىلتىماس،مەندىن رەنژىمەڭ!
-چاي قۇيۇڭا ماڭا،بەك ئۇسساپ كەتتىم؟-دېدى بىر چاغدا قىز.
چەينەكتىكى سوۋۇپ قالغان چايدىن ئىككى پىيالىگە قۇيدۇم. بىر پىيالىنى ئۇنىڭغا سۇندۇم.
-رەخمەت!-دەپ پىيالىنى قولىغا ئالغان قىز گۈپلا قىلىپ ئىچىۋەتتىدە،ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى.ئاندىن سىگارېتا ئېلىپ چەكتى.
-مەۋلۇدە، موشۇ ئىش بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقىنىڭىزغا قانچە ۋاقىت بولدى؟
-بىر ژىلچە بولدى.
-سىزنى بۇ ئىشقا كىم،نېمە مەژبۇر قىلدى؟
-يوقسىزچىلىق!
-ئەگەر سىزنى ئەشۇ يوقسىزچىلىقتىن قۇتۇلدۇرسام،بۇ يارىماس ئىشنى تاشلامسىز؟...
-نېمە؟-بىردىن تېتىكلەندى قىز. ئۇنىڭ چىرايىدا،كۆزلىرىدە تەسۋىرلەش قىيىن بولغان ھەيرانلىق،شۇنىڭ بىلەن بىللە مىننەتدارلىق،ئىشەنچ-ئۈمۈت ئىپادىلىرى بىردىن ئەكس ئەتكەندەك بولدى.
-سىز ئىنىستىتۇتنى پۈتۈرگىچە مەن سىزگە ياردەم قىلىپ تۇرىمەن. ھەر ئايدا 50 دوللار بېرەي!
-نېمە دەۋاتىسىز،قەيسەرژان ئاكا؟-قىزنىڭ كۆزلىرى چەكچەرەپ،ماڭا ھەيران بولۇپ تىكلەندى.
-ھە،ھەر ئايدا 50 دوللار بېرىپ تۇرىمەن. بىراق،بىر شەرت بىلەن!
-ۋاي،قەيسەرژان ئاكا،نېمە دەۋاتىسىز؟ بۇنداق سۆزنى،يالغاندىن بولسىمۇ "ئىشنى"پۈتۈرگىچە دېيىشنىڭ ئورنىغا، ئۇ "ئىشنى"قىلىشنىمۇ ئىستىمەي تۇرۇپ،مۇنداق گەپ قىلىشىڭىزغا ھەيرانمەن!... راست گەپ قىلىۋاتامسىز ياكى چاقچاق قىلىۋاتامسىز؟-دېدى ھەيران بولۇۋاتقانلىغىنى بىلدۈرۈپ.
-چاقچاق ئەمەس،راست سۆزىم! مەن ئەر كىشىمەن،ئەر كىشىلىك لەۋزىم بىلەن ئېيتىۋاتىمەن،-دېدىم ژىددىي قىياپەتتە.
-رەخمەت سىزگە،-دېدى قىز بىردىن ژانلىنىپ.-ھەر قانداق شەرتىڭىزگە رازىمەن،تەييارمەن!
-ئۇنداق بولسا، كېلىشتۇق. بۈگۈندىن باشلاپ سىز،بۇ ئەسكى ئىشلارنى تاشلايسىز،بۇ پاسكىنا يوللارغا قەدەم باسمايسىز!...
قىز پاڭڭىدە ژىغلاۋەتتى...
قىزنىڭ ئوچۇق تەنلىرى بىلىنە-بىلىنمەس تىتىرەتتى.
مەن ئاق پروستىنىنى ئېلىپ،ئۇنىڭ ئوچۇق تەنلىرىنى ياپتىم.
-ژىغلىماڭ،-دەپ قىزنىڭ ئىككى غولىدىن تۇتۇپ ئۆزەمگە قاراتتىم. ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن مەن ئالەمچە ھەسىرەتنىڭ،شۇنىڭ بىلەن بىللە ئالەمچە ھەيرانلىق بىلەن مىننەتدارلىقنىڭ ئىپادىلىرىنى ئوچۇق-ئاشكارە كۆردىم.
-قەيسەرژان ئاكا،ئادەمنى دەرت قېرىتىدۇ،يوقسىزچىلىق قاخشىتىدۇ،دەپ بېكار ئېيتمىغان ئېكەن؟ ئەشۇ يوقسىزچىلىق مېنى موشۇ ئەسكى يوللارغا كىرىشكە مەژبۇرلىدى،-دەپ ئېغىر خۇرسىندى.-مەن ئەنژانلىق. ئاتا-ئانام ئەنژاندا تۇرىدۇ. بىز ئائىلىدە بەش بالا. مەن ئوتتۇرانچىسى. ئاتا-ئانام پېنسىيادىكى كىشىلەر. ئۆزىڭىز بىلىسىز،بىزدە بىر ئادەمنىڭ پېنسىيا ئاقچىسىغا بىر قاپ ئۇن كەلمەيدۇ. ئىككى ئاكام ئىشسىز. ھەر ژىلى باھار كېلىشى بىلەن قازاقستانغا كېتىپ،ئالمۇتىدا كۈز چۈشكىچە ئادەملەرنىڭ ئۆيىنى ياسايدۇ. شۇنداقلا ھەر خىل ئىشلارنى قىلىپ،بىر ئاز ئاقچا تېپىپ كېلىدۇدە،يازىچە تاپقان ئاقچىسىنى قىش چىققىچە يەپ تۈگۈتىدۇ. ياز كېلىشى بىلەن يەنە ئىش ئىزدەپ سەكپارە. مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان بىر سىڭلىم بىلەن بىر ئىنىم بار. ئۇلارنىڭ كىيىم-كىچىگىگىمۇ،دەپتەر-قەلىمىگىمۇ ئاقچا كېرەك. ئاتا-ئانام ئاكىلىرىمنىڭ مىڭ بىر ماشاقەتلەر بىلەن تاپقان ئاقچىلىرىدىن ماڭا ئازدۇ-تولا ئەۋەتىپ تۇرغىنى بىلەن ئۇ ئاقچىلار نېمىگە يېتىدۇ دەيسىز؟...
قىزنىڭ بۇ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ،ئۇنىڭغا ئىچىم ناھايىتى ئاغىرىدى. ئۇنى ئاياپ كەتتىم.
خىياللىرىم ژىراقلارغا قانات قاقتى.
دۇنىيادا نېمە قاتتىق دېسە؛ "يوقسىزچىلىق قاتتىق"دەپ تولىمۇ توغرا ئېيتقان ئېكەن. ئەشۇ يوقسىزچىلىق مەن دېگەن ھەر قانداق ئادەمنى پۈكلەۋېتىدېكەن،ئۇشتۇۋېتىدېكەن. ھەر قانداق ئادەمنىڭ تەغدىرىنى ئۆزگەرتىۋېتىدېكەن.بۇنى مەن ئۆز ھاياتىمدىن كۆرگەنلىگىم،بېشىمدىن ئۆتكۈزگەنلىگىم ئۈچۈن ياخشى بىلىمەن.
قولىڭدا ئاقچا بولغىنىدا،بەزىدە،ئۇنىڭ قەدىرىگە ئۇنچىلىك يېتىپ كەتمەيدېكەنسەن. قولۇڭدا ئاقچا بولمىغىنىدا،بار ئاقچاڭدىن ئايرىلغىنىڭدا،ئاقچا دېگەننىڭ قەدىر-قىممىتى شۇنچىلىك بىلىنىدىكەنكېن،بىر سوم ئاقچىغا زار بولۇسەن! ئەشۇ بىر سوم ئاقچىنى قانداق تېپىشنى ئويلايسەن. ياتساڭمۇ،ئولتارساڭمۇ،تۇرساڭمۇ،ماڭساڭمۇ كېچە-كۈندۈز خىيالىڭدا قانداق يول بىلەن،قانداق ئىش قىلىپ،نېمە ئىش قىلىپ ئاقچا تېپىشنىلا ئويلايسەن،خالاس.
مەن ئەينە شۇنداق ئەھۋالغا دۇچ بولغان،بېشىمغا كەلگەن.
مەكتەپنى تاماملاشقا ئاز قالغاندا ئاتام تۇيۇقسىزدىن ۋاپات بولۇپ،كېسەلچان ئانامنىڭ كېسىلى بىردىن ئېغىرلاشتى. ئايلاپ ئاغىرىقخانىدا يېتىپ داۋالاندى. مېنىڭ ئىنىستىتۇتتا ئوقۇشۇم ئۈچۈن ژىغىپ قويغان ئاتام بىلەن ئانامنىڭ ئاقچىلىرى پاك-پاكىز تۈگىدى. سىرتتىن كىرىۋاتقان بىر تىيىن كىرىم بولمىغانلىقتىن،ئانامغا پېنسىيا دېگەن نەرسىمۇ بېرىلمىگەنلىكتىن نېمە قىلىشنى بىلمەي قالدىم. يانچۇغۇمدا بىر سوم ئاقچا يوق. بىرەر ژايغا كىرىپ ئىشلەي دېسەم،ئىشمۇ يوق.
شۇنداق كۈنلەر بولدىكېن،بىر ژىڭ گۆش ئېلىشقا ياكى بىر بوتۇلكا ماي بىلەن بىر پاچىكا چاي ئېلىشقا ئاقچا تاپالماي قالدىم. ئوغىرىلىق قىلىشنىڭ ياكى كېچىلەردە ئادەملەرنى بۇلاشنىڭ ئامالى يوق. ئۇنداق ئىشلاردىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن،دەپ ئويلايمەن.
ئاخىرى بولمىغاندىن كېيىن،سودىگەر تونۇشلارنىڭ بىرسىدىن ئازىراق قەرىز ئاقچا ئالدىم. قەرىز سوراشنىڭ قانچىلىك ئېغىر ئېكەنلىگىنى قەرىز ئالغان ئادەمنىڭ ئۆزىلا بىلىدۇ،خالاس. ئەشۇ قەرىز ئالغان ئاقچىنىڭ يېرىمىغا ئانامغا دورا-دەرمەك،يېرىمىغا ئاز-ئازدىن چاي-تۇز ئالدىم.
ئاڭغىچە مەكتەپنىمۇ تاماملىدىم. سىنىپداشلار بىلەن قوللىرىمىزغا ئوتتۇرا مەكتەپنى تاماملىغان شاھادەتنامىلارنى ئالدۇق. بىر سىنىپتا ئون ژىل بىللە ئوقۇغان سىنىپداشلار ئالىي مەكتەپلەرگە ياكى ھۈنەر مەكتەپلىرىدە ئوقۇش ئۈچۈن ژىراق-يېقىن شەھەرلەرگە كېتىشتى. بىر ئۆي بېشىمغا قالغان مەن باشتىن ئاخىر بەش دېگەن ئەلا باھا قويۇلغان شاھادەتنامىنى ساندۇقنىڭ ئاستىغا تاشلاپ قويدۇمدە،پۇل تېپىش ئۈچۈن،ئالغان قەرىزلەرنى قايتۇرۇش ئۈچۈن بازارغا چىقىپ كەتتىم. بازاردا مەن ئېلىپ ساتمىغان ھېچ نەرسە قالمىدى. ھەتتا ئايال كىشىلەرنىڭ پايپىغىدىن تارتىپ،ئىشتان-تۇرىسىكلىرىغىچە كۆتۈرۈپ ژۈرۈپ،ۋاقىراپ ژۈرۈپ سېتىپ،بەش-ئون سوم تاپاتتىم...
"ھەي،مەۋلۇدە قىز،مەنمۇ بىر چاغلاردا سىزگە ئوخشاش يوقسىزچىلىقلارنى باشتىن كەچۈرگەنمەن. ئۇ كۈنلەر ئارقىدا قالدى. ھازىر يانچۇغۇم تولغان ئاقچا. ئەشۇ ئاقچىنى نېمىگە،كىمگە خەشلەپ بېرىشنى بىلمەيمەن..."دېگەنگە ئوخشاش خىياللار بىلەن ئۇنىڭغا قارىدىم.
-يوقسىزچىلىق ئادەمنى ھەر خىل ياخشى-يامان ئىشلارنى قىلىشقا مەژبۇرلايدېكەن. ئاقچا دېگەن نەرسە موشۇنداق ئەسكى،پاسكىنا ئىشلارغا ئۈگىتىدىكەن،-دەپ ئۇلۇق-كىچىك تىندى قىز.-ئەسكى ئىشلارنى قىلىپ كەلگەندىن كېيىن،خا ئىشىنىڭ،خا ئىشەنمەڭ قەلبىم ئازاپلىنىدۇ. بۇ خورلۇقلارغا،دەپسەندىلىكلەرگە چىدىماي،بەزى كۈنلىرى تاڭ ئاتقىچە ژىغلاپ چىقىمەن. مۇسۇلمانچىلىقتىمۇ چوڭ گۇناھ ھېساپلىنىدىغان،ئەل-ژۇتنىڭ ئالدىدا شەرمەندىلىك،پاسكىنىچىلىق يوللار بىلەن ئاقچا تېپىپ،ئوچۇغى ژالاپلىق قىلىپ ژۈرگەنلىگىمىزنى بىلىپ قېلىشسا،مۇئەللىملەر شۇ زامان ئىنىستىتۇتتىن چىقىرىپ،قوغلايدۇ. شۇڭا موشۇنداق ژايلارغا ناھايىتى مەخپىي،قورقۇپ تۇرۇپ بېرىشقا مەژبۇرمىز...
مەن مەۋلۇدەنىڭ ئۆكسۈپ-ئۆكسۈپ ژىغلاپ تۇرۇپ ئېيتىۋاتقان بۇ سۆزلىرىنى ئاڭلىغاچ،ئۇنىڭ تېخى ھازىرلا ماڭا ئېيتقان سۆز-تەكلىپلىرى،خاھىشلىرى بىلەن ماڭا كۆرسەتكەن قىلىق،ھەرىكەتلىرىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ،بىر قىزنىڭ بىر ۋاقىتتىكى بىر-بىرسىگە تامامەن ئوخشىماس ھالىتىگە ھەيران بولدۇم.
-سىز مېنى ئۇچچىغا چىققان بۇزۇق،كوچىدا ژۈرگەن ژالاپ،شەرمەندە دەپ ئويلىدىڭىز؟-دېدى قىز سۆزىنى داۋام قىلىپ.-بۇنى مەن سىزنىڭ گەپ-سۆزلىرىڭىزدىن،ئۆزىڭىزنى مەندىن ئېلىپ قېچىشلىرىڭىزدىن سېزىپ،بىلىپ ئولتاردىم. موشۇ يەرگە كىرىپ سىزنى كۆرۈشۈم بىلەنلا،ئۆزەم بىر تۈرلۈك بولۇپ قالغىنىمنى بىلمەيمەن. ھېچ كىمگە ئوخشىمايسىز. ماڭا بەك سىرلىق كۆرۈندىڭىز...
مەندە ھېچ قاچاندا مۇنداق ھالەت بولمىغان. سىزنى ياقتۇرۇپ قالدىممۇ ياكى ياخشى كۆرۈپ،سۆيۈپ قالدىممۇ،ئۇ تەرىپىنى بىلمەيمەن. راستىنى ئېيتسام،سىزنى ئۆزەمگە قارىتىۋېلىشنى،مەھلىيا قىلىۋېلىشنى،ھەسەلدەك ئۆزەمگە چاپلاۋېلىشنى،ئارقامدىن سايىدەك ئەگىشىپ ژۈرۈشىڭىزنى تولىمۇ خالاپ كەتتىم. "بۇ ژىگىتنى ئۆزەمگە قارىتىۋېلىشىم كېرەك،ئۇنى ئۆزەمنىڭ قىلىۋېلىشىم كېرەك. شۇ چاغدا موشۇ ژىگىتنىڭلا بولسام،بولدى،بەس! باشقىلارنىڭ ئاستىدا يېتىشتىن تويدۇم،زېرىكتىم. سەسكىنىمەن. قانداق قىلاي،ئامال يوق. ئەگەر بۇ ژىگىتنى ئۆزەمگە قارىتىۋالسام،ماڭا ئاز-تولا ياردەم قىلىپ تۇرسىلا بولاتتى؟"دەپ ئويلاپ،شېرىن خىياللارغا،ئارزۇلارغا بېرىگىنىم راست. مېنىڭ بۇ ئېيتقانلىرىمغا ئىشىنىش،ئىشەنمەسلىك ئۆز ئىختىيارىڭىزدا؟
قەيسەرژان ئاكا،مېنى ئەيىپكە بۇيىرىماڭ؟ چېكىدىن ئېشىپ كەتكەن سۆزلىرىم،چەمبەردىن چىقىپ كەتكەن تېتىقسىز قىلىقلىرىم ئۈچۈن سىزدىن كەچۈرۈم سورايمەن؟-دەپ مۆلدۈرلەپ قاراپ قالدى ماڭا.
قىزنىڭ بۇ سۆزلىرىگە ژاۋابەن مەنمۇ كۆڭلۈمدىكىنى يوشۇرماي ئوچۇق ئېيتتىم. ئەگەر مەۋلۇدەنى بۇنداق ژايدا ئەمەس،باشقا بىر يەردە ئۇچىراتقىنىمدا،بۇ ھۆسنى ژاماللىق قىزنىڭ ماڭا تەلمۈرگەن كۆزلىرىنى،كۈلۈمسىرەپ بېقىشلىرىنى كۆرگىنىمدە،ئۇنىڭ "قەيسەرژان ئاكا!" دېگەن يېقىملىق ئاۋازىنى ئاڭلىغىنىمدا،ئۇنىڭغا چوقۇم ئاشىق بولۇپ قالىدىغانلىغىمنى ۋە مەندە شۇنداق سېزىم،تۇيغۇنىڭ پەيدا بولغانلىغىنى ئېيتىۋېدىم،مەۋلۇدە نېمىشكىدۇ مۇڭلىنىپ،ئېغىر خۇرسىندى.
قىزنىڭ بۇ ئېغىر خۇرسىنىشىدىن ئويلىمىغان،كۈتمىگەن يەردە،كۆز ئالدىدا پەيدا بولغان بەخىت قۇشىغا قول ئۇزارتىپ،مانا تۇتىمەن،ئەينە تۇتىمەن دەپ تۇرغىنىدا،قاياقتىندۇ گۈرلا قىلىپ كەلگەن قارا بوراندىن قاچقان ئەشۇ بەخىت قۇشىدىن ئايرىلىپ،ھاغدا قالغان،ئارماندا قالغان ئادەمنىڭ خۇرسىنىشىنى سەزگەندەك،بىلگەندەك بولدۇم.
-مەۋلۇدە،شۇنىڭ بىلەن كېلىشتۇق،-دېدىم مەن ئاساسى مەخسەتتىن سۆز قىلىپ.-بۈگۈندىن باشلاپ بۇ ئىشنى تاشلايسىز،تامامەن ئۇنتۇڭ! بۇنداق پاسكىنا ئىشلارنى سىز ھېچ قاچاندا قىلىپ كۆرمىگەن،خوپمۇ؟
-خوپ،قەيسەرژان ئاكا،-دېدى قىز ژىددىي قىياپەتتە.
-يەنە بىر شەرتىم بار؟
-قۇلۇغۇم سىزدە.
-بۈگۈندىن باشلاپ ئىچىشنى،چېكىشنى تاشلايسىز؟ شۇنى ئويلاڭ،كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈڭ،سىز كەلگۈسى ئانا! ھەر قانداق ئانا ساغلام،ئەقىللىق بالا تۇغۇشنى ئارمان قىلىدۇ. شۇنداقمۇ؟
-ئەلۋەتتە،شۇنداق!
-ساغلام،ئەقىللىق بالا تۇغىمەن دېگەن ئانا ھاراق-شاراپ،تاماكا دېگەنلەرنى قەتьئىي ئېغىزىغا ئالماسلىغى كېرەك!
-ۋاي،قەيسەرژان ئاكا،سىز نېمىگە بۇنچىلىك ئەقىللىق ژىگىتسىز!-دەپ قىز مېنىڭ قوللىرىمنى ئالقانلىرى ئارىسىغا ئېلىپ،ماڭا ئەژايىپ بىر رازىمەنلىك،مېھرىبانلىق بىلەن ئۇزاق باقتى.
-مەۋلۇدە،بۇ ئىككىنچى شەرتىمنى ئورۇنلاشقا قانداقسىز؟-دەپ كۆزلىرىگە تىك باقتىم.
-ئىچىش،چېكىش دېگەن نەرىسىلەرنى ئىلگىرى بىلمەتتىم. ھاراق،كونьياك دېگەنلىرىنىڭ سېسىق پۇراقلىرىدىن،تاماكا دېگەننىڭ ئىسىدىن كۆڭلۈم ئايىنىپ،قۇسقۇم كېلىدىغان. موشۇ يولغا كىرگەندىن كېيىن،ئۇلارغا ئۈگەندىم. بۈگۈندىن باشلاپ،موشۇ سائات،موشۇ مىنۇتتىن باشلاپ بۇ نىژىسلارنى تاشلىدىم!-دېدى قىز قەتьئىي تۈردە.
-ئۈچىنچى شەرتىم بار؟
-خوش،قەيسەرژان ئاكا،قۇلۇغۇم سىزدە. قانداق شەرت؟
-ئوقۇشنى ياخشى ئوقۇيسىز. ئىنىستىتۇتنى ياخشى تاماملاپ،دىپلومنى ئېلىپ ئۆيگە قايتىسىز. ئاتا-ئانىڭىزنى،قېرىنداشلىرىڭىزنى خۇرسەنت قىلىسىز!
-ۋاي، ژېنىم قەيسەرژان ئاكا،-دەپ مەۋلۇدە ھاياژان ئىلكىدە بوينۇمدىن مەككەم قۇچاغلاۋېلىپ،چوكۇلداپ سۆيۈپ كەتتى.
-مەۋلۇدە،بۈگۈندىن باشلاپ ئىككىمىز ئويناشلار ئەمەس،ئاكا-سىڭىل بولايلى.سىز بۇنىڭغا نېمە دەيسىز؟-دەپ سورىدىم.
-قەيسەرژان ئاكا،بۇ سۆزىڭىزنى مەن ژېنىم بىلەن قوبۇل قىلىمەن!-خوشاللىقتىن قىزنىڭ كۆزلىرى ئوت بولۇپ ياندى. چەكسىز مىننەتدارلىغىنى ئىزھار قىلغۇسى،كۆرسەتكۈسى كەلگەندەك ئالقانلىرىمغا سۆيۈپ،ئۈزلىرىگە ياقتى.-سىزگە ئوخشاش ئاكام بولسا،مەن ئەڭ بەخىتلىك قىزمەن! رەخمەت سىزگە،قەيسەرژان ئاكا!
-مانا،مەن ئۆزەمگە ياخشى سىڭىل تاپتىم. سىز ئۆزىڭىزگە غەمخورچى ئاكا تاپتىڭىز. قانداق،توغرا ئېيتتىممۇ؟
-ئەشۇنداق شېرىن سۆزلەر چىققان ئاغىزىڭىزغا بىر سۆيەي؟-دەپ قىز ئالقانلىرى بىلەن ئىككى مەڭزىمنى تۇتۇپ،لەۋلىرىمگە چوك-چوك قىلىپ بىر نەچچىنى سۆيدى ۋە شۇنداق دېدى.-قەيسەرژان ئاكا،سىزنى سۆيسەم،ئۆز سىڭلىم سۆيۈۋاتىدۇ، دەپ ھىس قىلىشىڭىزنى،ئويلىشىڭىزنى خالايمەن؟
-ياشاڭ،مېنىڭ چىرايلىق،ئەقىللىق سىڭلىم!-دەپ قىزنىڭ باشلىرىنى،چاچلىرىنى سىيپاپ،ئىككى مەڭزىگە سۆيۈپ قويدۇم.
-مېنىڭ ژېنىم ئاكام،ئالتۇن ئاكام!-دەپ مەۋلۇدە بوينۇمنى مەككەم قۇچاغلاپ تۇرۇپ، ژىغلاۋەتتى...

خېلىدىن كېيىن،شاراق قىلغان ئاۋاز بىلەن ئىشىكلەرنىڭ بىرىسى ئېچىلدى. ئالدىنى پروستىنا بىلەن ئوراۋالغان ئادىلجان  ۋە ئاق پىشما قىز چىقىپ كەلدى. بۇ دۇنىيانىڭ،بۇ ھاياتنىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ،لەززىتىنى راسا تويۇپ سۈرگەنلىكتىن بولسا كېرەك،ھەر ئىككىسىنىڭ كەيپىياتى چاغ،ئۈز-كۆزلىرى سەل-پەل قىزىرىپ كېتىپتۇ.
-پاھ،بۇلارنىڭ ئاشىق-مەشۇقلاردەك قۇچاغلىشىپ،سۆيۈشۈپ ئولتارغىنىنى قاراڭلار!-دەپ ۋاقىراپ سۆزلىدى ئادىلجان بىزنى ئىشارە قىلىپ.-قەيسەر ئاكا،قانداق ئېكەن؟
-ئەژايىپ زور!-دېدىم باشمالتىغىمنى كۆرسۈتىپ.
-ياشاڭ،ئاكا!-دەپ قويۇپ،ژۇيۇنۇشقا كىرىپ كەتتى.
ئۇلارنى كۈتۈپ تۇرغاندەكلا قالغان ئىشىكلەرمۇ ئېچىلىپ،شەھۋانىي نەپسىلىرىنى ئارامخۇدا قاندۇرۇشقان ژىگىت-قىزلارمۇ قاقاخلاپ كۈلۈشكىنىچە، ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن سائۇناغا كىرىپ كېتىشتى.
-مەۋلۇدە،ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا بولغان گەپ-سۆزلەرنى،كېلىشىم-شەرتلەرنى،ئاكا-سىڭىل بولغانلىغىمىزنى ئىككىمىزدىن باشقا،ئۈستىمىزدە تۇرغان بىر ئاللاھدىن باشقا ھېچ كىم بىلمەسلىگى كېرەك؟ دوستلىرىڭىز سوراپ قالسىمۇ، "ھە،سىلەر قىلغان ئىشنى بىزمۇ قىلدۇق"دەپلا قويۇڭ،خالاس!-دەپ ئەسكەرتتىم.
-چۈشەندىم،ئاكا،-دەپ مەۋلۇدە ئۈستىدىكى پروستىنىنى قايتىدىن يېشىپ،ئوچۇق تېنىنى،ئوچۇق كۆكىرەكلىرىنى ماڭا كۆرسۈتىشتىن ئۇيالغاندەك،تەتۈر قاراپ،قايتىدىن ئوراپ،ئورنىدا ئولتاردى...
مەن يېپ-يېنىك بولۇپ قالغاندەك ئېدىم. ئۆزەمنى ئېگىز ئاسماندا ئەركىن پەرۋاز قىلىۋاتقان بۈركۈتتەك ھىس قىلاتتىم. سەۋەپ،غارنىڭ ئاستى كۆرۈنمەس قەھرىگە،قاراڭغۇ تۈۋىگە چۈشۈپ كېتىۋاتقان بىر گۆزەل پەرىنى،ئاژىز،مەسۈم ژاننى،بىر ئاتا-ئانىنىڭ ئارزۇلاپ ئۆستۈرىۋاتقان كۆز نۇرى بولغان ئەزىز قىزىنى بىلىگىدىن تۇتۇۋېلىپ،ئۇنى ئۆلۈمدىن،نابۇت بولۇشتىن،شەرمەندە ھاياتتىن،مۇسۇلمان قىز-ئاياللىرىغا تامامەن يات،پاسكىنىچىلىق ئىشلاردىن قۇتۇلدۇرۇپ قالغانلىغىمدىن رازى ئېدىم،خوشال ئېدىم.
ئەگەر مەۋلۇدە ماڭا بەرگەن ۋەدىسىدىلا تۇرىدىغان بولسا،مەن بۇ قىزنىڭ ئوقۇشىنى تاماملاپ،قولىغا دىپلوم ئېلىپ،ئۆيىگە،ئاتا-ئانىسىنىڭ ئالدىغا قايىتقىچە ئۇنى ئۆز غەمخورلۇغىمغا ئېلىشىم ئۈچۈن ئېيتقان سۆزىمدە تۇرىمەن. ئايدا 50 دوللار! بۇ مەن ئۈچۈن ئاقچا ئەمەس...ھاياتىڭدا كىچىكىنە بولسىمۇ بىر ياخشى،سوۋاپلىق ئىش قىلغانغا نېمە يەتسۇن! سەۋەپ، مەنمۇ،ماڭا مېھرى چۈشۈپ قالغان ياخشى ئىنسانلارنىڭ ياخشىلىغىنى كۆرۈپ،ئۇلارنىڭ غەمخورلۇغىغا ئېرىشىپ،موشۇ كۈنلەرگە يەتتىمغۇ!...ئەشۇ ياخشى ئىنسانلار تۇۋى كۆرۈنمەس غارنىڭ ئاستىغا چۈشۈپ كېتىۋاتقان مېنى بىلىگىمدىن تۇتۇۋېلىپ،مېنى نابۇت بولۇشتىن ساقلاپ قالدى...
مېنىڭمۇ بۇ قىزغا مېھرىم چۈشۈپ قالغان ئېكەن،دېمەك،ئۇنىڭغا ياردەم قىلىش،ياخشىلىق قىلىش پەرىزىم ھەم قەرىزىمدۇر! بۇ ھېساپلىق دۇنىيا! بۇ دۇنىيادا، بولۇپمۇ،قولىڭدىن كېلىپ تۇرغاندا ئاللاھنىڭ ئاژىز بەندىلىرىگە ياردەم قىلىشتىن،ئۇلارغا غەمخور بولۇشتىن،ئۇلارنىڭ رازىلىغىنى ئېلىشتىن،ئۇلارنى خۇش قىلىشتىن ئارتۇق سوۋاپلىق ئىش،ئۇلۇق ئىش بولمىسا كېرەك؟ بولمايدۇ ھەم!...

سائۇناغا كىرىپ كېتىشكەن ژىگىت-قىزلار بىر چاغدا چوقۇرىشىپ چىقىپ كېلىشتى. ئاق پروستىنىنى ژىگىتلەر بېلىدىن تۆۋەن،قىزلار كۆكىرىگىدىن تۆۋەن ئوراۋېلىشقان. ئۇلار ئۈستەلگە كېلىپ ئولتىرىشتى. ئادىلجان تاشقارقى ئىشىكنىڭ يېنىدىكى كنوپكىنى بېسىپ قويۇۋېدى،ھەيەل قىلماي كۈتكۈچى ژىگىت كىرىپ كەلدى.
-ئادىلجان ئاكا،خىزمەت؟-دەپ قولىنى قوشتۇرۇپ تۇردى.
-تاماق تەييار بولغان بولسا،ئېلىپ كىرىۋېرىڭ؟
-خوپ،ھازىر ئاكا!-دەپ چىقىپ كەتتى.
-قەيسەر ئاكا،مەۋلۇدە ياخشى خۇرسەنت قىلغاندۇ سىزنى؟-دەپ ئادىلجان يېنىمدا ئولتارغان قىزنى ئىشارە قىلدى.
-ئەلۋەتتە،ئادىلجان. سىزدىن مىننەتدارمەن!
-سىزلا خۇرسەنت بولغان بولسىڭىز،مەن خوشال. مەن،مېنىڭ بۇ ئاغىنىلىرىم ھەر قاچان سىزنىڭ خىزمىتىڭىزگە تەييارمىز!...
مەۋلۇدە ماڭا لاپ ئېتىپ قارىدى. ئۇنىڭ بۇ قارىشىدىن،بۇ بايۋەچچە ژىگىتلەرنىڭ ئالدىدىكى ئىززەت-ھۆرمىتىمنىڭ چوڭلىغىغا ھەۋەسى،ماڭا ئىمراقلىغۇسى كېلىۋاتقانلىغىنى سېزىپ،كۆرۈپ،بىلگەندەك بولدۇم.
ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي،كۈتكۈچى ژىگىت بىلەن يەنە بىر ياش ژىگىت ئىككىسى يوغان گۈللۈك چىنە لىگەنلەردە دوگىلاپ سېلىنغان،ئۈستىگە گۆشلەر بېسىلغان پولۇ ئېلىپ كىرىشتى.
-ھە،پولۇ كەلدى،پولۇ!-ئادىلجان ئورنىدىن تۇردى.-قېنى، ئورۇن بوشۇتىڭلار؟
ئىككى لىگەن پولۇنى قويىدىغان ژاي دەررۇ بوشىتىلدى.
ھو بىلەن گۈپۈلدەپ چىقىۋاتقان ئەژايىپ خۇش پۇراقلار دىماقلارغا ئۇرۇلۇشى بىلەن ئىشتەيلەر ئېچىلىپ كەتتى.
-ئەندى چاي ئەكىرىۋەتسەڭلار بولدى؟-دېدى ئادىلجان كۈتكۈچى ژىگىتلەرگە.
-خوپ ئاكا، ھازىر!-دەپ ئۇلار بوش چەينەكلەرنى ئېلىپ چىقىپ كېتىشتى.
-قېنى بولمىسا مېھمانلار،مەرھەمەت!-دەپ ئادىلجان كۆپچىلىكنى پولۇغا تەكلىپ قىلدى.
-قېنى،قېنى،ئېلىڭ،ئېلىڭ!-بۇ سۆزنى ھەممە بىر-بىرسىگە قارىشىپ تەكرارلاشتى.
-قەيسەر ئاكا،قېنى ئۆزىڭىز باشلاپ بېرىڭ؟-دەپ ئادىلجان ئالقىنىنى ئېچىپ،لىگەندىكى پولۇنى ئىشارە قىلدى.
-بىسمىللا،-دەپ لىگەنگە قول ئۇزاتتىم...
ئەژايىپ ئوخشىغان پولۇنى ھەممەيلەن ئىشتەي بىلەن يېيىشىپ،قوساقلار تويدى. ئاچچىق دەملەنگەن كۆك چايدىن ئىچىپ،ھوزۇرلاندۇق. ئاندىن بىرەر سائاتچە ھەر خىل قىزىق پاراڭلارنى قىلىشىپ،يۇمورلارنى ئېيتىشىپ،راسا كۈلۈشتۇق. كېيىن دەستىخانغا دۇگا قىلىپ،بۈگۈنكى زىياپەتنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان ئادىلجانغا رەخمەتلەر ئېيتىلدى. 
ئاق پىشما قىز ئادىلجاننىڭ قۇلۇغىغا نېمىدۇ بىر نەرسە دەپ پىچىرلىۋېدى،ئادىلجان؛
-بوپتۇ،بوپتۇ،شۇنداق قىلىڭلار!-دېدى.
ئاق پىشما قىز سۇمكىسىدىن سالافان خالتىلارنى چىقاردى. مەۋلۇدە ئىككىمىز چەتتە پاراڭلىشىپ تۇرغانلىغىمىزدىن، يېنىدىكى ئىككى دوستىغا بىردىن خالتىنى بەردىدە؛
-قىزلار، ئۈستەلدىكىلەرنى ئېلىۋالايلى؟-دېدى. قىزلار سەل خىژالەت بولۇشقاندەك قىلىۋېدى،ئادىلجان؛
-ئېلىۋېلىڭلار،بېكار قالامدۇ بۇ يەردە؟... ھەممىسى تازا،ئۆزىمىز يېگەن. ياتاققا ئاپىرىپ يەيسىلەر!-دېدى.
شۇنىڭدىن كېيىن قىزلار ئۈستەل ئۈستىدىكى نەرسىلەرنى سالافان خالتىلارغا سالدى.ئۈستەل ئۈستىدىكى شۇنچە ئېسىل يېمەكلىكلەر بىلەن مېۋە-چېۋىلەرنىڭ يېرىمىمۇ يېيىلمەي شۇ پېتىچە تۇراتتى.
-قىزلار بۇنى ناھايىتى توغرا قىلدى،-دېدىم مەن دوستلىرىنىڭ ئىشىدىن سەل خىژالەت بولغاندەك قىلغان مەۋلۇدەنى بۇ ئوڭايسىزلىقتىن قۇتۇلدۇرۇشقا تىرىشىپ.-ھەممىسى پاكىز،تازا،ئۆزىمىز يېگەن. بۇ يەردە قالسا،ژىغىپ ئاپچىقىپ تۆكۈشىمۇ مۈمكىن؟تاماقنى ئىسراپ قىلىشقا،خورلاشقا ھەرگىز بولمايدۇ. ياتاققا ئاپىرىپ،خولودىلьنىكقا سېلىپ قويساڭلار بولدى. قوساق ئاچقاندا يەيسىلەر.
مەۋلۇدە كۈلۈپ قويدى،خالاس.
ئابدىرىشىت بىلەن ئوسمانژان قىزلىرىنى ئۆزلىرى ئاپىرىپ قويماقچى بولدى. ئادىلجان بىلەن ئاق پىشما قىز،مەۋلۇدە تۆرتىمىز بىزنىڭ ماشىنىدا كەتمەكچى بولدۇق. بۈگۈنكى زىياپەتنىڭ ھېساپ كىتاۋىنى قىلىش ئۈچۈن پەستە قالغان ئادىلجان بىلەن ئۇنىڭ يېنىدىن ئايرىلماي تۇرىۋاتقان ئاق پىشما قىزنى مەۋلۇدە ئىككىمىز ماشىنىدا ئولتىرىپ كۈتۈپ تۇرۇش ئۈچۈن سىرتقا چىقتۇق.
-مەۋلۇدە،ژۈرۈڭ،ماشىنىدا ئولتىرىپ تۇرايلى؟-دەپ قىزنى ماشىنا ئىچىگە ئېلىپ كىردىم. بوردوچۇكنى ئېچىپ،كىچىكىنە سۇمكىنى ئالدىم. يانچۇققا سېلىپ ژۈرۈشكە قولايسىز ئۆزبەكنىڭ پاخال ئاقچىسىنى مەن دايىم ئەشۇ سۇمكامدا تۇتاتتىم. بىر كاللەك ئۇ ئاقچىلاردىن 50 دوللار مىقدارىدىكى ئۆزبەك سومىنى ساناپ ئالدىمدە،مەۋلۇدەگە بېرىۋېتىپ؛
-ۋەدە ۋەدە بويىچە بولسۇن. ئەگەر ۋەدىدە تۇرماي،يەنىلا قىڭغىر دەسسەپ ژۈرىدىغان بولسىڭىز...
-ياق،ياق،قەيسەرژان ئاكا،ھېچ قاچاندا،-دەپ سۆزىمنى بۆلۈۋەتتى مەۋلۇدە چۆچۈپ تۇرۇپ.-ماڭا ئىشىنىڭ،مەن ئۆلۈمگە رازىمەنكېن،ئۇنداق پاسكىنىچىلىق يوللارغا ئەندى ھەرگىزمۇ ئاياق باسمايمەن!
-ناھايىتى ياخشى،مېنىڭ چىرايلىق سىڭلىم،ئەقىللىق سىڭلىم!-دەپ مەڭزىگە سىلاپ قويدۇم.
-مېنىڭ ئەقىللىق ئاكام،ئالتۇن ئاكام!-دەپ مەۋلۇدە مەڭزىمگە چوككىدە بىرنى سۆيۈپ قويدى.
-ئاقچىنى سۇمكىغا سېلىپ قويۇڭ،ئۇلار كۆرۈشمىسۇن؟-دېدىم قىزنىڭ قولىدىكى ئاقچىغا قاراپ.
-رەخمەت،ئاكا،-دەپ مەۋلۇدە ئاقچىنى سۇمكىسىغا دەررۇ سېلىۋەتتى.
ئاڭغىچە ئادىلجانلار چىقىپ كېلىشتى. ئۇلار دوستلىرى بىلەن خوشلىشىپ،ماشىنىغا كىرىپ ئولتىرىشتى.
-كەتتىقمۇ،قەيسەر ئاكا؟-دېدى ئارقا ئورۇندا ئاق پىشما قىزنى قۇچاغلاپ ئولتارغان ئادىلجان...
يېرىم سائاتلارچە مېڭىپ،قىزلارنى ياتاقخانىسىغا ئاپىرىپ قويدۇق. خوشلىشىش ئالدىدا مەۋلۇدە مېنىڭ يانچۇق تېلېفونىمنىڭ نومېرىنى يېزىۋالدى ھەم ئۆزىنىڭكىنى يېزىپ بەردى.
-خوش،قەيسەرژان ئاكا،-دەپ مەۋلۇدە مەڭزىمگە بىرنى سۆيۈپ قويدى ۋە ئارقىسىغا بۇرۇلۇپ،-ئادىلجان ئاكا،سىزگە چوڭ رەخمەت. خوش!-دېدىدە ،ماشىنىدىن چۈشۈپ قالدى.
ئازىراقلا ماڭغاندىن كېيىن ئادىلجان سۆز باشلىدى.
-قەيسەر ئاكا،قانداق،مەۋلۇدە ياقتىمۇ سىزگە؟-دەپ سورىدى.
-ياققاندا قانداق،بەك چىرايلىق قىز ئېكەن.
-ياخشى ئوينامدېكەن؟
-ئەژايىپ، قالتىس!
-ئەژايىپ، قالتىسلىغى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ.سىزمۇ ئۇنىڭغا بەك يېقىپ قالغان ئوخشايسىز؟
-شۇنداق بولۇشى مۈمكىن؟
-مۈمكىن ئەمەس،شۇنداق!
-سىزنىڭ ئاق پىشما قىزىڭىزمۇ بەك پەيزە،شوخ،ئوچۇق-يورۇق،چاقچاقچى قىز ئېكەن!
-يامان ئەمەس،ئىككى-ئۈچ قېتىم تاماشە قىلىشقا بولىدۇ.
-بۇ نېمە دېگىنىڭىز،ئادىلجان؟-دېدىم.
-ھەر كۈنى پولۇ يەۋەرسىڭىز،كېيىن لېگەنگە قارىغىڭىز كەلمەي قالىدۇ. بىر كۈنى پولۇ،بىر كۈنى مانتا،بىر كۈنى لەڭمەن،بىر كۈنى شورۋا دېگىنىدەك،بىر قىز بىلەنلا ئويناۋەرسىڭىز،بەرىبىر بىر كۈنى زېرىكىسىز. يۆتكەپ تۇرۇش كېرەك،قەيسەر ئاكا!-دەپ كۈلدى ئادىلجان.
-شۇنداقمۇ بولامدۇ؟
-بولغاندا قانداق. بۇ ئويۇننىڭ قىزىغى،لەززىتى،پەيزىسى شۇنىڭدا ئەمەسمۇ،قەيسەر ئاكا؟ بۇ تاشكەنتتە مەۋلۇدەدىنمۇ چىرايلىق،پەيزىلىرى بار. مەۋلۇدە سىزگە يېقىپ قالغان بولسا،ھازىرچە شۇنىڭ بىلەن تاماشە قىلىۋېرىڭ. زېرىككىنىڭىزدىن كېيىن،ئۇنىڭدىنمۇ چىرايلىق،پەيزىلىرى بىلەن ئوينىتىمەن سىزنى!
-ماڭا مەۋلۇدەدىن باشقىسى كېرەك ئەمەس. ئۇ قىز ماڭا بەك يېقىپ قالدى.
-سىزگىلا ياققان بولسا،مەيلى.زېرىككىچە ئۇنىڭ بىلەن تاماشە قىلىپ ژۈرۈۋەرسىڭىز بولىدۇ.
-ئۇنىڭدىن زېرىكمەيمەن، دەپ ئويلايمەن.
-بوپتۇ. ماڭا ئوخشاش بەرىبىر بىر كۈنى زېرىكىسىز. باشقىسى بىلەن ئوينىغىڭىز كېلىدۇ. شۇ چاغدا ماڭا ئېيتىپلا قويسىڭىز بولدى،مەۋلۇدەدىنمۇ ئېسىللىرى بىلەن تونۇشتۇرۇپ،ئوينىتىمەن سىزنى!
-رەخمەت سىزگە،ئادىلجان.
-بۇ تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە يانچۇغىڭىزدا ئاقچىڭىزلا بولسا،بولدى،خالىغان ئويۇن-تاماشىڭىزنى قىلىپ ژۈرۈۋېرىسىز...تېخى بېژىرىم،ئەر زاتىنى كۆرۈپ باقمىغان ساق، گۆزەل قىزلاردىن بىرسىنى سىزنىڭ قوينىڭىزغا سالىمەن،بىرسىنى ئۆزەمنىڭ قوينىغا ئالىمەن،چوڭ ئويۇن-تاماشىنى شۇ چاغدا قىلىمىز تېخى،قەيسەر ئاكا!-دېدى مەغرۇرلۇق بىلەن.
-بۇ دېگىنىڭىز توغرا. شۇڭا "پۇل بولسا،ژاڭگالدا شورۋا"دەپ بېكار ئېيتمىغاندە! بىراق،...-دېيىشىمگە،تامىغىمغا قاتتىق بىر نەرسە تۈرۈلگەندەك بولدىدە،توختاپ قالدىم.
-نېمە بىراق؟-دەپ سورىدى ئادىلجان.
-سىز ئېيتىۋاتقان ئەشۇ بىژىرىم،تېخى ئەر كىشى كۆرمىگەن ساق قىزنىڭ ئىپەت-نومۇسىنى بۇلغاپ،ئۇنى بۇزۇپ قويسىڭىز،ئۇگال ئەمەسمۇ ئۇنىڭغا؟ كېيىن بەرىبىر سىز ئۇنى خوتۇن قىلىپ ئۆز ئىلكىڭىزگە ئالمايسىزغۇ؟...
مېنىڭ بۇ سۆزلىرىمگە ئادىلجان قاقاخلاپ كۈلۈپ كەتتى.
-ۋاي،قەيسەر ئاكا،ئەژايىپ ئىنسانسىزدە،ئەژايىپ!-دېدى بىر چاغدا كۈلكىدىن توختاپ.-ئۇ قىزنى سىز ئايىغىنىڭىز،سىزنىڭ ئىچىڭىز ئاغىرىغىنى بىلەن باشقىلار ئۇنى ئايىمايدۇ،باشقىلارنىڭ ئۇنىڭغا ئىچى ئاغىرىمايدۇ. پەيتى كەلگەندە، تارسسىدە ئۇرىۋېتىدۇ. ئۇرغاندىمۇ سىزگە ئوخشاش،ماڭا ئوخشاش ياخشىلار ئەمەس،ئەڭ يامانلار ئۇرىۋېتىدۇ!...شۇنىڭ ئۈچۈن،ئېپى كېلىپ قالسا،قاراپ ئولتىرماي ئۇرۇۋېتىش كېرەك،قەيسەر ئاكا؟...
ئاتىسىنىڭ دۆلىتىدە بۆرەكنىڭ ئىچىدىكى ماي مىسالى ياشاۋاتقان،ھاياتنىڭ ئىسسىق-سوغىنى باشتىن ئۆتكۈزۈپ،ژاپا-ماشاقىتىنى تارتىپ كۆرمىگەن،يوقسىزچىلىقنىڭ،ئېغىر تۇرمۇشنىڭ تەمىنى تېتىپ باقمىغان،پەقەتكىنە پۇل تېپىشتىن،پۇل ساناشتىن،ئويۇن-تاماشا،ئەيشى-ئىشىرەتتىن باشقىنى ئويلىمايدىغان،ئويلاشنىمۇ خالىمايدىغان ئادىلجاننىڭ بۇ خىل سۆزلىرىگە،ھاياتقا،تۇرمۇشقا تولىمۇ بېپەرۋالىغىغا ئانچىمۇ ھەيران بولۇپ كەتمەتتىم.
-ئالدىنىپ،ياكى بولمىسا ئاقچىغا قىزىقىپ،ئىپەت-نومۇسىنى بۇلغىغان،بىژىرىملىگىگە دەز كەتكەن ئەشۇ خىلدىكى قىزلار بەرىبىر بىر كۈنى ئەرگە تېگىدىغۇ. ئەرگە تەككەندە،ئېرى "قېنى؟"دەپ سورىسا،نېمە دەپ ژاۋاپ بېرىدۇ؟-دېدىم ئادىلجاننىڭ سۆزىگە ژاۋاپ تېرىقىسىدە.-مانا،سىز تېخى ئۆيلەنمىگەن ژىگىتسىز. ئاللاھ بۇيىرىسا،بىر كۈنى سىزنىڭ ئۆيلۈنۈش تويىڭىزنى ئوينايمىز. سىز ئۆيلۈنىسىز. ئۆيلەنگەن قىزىڭىزنى،نىكاھلاپ ئالغان ئەشۇ ژۈپتىڭىزنى سىز ئېيتقان يامان،ياخشىلارنىڭ بىرەرىسى ئۇرىۋەتكەن بولسا،قانداق قىلىسىز؟
-شۇ كۈنىلا كۆتىگە تېپىپ،ئېشەككە تەتۈر مىندۈرۈپ قوغلاۋېتىمەن. شەرمەندە قىلىمەن!-دېدى ژىددىي قىياپەتتە.
-توختاڭ،ئۇكام. بۇ يەردە كىم ئەيىپلىك؟ ئەشۇ قىز ئەيىپلىكمۇ ياكى ئەشۇ ئاق كۆڭۈل،ساددە،ھەممىگە بىردەك ئىشىنىۋېرىدىغان،يامانلىق دېگەننى بىلمەيدىغان ياش قىزنى مەيلى ياخشى بولسۇن،مەيلى يامان بولسۇن، ھەر خىل يوللار بىلەن ئالداپ يولدىن چىقارغان،ئۇنى ئۇرىۋەتكەن ئەشۇ ژىگىت ئەيىپلىكمۇ؟ مەن ئويلايمەن،پەقەت ئەشۇ ژىگىت ئەيىپلىك! شۇنىڭ ئۈچۈن،ئۇكام،بىرەۋگە،بولۇپمۇ،ئاللاھنىڭ ئاژىز بەندىلىرى ھېساپلانغان ئەشۇنداق قىزلارنىڭ ئىپەت-نومۇسىنى بۇلغايدىغان،ئۇلارنى بۇزىدىغان ئىشلارنى ھەرگىز قىلماڭ؟ ئايال كىشىنىڭ ئاھۇ-زارى،كۆز-يېشى يامان،ئۇكام!...
مېنىڭ سۆزلىرىم تەسىر قىلدىمۇ،بىلمەيمەن. باياتىن شاراقلاپ سۆزلەۋاتقان ئادىلجان شۈپ-شۈك بولۇپ قالدى. خېلىدىن كېيىن ئاستا ئۈن قاتتى؛
-قەيسەر ئاكا،مەن ئۇنداق ئىشلارنىڭ ئۇ تەرەپلىرىنى ھېچ ئويلىماپتىمەن. بەك توغرا گەپ قىلدىڭىز...
شۇ خىل گەپ-سۆزلەر بىلەن ئۆيگە كېلىپ قالغىنىمىزنىمۇ بىلمەي قاپتىمىز.
ئادىلجان دەرۋازىنى ئاچتى. مەن ماشىنىنى ھويلىغا ھايداپ كىرىپ، ئۆز ئورنىغا توختاتتىم...

                                 
                            داچىدىكى ئەيشى-ئىشىرەت

شۇنىڭ بىلەن كۈنلەرنى قوغلاپ ھەپتىلەر،ھەپتىلەرنى قوغلاپ ئايلار ئۆتۈپ،ژىللارغا ئۇلاشتى.  ئاكا-سىڭىل بولۇشقان مەۋلۇدە ئىككىمىز بىر-بىرسىمىزگە شۇ قەدەر ئۈگىنىپ،سىرداش-مۇڭداش بولۇپ قالدۇقكېن،كۈن ئارىلاپ دېگىدەك تېلېفون ئارقىلىق بولسىمۇ سۆزلىشىپ تۇرمىساق،ھەپتىدە بىر قېتىم كۆرۈشمىسەك،بىر-بىرسىمىزنى كۆرگۈمىز كېلەتتى،سېغىناتتۇق. بىزنىڭ سۆزلىرىمىز تۈگۈمەس ئېدى. بىر-بىرسىمىزگە بەك ئامىراق-ئىمىراق ئېدۇق. مەۋلۇدەنىڭ سۆزلىرىدىن دانا-دانىشمەنلىك بىلىنىپ تۇراتتى. ئۇنىڭ ئەقىل-پاراسەتلىك قىز ئېكەنلىگىگە قايىل ئېدىم.
بوش ۋاقىتلىرىمىز بىللە ئۆتەتتى. مەۋلۇدەنى بازارغا باشلاپ بېرىپ،باھاسىنىڭ قانچە بولۇشىدىن قەتьئىي نەزەر،مەۋسۈملۈك بىر قۇر كىيىم-كېچەكلەرنى،ئاياق كىيىملىرىگىچە ئېلىپ بېرەتتىم. بۇنىڭدىن مەۋلۇدە بىردە خىژالەت بولغاندەك بولسا، بىردە تولىمۇ خوشال بولۇپ كېتىدىغان. ھەر ئايدا 50 دوللار بېرىپ تۇرۇشقا ۋەدە قىلغىنىمغا قارىماي،ھەر قېتىم ئۇچىراشقىنىمىزدا  قىزنىڭ سۇمكىسىغا خېلە نۇرغۇن ئاقچا سېلىپ قوياتتىم. سەۋەپ،ژىگىتلەرگە قارىغاندا،قىزلارنىڭ خىراژىتىنىڭ كۆپ بولۇشىنى ياخشى چۈشۈنەتتىم. ئەڭ قىسقىسى،ئۇلارنىڭ كۈندىلىك قوللىنىدىغان،قوللانمىسا بولمايدىغان ئۇپا-ئەڭلىكلىرىگىمۇ خېلە ئاقچا كېرەك.
ھەر قېتىم كۆرۈشكەنلىرىمىزدە مەۋلۇدە بىر قوساقتىن چىققان قېرىندىشىنى ژىللاپ كۆرمىگەن ئادەملەردەك،مېنى كۆرۈشى بىلەن ھەر قانداق ژايدا "ئاكا!"دەپ ئۆزىنى ماڭا ئاتاتتى.بوينۇمغا ئېسىلىۋېلىپ،كىچىك قىزلاردەك ئەرىكىلەپ،مەڭىزلىرىمگە چوكۇلداپ سۆيۈپ كېتىدۇ.
-ئاكا،سىزنى سېغىنىپ كەتتىم؟... مېنىڭ ئاللاھ بەرگەن ژان ئاكام،ئالتۇن ئاكام!-دەپ چاچلىرىمدىن،ئۈزلىرىمدىن سىيپاپ ئەرىكىلەشلىرىدىن كېيىن،مەن ئىسسىق چايغا چۈشكەن قەنت مىسالى شۇررىدە ئېرىپ كېتەتتىم.
-مېنىڭ چىرايلىق سىڭلىم،ئەقىللىق سىڭلىم!-دەپ ئۇنى ئەركىلىتىپ،بۇرۇنىنى چىمداپ قوياتتىم.
مەۋلۇدە ماڭا بەرگەن ۋەدىسىدە تۇردى. مۇسۇلمان قىز-ئاياللىرى ئۈچۈن چوڭ گۇناھ ھېساپلىنىدىغان،كەچۈرۈپ بولمايدىغان،كۆرۈنگەن ئەر كىشىنىڭ ئاستىغا چۈشۈپ،ئاقچا تاپىدىغان پاھىشىۋازلىق ئىشلارنى،ئىچىش-چېكىشلەرنى بىر يولىلا تامامەن تاشلىدى. ھازىر ئۇ،قىز ۋاقتىدىكى پاك،ھايا-نومۇسلۇق،ئىمان-ئېتىقادلىق مەۋلۇدە ئېدى...
بۇنىڭدىن مەن بەك خوشال ئېدىم. شۇنداق بىر گۆزەل قىزنى،يوقسۇزچىلىقتىن پاھىشىۋازلىق يولغا كىرىشكە مەژبۇر بولغان ئاللاھنىڭ بۇ ئاژىز بەندىسىنى ئەشۇ پاسكىنىچىلىق ئىشلاردىن قۇتۇلدۇرۇپ قالغانلىغىمدىن رازى ئېدىم.
ئىككىنچى بىر خوشاللىغىم،تىكەندەك يالغۇز مەن ژىتىم يە سىڭىلنىڭ،يە ھەدىنىڭ،يە ئاكا-ئىنىنىڭ نېمىلىگىنى،قانداق بولۇشىنى،بىر قوساقتىن چىققان قېرىنداشلارنىڭ بىر-بىرسىگە بولغان مېھرى-مۇھەببىتى،قەدىر-قىممىتى،كۆيۈمچانلىغى دېگەنگە ئوخشاش نەرسىلەرنىڭ قانداق بولۇشىنى بىلمەس ئېدىم. قېرىنداشنىڭ ئوتىنىڭ تەپتىنى،ئىسسىغىنى،قايسى دەرىژىدە كۆيدۈرۈپ،ياندۇرۇشىنىمۇ بىلمەس ئېدىم. سەۋەۋى،مەندە ئۇ نەرسىلەرنى بىلدۈرىدىغان قېرىنداش يوق ئېدى!
مەن ئەشۇ يوق نەرسەمنى تېپىۋالغان ئېدىم!...
مەۋلۇدەنىڭ مېنى كۆرۈشى بىلەن "ئاكا!"دەپ ژۈگۈرەپ كېلىپ، بوينۇمغا ئېسىلىپ؛ "ئاللاھ بەرگەن ژان ئاكام،ئالتۇن ئاكام!...سىزنى سېغىنىپ كەتتىم؟!..."دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن ئەركىلەشلىرىدىن قەلبىم،پۈتۈن ۋۇژۇدىمغا تەسۋىرلەپ يەتكۈزۈش قىيىن بولغان،مەندە ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ كۆرۈلمىگەن بىر تۈرلۈك شېرىن،لەززەتلىك سېزىم ئېقىپ كىرىپ،ئەژايىپ بىر ھىس-تۇيغۇلارغا غەرىق بولاتتىم...
بۇلار ئىشقى-مۇھەببەتتە پەيدا بولىدىغان سېزىم،ھىس-تۇيغۇلارغا تامامەن ئوخشىماس ئېدى!...
بەلكىم،قېرىنداشنىڭ ئوتى،مۇھەببىتى شۇنداق بولىدىغاندۇ؟
بۇنى مەن بىلمەس ئېدىم.سەۋەپ،يەنە قايتىلايمەن،مەن قېرىنداش دېگەننىڭ ئوتىنى بىلمەس ئېدىم!
ئۇ يوق نەرسە،ھازىر مەندە بار! مەن بۇنىڭدىن خوشال،رازى ئېدىم!

ئادىلجان ئاغىنىلىرى بىلەن مېنى بىر نەچچە قېتىم سائۇناغا تەكلىپ قىلدى.بېرىشقا ئۇنىمىدىم.
-ئەژايىپ زور،بىر-بىرسىدىن گۆزەل،ياش قىزلار!...ئۇلار بىلەن بۈگۈن ژۈرەك قانغىچە بىر ئويناپ كېلەيلى؟-دېدى ئادىلجان بىر كۈنى.
-ئادىلجان،رەخمەت سىزگە. مەن بارالمايدىغان ئوخشايمەن.
-نېمىشكە،نېمىشكە بارالمايسىز؟
-كۆڭلۈم تارتمايدۇ.
-ھە،بولدى. سىزنىڭ كۆڭلۈڭىز نېمىگە تارتىۋاتقانلىغى،كىمگە تارتىۋاتقانلىغى چۈشۈنىشلىك. سىزنىڭ كۆڭلۈڭىز پەقەت مەۋلۇدە خېنىمغىلا تارتىدۇ،شۇنداقمۇ؟
-شۇنداق. ئۇ ياخشى قىز. ماڭا بەك ياقىدۇ!-دەپ يالغان گەپ قىلىشقا مەژبۇر بولدۇم.
-بىرسىگىلا چاپلىشىۋالامسىز؟ يەڭگۈشلەپ تۇرۇش كېرەك،قەيسەر ئاكا!
-كۆپ يەڭگۈشلەۋەرسىمۇ بولماس؟
-قىزىق ژىگىتسىزدە،قەيسەر ئاكا. قانچە كۆپ يەڭگۈشلەپ تۇرسىڭىز،شۇنچە ياخشىدە! ئۇلارنىڭ بىر-بىرسىگە ئوخشىماس ژايلىرى كۆپ. مەسىلەن،ئويناشلىرى،ئوينىغان ۋاقىتتىكى قىلىقلىرى،ناز-خۇلىقلىرى دېگەندەك،بىر-بىرسىدىن ئېسىل،پەيزە، تامامەن پەرىقلىنىپ تۇرىدىغان تەرەپلىرى كۆپ بولىدۇ...بۇ ھاياتنىڭ قىزىغى،پەيزىسى،بۇ ئويۇن-تاماشىنىڭ لەززىتى ئەشۇنداق يەڭگۈشلەپ تۇرۇشتىدە؟-دەپ كۈلدى ئادىلجان.
-كۆپ يەڭگۈشلەۋېرىپ،بىر كۈنى تارسلا قىلىپ،يامان كېسەللەرنى ژۇقتۇرىۋالسىڭىز،قانداق قىلىسىز؟
-ئۇ تەرىپىدىن خاتىرژەم بولۇڭ. ئۇنىڭدىن قوغدۇنۇشنىڭ يول،ئاماللىرى يېتىپ تۇرۇپتۇ...
-مۇنداق ئىشنى كۆپچىلىك بىلەن قىلىش بىر تۈرلۈك ئېكەن.ئەڭ ياخشىسى يالغۇز قىلغان،مەخپىي قىلغان ئەۋزەل ئوخشايدۇ؟
-ھە،دېمەك،ھەممە نەرسە چۈشۈنىشلىك،-دېدى ئادىلجان.-مەۋلۇدە بېشىڭىزنى راسا ئايلاندۇرۇپ،سىزنى ئۆزىگە يېلىمدەك چاپلاۋالغان كۆرۈنىدۇ...ئۇنى توغىرلاپ ژۈرىدىغانسىزدۇ؟-دەپ سورىدى.
-ھە،ئەلۋەتتە. سېغىنغان چاغدا،يالغۇز،مەخپىي ھالدا،-دېدىم يالغان گەپ قىلىپ.
-ئۇنداق بولسا،مەيلى. زارىمىز بارۇ،زورىمىز يوق،قەيسەر ئاكا.-دېدى ئادىلجان مېنىڭ سائۇناغا بارماسلىغىمغا كۆزى ئۇبدان يەتكەندىن كېيىن.
-مېنى چۈشەنگىنىڭىزگە رەخمەت،ئادىلجان،-دېدىم.
مېنىڭ غوژايىنىم ئەكرەمژان ئاكا بىلەن ئۇنىڭ بۇ كەنژە،ئويۇنچى ئوغۇلى ئادىلجان ئىككىسى بىر-بىرسىدىن قېلىشماي بەسلەشكەندەك،بۇ دۇنىيانىڭ قىزىغىنى كۆرۈپ، ھاياتنىڭ لەززىتىنى سۈرۈپ ژۈرمەكتە ئېدى.
مال-دۇنىياسى يېتەرلىك،ھېچ نەرسىدىن غەم-قايغۇ،تەشۋىشى يوق بۇ ئاتا-بالا ئۈچۈن دۇنىيانىڭ قىزىغى،ھاياتنىڭ لەززىتى ھېساپلانغان ئەيشى-ئىشىرەتتىن ئارتۇق ھېچ نەرسە يوق ھەم بولۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەس! ھەر قانداق ئەركەكنىڭ كۆزى چۈشىدىغان،ئامما قولى يېتىۋەرمەيدىغان سەرۋىقامەتلىك گۆزەل ژاناننى قوينىڭغا سېلىپ بىر ياتساڭ،ئاتىنىڭ تەسەۋۇرىدا بىر ياشىرىپ،راھەتلىنىپ قالىسەن،بالىنىڭ نەزىرىدا بۇ ھاياتتا بۇنىڭدىن ئارتۇق قىزىق،پەيزە،راھەت،سېنى خۇش قىلىدىغان نەرسە يوق!
ياخشى-يامان ھەر قانداق ئىشلاردا بۇ دۇنىيانىڭ سورىغى بولىدىغانلىغىدىن بولسا كېرەك، "ھېساپلىق دۇنىيا"دەپ قويۇشىدېكەن؟ مۇقەددەس قۇرьئانۇ كەرىمدىن ئوقۇغانمەن. ئاللاھتائالا ئۆز بەندىلىرىنى بايلىق ھەم نامراتلىقتا سىنايدېكەن. بىرلىرىگە ھېساپسىز مال-دۇنىيا بەرسە،بىرلىرىنى بىر پارچە نانغا زار قىلىدېكەن!
ئاللاھتائالانىڭ ئەشۇ نامرات بەندىسى قانچە ژاپا تارتسىمۇ،ماشاقەت كۆرسىمۇ،قاراڭغۇ گۆردە ئەمەس،يەرنىڭ ئۈستىدە ژۈرگۈنىگە،تۆرت مۆچۈسى ساق يەر دەسسەپ ژۈرگۈنىگە،كۈننىڭ سېرىغىنى كۆرۈپ ياشاۋاتقىنىغا ئاللاھغا مىڭلارچە شۈكرى كەلتۈرىدېكەن!... ئەندى راھەت-پاراغەتتە ياشاۋاتقىنى بولسا،مال-دۇنىياسى قانچە كۆپەيگەنسېرى،ئۇنىڭ كۆزى كىچىكلەپ،دۇنىياسىنى  يەنىمۇ كۆپەيتسەم،ھەممىدىن ژۇقۇرى تۇرسام،دەپ ئارمان قىلىدېكەن! شۇ ئارقىلىق ئۇنىڭ كۆرەڭ-تەكەببۇرلىغى تېخىمۇ ئېشىپ،ھەممىنىڭ ئۆز ئەتىراپىدا پەرۋانىدەك ژۈرۈشىنى،ئىتائەتمەن قۇللاردەك باش ئېگىپ تۇرۇشىنى،كۆڭلى نېمىگە تارىتسا،نېمىنى ئىستىسە،شۇ ئىش چوقۇم بەژىرىلىشى كېرەك،دەپ ئويلايدېكەن. بۇ ئىشلار چوقۇم شۇنداق بولۇشى كېرەك،ئۇنىڭسىز باشقا يول يوق،دەپ ھۆكۈم چىقىرىدېكەن. "ئاللاھ مېنى شۇنداق ياراتتى. مەن بۇ دۇنىيادىن موشۇنداقلا ئۆتۈپ كېتىمەن"دەپ ھېساپلايدېكەن!
بۇ يورۇق دۇنىيادا،بۇ ھاياتتا ياخشى ئەمەل قىلساڭمۇ،يامان ئىش قىلساڭمۇ،ھەممىنى ژۇقۇرىدىكى ئاللاھ كۆرۈپ تۇرىدۇ. "ياخشى ئەمەللەرنى قىلساڭ،ئاللاھ سېنى مۇكاپاتلايدۇ،يامانلىق ئىشلارنى قىلساڭ،ئاللاھ سېنى ژازالايدۇ! ھەر قانداق ئىش ئۇ دۇنىياغا قالمايدۇ.ياخشىلىقمۇ،يامانلىقمۇ موشۇ يورۇق دۇنىيادىلا تارازىغا سېلىنىپ،ھېساپ-كىتاپ قىلىنىپ پۈتىدۇ!"دېيىشىدېكەن ئادەملەر!
ئەكرەمژان ئاكا مېنىڭ شاھىتلىغىمدا يامان بىر ئىش،ئەسكى بىر ئىش قىلغان ئېدى!...
ئاتمىش ياشلارغا تاقاپ قالغان بۇ كىشىنىڭ ئۆز مەخسىتىگە يېتىشى ئۈچۈن ئەشۇنداق رەزىللىككە بېرىشىنى ھېچ ئويلىمىغان ئېكەنمەن.

بىر كۈنى ئەتىگەندە ئەكرەمژان ئاكا ماڭا،چۈشتىن كېيىن بىر ئاغىنە ئىنىسىنىڭ داچىسىغا چىقىدىغانلىغىنى،يېمەك-ئىچمەك،ئۇ،بۇ نەرسىلەرنى ئېلىپ كېلىشىمنى ئېيتىپ،بىر كاللەك ئاقچا بەردى.
-گۆشنى ئالماڭ،يولدىن ئېلىۋالىمىز. ئىسسىقتا بۇزۇلۇپ قېلىشى مۈمكىن. باشقا نەرسىلەرنى ئالىۋېرىڭ؟-دېدى.
مەن "خوپ"دەپ بازارغا كەتتىم.
"باينىڭ پۇلى،ئوچاقنىڭ كۈلى"دېگەن ئېكەن. ئادەتتىكى ئادەملەرنىڭ قولى يەتمەيدىغان بازاردىكى يېمەكلىكلەرنىڭ ئەڭ سەرخىللىرىدىن ئاز-تولىدىن ئېلىپ،كوروبكىلارغا سالدىم. ھاراقنىڭ،كونьياكنىڭ،ۋىنولارنىڭ ھەم ھەر خىل مېۋە سۇلىرىنىڭمۇ بايۋەچچىلەر ئىچىدىغان ئەڭ قىممەتلىرىدىن ئالدىم. ئۆيگە كەلدىم.
-ھەممىنى توغىرلىدىڭىزمۇ؟-دەپ سورىدى ئەكرەمژان ئاكا.
-ھە،ئۆتكەندىكىدەك نەرسىلەرنى ئالدىم. ئۇ ئاغىنە ئۇكىڭىز بىر خۇرسەنت بولىدۇ!-دېدىم ئالغان بازارلىقلارنى ئېيتىپ.
-ناھايىتى ياخشى،-دەپ كېرىلدى ئەكرەمژان ئاكا.-ھەدىڭىزنىڭ تامىغى تەييار بولۇپ قالدى.تاماق يەۋېلىپ،ئاندىن ماڭايلى!...

شەھەرنىڭ سىرتىدىكى،بوستانلىق ئىچىدىكى ئانچە چوڭ بولمىسىمۇ،چىرايلىق داچا-ئۆيگە سائات تۆرتلەر چامىسىدا يېتىپ باردۇق.
ئوتتۇز ياشنىڭ ئۈستىدىكى ئېگىز بويلۇق،ئىنچىكە بۇرۇتى ئۆزىگە بەك ياراشقان قارا قاش،ئاق ئۈزلۈك ژىگىت بىزنى ئىنتايىن خۇش-خويلۇق،چەكسىز ئىلتىپات بىلەن قارىشى ئالدى. ماشىنا باگاژىدىكى كوروبكىلارغا سېلىنغان نەرسىلەرنى ۋە يولدا ئېلىۋالغان ئارقا سان قوي گۆشىنى كۆرگىنىدىن كېيىن تېخىمۇ ئېچىلىپ كەتتى.
-ئەكرەمژان ئاكا،ئەژايىپ ئادەمسىزدە! مەرت-سېخىلىققا كەلگەندە،ھېچ كىمنى ئالدىڭىزغا ئۆتكۈزمەيسىز،-دەپ رازىمەنچىلىگىنى،خوشاللىغىنى بىلدۈردى ئىسمەتژان ئىسىملىك ئۇ ژىگىت.-ئاۋارە بوپسىز. سىزنى خىزمەتكە سېلىپ قويۇپتىمىز؟
-ئەرزىمەيدۇ،-دېگەن بايۋەچچە ئاكىمىز قولىنى كەينىگە قىلىپ ھويلا ئىچىدە ئۇ ياقتىن،بۇ ياققا مېڭىشقا باشلىدى.
-بىزنىڭ كەلگىنىمىزگىمۇ يېرىم سائاتلارچە بولدى.تاكسى بىلەن چىقتۇق،-دېدى  ئىسمەتژان ئاكا كوروبكىلاردىكى نەرسىلەرنى مەن بىلەن بىللە ئېلىۋېتىپ.
-مېھمانلىرىڭىز كۆرۈنمەيدىغۇ؟-سورىدى ئەكرەمژان ئاكا ئەتىراپىغا قارىغاندەك بولۇپ.
-بار،ئۆيدە،-دېگەن ئۇ ئىشىك تەرەپكە قاراپ ۋاقىرىدى.-قىزلار،ھاي قىزلار،بۇ ياققا چىقىڭلار؟!
ھەيەل قىلماي بىر-بىرسىدىن گۆزەل،ئىككى پەرى "ئەسسالامۇئەلەيكۈم!"دەپ چىقىپ كېلىشتى...
مەن ئۇلارنىڭ گۆزەللىگى ئالدىدا لال بولدۇم. "پاھ،نېمە دېگەن چىرايلىق،گۆزەل پەرىلەر بۇلار!...موشۇنداق چىرايلىق قىزلارنى تۇققان قانداق ئانىلاردۇ،ھە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-بۈگۈن بۇ ئاھۇ كۆزلەر بىلەن ئەيشى-ئىشىرەت قالتىس بولىدىغان ئوخشايدۇدە؟...ئاقچا دېگەن نېمە قىلمايدۇ،ھە!..."
قاقاقلىشىپ كۈلۈشكىنىچە ئۆينىڭ ئىچىدىن چىقىپ كەلگەن قىزلار ھە دېگەندە مېنى كۆرۈشى بىلەن بىر-بىرسىگە لاپ قارىشىۋالدىدە، "بايۋەچچە ئاكىمىز موشۇ ژىگىت ئېكەندە!"دېگەندەك،مېنىڭ ئايىغىمدىن بېشىمغىچە بىر پەس ھەم قىزىقىش ھەم ھەۋەس بىلەن بېقىشتى. تەبەسسۈمگە تولغان چىرايى،كۈلۈپ تۇرغان كۆزلىرى تېخىمۇ گۈل-گۈل بولۇپ ئېچىلىپ كەتتى...
كېيىن،كېيىن ئۇلارنىڭ چېھرىسىدىكى ئۇ گۈل-گۈل ئىپادىلەر بىردىن ئۆچتى. ئۆچكىنى، ھويلا ئىچىدە قولىنى كەينىگە قىلىۋېلىپ ئۇ ياقتىن-بۇ ياققا مېڭىپ ژۈرگەن قوساقلىق،بېشىدىكى شالاڭ چاچلىرىنى قىرىپ چۈشۈرىۋەتكەن ئەكرەمژان ئاكىنىڭ بىز تەرەپكە كېلىشى بىلەن،ئۇلارنى بۇ يەرگە ئېلىپ چىققان ئۆي ئېگىسى ئىسمەتژان ئاكىنىڭ؛
-مەن سىلەرگە ئېيتقان تاشكەنتتىكى نامدار ئەكرەمژان بايۋەچچە دېگەن ئاكىمىز موشۇ كىشى بولىدۇ!-دەپ تونۇشتۇرۇشى بولدى.
مەن قىزلارغا دەررۇ قارىدىم. ئۇلار بىر-بىرسىگە لاپ ئېتىپ قاراشتىدە،بۇ ئىككى گۆزەلنىڭ چىرايىدىكى قىزغىنلىق كەيپىياتنىڭ بىردىن ئۆچكەنلىگىنى شۇ زامان سەزدىم. سەزدىم ئەمەس،كۆردۈم...
سەمىرىپ،قوساق سېلىپ كەتكەن،بېشىدىكى چېچىنى قىرىپ چۈشۈرىۋەتكەن پاقشەك باش،كۆزلىرى ئاتنىڭ كۆزىدەك يوغان،قاپ-قارا بۇ ئادەم تونۇشۇشقا كەلگەن بۇ ياش،چىرايلىق،ھۆسنىدار قىزلارغا بىر كۆرۈشتىلا ياقماي قالغانلىغىنى بىردىن بايقىدىم،بىلدىم.
ئۆي ئېگىسى قىزلارنى ئەكرەمژان بايۋەچچىگە تونۇشتۇردى.
"بۇ يوغان قوساق بايۋەچچە خوتۇن-قىزلارغا تويمايدىغان ئادەم ئېكەندە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-بىر ئەمەس،ئىككى خوتۇنى، شۇنداق چىرايلىق،ياپ-ياش كىچىك خوتۇنى تۇرۇپمۇ ئويناش قىلغىنى قىلغان...مۈمكىن، ئۇنىڭ بۇ ئىشى توغىرىدۇ؟ تېپىۋاتقان ئاقچىنى قويىدىغان ژاي تاپالمايۋاتقاندىن كېيىن، ئۇنىڭ كىچىكىنە بىر قىسمىنى موشۇنداق ئويۇن-تاماشىلارغا خەشلەۋاتقىنى بەلكىم توغىرىدۇ؟ كونىلارنىڭ "...چىشىڭنىڭ بارىدا گۆش يە"دېگىنى موشۇدۇ؟ بۈگۈن،بۇ خالى ژايدا، ئەشۇ ياپ-ياش چىرايلىق ئىككى قىزنىڭ بىرسىنى بۇ قېرى بايۋەچچە قوينىغا سالىدۇ...پاھ،ئاقچا دېگەن ئەژايىپ نەرسىكەندە؟!..مۈمكىن،بۇ قىزلارمۇ مەۋلۇدەگە ئوخشاش ئاقچىغا زار بولۇپ،تېنىنى ئەرزىمەس ئاقچىغا سېتىشقا ئامالسىزدىن مەژبۇر بولۇپ ژۈرگەن بىر بېچارىلەردۇ؟..."
-قەيسەر،سىز قايتىۋېرىڭ!-ئەكرەمژان ئاكىنىڭ بۇ سۆزى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈپ تاشلىدى.-سائات توققۇز،ئونلاردا كەلسىڭىز بولدى؟-دېدى.
مەن "خوپ"دېدىمدە،ماشىنىغا ئولتاردىم...
مۇنداق چاغلاردا مەن،يەنى باھار،ياز،كۈز پەسىللىرىدە فازېندىدىكى مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ يېنىغا كېتەتتىم. قىش كۈنلىرىدە بولسا،ئۇلارنىڭ شەھەردىكى ئۆيىگە باراتتىم. مېنىڭ بارار ئۆيىم،قونار قوندىغىم شۇ ژايلار ئېدى. بۇ تاشكەنتتە مېنىڭ ئۇلاردىن باشقا يوقلاپ بارىدىغان،بىردەم-يېرىمدەم بولسىمۇ دىدارلىشىپ ئولتىرىدىغان يېقىنلىرىمدىن ھېچ كىمىم يوق. شۇڭا ماشىنىنى شۇ ياققا بۇراپ،ئۇلارنىڭ يېنىغا كېتەتتىم.
زىبىنىسا ئانام؛
-ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي بالام،خۇش كەپسىز!-دەپ غولۇمنى قېقىپ،پېشانەمگە سۆيۈپ قارشى ئالاتتى.
مۇھەمەت تاغام؛
-ھە،قەيسەر ئوغۇلىم،كەلدىڭىزمۇ؟-دەپ باغرىغا باساتتى.
بۈگۈنمۇ شۇنداق بولدى.
-ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي بالام،كەلمىگىنىڭزگە كۆپ بولۇپ كەتتىغۇ؟-دېدى زىبىنىسا ئانام.
-ئانا، ئۆتكەن ھەپتىدە كەلدىمغۇ،-دېدىم كۈلۈپ.-بىر ھەپتىدىن ئىككى كۈن ئۆتتى بۈگۈن.
-شۇنداقمۇ؟-دېدى زىبىنىسا ئانام تاغامغا قاراپ قويۇپ.-بىر ھەپتىڭىز بىر ئايچە بىلىنىپ كەتتى ماڭا!
-قەيسەر،ئوغۇلىم،كۆردىڭىزمۇ،كەلمىگىنىڭىزگە بىر ھەپتە ئىككى كۈن بولغان ئېكەن،ئانىڭىز ئۈچۈن بىر ئايدەك بىلىنىپتۇ؟-دېدى تاغام كۈلۈپ.
-رەخمەت،ئانا. مېنىڭ بۇ تاشكەنتتە سىلەردىن باشقا كىمىم بار دەيسىز؟ بوش ۋاقىت تاپساملا،سىلەرنىڭ يېنىڭلارغا كېلىشكە،سىز ئەزىزلىرىمنى كۆرۈشكە ئالدىرايمەن؟-ژۈرىگىمدىكى ھەق گەپنى ئېيتتىم.
-ئىشلەۋاتقان ئادەمنىڭ ۋاقتى بولۇۋەرمەيدۇدە،ئانىسى،-دېدى مۇھەمەت تاغام.-ئەكرەمژان دېگەن بۇ ئەزىمى تاشكەنتتەك شەھەردىكى چوڭ بايۋەچچىلەرنىڭ بىرسى! شۇنداق بولغاندىن كېيىن،ئۇنىڭ ئىشلىرىمۇ كۆپتە؟
-توغرا ئېيتىسىز،تاغا. ئەكرەمژان ئاكىمىزنىڭ بارمايدىغان ژايى،كىرمەيدىغان تۆشۈگى،سۆزلەشمەيدىغان ئادىمى يوق. سىلەرگە ئېيتتىمغۇ،ئۆتكەندە بىر قېتىم ئەنژانغا بېرىپ كەلدۇق. بىر-ئىككى قېتىم تېرمىز شەھىرىگە باردۇق. بۈگۈن خوژايىننى ئاغىنىلىرى مېھمانغا چاقىرغان ئېكەن. شۇ يەرگە ئاپىرىپ قويدۇم. سائات توققۇزلاردا كېلىڭ،دېگىنىدىن كېيىن،توغرا بۇ ياققا كەلدىم،-دەپ بوۋاي-مومايغا مەلۇمەت بەرگەندەك بولدۇم.
-بوپتۇ،ئايلىنىپ كېتەي،بالام. يوللاردا ئاۋايلاپ مېڭىڭ،ياراتقان ئېگەم خېيىم-خەتەردىن،توغرا بالا-قازالاردىن ساقلىغاي!-دېدى زىبىنىسا ئانام مېھرىۋانلىق بىلەن.
-ئاتا-ئانىڭىز تېچلىقتۇ؟ تېلېفون بىلەن سۆزلىشىپ تۇرىدىغانسىزدۇ؟-دەپ سورىدى مۇھەمەت تاغام.
-ھە،پات-پات سۆزلىشىپ تۇرىۋاتىمەن. ھەممىسى تېچلىق-ئامانلىق. سىلەرگە چوڭ-چوڭ دۇگايى سالاملارنى ئېيتىشىدۇ. "ھازىرچە بۇ ياققا كېلىمەن دەپ ئويلىما. شۇ ياقتا ژۈرىۋەرگىن. ئۇ بايۋەچچە تېخىچە ئاچچىغىدىن قايتقىنى يوق!"دېيىشىۋاتىدۇ. مېنىڭمۇ ئالمۇتىغا كەتكۈم يوق. تاشكەنتكە ئۈگۈنىپ قالدىم. ئىشىممۇ يامان ئەمەس. ئەكرەمژان ئاكىمىز ياخشى ئايلىق تۆلەۋاتىدا،-دەپ،ئاتا-ئانام ھەققىدە ھەر قېتىمقىدەك قىپ-قىزىللا يالغان گەپ قىلدىم. موشۇنداق يالغان گەپ قىلىشقا مەژبۇرمەن. يالغان گەپ قىلىمەندە،كېيىن "ۋاقتى كەلگەندە ھەممىنى ئوچۇق ئېيتارمەن،راست گەپ قىلارمەن" دەپ،ئۆزەمنى-ئۆزەم يوپاتقاندەك بولىمەن،خالاس. 
"ئاللاھ دۆلەتنى ياشلىقتا ئەمەس،قېرىغاندا بەرگىن؟...قېرىغاندىكى ئالژىشتىن،مەينەتتىن،خورلۇقتىن ئۆزەڭ ساقلىغىن!"دەپ ئاللاھدىن سورىشىدۇ ئادەملەر! مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامغا دۆلەتنى ئاللاھ قېرىغىنىدا سېخىلىق بىلەن بەرگەن...بۇ بوۋاي بىلەن موماينىڭ كىيىدىغانغا ئۇچىسى،يەيدىغانغا ئېغىزى يوق! ھەممە نەرسە يېتەرلىك،باياشايات. ئۈچ ئوغۇلى بىلەن بىر قىزى،بىر-بىرسىدىن ئېسىل كېلىنلىرى بىلەن كۈيوغۇلى بوۋاي بىلەن موماينىڭ ئەتىراپىدا پەرۋانە،ئۇلارنى ئالقىنىدا ئالما قىلىپ كۆتۈرىۋاتقان. بىر-بىرسىدىن تاتلىق،ئوماق،ئەقىللىق،كۆيۈمچان نەۋىرلىرىچۇ؟ ئۇلارنىڭ ئۆزى بىر دۇنىيا!...
قېرىغىنىدا چەكسىز بەخىت،دۆلەتتە ياشاۋاتقان بۇ ئاتا-ئانىغا ھەۋەس قىلىمەن. بۇ ئەژايىپ بوۋاي-موماينىڭ تېنىنىڭ تازا بولۇپ،ئۇزاق ياشىشىنى،يۈز ياشقا كىرىشىنى ۋە ئۇنىڭدىنمۇ ئېشىپ كېتىشىنى ئاللاھدىن سورايمەن.
"ئادەم قېرىغاندا كۆڭلى تولىمۇ نازۇكلىشىپ كېتىدۇ"دەپ قويىدېكەن؟ توغرا ئېيتىلغان سۆز! سەۋەپ،ئەشۇ نازۇك كۆڭۈل ئەرزىمەس،كىچىكىنە نەرسىدىن قېلىشى مۈمكىن؟ ئەشۇ نازۇك كۆڭۈلنى ئەرزىمەس،كىچىكىنە بىر نەرسىدىن ئېلىۋېلىش،چەكسىز رازىمەنلىك،خوشاللىققا بۆلەۋېتىشمۇ مۈمكىن ئېكەن؟ بۇنى مەن مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامدىن كۆردۈم،بىلدىم،ئۇلارنى چەكسىز مىننەتدار قىلدىم،كۆڭلىنى ئالدىم،خوشال قىلالىدىم...
بۇ ئىشىم ئۈچۈن ئۆزەمدىن-ئۆزەم رازى،خوشال بولغان ئېدىم.
"قەيسەر،سەن ئەقىللىق ژىگىتسەن!"دەپ،ئۆزەمنى-ئۆزەم ماختىدىم.
بۇ ئىش شۇنداق بولدى.
ئەكرەمژان بايۋەچچە مېنى ئۆزىگە ھەم قوغدىغۇچى ھەم شوفېر قىلىپ ئىشقا ئېلىشنى مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامدىن سورىدى. ئۇلار رازىلىق بېرىشتى. شۇنىڭ بىلەن مەن ئۇ بايۋەچچىنىڭ مۇھاپىزەتچىسى ھەم شوفېرى بولۇپ ئىشقا  كىردىم. بىر ئاي توشتى دېگەن كۈنى ئەكرەمژان ئاكا ماڭا،مەن ئويلىغاندىنمۇ نۇرغۇن ئايلىق مائاش بەردى.
بىرىنچى ئايلىق مائاشىمغا ئاتام ئورنىدىكى ئاتام مۇھەمەت تاغامغا،ئانام ئورنىدىكى ئانام زىبىنىسا ئانامغا سوغا ئالماقچى،ئۇلارنى خۇش قىلماقچى بولدۇم. قانداق سوغا ئېلىش كېرەك؟ بۇ مەن ئۈچۈن ناھايىتى چوڭ،قىيىن مەسىلە ئېدى. "نېمە ئالسام بولار؟"دەپ ئويلايمەن. ئۇنى ئالايمۇ،بۇنى ئالايمۇ دەيمەن. بىرسىمۇ كۆڭلۈمگە ياقمايدۇ،توغرا كەلمەيدۇ. بىر كۈن كەچ كىرگىچە ئويلىدىم. لايىق ھېچ نەرسە تاپالمىدىم.
زىبىنىسا ئانامغا ئالتۇن ھالقا ياكى ئالتۇن ئۈزۈك ئالاي دېدىم. ياق،بولمايدۇ. زىبىنىسا ئانامنىڭ قۇلاقلىرىدا،بارماقلىرىدا نەچچە مىڭ دوللارلىق برىللانت كۆزلۈك ھالقا،ئۈزۈكلەر تۇرۇپتۇ. مۇھەمەت تاغامنىڭ ئۈستى-بېشىدىكى مېھماندارچىلىق كىيىم-كېچەكلىرى مەن دېگەن مىنىستىردا يوق. ئەڭ ئېسىل،ئەڭ قىممەت باھالىق كىيىملەر.
نېرى ئويلاپ،بېرى ئويلاپ،ئاخىر ئالىدىغان سوغامنى تاپتىم. بازارغا باردىم.  زىبىنىسا ئانامغا بازاردىكى ئەڭ چىرايلىق،ئەڭ ئېسىل رومالدىن بىرىنى ئالدىم.            زىبىنىسا ئانام ياقتۇرىدىغان ئاسمان رەڭنى تاللىدىم. مۇھەمەت تاغامغا دوپپا بازىرىدىكى ئەڭ چىرايلىق،ئەڭ قىممەت دېگەن دوپپىدىن بىرنى ئالدىم. مۇھەمەت تاغام ياقتۇرىدىغان بادام گۈللۈكنى تاللىدىم.
ئۇلارنىڭ ئالدىغا-فازېندىغا ئۇچۇپ دېگىدەك چىقتىم. بىرىنچى ئايلىق مائاشىمنى ئالغانلىغىمنى،بىرىنچى مائاشىمغا ئۇلارغا شۇ ئەرزىمەس سوغىلارنى ئېلىپ چىققانلىغىمنى ئېيتىپ،مۇھەمەت تاغامنىڭ بېشىغا دوپپىنى كىيگۈزۈپ،زىبىنىسا ئانامنىڭ بېشىغا رومالنى سېلىپ قويدۇم.
ۋاي،شۇ چاغدىكى بوۋاي-موماينىڭ خوشال بولغانلىغىنى سورىما! ئۇنى تىل بىلەن يەتكۈزۈشكە تىلىم ئاژىزلىق قىلىدۇ،قەغەزگە چۈشۈرىشكە قەلەم ئاژىزلىق قىلىدۇ.
مەن بۇ قەدىردانلىرىمنىڭ،ئەزىزلىرىمنىڭ ياشانغان چاغدىكى تولىمۇ نازۇكلىشىپ كېتىدىغان ئەشۇ كۆڭلىنى،كىچىك بالىلارنىڭكىدەك بولۇپ قالىدىغان سەبى كۆڭلىنى ئەشۇنداق ئەرزىمەس،كىچىكىنە نەرسىلەر بىلەن ئالغان ئېدىم.
شۇنىڭدىن كېيىن مەن ئۇلار ئۈچۈن تېخىمۇ ئۇلۇق ئىنسانغا ئايلاندىم. بوۋاي-موماي مېنى ئۆز پەرزەنتلىرىدەك ئەزىز كۆرۈپ كەتتى. ھەر قېتىمدا ئۇلارنىڭ ئالدىغا چىققىنىمدا،مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامنىڭ مېنى كۆرۈپ خوشاللىغى ئىچىگە سىغماي كېتىدۇ. زىبىنىسا ئانام؛ "ۋاي،ئايلىنىپ كېتەي بالام،مونۇنى يەڭا،مونۇنى ئىچىۋېلىڭا؟"دەپ،دەستىخان ئۈستىنى تولتۇرۇۋېتىدۇ. مۇھەمەت تاغام ئىككىمىزنىڭ قىزىق پاراڭلىرىنى زىبىنىسا ئانام راھەتلىنىپ تىڭشاتتى. مەن بۇ ئەزىزلىرىمنىڭ كۆڭلىنى ئېلىش،ئۇلارنى خۇش قىلىش ئۈچۈن ياخشى،شېرىن سۆزلەرنى قىلىپ،كىتاپلاردىن ئوقۇغان،ئاتامدىن ئاڭلىغان قىزىق،تەسىرلىك ھېكايىلەرنى ئوبرازلىق قىلىپ سۆزلەپ بېرىشقا تىرىشاتتىم...
-قەيسەر ئوغلۇم،بۈگۈن چىققىنىڭىز تولا ئۇبدان بوپتۇ،-دېدى تاغام خوشال بولۇپ.-ئانىسى،بۇ بالاڭ ياخشى كۆرۈدىغان غاز گۆشى بېسىلغان پولۇ قىلغىن ئەندى؟
-ئەلۋەتتە،باياتىن مەنمۇ شۇنداق ئويلاۋاتاتتىم،-دېدى زىبىنىسا ئانام.
-ئانا،سىزنى ئاۋارە قىلىپ قويىدىغان بولدۇم؟
-ئاۋارە بولىدىغان نېمىسى بار،ئايلىنىپ كېتەي؟
-ئانامنىڭ غاز گۆشى بېسىپ ئېيتىدىغان پولۇسىنى مەن پۈتۈن تاماقنىڭ شاھى دەپ ھېساپلايمەن!
مېنىڭ بۇ سۆزىمدىن زىبىنىسا ئانامنىڭ كۆڭلى كۆتۈرىلىپ كەتتى. ھەقىقەتەنمۇ زىبىنىسا ئانام تاماققا بەك ئۇستا ئايال. فازېندىدا ياش خىزمەتكار ئايالنىڭ بارلىغىغا قارىماي،زىبىنىسا ئانام تاماقنى ئۆزى قىلاتتى. زىبىنىسا  ئانامنىڭ ئەتكەن تاماقلىرىنىڭ قايسى تۈرى بولمىسۇن،مەن مەرھۇم ئانام ئېيتىپ بېرىدىغان ئەشۇ تاماقلارنى ئانامنىڭ قولىدىن  يېگەندەك،راھەتلىنىپ يەتتىم،يەپ-يەپ تويماتتىم.
بۇ كۈنى يەنە شۇنداق بولدى. زىبىنىسا ئانامنىڭ سېمىز غاز گۆشىنى باسقان پولۇسىنى ئىشتەي بىلەن راسا يېدىم...

بايۋەچچە خوژايىننىڭ دېگەن ۋاقتىدا داچا ئۆيگە باردىم. ئۇلار باراڭ ئاستىغا قويۇلغان ئۈستەلنى چۆرەدەپ ئولتىرىشقان ئېكەن.
-ھە،كەلدىڭىزمۇ؟-دېدى ئەكرەمژان ئاكا مېنى كۆرۈشى بىلەن.
-ھە،كەلدىم. قانداق،ياخشى ئولتىرىپسىلەرمۇ؟-دەپ سوراپ قويدۇم.
-ناھايىتى ياخشى. كېلىڭ ئۇكام،بۇ ياققا ئۆتۈڭ،-دەپ ئىسمەتژان ئاكا مېنى ئولتىرىشقا تەكلىپ قىلدى.
ئولتاردىم. يەيدىغان نەرىسىلەر يېيىلىپ،ئىچىلىدىغان نەرىسىلەر ئىچىلىپ بولغان ئوخشايدۇ.ئۈستەل ئۈستىدە بىر ۋازىدا ئۈزۈم،ئاغزى ئېچىلغان يېرىم كوروبكا شكولاد،يېرىم بوتۇلكا كونьياك،يېرىم بوتۇلكا ھاراق. بۇلاردىن باشقا ئارتۇق ھېچ نەرسە يوق ئېدى. ھەممە ياق ژىغىشتۇرۇلۇپ،سەرەمژانلاشتۇرۇلۇپ بوپتۇ.
-ئامىنە،شوفېر ئاكىڭىزغا چاي ئېلىپ كېلىڭ؟!-دەپ ئىسمەتژان ئاكا قازان بېشىدا ئۇ،بۇ ئىشلارنى قىلىپ ژۈرگەن قىزغا مۇراژىئەت قىلدى.
-ھازىر،ئىسمەتژان ئاكا،ھازىر،-شاراقلاپ سۆزلىدى قىز.
-ئىسمەتژان،قېنى كېلىڭ،ئىككىمىز بىر ئېلىپ قويايلى؟-دەپ ئەكرەمژان بايۋەچچە قەدەھنى قولىغا ئالدى.-بۈگۈن مېنىڭ ئىشتىيىم بەك ئېچىلىپ كەتكەنمۇ،ھەيرانمەن. ھاراق زادى ئالمايۋاتىدۇ؟
-كۆڭۈل خۇش بولغاندا شۇنداق بولىدۇ،ئەكرەمژان ئاكا،-دەپ ئۇ قەدەھنى قولىغا ئېلىپ ئورنىدىن تۇردى.-قېنى،ئېلىپ قويايلى؟
ئۇلار گۈپ-گۈپ قىلىپ ئىچىۋېتىشتى. ئۈزۈمدىن بىر-ئىككى تالدىن ئېغىزىغا سېلىشتى.
شۇ ئارىدا ئامىنە ئىسىملىك قىز چەينەكتە چاي ئېلىپ كەلدى.
-ئەكرەمژان ئاكا،چاي قۇيايمۇ؟-دەپ سورىدى ئۇ قىز.
-ياق،مەن بۈگۈن چاي ئەمەس،ھاراق ئىچىمەن. ئىسمەتژان،قېنى،قۇيۇڭ؟-دېدى.
-خوپ ئاكا،خوپ!-دەپ بايۋەچچىنىڭ ريۇمكىسىغا ھاراق،ئۆزىنىڭ ريۇمكىسىغا كونьياك قۇيدى.
-قېنى ئاكا،چاي ئېلىڭ!-دەپ قىز ماڭا پىيالىدا چاي سۇندى.
-رەخمەت!-دەپ پىيالىنى ئالدىم.
چاي ئىچكەن بولۇپ،يەر ئاستىدىن ئوغۇرلىقچە بايۋەچچىگە ۋە ئۇنىڭ يېنىدا ئولتارغان قىزغا قاراپ قويۇمەن.
ئەكرەمژان ئاكا خېلىلا كەيپە بولۇپ قاپتۇ. مونچىدىن ھېلى چىققان ئادەمدەك قىزىرىپ كەتكەن. تاقىر باشلىرىدىكى تەر تامچىلىرى پاقىراپ تۇراتتى. پۈتۈن سالمىغىنى ئاستىدىكى ئورۇندۇقنىڭ ئارقا سۈيەنچىگىگە تاشلىغان ھالدا ئولتارغان بۇ بايۋەچچە كالىدەك پۇشۇلداتتى.
ئىككى قىزنىڭ بىرسى يەنى ئامىنە ئىسىملىك قىز بەك ئېچىلىپ كېتىپتۇ. كېپىنەكتەك ئۇچۇپ،ئۇ-بۇ ئىشلار بىلەن مەشغۇل. ئارىلاپ-ئارىلاپ ئەكرەمژان ئاكىغا قارشى ئولتارغان ئۆي ئېگىسى ئىسمەتژان ئاكىنىڭ ئالدىغا كېلەتتى. تۇرۇپ-تۇرۇپلا ئۇنىڭ ئارقىسىغا ئۆتۈپ،ئۇنىڭ ئىككى بىلىگىدىن تۇتقاندەك قىلىپ،شوخ كۈلۈپ،ئەرىكىلەپ-نازىلىنىپ،ئىسمەتژان ئاكىنىڭ مەڭزىگە مەڭزىنى سۈرىكەپ،ئائىرىلاپ سۆيۈپمۇ قوياتتى.
"ھە،دېمەك،بۇ خېنىم موشۇ كىشىنىڭ ئوينىشى ئېكەندە؟-دەپ ئويلىدىم.-ئېچىلىپ كەتكەن بۇ خېنىمنىڭ ئەرىكىلەشلىرىگە قارىغاندا، "ئوقەت"ياخشى بولغان ئوخشايدۇدە!...مونۇ چىرايلىققا نېمە بولغاندۇ؟-دەپ بايۋەچچىنىڭ يېنىدا ئولتارغان،باياتىن بېرى مەن بىر ئېغىز سۆزىنى،ئاۋازىنى ئاڭلىمىغان،ئالدىدىكى قەدەھنى قولىغىمۇ ئالماي،چىرايىنىمۇ ئاچماي،خاپا،رەنژىگەندەك تۇرغان قىزغا قارىدىم.
قىزنىڭ بۇ ئولتىرىشتىكى كۆرۈنۈشى،ئىشتانغا چىقىرىپ قويۇپ،ئانىسىغا ئېيتىشتىن قورقۇپ،بىرسى بىر نەرسە دېسە،پاڭڭىدە ئېتىلىپ،ژىغلاپ كېتىدىغان كىچىك بالىنى كۆز ئالدىڭغا بىردىن كەلتۈرەتتى.
بۇ قىزنىڭ بۇنىڭدىن بەش-ئالتە سائات ئىلگەركى كۆرۈنۈشىدىن بىرەر ئەسەرمۇ قالمىغان. قاپاقلىرى ئوتۇقاپ،كۆزلىرى قىزىرىپ كېتىپتۇ. بايا مەن كۆرگەن ھەر قانداق كىشىنى پاھ دېگۈزىدىغان،ئىللىق تەبەسسۈمگە تولۇپ-تاشقان چىرايى سولاشقان. بەرىگىدىن ئۈزۈلۈپ،ئاپتاپتا قېلىپ سولىشىشقا باشلىغان گۈل مىسالى بېشىنى ساڭگىلىتىپ،ژىم-ژىت ئولتىراتتى...
"بايۋەچچە بىلەن بۇ خېنىمغا نېمە بولغاندۇ؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-بۇ بايۋەچچە ئاكىمىز ھاراقنى بۇنچىلىك كۆپ ئىچمەيدىغان...بۈگۈن نېمە بولدى ئۇنىڭغا؟ خوشاللىقتىن ئىچىۋاتامدۇ ياكى خاپىچىلىقتىن؟ مۇنداق ژايلاردا،چوڭ-كىچىك سورۇنلاردا،مېھماندارچىلىقلاردا،زىياپەت-ئولتىرىشلاردا ئەكرەمژان ئاكىنىڭ بىرەر قېتىم خاپا بولۇپ،رەنژىگەنلىرىنى كۆرگەن ئەمەسمەن. دايىم خوشال،بەختىيار! ھەممە ئۇنىڭغا خوشامەت قىلىپ،ئالدىدا قول قوشتۇرۇپ تۇرغان. خېلە-خېلە تۈزۈك ئادەملەر ئاغىزلىرىدىن شۆلگەيلىرى ئاققىچە ئۇنى ماختاپ-مەدھىيلەۋاتقان. مۇنداق چاغلاردا ئۇ،غادىيىپ-گېدەرەپ،تولىمۇ تەكەببۇرلىشىپ،ئەتراپىدىكىلەرنى ياقتۇرمىغاندەك،ئالدىغا سالام بېرىشكە كەلگەنلەرگە قولىنىڭ ئۇچىنىلا بېرىپ قويۇپ،بوينىنى غاز مىسالى سوزۇپ،ھەر يان قارىغاندەك تۇرىۋالاتتى. ئەتراپىدىكىلەر ئۇنىڭ نەگە،كىمگە ۋە نېمە ئۈچۈن قاراۋاتقانلىغىنىمۇ بىلەلمەس ئېدى.
تۆرتىيلەندىن يەنى ئەركەك-ئۇرىغاچى ئىككى ژۈپتىن باشقا ھېچ كىم يوق بۇ ئازادىلىك ژايدىكى ئەيشى-ئىشىرەتتىن بۇ بايۋەچچە ئاكىمىز خاپا بولۇپ،رەنژىپ قالسا،شۇ زامان ماڭا تېلېفون بېرىپ،بۇ يەردىن ئاللىقاچان كەتىپ قالاتتى. دېمەك،ئۇ خاپا ئەمەس،خوشال! خوشاللىقتىن ئىچىۋاتقان بولسا كېرەك؟
دېمەك،بۇ ئەركەك خوشال! ئەۋۇ ئۇرىغاچى نېمە ئۈچۈن خاپىدەك،بىر نەرسىدىن قاتتىق رەنژىگەندەك قىلىدۇ؟ ئۇ خېنىمغا نېمە بولغان؟ نېمە ئۈچۈن خاپا؟ بايۋەچچە ئاكىمىز ئۇنى رەنژىتىپ قويغانمۇ يە؟ ياق،مۇنداق ئويۇن-تاماشە ۋاقتىدا ئەكرەمژان بايۋەچچە قىز-چوكانلارنى ھېچ قاچاندا خاپا قىلغان ئەمەس. ئەكسىنچە، ھەممە ئۇنىڭدىن بەك رازى،خوشال بولۇپ كېتىشىدۇ. سەۋەپ،بايۋەچچە ئاكىمىز بۇنداق ژايدا، بۇنداق " ئىشتىن" ئاقچا ئايىمايدۇ. بىرنىڭ ئورنىغا ئىككىنى،ئىككىنىڭ ئورنىغا تۆرتنى،تۆرتنىڭ ئورنىغا سەككىزنى بەرگىنى بەرگەن!...
بۇ سوئاللارغا مەن،قىزلارنى ئۆيلىرىگە ئاپىرىپ قويۇپ،ئاندىن ئىسمەتژان ئاكىنى ئۆيىگە ئېلىپ كېتىۋاتقاندا،ئارقىدا ئولتارغان ئەكرەمژان ئاكا بىلەن ئۇ ئىككىسىنىڭ ماشىنا ئىچىدە قىلغان سۆزلىرىدىن تولۇق ژاۋاپ ئالغاندەك بولدۇم.
ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىسى خېلىلا كەيپە ئېدى. نېمە دەپ،نېمە ئېيتىۋاتقىنىنى بىلمەس ئېدى.
-ھە،ئەكرەمژان ئاكا،بۈگۈنكى تاماشىدىن خوشال بولغانسىز؟-دەپ سورىدى بىر چاغدا ئىسمەتژان ئاكا.
-رەخمەت سىزگە. ئەر كىشى دېگەن سىزگە ئوخشاش ۋەدىدە تۇرۇشى كېرەك،-دېدى ئەكرەمژان ئاكا.
-بۇ ئىشتا ئامىنەخاننىڭ خىزمىتى چوڭ بولدى!
-شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ چىرايلىغىڭىزنىمۇ رازى قىلىپ قويدۇم.
-رەخمەت سىزگە،ئەكرەمژان ئاكا. ئامىنە سىزدىن بەك رازى بوپتۇ."ئەكرەمژان ئاكام تولىمۇ مەرت،سېخى ئادەم ئېكەن"دەپ،سىزنى ماختاپ بەردى ماڭا.
-ھە،ئامىنە زور قىز ئېكەن. سىزنى بەك ياخشى كۆرۈدىكەن؟
-ئۇ ئىككىمىزنىڭ ژۈرۈۋاتقىنىغىمۇ بەش-ئالتە ئاي بولۇپ قالدى. ئۆتكەن ژىلى ئەرگە تېگىپ،ئۇ ئېرى بىلەن كۆپمۇ تۇرماي ئاژىرىشىپ كەتكەن ئېكەن. ئەڭ ياخشى يېرى، بالىسى يوق...سىز ئېيتقاندەك،زور چوكان. ئۆزەممۇ ياخشى كۆرۈمەن ئۇنى. سىزگە ئوخشاش ئىككىنچى خوتۇنلۇققا ئېلىۋالايمېكىن، دەپ ژۈرۈۋاتىمەن؟
-بولىدىغان ئىش. ئىككىنچى خوتۇنلۇققا ئېلىۋالسىڭىزمۇ بولىدۇ.
-مەنمۇ شۇنداق ئويلاۋاتىمەن. ئۇنىڭ ماڭا يېقىۋاتقان يېرى،ئەكرەمژان ئاكا،شەھەرنىڭ مەركىزىدە ئىككى خانىلىق ئۆيى بار. ئۆزى يالغۇز تۇرىدۇ دەڭ!
-ئۇنداق بولسا،تېخىمۇ ياخشى ئېكەنغۇ؟تەييار خوتۇن،تەييار ئۆي!-دەپ قاقاخلاپ كۈلدى ئەكرەمژان ئاكا.
-ئۆتكەندە سىز ئېيتقاندىن كېيىن مەن ئۇنىڭغا؛"تېخى ئەر كىشى كۆرمىگەن بىژىرىم،چىرايلىق قىزدىن بىرنى تېپىڭ؟ بەك زور بىر بايۋەچچە ئاكىمىز بار،شۇنىڭغا تونۇشتۇرايلى...ئۇ قىزنى ئاكىمىز ياخشى رازى قىلىدۇ!"دېۋىدىم،ئۆزىڭىز كۆردىڭىز،بەك گۆزەلدىن بىرنى ئېلىپ كەپتۇ،-دېدى ئىسمەتژان ئاكا.
-گۆزەللىگىدە گەپ يوق،-دېدى ئەكرەمژان ئاكا بىر-ئىككى قېتىم "ھىق-ھىق"قىلىپ كېكەرگەندىن كېيىن.-بۈگۈن بىر ياشىرىپ قالغاندەك بولدۇم.
-ئانىسىنىڭ سۈتى ئېغىزىدىن كەتمىگەن ياش،چىرايلىق قىزلار بىلەن ئويناپ ژۈرگەندىن كېيىن،ئەلۋەتتە،ياشىرىسىزدە،ئاكا!-دېدى ئۇ كۈلۈپ.
-ھە دېگەندە ئۇ قىزىڭىز؛ "ۋاي،ئەكرەمژان ئاكا،سىز مېنىڭ دادامدىنمۇ چوڭ ئادەم ئېكەنسىز؟ مەن سىزدىن ئۇيۇلىمەن. مېنى قۇچاغلىماڭ،مېنى سۆيمەڭ!"دەپ ئۆزىنى مېنىڭدىن ئېلىپ قاچتى. ماڭا يېقىن كېلەر تۈرى يوق. ئەگەر سىزنىڭ ئەشۇ دورىڭىز بولمىغىنىدا،ئۇ بەرمەتتى...سىز ئۇ دورىنى ئۇنىڭ ئىچىۋاتقان سوكىغا كۆرسەتمەي سېلىۋەتكىنىڭىزدىن كېيىنلا ئىش باشقىچە بولۇپ كەتتى.
-قىز-چوكانلار ئەمەس،ھەر قانداق ئاساۋ بايتالنى بىر پەستە ژۇگاچلىتىپ،ئۈستىگە مىنسىڭىزمۇ چىچاڭلىماس قىلىپ قويۇدىغان ئۇ دورىنى تېپىش بەك قىيىنغا چۈشتى دەڭ،ئەكرەمژان ئاكا؟
-شۇ خىزمىتىڭىز ئۈچۈن ئەندى، ئۆتكەندە ئېيتقان ئىشىڭىزنى بەژىرىپ بېرىمەن. خاتىرژەم بولۇڭ!-دەپ يەنە "ھىق-ھىق"كېكەردى ئەكرەمژان ئاكا.
-شۇ ئىشنى بەژىرىپ بەرسىڭىز مەن ئۈچۈن چوڭ ئىش،چوڭ ياخشىلىق قىلغان بولاتتىڭىز؟-دەپ يالۋۇردى ئۇ.
-خاتىرژەم بولۇڭ،-دېدى بايۋەچچە ئاكىمىز.-ئاساۋ تايچاقنى بىردىن ژۇگاچلىتىۋەتكەن ئەشۇ نەرسىنى ئېلىپ كېلىپ بەك ياخشى ئىش قىلغان ئېكەنسىز. بولمىسا،ئىككىمىز ئويلىغان ئىش بولماتتى؟
-ئۇنى بىلگەنمەن. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ دورىنى ئىزدەپ تاپقىچە خېلە ژاپا تارتتىم دەڭ!
-ھە دېگەندە توشقاندەك كۆرۈنگەن ئۇ قىزىڭىز،بىر سائاتقا يەتمەيلا،مۆشۈكتەك ژۇگاچلاپ كەتتى.-دەپ كۈلدى ئەكرەمژان ئاكا.-ئەگەر سىز،ئالدىڭىزدا تۈگۈلۈنىپ ياتقان مۆشۈكنىڭ دۈمبىسىدىن ياخشىلاپ تۇرۇپ سىلىسىڭىز،ئۇ مۆشۈك قۇچۇغىڭىزغا چىقىپ ياتىدۇ. يەنىمۇ سىلىسىڭىز،سىزگە ئەركىلىگەندەك قىلىپ،بوينىڭىزغا ئېسىلىدۇ...
-ئەشۇ مۆشۈك بىر يېرىڭىزنى تاتىلاپ،مورىلاپ ئالمىغاندۇ؟-دەپ قاقاخلاپ كۈلدى ئىسمەتژان ئاكا.
-مورىلاپ تاتلىمىدىيۇ،بىراق باشقىچە ئىش بولدى...
-نېمە ئىش بولدى؟-ئەكرەمژان ئاكىنىڭ سۆزىنى بۆلۈۋەتتى ئۇ.
-سىز خېنىمىڭىزنى ئەكىرىپ كەتكەندىن كېيىن،مەن ھە دېگەندە ئاساۋلىق قىلغان ئۇ قىزنىڭ ئۇ يەر،بۇ يەرلىرىنى تۇتسام ژىم-ژىت. قارشىلىق قىلغىنىمۇ يوق. ئەمچەكلىرىنى مىژىغلاپ،مەڭىزلىرىگە،بويۇنلىرىغا سۆيسەممۇ ئۆزىنى مېنىڭدىن ئېلىپ قاچمىدى. "ژۈرۈڭ،ئىچكىرى كىرەيلى؟"دېسەم، ياق دېمەي، ئۆزىنى ماڭا تاپشۇرۇپلا قويدى دېمەمسىز،-دېدى بايۋەچچە ئاكىمىز.
-خوش،شۇنىڭدىن كېيىنچۇ؟-سورىدى ئىسمەتژان ئاكا.
-شۇنىڭدىن كېيىن ئىچكىرى ئۆيگە ئېلىپ كىرىپ،كروۋاتقا ياتقۇزدۇم!
-ئاندىن كېيىنچۇ؟
-سىزنىڭ ئامىنە خېنىمىڭىزنىڭ ۋاقىراپ،نازلىنىشلىرىنى ئاڭلاپ،ئىلھامىم كېلىپ كەتتى...ئۇنىڭ كىيىملىرىنى دەررۇ يەشتۈرۈشكە باشلىدىم. ئامىنەخان ئىككىڭلار زورلاپ ئىچكۈزگەن ئىككى-ئۈچ ريۇمكا كونياك بىلەن سىزنىڭ دورىڭىزنىڭ كۈچىدىن ئۇ قىز نېمە قىلىۋاتقىنىنى تامامەن بىلمەي قالدى. "ئەكرەمژان ئاكا،نېمە قىلىۋاتىسىز؟ قويۇڭ،ئۇنداق قىلىماڭ!"دېگىنى بىلەن كۆزلىرىنى ئاچالمىدى،قارشىلىق كۆرسۈتەلمىدى.
-خوش،شۇنىڭ بىلەن نېمە بولدى؟
-نېمە بولاتتى،ئۇرىۋەتتىم!-دەپ ئەكرەمژان ئاكا قاقاخلاپ كۈلدى.
-ياشاڭ!-دېدى ئىسمەتژان ئاكا،-ئارماندىن چىقتىم دەڭ؟
-ئېيتماڭ. بىر راھەتلىنىپ،ياشىرىپ قالغاندەك بولدۇم!
-قىزلىغى باردۇ؟
-بولغاندا قانداق،ئاق پروستىن قېپقىزىل قان بولۇپ كەتتى!...سىز،ۋەدىڭىزدە تۇردىڭىز،مولودېц!...
-ئاندىن كېيىنچۇ؟-دەپ سورىدى ئۇ.
-ئاندىن كېيىن ئۇخلاپ قاپتىمەن،-دەپ بايۋەچچە "ھىق-ھىق" قىلىپ كېكەرگەندىن كېيىن شۇنداق دېدى.-بىر چاغدا ژىغىنىڭ ئاۋازىدىن ئوخىنىپ كەتتىم. قارىسام،ئۇ قىز كروۋاتتا ئولتىرىپ ژىغلاۋېتىپتۇ...
ئۇ ئىككىسىنىڭ شۇنىڭدىن كېيىنكى سۆزلىرىنىڭ ئاخىرسى قۇلىغىمغا كىرگىنى يوق.
"ئىپلاسلار،ئەبلەخلەر!-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-مونۇ گۇي،سولامچىنىڭ چوڭى ئېكەندە؟ كۆردىڭمۇ بۇ گۇينىڭ ئۆز ئىشىنى پۈتۈرىشى ئۈچۈن ئانىسىنىڭ سۈتى ئېغىزىدىن كەتمىگەن ياپ-ياش بىر قىزنى ئالداپ كېلىپ،ئاللاھدىنمۇ قورىقماي قىلغان ئىشىنى!...-دەپ ئىسمەتژان ئىسىملىك بۇ سولامچىدىن ژىرگىنىپ،نەپرەتلەندىم.-ئېي،بايۋەچچە،بايۋەچچە،ئۆز قىزىڭدىنمۇ ياش قىزلارنىڭ ئىپەت-نومۇسىنى بۇزۇشقا،ئاللاھنىڭ بۇ ئاژىز بەندىسىنى شۇ خىلدا خورلاشقا قانداقمۇ بارغانسەن؟!... ئەگەر سېنىڭ قىزلىرىڭنى ئەشۇنداق قىلسا،قانداق قىلار ئېلدىڭ؟ بۇ قىزمۇ بىر ئاتا-ئانىنىڭ ئەزىز پەرزەنتىغۇ؟...
بۇ دۇنىيانىڭ سورىغى بولىدۇ،بايۋەچچە؟! مۇنداقلا ئۆتۈپ كېتىمەن دەپ ھەرگىز ئويلىما سەن؟...ئالدانغان،ئالدىنىپ خورلانغان،شۇ ياشقىچە ساقلاپ كەلگەن،ئۆز ئېگىسىگە تاپشۇرماقچى بولغان ئەڭ قىممەتلىك نەرسىسىنى بىر يولىلا يوقىتىپ،تۈگۈمەس-پۈتمەس ھەسرەت،ئەلەم،ئازاپقا قالغان ئەشۇ بېچارە قىزنىڭ كۆز يېشى،ئاھۇ-زارى خوتۇن-قىزغا تويمىغان سېنىمۇ،يېنىڭدا ئولتارغان ئەۋۇ ئىپلاس،خوشامەتچى،سولامچى ئەبلەخنىمۇ بىر كۈنى بولمىسا بىر كۈنى تۇتىدۇ! بۇنىڭغا مەن چوقۇم ئىشىنىمەن. سەۋەپ،سەن ئىپلاسلارنىڭ قىلغان ئەشۇ پاسكىنا ئىش-ھەرىكەتلىرىڭنى ئۈستىڭدە تۇرغان ئاللاھ كۆرۈپ تۇردى!... ئاللاھدىنمۇ قورىقماي ئەشۇ ئىشنى قىلغىنىڭنى قارا سەن ئىككىڭنىڭ؟!"

ئەكرەمژان بايۋەچچە مېھماندارچىلىقتىن،موشۇنداق ئەيشى-ئىشىرەتلەردىن قايىتقان كۈنلىرى ھەرگىز چوڭ ئۆيگە،چوڭ خوتۇنىنىڭ يېنىغا بارماتتى. كىچىك خوتۇنىنىڭ ئۆيىدە ياتاتتى.
سائات ئون ئىككىلەرگە يېقىن ئۆيگە كەلدۇق.
ماشىنىنى پولات دەرۋازىنىڭ ئالدىدا توختاتتىم. قارىسام،ئەكرەمژان ئاكا ئۇخلاپ قاپتۇ. ماشىنىدىن چۈشتۈم. دايىم ئۆزەم بىلەن ئېلىپ ژۈرىدىغان ئاچقۇچ بىلەن يان قاپقىنىڭ قۇلۇپىنى ئاچتىمدە،ئىچكىرى كىرىپ،چوڭ قاپقىنى ئاچتىم. ھويلا ئىچى يوپ-يورۇق ئېدى. ماشىنىنى ھويلا ئىچىگە كىرگۈزۈپ،دەرۋازىنى ئىچىدىن ياپتىم.
-ئەكرەمژان ئاكا،ئۆيگە كەلدۇق!-دېدىم ئارقا ئىشىكنى ئېچىپ.
-ھە،كەلدۇقمۇ؟-دەپ ئۇ ئورنىدىن تەسلىكتە مىدىرلاپ،ماشىنىدىن چۈشتى. قارىسام،سەنتۈرۈلۈپ،ماڭالمايۋاتىدۇ. قولتۇغىدىن يۆلىدىم. ئۇ نېمىدۇ بىر نەرسىلەرنى دەپ، "ھىق-ھىق"كېكىرەتتى. نېمە دېمەكچى بولۇۋاتقانلىغىنى چۈشەنمەتتىم.
ئۆينىڭ تاشقارقى ئىشىگىنىڭ كنوپكىسىنى باستىم. خېلىدىن كېيىن قۇلۇپ شاراقلاپ،ئىشىك ئېچىلدى.
-خوتۇن،مەن كەلدىم!-دېدى ئەكرەمژان ئاكا قىزىرىپ كەتكەن كۆزلىرىنى بىردە ئېچىپ،بىردە يېپىپ،سەنتۈرۈلگەن ھالدا.
-ھە،كۆردۈم كەلگىنىڭىزنى،-دېگەن ئايالى غۇدۇڭشىدى.-نېمىگە بۇنچە ئىچىدېكىن؟
-ئەكرەمژان ئاكا،قېنى ئۆيگە كىرەيلى؟-دېدىم بوسۇغىدىن ئاتلىماي تۇرغان ئۇنىڭغا.
-خوپ،خوپ،-دەپ ئۇ قەدىمىنى تەسلىكتە يۆتكىدى.
مەن ئۇنىڭ قولتۇغىدىن مەككەم تۇتۇۋالغان ھالدى ئىچكىرىگە قەدەم باستىم. ئىشىكنىڭ بوسۇغىسىدا تۇرغان رازىيە خېنىمنىڭ كەپتەر كۆكسىدەك سىرتىغا تېپىپ تۇرغان يېرىمى ئوچۇق،يۇمشاق،ئالقانغا سىغماس ئەمچەكلىرىگە مۈرەم تېگىپ كەتتى. شۇندا رازىيە خېنىم ئىپادىلەش قىيىن بولغان شۇنداق بىر كۆز بىلەن ماڭا كۈلۈمسىرىگەن ھالدا لاپ قىلىپ باقتى...ئۆزەم بىر قىسمىلا بولۇپ،ئۇنىڭ كۆزلىرىدىن كۆزلىرىمنى ئېلىپ قاچتىم.
ئەكرەمژان ئاكىنى يۆلەشتۈرۈپ،ياتاق بۆلمىسىگە ئەكىرىپ ياتقۇزۇپ قويدۇم.
-بوپتۇ،مەن چىقاي،-دەپ ئارقامغا ياندىم.
-ئولتىرىڭ،چاي ئىچەيلى؟-دېدى رازىيە خېنىم ئەرىكىلىگەندەك،ناز-خۇلۇق بىلەن.
-رەخمەت،ئۆيگە چىقىپ ئىچەي،-دەپ چىقىپ كەتتىم...

بۇ كېچە ئۇزاققىچە كۆزلىرىمگە ئۇيقا كەلمىدى. ئەكرەمژان بايۋەچچە بىلەن ئىسمەتژان ئىسىملىك سولامچىنىڭ ماشىنىدا كېتىۋېتىپ بىر-بىرسىگە ئېيتقان سۆزلىرى خىيالىمدىن چىقار ئەمەس.
"بۇ زاماننىڭ ئادەملىرى نېمە بولۇپ كېتىۋاتقان،ھە؟ ئۆز مەخسىتىگە يېتىش ئۈچۈن نېمە دېگەن ۋىژدانسىزلىق،ئۇياتسىزلىق،ئىپلاسلىق ئىشلارنى قىلىدۇ؟...ئىنسانلارنىڭ تەغدىرى بىلەن ئويناش بۇنداق ئادەملەر ئۈچۈن ھېچ گەپ ئەمەس ئېكەندە؟-دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم.-قاراپ تۇرۇپ بۈگۈن بۇ ئىككىسى ياپ-ياش بىر قىز بالىنىڭ ئىپەت-نومۇسىنى بۇلغىدى...ئۇ بېچارە قىز تۈگۈمەس دەرت-ئەلەمگە قالدى. بۇ ئازاپنى،بۇ خورلۇقنى ئۇ قىز ئەندى بىر ئۆمۈر ئۇنتالمىسا كېرەك؟...شەرمەندىچىلىككە قالغان بۇ قىز دەرت-ھالىنى كىمگە ئېيتىدۇ،كىملەرگە شىكايەت قىلىدۇ؟ بۇ،بىرسىگە ئېيتىدىغان گەپ ئەمەس،شىكايەت قىلىدىغان ئىش ئەمەس ئاخىر؟!
"...ژىغلاپ توختىمىغاندان كېيىن،ئۈچ يۈز دوللارنى سۇمكىسىغا سېلىپ قويۇپ،تالاغا چىقىپ كەتتىم..."دەپ،ئېيتقان سۆزىگە نېمە دېگۈلۈك بۇ بايۋەچچىنىڭ؟ بۇنداق ئادەملەر ھەممە نەرسىنى ئاقچا بىلەنلا ھېساپلايدېكەندە؟
"ئۈچ يۈز دوللار دېگەن ئاز ئاقچا ئەمەستە،ئەكرەمژان ئاكا.ياخشى رازى قىپسىز، ئۇ قىزنى...بۈگۈن ژىغىلغان بولسا،ئەندىكى نۆۋەتتە كۈلۈپ كېلىدىغان بولىدۇ..."دەپ ئېيتقان سولامچىنىڭ بۇ سۆزىنى قارا؟!
زامان بۇزۇلغانمۇ ياكى ئادەملەر بۇزۇلغانمۇ؟
زامان ئۆزگۈرىۋاتىدۇ،بۇزۇلىۋاتىدۇ! زامانغا قاراپ ئادەملەرمۇ ئۆزگۈرىۋاتىدۇ،بۇزۇلىۋاتىدۇ! بۇنى كۆرۈۋاتىمەن... 
قەدىر-قىممەت،ئىززەت-ھۆرمەت،مېھرى-شەپقەت،ھايا-نومۇس دېگەنلەر نەگە كېتىۋاتىدۇ؟
بىرلىرى ژان بېقىشنىڭ كويىدا،بىرلىرى ئويۇن-تاماشە،ئەيشى-ئىشىرەتنىڭ ئويىدا!...
مانا زامان! بىرسىگە تار زامان،بىرسىگە  كەڭ زامان! بىرسىگە مۇھتاژلىق زامان،بىرسىگە باياشايات زامان!
بىرسىنى ئاھ ئۇرغۇزۇپ،ژىغلىتىۋاتقان زامان،بىرسىنى شات قىلىپ،كۈلدۈرىۋاتقان زامان!...

                                         بۇقا زەنجىرنى ئۈزدى

قىز-چوكانغا تويمايدىغان ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ بىر ئەمەس،ئىككى خوتۇنى بار. بۇنى ھەممە بىلىدۇ. بالا-ژاقىلىرىمۇ بىلىدۇ. ھەر ئىككى خوتۇنىمۇ بىلىدۇ. ئەڭ ياخشى يېرى،بۇ ئىككى خوتۇن بىر-بىرسىگە كۈندەشلىك قىلمايدۇ. ئاتمىشقا تاقاپ قالغان بۇ بايۋەچچىنىڭ كىچىك خوتۇنى ئۇنىڭ يېشىنىڭ يېرىمىدىنمۇ كىچىك. ئۇنىڭ ئۈستىگە كىچىك خوتۇنىنىڭ گۆزەللىگىچۇ!... ھەر قانداق ئەر كىشىنىڭ كۆزى چۈشىدۇ.
ئەكرەمژان بايۋەچچە بۇ چىرايلىق خېنىمىنى دوست-دۈشمەنلىرىنىڭ ئالدىدا ئۆزىنى كۆرسۈتۈش ئۈچۈن،ئەرلىك كۈچىنىڭ قايسى دەرىژىدە ئېكەنلىگىنى بىلدۈرۈپ قويۇش ئۈچۈن،دوستلىرىنىڭ ھەۋەسىنى كەلتۈرۈش ئۈچۈن،كۆرەلمەس،ئىچى تارلارنىڭ ھەسەت ئوتىدا تېخىمۇ كۆيۈشى ئۈچۈن ئالغان ئېكەندە!-دەپمۇ ئويلاپ قالاتتىم بەزىدە.
ئەكرەمژان بايۋەچچە بۇ ياش،گۆزەل خوتۇنىنى مېھماندارچىلىققا كىيىدىغان قىممەت باھالىق ئېسىل كوستيۇم ئورنىدا پايدىلىناتتى. چوڭ-كىچىك مېھماندارچىلىقلارغا،زىياپەتلەرگە،كۇرورت-ساناتورىيلەرگە،ژىراق-يېقىن چەت ئەللەرگە قىلىدىغان سەپەر-زىيارەتلىرىگە پەقەت كىچىك خوتۇنى بىلەنلا بارىدۇ.
رازىيە خېنىممۇ ھەممە ژەھەتتىن خېلە-خېلە قىز-ئاياللاردىن ئالايتەنلا پەرىق قىلىپ تۇرىدىغان چوكانلاردىن ئېدى. ئۈستى-بېشىدىكى ئۆزىگە بەك يارىشىپ تۇرىدىغان ئېسىل كىيىم-كېچەكلىرى بىلەن قۇلاق،بارماقلىرىدىكى،بويۇنلىرىدىكى زىبۇ-زېنەتلەر بۇ خېنىمنىڭ سەرۋىقامىتى بىلەن ھۆسنى-ژامالىنى گۈل-گۈل قىلىپ ئېچىۋېتەتتى. رازىيە خېنىم مېڭىشتا،ئولتىرىشتا،تۇرۇشتا،سۆزلەشتە،سورۇن ئادەملىرى بىلەن بولغان سۆھبەتلەردىكى ئۆزىنى تۇتۇشلىرىدا،مۇئامىلە-سۆزلىرىدە خېلە-خېلە مىنىسترلارنىڭ خوتۇنلىرىدىن ئېشىپ چۈشسە چۈشۈدېكىن،كام قالماتتى. شۇڭا ھەممە ئۇنىڭغا ھەۋەس،ھەم ھەسەت بىلەن بېقىشاتتى. مۇنداق چاغلاردا ئەكرەمژان بايۋەچچە،قولتۇق-بىلىگىدىن تۇتۇۋېلىپ،ئېرىدىن باشقىغا نەزەرمۇ ئاغدۇرمىغاندەك،غېرىپقا تەلمۈرگەن سەنەمدەك كۆرۈنۈشتە تۇرىدىغان رازىيە خېنىمدەك ياش،چىرايلىق چوكاننىڭ ئېرى بولغانلىغىدىن مەغرۇرلۇق،چەكسىز بەخىتلىك ئىپادىسىنى بىلدۈرەتتى. شۇنداق بولۇپ تۇرغۇلۇق، بۇ بايۋەچچىنىڭ كوچا-كويلاردا دانلاپ ژۈرگەن مىكىيانلار بىلەن پات-پاتلا تۇمشۇق سوقۇشتۇرۇپ ژۈرۈشلىرىگە ھەيران بولاتتىم. "بۇ قېرى غورازنىڭ يەيدىغان دانلىرىنى كوچىغا بەك كۆپ چېچىۋەتكەنمۇ نېمە؟"دەپ ئويلاپمۇ قالاتتىم.
ھەر ھالدا، ھېچ نەرسە دەپ بولمايدېكەن؟ ئۆيدىكى غورازنىڭ قانداق بولۇشىدىن قەتьئىي نەزەر،ئۆيدىكى مىكىيانغا قاراپ قويمىسا،ئۇنىڭ بىلەن تۇمشۇق سوقۇشتۇرۇپ،ۋاقتى-ۋاقتىدا بېسىپ تۇرمىسا،كوچىدىكى غورازلار كىرىپ،ئۇنى چوقۇلاپ،بېسىپ قويۇشىمۇ مۈمكىن ئېكەن؟... بۇنى مەن ئۆز بېشىمدىن ئۆتكۈزدىم.
كوچا-كويلاردىكى مىكىيانلار بىلەن تۇمشۇق سوقۇشتۇرۇپ،قانغىچە بېسىپ ھېرىپ قالىدىغان قېرى غوراز پات-پاتلا بۈگۈنكىدەك ئەھۋالدا ئۆيگە كېلەتتى. بۇنىڭدىن،يالغۇزچىلىقتىن زېرىكىپ،قىلىدىغان ئىش يوق ئىشى پۇشۇپ،سىقىلىپ كېتىدىغان ئۆيدىكى چىرايلىق،تېخى تۇخۇم تۇغمىغان ياش  مىكىيان بېزار بولاتتى.
بۇ چىرايلىق،ياش مىكىياننىڭ بۇ بېزارلىغىنى مەن ئاخىرقى ۋاقىتلاردا ئوچۇق-ئاشكارە سېزىۋاتاتتىم،بىلىۋاتاتتىم، كۆرۈۋاتاتتىم...
بايا ئەكرەمژان بايۋەچچىنى قولتۇغىدىن يۆلەپ ئۆيگە ئېلىپ كىرىۋاتقىنىمدا،رازىيە خېنىمنىڭ دىڭگاراپ تۇرغان يېرىمى ئوچۇق،يۇمشاق ئەمچەكلىرى تېنىمغا تېگىپ كەتتى. تېگىپ كەتتى ئەمەس،رازىيە خېنىم ئۇ ئېسىل نەرسىسىنى كالتە يەڭ كۆينەكتىكى ئوچۇق بىلىگىمگە ئەتتەي تەككۈزۈپ،چاپلاپ،سۈركىگەن ئېدى. شۇ خىل ھەرىكىتى ئارقىلىق ماڭا سىرلىق،مەنالىق، كۈلۈمسىرەپ باقتى. بۇنىڭدىن ژۈرىگىم ژىغلا قىلىپ،پۈتۈن تېنىمغا توك ئۆتكەندەك بولۇپ،ئەشۇ توك ئارقىلىق ۋۇژۇدىمغا ئەژايىپ بىر ئىللىق،شېرىن لەززەت ئېقىپ كىرگەندەك،ئۆزەم بىر قىسمىلا بولۇپ قالغان ئېدىم...
رازىيە خېنىمنى بىرىنچى قېتىم فازېندىدا كۆرگىنىمدە،ئۇنىڭ كۈلۈپ تۇرغان ئاھۇ كۆزلىرى بىلەن كۆزلىرىم توقۇنۇشقاندا،ژۈرىگىم ژىغلا قىلىپ قالغان ئېدى...شۇ كۈندىن باشلاپ، ئۇ مېنىڭ خىيالىمغا سۈرەت بولۇپ چۈشۈپ قالغان ئېدى.ئۇنى كۆرگۈم كېلەتتى. ئۇنىڭ بىلەن سۆزلەشكۈم كېلەتتى.
كېيىن مېنىڭ ئىستەك،ئارمانلىرىم روياپقا چىققاندەك بولدى.
ئۇنىڭ قېرى ئېرى مېنى ئۆزىگە ھەم مۇھاپىزەتچى،ھەم شوفېر قىلىپ يېنىغا ئېلىۋالدى.
رازىيە خېنىمنى ھەر كۈنى بولمىسىمۇ،كۈن ئارىلاپ دېگىدەك كۆرۈپ ژۈرىدىغان،ئوچۇق-يورۇق سۆزلىشىپ تۇرىدىغان،بىر دەستىخاندا ئولتىرىپ تاماقلىنىدىغان،بىر ھويلىدا ياشايدىغان بولۇپ قالدىم.
بىرەۋنىڭ ئىلكىدىكى يەنى كېلىپ غوژايىنىمنىڭ نېكاھسىدىكى بۇ چوكانغا مەن بەزىلەرگە ئوخشاش ئاشىقىي-بېقارارلىقتىن تامامەن ژىراقمەن!...
لېكىن،ئۇنى مېنىڭ دايىم كۆرگۈم كېلىپلا تۇراتتى. سەۋەپ،رازىيە خېنىم ژىراقتىكى رىزۋانگۈلگە تولىمۇ ئوخشايدۇ. ھەتتا ئېتىمۇ ئوخشاپ كېتىدۇ. رازىيە! رىزۋانگۈل!
رازىيە خېنىمنىڭ ژۇقارقى لېۋىدىن سەل ئۈستۈنىرەك ژايلاشقان،ئېغىز-ژاۋغىيىنىڭ ئۇدۇلىغا توغرا كېلىدىغان كۆمۈقوناق دېنى چوڭلۇقتىكى قاپ-قارا بىر تال مېڭى رىزۋانگۈلنىڭكىگە ئوخشاش ئۈزىنىڭ سول تەرىپىدە ئېدى. رازىيە خېنىمنىڭ قاش-كىرپىكلىرى،ئېقىپ چۈشكەن بۇرۇنى،نېپىز لەۋلىرى بىلەن ئويماقتەك ئاغىزى رىزۋانگۈلنىڭكىدىن ھېچ ئاينىماتتى. كىچىكىنە بىرلا ئوخشىمايدىغان يېرى،رازىيە خېنىمنىڭ كۆزلىرى مونچاقتەك قاپ-قارا. رىزۋانگۈلنىڭ بىر ئاز كۆكۈچ ئېدى. رازىيە خېنىم قارا قۇمچاق،رىزۋانگۈل ئاق سېرىق. پەرىقى شۇ،خالاس.
"ئادەم دېگەنمۇ شۇنداق ئوخشاپ كېتىدېكەن؟"-دەپ ھەيرانمۇ بولاتتىم.
رىزۋانگۈل ئىككىمىز بىر مەھەللىدە تۇغۇلۇپ-ئۆسۈپ چوڭ بولغان. بىر مەكتەپتە،بىر سىنىپتا ئوقۇدۇق. رىزۋانگۈلنىڭ ئاتا-ئانىسى بىلەن مېنىڭ ئاتا-ئانام قەدىردان دوستلاردىن ئېدى. رىزۋانگۈل ئىككىمىز سىنىپ بويىچىلا ئەمەس،مەكتەپ بويىچە ئەڭ ئەلاچى ئوقۇغۇچىلاردىن ئېدۇق. بۇنىڭدىن ئاتا-ئانىلىرىمىز بەك خوشال ئېدى.
رىزۋانگۈل دۆلەتمەن ئائىلىدە چوڭ بولدى. ئاتىسى غۇلژىدىكى باي سودىگەرلەرنىڭ بىرسى ئېدى. ئانىسى شەھەرلىك مائارىپ بۆلۈمىدە خىزمەت قىلاتتى. چوڭ ئاكىسى ئاتىسىنىڭ كەسپىنى ئېگىلىگەن. سودىگەر. كىچىك ئاكىسى ئوقۇمۇشلۇق بالا. بېژىندا ئالىي مەكتەپتە ئوقاتتى.
رىزۋانگۈل ئىككىمىزنىڭ ئارزۇ-ئارمانلىرىمىز چوڭ ئېدى. ئۇ ئارزۇ-ئارمانلار چەت ئەللەرگە چىقىپ ئوقۇش! ھەر ئىككىمىزنىڭ تەسەۋۇرىمىز بويىچە چەت ئەللەرگە قارىغاندا،ژۇڭگودىكى ئالىي مەكتەپلەرنىڭ بىلىم بېرىش دەرىژىسى خېلىلا تۆۋەن. بىزنىڭ مەملىكەتنىڭ ئالىي مەكتەپلىرىدىكى ۋاقتىڭنى بېكاردىن-بېكارغا ئالىدىغان،مىيەڭنى ئېچىتىدىغان،بىر تىيىنغا پايدىسى يوق سىياسىي ئوقۇش دەرىسلىرى ئېدى. بۇنى بىز ئاڭلىغان،بىلىمىز. شۇنىڭ ئۈچۈن ياپونىياگە ياكى ئامېرىكىغا چىقىپ ئوقۇشنى ئارمان قىلاتتۇق.
مەكتەپنى ئەلا باھادا تاماملىدۇق. رىزۋانگۈل ياپونىياگە ئوقۇشقا چىقماقچى بولدى. لېكىن،ئۇنىڭ خوشاللىغى تولۇق ئەمەس ئېدى.تولۇق بولمىغانلىغى،تۇغۇلىشىدىن،قاناتلىرى قېتىپ،ئۇچۇشقا باشلىغان چاغلىرىدىن تارتىپ،بىر-بىرسىدىن ئايرىلماي،كۆك ئاسماندا بىللە پەرۋاز قىلىپ ژۈرگەن،غەم-قايغۇ،تەشۋىشى يوق بىر ژۈپ قۇشنى قاياقتىندۇر كەلگەن قارا بوران بىر-بىرسىدىن ئايرىۋەتكەنلىك ئېدى...
بىر كۈنى رىزۋانگۈل مېنىڭ بىلەن ئانامنى يوقلاپ ئاغىرىقخانىغا بىللە باردى. ئانام رىزۋانگۈلگە تولىمۇ ئامىراق بولىدىغان. رىزۋانگۈلمۇ ئانامنى ئۆز ئانىسىدەك ئەزىز كۆرەتتى. بۇ كۈنى ئانام ئىككىسى ئانا-بالىدەك ئۇزاق مۇڭداشتى.
ئاغىرىقخانىدىن قايتقىنىمىزدا،ئىستىراھەت بېغىنى سەيلە قىلغاچ،باغ ئىچىنى ئۇزاق ئايلاندۇق. كېيىن چەتتىكى ئورۇندۇقلارنىڭ بىرسىگە بېرىپ ئولتىرىشتۇق.
-قەيسەر،راستىنى ئېيتسام،چەت ئەلگە ئوقۇشقا بىر تۇرۇپ چىققۇم كېلىدۇ،بىر تۇرۇپ چىققۇم كەلمەيۋاتىدۇ؟-دېدى بىر چادا رىزۋانگۈل.
-نېمىشكە؟ ھەر ئىككىمىزنىڭ ئارزۇ-ئارمانلىرى چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇش،بىلىم ئېلىش ئېدىغۇ؟
-ئۇ دېگىنىڭىز توغرا. بىراق،يېنىمدا سىز يوق؟- مۇڭلانغاندەك بولدى قىز.
-ئاتام ۋاپات بولمىغىنىدا،ئانام بۇ دەرىژىدە كېسەلگە يولۇقماتتى. ھەر ئىككىمىز بىللە ئوقۇشقا چىقىپ كېتەتتۇق. تەغدىر شۇنداق ئېكەن. تەغدىرگە تەن بەرمەي نە چارە!
-شۇنداق،- ئېغىر خۇرسىندى رىزۋانگۈل.
-سىزدە ھازىر بارلىق مۈمكىنچىلىك،شارائىت بولغاندىن كېيىن،چەت ئەلگە چىقىپ چوقۇم ئوقۇشىڭىز كېرەك! تەلىيىمگە ئانام ياخشى بولۇپ قالسا،كېلەر ژىلى مەنمۇ ئوقۇشقا چىقىشقا ھەرىكەت قىلىمەن!-دەپ رىزۋانگۈلنى ئۈمۈتلەندۈردىم.
-ئىلاھىم،چوڭ ئاپام تېز ساقىيىپ كەتسۇن،-دېدى ئۇ.-سىزمۇ چوقۇم ئوقۇشىڭىز،ئالىي مەكتەپ پۈتۈرىشىڭىز كېرەك! 
-ئەلۋەتتە. ئوقۇش ھەر ئىككىمىزنىڭ ئالدىمىزغا قويغان ئالىي مەخسەتلىرىمىزنىڭ بىرسىغۇ.
-ئۇ دېگىنىڭىز توغرا،-دېدى رىزۋانگۈل.-ئىككىمىز بىللە بولغان بولساق،قانداق ياخشى بولاتتى؟
-بۇ ۋاقىتلىق ئايرىلىش. بىز مەڭگۈگە بىللە بولۇمىز،رىزۋانگۈل!-دەپ مەن ئۇنىڭ ئاپپاق،نازۇك قوللىرىدىن تۇتۇپ،قاتتىق قاچاقلىدىم.
-مەنمۇ شۇنداق ئويلايمەن!-دەپ رىزۋانگۈل بېشىنى مەيدەمگە ئاستا قويدى.
شۇ قېتىمدا مەن، رىزۋانگۈلگە بولغان ئىشقى-مۇھەببىتىمنى ئوچۇق ئىزھار قىلدىم.
-مەنمۇ سىزنى ياخشى كۆرۈمەن،قەيسەر!-دەپ قۇلىغىمغا پىچىرلىدى ئۇ...

ئەتە يولغا ماڭىمىز،دېگەن كۈنى كەچتە ئىككىمىز ئۇچرىشىپ،خوشلاشتۇق. شۇ قېتىمدا رىزۋانگۈلنىڭ بوينۇمغا ئېسىلىپ،كۆزلىرىگە لۆممىدە ياش ئالغانلىرى،مەڭىزلىرىمگە سۆيگەنلىرى،ئاندىن مېنىڭ چەكسىز بەخىت، ھاياژان ئىلكىدە،ئۇنىڭ نېپىز لەۋلىرىگە بىرىنچى قېتىم لەۋلىرىمنى باسقانلىرىمنى ئويلىسام،كۆز ئالدىمغا كەلتۈرسەم،قەلبىم،پۈتۈن ۋۇژۇدىم يېنىپ كەتكەندەك بولىدۇ...رىزۋانگۈلنىڭ لەۋلىرى تەككەن مەڭىزلىرىم،لەۋلىرىم ھېلىكەم يېنىپ تۇرغاندەك،رىزۋانگۈلنىڭ ئىسسىق لەۋلىرىنىڭ ئوتى،تەپتى ھازىرغىچە قىزدۇرۇپ،كۆيدۈرۈپ تۇرغاندەك،ئەشۇ لەۋلەرنىڭ شېرىن-شېكەر تەمى شۇ كۈنگىچە ئېغىزىمدىن كەتمەيۋاتقاندەك بىلىنەتتى...
خۇللاس،شۇنىڭ بىلەن رىزۋانگۈل ياپونىياگە ئوقۇشقا چىقىپ كەتتى. بىز خەت يېزىشىپ تۇردۇق. كېيىن مېنى تۈرمىگە ئېلىپ كىرىپ كېتىشتى...تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن،بىر-ئىككى قېتىم خەت يازدىم. ژاۋاپ خەت ئالدىم. رىزۋانگۈل ئاخىرقى خەتلىرىدە،ياپونىيادىكى ئوقۇشىنى تاماملىسا،ئامېرىكىغا چىقىپ ئوقۇشنى داۋاملاشتۇرۇش ئويى بار ئېكەنلىگىنى يازغان ئېدى. 
مەن ۋەتەندىن ئايرىلغاندىن كېيىن،رىزۋانگۈلگە خەت يازغىنىم يوق. سەۋەپ،ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان مېنىڭ خەت يېزىشىم مۈمكىن ئەمەس ئېدى...
ئاللاھنىڭ قۇدىرەت-كارامىتى بىلەن يوقتىن بار بولغان ئون سەككىز مىڭ ئالەمنىڭ بۇ يورۇق دۇنىيادىكى چەكسىز ھاياتنى "بەش كۈنلۈك ئالەم"، "ھېساپلىق دۇنىيا"، "ھەممە نەرسە نىيەتكە يارىشا بولىدۇ" دەپ قويۇشىدېكەن ئادەملەر.
بۇ "بەش كۈنلۈك ئالەمدە" ژۇقۇرى مەنسەپ-ئەمەلدارلىقتىن،كۆپ دۇنىيا،بايلىقتىن تەكەببۇرلىشىپ،مەن-مەنچىلىككە بېرىلىپ،كۆپ تاراقلاپ،ئۇچۇپ-قونار يېرىنى بىلمەي،كۈپۈرلىك سۆزلەپ،كۈپۈرلىك ئۆتكۈزۈپ قويۇشنى بەزىدە ئىككىنىڭ بىرسى بىلىۋەرمەيدېكەن!
بۇ "ھېساپلىق دۇنىيادا" قىلغان ياخشىلىق بولسۇن،يامانلىق بولسۇن،ئۇ دۇنىياغا كەتمەيلا،موشۇ يورۇق دۇنىيانىڭ ئۆزىدىلا تارازىغا سېلىنىپ،ھېساپ-كىتاپ قىلىنىپ بولۇشىنى ئىككىنىڭ بىرسى ئويلاپمۇ قويۇشمايدېكەن!
بۇ يورۇق دۇنىيادا "ھەممە نەرسىنىڭ نىيەتكە يارىشا بولۇشىنى"،نىيىتى ياخشىلار ياخشىلىقنى كۆرۈشىنى،نىيىتى يامانلار يامانلىقنى كۆرۈپ ئۆتۈشىنى ئىككىنىڭ بىرسى كۆز ئالدىغا كەلتۈرگۈسىمۇ كەلمەيدېكەن!
شۇنىڭ ئۈچۈن بەزىدە ئادەملەرنى "خام سۈت ئەمگەن ئىنسان"دەپ قويىدېكەن!...
ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ، ئۆتكەندە ئىسمەتژان سولامچىنىڭ داچا ئۆيىدىكى ئەيشى-ئىشىرەت كۈنىدە توختىماي "ھىق-ھىق" قىلىپ كېكىرىشلىرى بېكار ئەمەس ئېكەن. ئۇنىڭ ئاشقازىنىدا كېسەل پەيدا بوپتۇ. كېسەل بولغاندىمۇ،كېسەلنىڭ چوڭى. راك!
ئەكرەمژان بايۋەچچە تاشكەنتتىكى ئەڭ چوڭ ئاغىرىقخانىدا،ئەڭ داڭدار دېگەن پروفېسسور،دوختۇر-ۋراچلاردا داۋالاندى. بىر ئاز زامان ياخشى بولغاندەك قىلدى. كېيىن ئۇنىڭدا قان بېسىمى كېسىلى بىلەن قەنت كېسىلى بىردىنلا پەيدا بولدى.
تېنىڭ ساق بولمىسا،خان سارايلىرىدەك ئۆيلەردە تۇردىڭ نېمە،ئۆرۈلۈپ كېتەي دەپ تۇرغان مۇساپىر خانىدەك، ئەسكى ئۆيدە تۇردىڭ نېمە،بەرىبىر !
تېنىڭ ساق بولمىسا،كۈندە پولۇ-مانتا،قىزا-قارىتا يېدىڭ نېمە،قۇرۇق نان بىلەن قوساق تويدۇردىڭ نېمە،بەرىبىر!...
ساق تېنىڭدە كېسەل پەيدا بولۇپ،بېشىڭ ياستۇققا تەگدىمۇ،بولدى،سەن ئەشۇ كېسەلدىن قانداق قىلىپ قۇتۇلۇپ،ياخشى بولۇپ كېتىشنىلا ئويلىغىنىڭ ئويلىغان...بىرەر قېتىم ئاللاھنىڭ مۇبارەك ئىسمىنى ئېغىزىغا ئېلىپ قويمايدىغانلار،ئەشۇنداق ۋاقىتتا كېچە-كۈندۈز ئاللاھنى-ياراتقان ئېگىسىنى ئېغىزىدىن چۈشەرمەيدۇ.ئاللاھدىن شىپالىق تىلىگىنى تىلىگەن.
-ئېي،ئاللاھ،بۇ كېسەللەرگە ئۆزەڭ شىپالىق بەرگەيسەن؟-دەپ كېچە-كۈندۈز ئاللاھغا يېلىنىپ،يالۋۇرغاندەك بولاتتى ئەكرەمژان بايۋەچچە.-پۇل تاپتىم،دۇنىيا تاپتىم. ئەشۇ پۇللىرىمدىن ژىتىم-يېسىرلارغا،ناكا-مەژرۇھلارغا،يوقسۇل-گادايلارغا دايىم بېرىپ تۇردۇم. ئۇلارنىڭ دۇگاسىنى ئېلىپ تۇردۇم. قېنى، ئۇلارنىڭ دۇگاسى مېنى ساقلىغىنى؟...
-ئۇنداق دېمەڭ،دادىسى. يامان بولىدۇ،گۇناھ بولىدۇ،-دەتتى مۇنداق چاغلاردا چوڭ خوتۇنى.-بەرگەن سەدىقىنى مىننەت قىلىش،ئاللاھنىڭ ئالدىدا گۇناھ بولۇدېكەن؟ شۈكۈر قىلىش كېرەك،ھەممە نەرسىگە شۈكۈر كەلتۈرۈش كېرەك.ئاللاھنىڭ ئۆزى شىپالىق بېرىپ،سەللىمازا ساقىيىپ كېتىسىز تېخى!
-قېنىدى موشۇ كېسەللەردىن تېزىرەك قۇتۇلۇپ كەتسەم،-دەپ ئاھ ئۇراتتى ئەكرەمژان ئاكا.
بايۋەچچىنىڭ ئاھ ئۇرۇپ،ھەسىرەت چېكىشلىرى بېكار ئەمەس ئېدى. ئاللاھ ئۆزى سالغان كېسەلگە ئۆزى شىپالىق بەرمىسە،بېكار ئېكەن؟... ئاللاھ ئۆزى سالغان كېسەلگە ئۆزى شىپالىق بېرىمەن دېسە،بىر دوللارلىق دورا بىلەن سەللىمازا ساقىيىپ كېتىسەن! شىپالىق بەرمىسە،يۈز مىڭ دوللارلىق دورىنى ئىچكىنىڭ بىلەنمۇ،بەرىبىر،بىر ئاز زامان ياخشى بولغاندەك قىلىسەندە،كېيىن ئۇ كېسەل  بارا-بارا تېخىمۇ ئېغىرلاشقىنى ئېغىرلاشقان...
ئەكرەمژان بايۋەچچە خۇددى شۇنداق بولۇۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئىلگەركى قان تېمىپ تۇرغان تاۋاقتەك يوغان،پاقىراپ تۇرغان ئۈزلىرى بارغانسىرى كىچىكلەپ،ئۈز ئۇستىخانلىرىدىكى گۆشلىرى قېچىشقا،ئالدىغا چىقىپ تۇرغان يوغان قوسىغى يېلى چىقىشقا باشلىغان پوڭزەكتەك، ئىچىگە تارتىلىشقا باشلىغان ئېدى. بۇ ھال ئۇنى تېخىمۇ چۆچۈتۈپ-قورقىتىپ،ۋاھىمىسىنى ئاشۇراتتى.
ئاشقازاندا پەيدا بولغان راك كېسىلىنى ئوپېراцئىياسىز ساقايتىمىز،دېيىشكەن ئەڭ داڭدار پروفېسسورلار بىلەن دوختۇر-ۋراچلارنىڭ شۇنچە قىلغان داۋالىرى شىپا بولمىدى،نەتىژە چىقمىدى. ئەندى ئوپېراцئىيا قىلماي مۈمكىن ئەمەس ئېدى.
ئەكرەمژان بايۋەچچە ئوپېراцئىيانى چەت ئەلگە بېرىپ قىلدۇرماقچى بولۇۋېدى،ئوقۇمۇشلۇق يېقىن دوستلىرى ئۇنىڭغا كۆڭۈللەشمىدى. "بىزنىڭ تىباباتچىلىگىمىزمۇ شۇ كۈنلەردە ھېچ بىر چەت ئەللەردىن قېلىشىدىغان يېرى يوق...قورىقماڭ،ئوپېراцئىيانى موشۇ يەردە قىلدۇرىۋېرەيلى؟ كېسەلنى ئېلىپ تاشلايدۇ. ساقىيىپ كېتىسىز. قورقۇنۇچلىق ھېچ نەرسە يوق"دېيىشكىنىدىن كېيىن،ئوپېراцئىيا قىلدۇرۇشقا رازىلىق بەردى.
شۇنىڭ بىلەن ئوپېراцئىيامۇ قىلىندى. ئەكرەمژان ئاكا بارغانسىرى ياخشى بولۇشقا باشلىدى. بىراق،ئۇ ئىلگەركى تاماقنىمۇ ياخشى يەيدىغان،ھاراقنىمۇ ياخشى ئىچىدىغان،ئويۇن-تاماشە،ئەيشى-ئىشىرەتنى چېكىدىن ئاشۇرۇپ قىلىدىغان،ھەر قانداق مىكىياننى بىر چوقۇش بىلەن كۆرۈنگەن يەردىلا  باسىدىغان غورازلىغىدىن قالغان ئېدى...
"يامان كېسەل زەنژىردە باغلاقلىق تۇرغان بۇقىنىمۇ ژۇگاچلىتىۋېتىدۇ"دەپ قويۇشىدېكەن؟ تېخى موشۇنىڭدىن بىر نەچچە ئاي ئىلگىرىلا زەنژىردە باغلاقلىق تۇرغان ئەشۇ بۇقا مىسالى ژۈرگەن بۇ بايۋەچچە ئاكىمىز قىشتىن كۆتۈرەم بولۇپ چىققان موزايغا ئوخشاپ قالغان ئېدى...
ئەكرەمژان ئاكىنىڭ ئىلتىماسى بىلەن ماڭا ئەندى ئادىلجاننىڭ يېنىدا بولۇپ،ئۇ-بۇ ئىشلاردا ئۇنىڭغا ياردەملىشىپ ژۈرۈشكە توغرا كەلدى. مەن كېچە-كۈندۈز دېگىدەك، ئادىلجان بىلەن بولاتتىم. بۇنىڭدىن ئەكرەمژان ئاكا خوشال، خاتىرژەم ئېدى. ئۇ كىشىنىڭ يەنە بىر ئىلتىماسى بويىچە مەن "رازىيە ھەدەمنىڭ"ھالىدىن پات-پات خەۋەر ئېلىپ تۇرۇشىم ھاژەت. نەرسە كېرەكلىكلىرىنى يەتكۈزۈپ،قورا-ژايغا كۆز-قۇلاق بولۇپ ژۈرۈشىممۇ كېرەك ئېدى. شۇڭا مەن بىر كۈن چوڭ ئۆيدىكى ياتاقخانامدا،بىر كۈن ئۇنىڭ  كىچىك خوتۇنىنىڭ ئۆيىدىكى ياتاقخانامدا قونىمەن.

بىر كۈنى مېنىڭ ھاياتىمدا ئىلگىرى كېيىن بولمىغان بىر ئىش بولدى.
ئىشتىن قايتىپ كېلىپ،ياتاقخانا ئۆيىمدە رادىئوپرېمنىك ئارقىلىق چەت ئەل رادىئو خەۋەرلىرىنى ئاڭلاپ ياتسام،يانچۇق تېلېفونىم ژىرىڭلاپ قالدى.
-ئاللو،-دېدىم تېلېفوننى قۇلىغىمغا يېقىپ.
-قەيسەرژان!-دېگەن ئايال كىشىنىڭ يېقىملىق،شوخ ئاۋازى ئاڭلاندى.
-ئەسسالامۇئەلەيكۈم!-دەپ سالام بەردىم.
-ۋائەلەيكۈم ئەسسالام!
-كەچۈرىسىز،سىزنى تونالمىدىم.كىم بولۇسىز؟-دەپ سورىدىم.
-تونۇماي قالدىڭىزمۇ؟ بۇ مەنغۇ!
-تونۇش ئاۋاز. بىراق،تونالمىدىم؟
-ھا-ھا-ھا!-دېگەن كۈلكە ئاۋازى كەلدى.-تونۇش ئاۋاز بولسا،نېمىشكە تونۇمايۋاتىسىز؟
-كەچۈرىسىز،ھېچ تونالمىدىم. بۇ كىم؟-تاقەتسىزلىنىپ سورىدىم.
-بۇ مەنغۇ!
-كىم؟
-رازىيە!
-كەچۈرىسىز،رازىيە خېنىم. تونۇماي قاپتىمەن؟
-ھېچ گەپ يوق. ئۆيگە كىرىڭا؟-دېدىدە،تېلېفوننى ئۆچۈرىۋەتتى.
"بۇ چىرايلىق خېنىم كەچتە نېمىگە چاقىرىۋاتىدۇ؟ نېمە ئىش چىقىپ قالدېكىنە؟"دەپ ئويلىدىمدە،رازىيە خېنىمنىڭ ئالدىغا كىرىشكە ئالدىرىدىم...

رازىيە خېنىم مېنى ئادەتتىكىدىن تاشقىرى ئوچۇق-يورۇقلۇق بىلەن قارىشى ئالدى. ئەژايىپ ھۆسنى-ژاماللىق بۇ چوكان مېھماندارچىلىققا بارىدىغاندەك، چىرايلىق ياسىنىۋاپتۇ.
"بىرەر ژايغا بارماقچى ئوخشايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن چاقىرتقان ئېكەندە؟"دەپ ئويلىدىم. بىراق،شۇ زامانلا مېنىڭ بۇ ئوي-پەرەزىم ئەكسىنچە بولۇپ چىقتى.
-قەيسەرژان،مەرھەمەت،ئىچكىرىگە!-دەپ،ئەژايىپ بىر خۇش-خويلۇق بىلەن مېھمانخانا ئۆيىگە تەكلىپ قىلدى.
يۇمشاق دىۋان بىلەن كرېسلولارنىڭ ئوتتۇرىسىغا قويۇلغان ئەينەك ئۈستەلچىنىڭ ئۈستىنى چىرايلىق ياساپ قويۇپتۇ. ئۇنىڭ ئۈستىدە مېۋە-چېۋە،تاتلىق-تۇرۇملاردىن باشقا بىر تەخسىدە توغرالغان گۆش،قېزىلار،بىر بوتۇلكا كونьياك بىلەن ئىككى تال خرۇستالь ريۇمكا ھەم  ئۈستەلچىنىڭ بىر چېتىدە بىر چەينەك بىلەن ئىككى دانە پىيالە تۇراتتى.
-قېنى،قەيسەرژان،ژۇقۇرىغا ئۆتۈڭ!-دەپ مېنى دىۋانغا ئولتىرىشقا تەكلىپ قىلدى.
ئولتاردىم. ئۆزى ئوڭ تەرىپىمدىكى كرېسلوغا ژايلاشتى.
-تارتىنماڭ،قەيسەرژان،-دەپ رازىيە خېنىم چاي قۇيدى.-قېنى،چاي ئېلىڭ؟-دەپ پىيالىنى سۇندى.
-رەخمەت،-ئۇ سۇنغان پىيالىنى ئالدىم.
-مەن سىزنى نېمىگە چاقىردىم،بىلەمسىز؟-شوخ كۈلكە ئارىلاش كۈلۈمسىرەپ باقتى ماڭا.
-ياق،بىلمەيمەن.
-بۈگۈن مېنىڭ تۇغۇلغان كۈنىم! شۇنىڭ ئۈچۈن تۇغۇلغان كۈنىمنى سىز بىلەن نىشانلاي دەپ چاقىردىم!...
-شۇنداقمۇ؟-ئورنىمدىن تۇرۇپ كېتىشكە ئازلا قالغىنىمنى ئۆزەممۇ سەزمەي قالدىم.-ئابلا،بىلمەي قاپتىمەن. بىلگەن بولسام،مۇنداق قۇرۇق قول كىرمەس ئېدىم. سىزگە بىرەر سوغا ئېلىپ كىرەتتىمكەن!
-كىرگىنىڭىزنىڭ ئۆزى مەن ئۈچۈن سوغا!- ئۇ ئەژايىپ بىر يېقىملىق تەبەسسۈم ئەيلىدى.
-تۇغۇلغان كۈنىڭىز مۇبارەك بولسۇن! سىزگە ئۇزاق ئۆمۈر،سالامەتلىك،چەكسىز بەخىت تىلەيمەن!
-رەخمەت!-رازىيە خېنىم شۇنداق كۈلۈمسىرىۋېدى،ئىككى مەڭزىدە پەيدا بولغان چىرايلىق زىناقلىرىدىن كېيىن، ئۇ كۆزلىرىمگە تېخىمۇ ئاي پەرىلەردەك كۆرۈندى.
-دېمەك،بۈگۈنكى كۈن ئۇلۇق كۈن ئېكەندە؟ ئۇ بولسىمۇ، سىزگە ئوخشاش بىر گۆزەل پەرىنىڭ دۇنىياغا كەلگەن كۈنى!
-سىز شۇنداق ئويلامسىز؟
-ئەلۋەتتە!
-رەخمەت،-تەبەسسۈم ئەيلىدى رازىيە خېنىم.-كۆپ ئاشۇرۇۋەتتىڭىز؟
-ئاشۇرۇۋەتكەنلىگىم ئەمەس،راست گېپىم!
-گېپىڭىز راست بولسا،قېنى،بوتۇلكىنى ئېچىڭ؟ سىز ئېيتقان ئەشۇ گۆزەل پەرىنىڭ دۇنىياغا كەلگەنلىگىنى نىشانلايلى؟...
بوتۇلكىنى ئېچىپ،ئىككى قەدەھكە كونьياك قۇيدۇم.
-قېنى ئەندى ئۆزىڭىز بىر نەرسە ئېيتمامسىز؟-رازىيە خېنىم قەدەھنى قولىغا ئالدى.
مەنمۇ قەدەھنى قولۇمغا ئېلىپ،رازىيە خېنىمنى تۇغۇلغان كۈنى بىلەن چىرايلىق،شېرىن سۆزلەر ئارقىلىق تەبرىكلەپ،ئۇنىڭ تەڭدىشى يوق گۆزەللىگى ھەققىدە ئېيتىپ،ئۇنىڭ گۆزەللىگى ئالدىدا ئاسماندىكى ئاي بىلەن كۈننىڭ خىژالەت بولىدىغانلىغى مىسالى سۆزلىگەن سۆزلىرىمدىن بەك  خوشال،رازى بولغان بۇ چىرايلىق خېنىم ماڭا شۇنداق بىر سىرلىق،مىننەتدارلىق بىلەن تەبەسسۈم ئەيلىدېكىن،ئۇنىڭ ئوت بولۇپ يېنىۋاتقان كۆزلىرىگە قاراشقا بەرداشلىق بېرەلمەي،نەزەرىمنى قولۇمدىكى قەدەھكە ئاغدۇردۇم.
"پىچاق كاپقا ماڭىدۇ،ئايال كىشى لاپقا". بۇ سۆزنى مەن كۆپ قېتىم كىتاپلاردىن ئوقۇغانمەن. ھەر قانداق قىز،چوكاننى ئۇنىڭ چىرايلىق،سەتلىگىدىن قەتьئىي نەزەر، "سىز ئەژايىپ گۆزەل ئېكەنسىز،يېقىملىق ئېكەنسىز،كۆزگە ئىللىق كۆرۈنىدېكەنسىز...كۆزلىرىڭىز نېمە دېگەن چىرايلىق،ئوتتەك يېنىپ تۇرىدۇ. سۆزلىرىڭىز نېمە دېگەن شېرىن،ھەسەلدەك تېتىيدۇ. ئاۋازلىرىڭىز نېمە دېگەن يېقىملىق،ژۈرەكنى تىترىتىدۇ!-دەپ يالغاندىن بولسىمۇ ماختىساڭ، "مەن راستىنلا شۇنداق ئوخشايمەن"دەپ قېلىشى تەبىئىي ۋە ساڭا  نىسبەتەن ھە دېگەندىكى قوپاللىغىنى بىردىن ئۆزگەرتىشى تۇرغان گەپ...
بىراق،رازىيە خېنىم ئۇنداقلاردىن ئەمەس. ئۇ ھەقىقەتەنمۇ سەرۋىقامەتلىك،ھۆسنى ژاماللىق چوكان ئېدى. بۇنى ئۇنىڭ ئۆزىمۇ ياخشى بىلىدۇ. شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ، مېنىڭ ماختاشلىرىم بۇ گۆزەل خېنىمدا باشقىچە بىر تۈرلۈك ئۆزگۈرۈش پەيدا قىلغاندەك قىلدى...شۇ كۈنگىچە مەن سەزمىگەن،كۆرمىگەن،بىلمىگەن؛ سەزسەممۇ سەزمىگەندەك،كۆرسەممۇ كۆرمىگەندەك،،بىلسەممۇ بىلمىگەندەك،پەقەتكىنە ھەر ئىككىمىزگىلا مەلۇم پىنھانىي سۆيگۈنى بۈگۈن،موشۇنداق پەيتتە ئېچىشنىڭ يولى شۇ ئارقىلىق بولۇشىغا ئىشەنچ ھاسىل قىلغان رازىيە خېنىم مېنىڭ ماختاشلىرىمدىن تولىمۇ خوشال،رازى بولغان ھالدا قولىدىكى قەدەھنى مېنىڭ قولۇمدىكىگە ژىرىڭڭىدە قىلىپ بىرنى ئۇردىدە،ئۇنىڭدىكى كونьياكنى ئاخىرسىغىچە سۈمۈرىۋەتتى.
-ئىچمەمسىز قېنى!-دېدى ماڭا.
مەن شۇ ياشقا كەلگىچە ھاراق-شاراپ دېگەن نەرسىلەرنى ئىچىپ كۆرمىگەنلىگىمنى،ئۇمۇمەن ئىچمەسلىگىمنى ئېيتىۋېدىم،رازىيە خېنىم؛
-ئىچمىگەن بولسىڭىز، ئەندى بىر قېتىم ئىچىپ قويۇڭ؟-دەپ يېلىنغاندەك بولدى.
نېمە دېيىشىمنى،يە ئىچىش،يە ئىچمەسلىگىمنى بىلمەس ئېدىم.ئىچمەي دېسەم،مەندىن رەنژىپ،خاپا بولىدىغان تۈرى بار. ئىچەي دېسەم،شۇ ياشقا كىرگىچە ئېغىزىمغا ئېلىپ باقمىغان نەرسە بۇ.
-ئەگەر مېنى ھۆرمەت قىلسىڭىز،ئىچىسىز؟ ھۆرمەت قىلىمىسىڭىز،ئىچمەي قويۇڭ!-دەپ ئاچچىقلانغاندەك قىلدى.
مېنىڭ رازىيە خېنىمنى رەنژىتىپ،خاپا قىلىپ قويغۇم كەلمەتتى.
-بوپتۇ. ھاياتىمدا ئىچىپ باقمىغان بۇ نەرسىنى سىز ئۈچۈن ئىچسەم ئىچەي!-دېدىمدە،گۈپلا قىلىپ ئىچىۋەتتىم.
كونьياكنىڭ پۇرىغى بىلەن بىللە كانىيىمدىن تارتىپ،ئۈچەي-قارىنلىرىمغىچە كۆيدۈرۈپ كىرگەندەك بولغان بۇ نەرسىدىن سەسكىنىپ،چىرايلىرىمنى پۈرۈشتۈرۈپ كەتكەن بولسام كېرەك،رازىيە خېنىم قاقاخلاپ كۈلگىنىچە؛
-زاكۇسكا قىلىڭ،زاكۇسكا؟-دېدى.
مەن توغىراقلىق گۆشتىن كىچىكىنە بىر كېسىمنى ئېلىپ ئېغىزىمغا سالدىم.
-قانداقكەن؟-دېدى رازىيە خېنىم ئەركىلىگەندەك قىلىپ.
-ئىچى-قارىنىمنى كۆيدۈرىۋەتكەندەك بولدى،-دېدىم پىيالىدىكى چاينى سۈمۈرىۋېتىپ.
-ئالدى بىلەن ئىچىڭىزنى كۆيدۈرىدۇ!-دېدى قاقاخلاپ كۈلۈپ.
-ئاندىن كېيىنچۇ؟-دېدىم مەنمۇ ئۇنىڭ كۈلكىسىگە قوشۇلۇپ.
-ئاندىن كېيىن سىزنى خۇش قىلىدۇ.
-خۇش قىلىدىغىنى ياخشى ئېكەن.
-خۇش بولغۇڭىز كېلەمدۇ؟
-ئەلۋەتتە! سىز بىلەن بىللە خۇش بولغۇم كېلىدۇ!
-شۇنداقمۇ؟
-شۇنداق!
-موشۇنداق خوشاللىق كۈنلەردە ئاز-ئازدىن ئىچىپ قويسا،ھېچ زىيىنى يوق بۇنىڭ،-دەپ رازىيە خېنىم سۆزنى باشقا ياققا بۇراۋەتتى.
-سىزنىڭ خوشاللىغىڭىز ئۈچۈن ئىچتىم.
-رەخمەت سىزگە!- رازىيە خېنىم قەدەھلەرنى بۇ قېتىم ئۆزى تولتۇردى.
-قەيسەرژان،مەن سىزنى ھۆرمەت قىلىشىمنى،سىزدىن كۆز ئالماي،سىزگە تىكلىنىپ بېقىشلىرىمنى بىلەمسىز؟-دەپ مۇنايىم باقتى ماڭا.
-ياق،بىلمەيدېكەنمەن،-دېدىم ئۇنىڭ نېمە دېمەكچى ئېكەنلىگىنى بىلىشكە ئالدىراپ.
-سىز،مېنىڭ ھاياتىمدىكى ئەڭ ئەزىز ئادىمىمگە بەك ئوخشايسىز! شۇنىڭ ئۈچۈن سىزگە بەزىدە ئوچۇق،بەزىدە يوشۇرۇن قاراپ تويمايمەن. سىزگە قارىسام،قارىغۇم كېلىپلا تۇرىدۇ...
"توۋۋا،بۇ خېنىم نېمە دەۋاتىدۇ؟ بۇ سۆزلەرنى مەن ئۇنىڭغا ئېيتىشىم كېرەك ئېدىغۇ...ئۇ راست سۆزلەۋاتامدۇ ياكى يالغانمۇ؟ رازىيەنىڭ مېنىڭ رىزۋانگۈلۈمگە تولىمۇ ئوخشايدىغانلىغى ھەق. ھەتتا ژۇقارقى لېۋىنىڭ ئۈستىدىكى ئەۋۇ قاپ-قارا مېڭىغىچە رىزۋانگۈلگە ئوخشايدۇ. ئەندى مېنىڭ،ئۇنىڭ ئۈچۈن ئەڭ ئەزىز بولغان كىشىسىگە ئوخشىشىم قانداق؟ بۇ يەردە مەن بىلمەيدىغان بىر گەپ بولۇشى مۈمكىن؟... "بىر خوتۇننىڭ ھېيلىسى،قىرىق ئېشەككە ژۈك"دەپ قويۇشىدېكەن؟... ئۇنىڭ نېمە ئوي-مەخسىتى بار ئېكىن؟ بۇ سۆزلەرنى ئۇ بېكار ئېيتىۋاتقىنى يوق؟"-شۇ خىل سوئاللار بىلەن مەن ئۇنىڭغا تىكلىنىپ قاراپ قاپتىمەن.
-قەيسەرژان،نېمە بولدىڭىز؟مېنى بىرىنچى قېتىم كۆرۈۋاتقاندەك قىلىسىزغۇ؟-رازىيە خېنىمنىڭ بۇ سۆزلىرى مېنى ئۇيقۇدىن ئويغۇتىۋەتكەندەك بولدى.
-كەچۈرىسىز،رازىيە خېنىم!
ئۇ كۈلۈپ قويدى.
-مەنمۇ سىزنىڭ ماڭا بىردە ئوچۇق،بىردە يوشۇرۇن موشۇنداق بېقىشلىرىڭىزنى،ماڭا تويماي قاراشلىرىڭىزنى بەك ياقتۇرىمەن،ياخشى كۆرۈمەن! ماڭا سىز ئەمەس،مەن ئۈچۈن ئەزىز بولغان ئەشۇ ژىگىت قاراۋاتقاندەك قىلىدۇ...
ئۇنىڭ بۇ سۆزلىرىنىڭ قانچىلىك راست،قانچىلىك يالغان ئېكەنلىگىنى بىلەلمەي قالدىم. ئۇنىڭ مەن ئۈچۈن شۇ تاپتا ئانچىمۇ ھاژىتى يوق ئېدى.
-قېنى بولمىسا،بىر-بىرسىمىزگە تويماي،موشۇنداق قاراپ-بېقىشلىرىمىز ئۈچۈن ئىچىپ قويايلى!-دەپ قەدەھنى قولىغا ئالدى رازىيە خېنىم.
بىر-بىرسىگە ئۇرۇلغان خرۇستالь قەدەھلەردىن ئەكىس سادالار چىققاندەك بولدى...
قەدەھلەر ئۈچۈنچى قېتىم ئۇرۇلدى.
ھاياتىمدا بىرەر قېتىممۇ ئىچىپ كۆرمىگەن بۇ كونьياك دېگەن نەرسە ئەژايىپ ئىچىملىك ئېكەن؟...قانداق ياخشى! ئۆزى سېسىق،ئاچچىق بولغىنى بىلەن يېقىملىق،تاتلىق تەرەپلىرىمۇ بار ئېكەن...
شۇندا مېنىڭ قانلىرىم قىزىپ،ئۆزەمنى ئەركىن،خاتىرژەم،ئىنتايىن خۇش كەيپىياتتا ھىس قىلىپ،بۇ گۆزەل ئايالنىڭ ئېرىنىڭ خىزمەتكارى ئېكەنلىگىمنى تامامەن ئۇنتۇغان ئېدىم.
رازىيە خېنىم كۆزلىرىمگە ئىلگەركىدىنمۇ چىرايلىق كۆرۈنۈشكە باشلىدى. ئۇنىڭ ياقىسى تۆۋەن ئېلىنغان ئويما ياقىلىق نېپىز ئاق كۆينىگى ۋە كۆينەك ئىچىدىكى ئەژايىپ نەرسىلەر...رازىيە خېنىمنى تېخىمۇ گۆزەللەشتۈرۈۋەتكەندەك ئېدى. ئۇنىڭ كۆتۈرىلىپ تۇرغان تىرسسىدەڭ،چىرايلىق بىر ژۈپ ئانارى بىردە ئوچۇق-ئاشكارە كۆرۈنسە،بىردە چەت-چۆرىسى كۆرۈنۈپ قالاتتى. ئەشۇ ئىككى ئانارىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئويمان يەرنىڭ ئەژايىپ كۆرۈنۈشى مېنى سېھىرلاپ قويدىمۇ،بىلمەيمەن. ئەشۇ ئويمان يەرگە قارىسام قارىغۇم كېلىپلا تۇراتتى. قاراپ-قاراپ تويماتتىم. ئەشۇ يەرگە بۇرۇنىمنى تىقىپ،ئىنچىكە بۇرۇتىمنى سۈركەپ،سۆيگۈم كېلىپلا تۇراتتى...
شۇندا مەن ئۆزەمنى ئۇنتۇغان ئېدىم. ھەممە نەرسىنى،ئۆزەمنىڭ كىملىگىنىمۇ ئۇنتۇغان ئېدىم.نەدە تۇرۇۋاتقانلىغىمنى،كىمنىڭ ئۆيىدە،كىمنىڭ ئالدىدا ئولتىرىۋاتقانلىغىمنىمۇ تامامەن ئىلغا-پەرىق قىلالماتتىم.
رازىيە خېنىم مېنىڭ شەھۋانىي ئىستەككە تولۇپ-تاشقان ئاشىقىي-بېقارارلىق بېقىشلىرىمدىن بىر نەرسىنى سەزدىمۇ،بىلمەيمەن. بىر چاغدا ئورنىدىن ئاستا تۇردى. نازۇك قامىتىنى،گۆزەللىگىنى نامايىش قىلغۇسى كەلگەندەك،مېنىڭدىكى شەھۋانى ئىستەكنى تېخىمۇ ئۇلغايتقۇسى كەلگەندەك،ئالدىمدا ئىلاندەك توغۇنۇپ،ئۇ ياق-بۇ ياققا ماڭغاندەك قىلدىدە،ئاندىن كەينىگە قايرىلىپ؛
-مەن ھازىر،-دەپ پىسىڭىدە بىرنى كۈلدىدە،ياتاقخانا بۆلمىسىگە كىرىپ كەتتى.
رازىيە خېنىم بۇ خىل نازۇ-كەرەشمە بىلەن مېنى تامامەن سېھىرلاپ،ژۈرىگىمگە بىر پارچە ئوتنى سالغاندەك بولدى. شۇندا ئەشۇ ئوت مەندە ئويغانغان شەھۋانى ئىستەكنى،كۈچنى،ھىس-تۇيغۇنى نەچچە ھەسسە ئاشۇرۇۋەتكەن ئېدى...
ئۇنىڭ چىقىشىنى تاقەتسىزلىك بىلەن كۈتتىم.
بىر چاغدا رازىيە خېنىم كۈلۈمسىرىگەن ھالدا چىقىپ كەلدى.
-قەيسەرژان،يالغۇز زېرىكىپ قالمىغانسىز؟-دېدى ئەژايىپ بىر يېقىملىق ئاۋازدا.
-ياق،ھەرگىز. مەندە،بولۇپمۇ سىزگە نىسبەتەن زېرىكىش ئەمەس،خۇشتارلىق چەكسىز!
-شۇنداقمۇ؟
-ئەلۋەتتە،شۇنداق! سىزگە ئوخشاش گۆزەل،نازىنىن ژانانغا خۇشتارمەن! بۇ خۇشتارلىغىم سىزنى فازېندىدا بىرىنچى قېتىم كۆرگىنىمدىلا سىز سەزدىڭىزمۇ بىلمەيمەن،سىزنىڭ ماڭا كۈلۈمسىرەپ بېقىشلىرىڭىز قەلبىمدە ئىللىق سېزىم،تۇيغۇلار ئويغاتقان ئېدى؟
-دېمەك،شۇ چاغدىلا ماڭا ئاشىق بولۇپ قالغان ئېكەنسىزدە؟
-شۇنداق دېسىڭىزمۇ مەيلى.ماقۇل! بىراق...-گېلىمگە بىر نەرسە تۈرۈلگەندەك بولدىدە،ئېغىزىمدىن باشقا سۆز چىقماي قويدى.
-نېمە بىراق؟-ئەركىلەپ سورىدى رازىيە خېنىم.
-سىز بىرەۋنىڭ ئىلكىدىكى ئايالسىز. ئۇنىڭ ئۈستىگە غوژايىنىمنىڭ ئايالىسىز؟! ئامال يوق...كېلىڭا،يەنە بىرنى ئىچەيلى؟-دەپ قەدەھلەرنى تولتۇردىم.
-ۋاي،قەيسەرژان،سىز ياخشىغۇ؟ باياتىن ئىچكىنى ئۇنىماي،يالۋۇرۇپ ژۈرۈپ ئاران ئىچكۈزىۋېدىم. ياخشى،ياخشى. مەن چەكسىز خۇرسەن!
-سىز ئېيتقاندەك،ئادەمنى خۇش قىلىدىغان ئەژايىپ ياخشى نەرسە ئېكەنغۇ بۇ؟
-ھە،شۇنداق. بۇ ھاياتتا ئادەمنى خۇش قىلىدىغان ياخشى نەرسىلەر كۆپ،ژىگىت!-دەپ ماڭا مەنالىق كۈلۈمسىرەپ باقتى رازىيە خېنىم.
-سىز ئېيتىۋاتقان ھاياتتىكى ياخشى نەرسىلەرنىڭ دەسلەپكىسىنىڭ دەمىنى سىز ئارقىلىق تېتىدىم بۈگۈن؟
-بۇنىڭدىنمۇ ياخشى نەرسىلەرنىڭ تەمىنى تېتىغۇڭىز كېلىدىغاندۇ؟-خېنىم شوخ كۈلۈپ قەدەھلەرنى تولتۇردى...
رازىيە كۆزلىرىمگە تېخىمۇ چىرايلىق بولۇپ كېتىۋاتقاندەك كۆرۈنۈشكە باشلىدى. ياتاقخانا بۆلمىسىگە كىرىپ چىقىپ،باياتىن تۈرۈكلىك تۇرغان چېچىنى قويۇۋەتكەن ئېكەن،يەلكىسىگە يېيىلىپ چۈشكەن دولقۇنسىمان،پاقىراپ تۇرغان قاپ-قارا چاچلىرى ئۇنىڭ ژىلۋىدارلىغىنى تېخىمۇ ئاشۇرۇپ،مېنى ئۆزىگە تامامەن مەپتۇن قىلىپ ئالغان ئېدى.
"قالماق ئېتى بوغۇز يېمەس،بوغۇز يېسە دوربا تېشەر"دېگىنىدەك،ھە دېگەندە پۇرىغى سېسىق،ئۆزى ئاچچىق بىلىنگەن كونьياكنىڭ سېسىق پۇرىغى دىمىغىمغا كىرمەس،ئاچچىقلىغى ھېچ بىلىنمەس ئېدى ماڭا. "ھاراق-شاراپ دېگەن نەرسىلەرنى شۇنىڭ ئۈچۈن ئادەملەر ئىچىدىكەندە،ئۇنىڭغا خۇمار ئېكەندە؟"دەپ ئويلىدىم ۋە رازىيە خېنىم مېنى ئەمەس،مەن ئۇنى زورلاپ،يەنە بىر قەدەھ ئىچىۋەتتۇق.
مەن ئۆزەمنى بەك ئەركىن،خاتىرژەم ھېس قىلاتتىم. خوشاللىغىم چەكسىز ئېدى.ئۆزەمنى بەختىيار سېزەتتىم.
بوتۇلكىنىڭ ئىچىدە تىنىچ تۇرغان ئۇ ئىچىملىك،بوتۇلكىدىن چىققاندىن كېيىن، ئادەمنى شىر قىلىۋېتىدىغىنىنى كۆردۈم. سەۋەپ،شۇندا مەن ئۆزەمنى شىردەك ھېس قىلىشقا باشلىغان ئېدىم...
بىر چاغدا رازىيە خېنىم ماگنىتوفوننى ياندۇردى.يېقىملىق مۇزыكا ئاستا ياڭرىدى. ئۇ ئالدىمغا كېلىپ،مېنى تانцئىغا تەكلىپ قىلدى. ئورنۇمدىن ئىرغىپ تۇردىمدە،ئۇنىڭ ئالدىغا ئۆتتۈم...
مانا،مېنىڭ قوللىرىم ئۇنىڭ سەل-پەل تولغان ئىنچىكە بەللىرىدە. ئۇنىڭ ئاپپاق،يۇمشاق،ئىسسىق بىلەكلىرى مېنىڭ بوينۇمدا!...
بۇ چىرايلىق خېنىمنىڭ ئۆزىگە يېنىك گىرىم قىلىپ چىققانلىغى كۆرۈنۈپ تۇراتتى. ئادەمنىڭ سۆيگۈسى كېلىپلا تۇرىدىغان نېپىز لەۋلىرىنى سەل-پەل قىزغۇچ قىلىپ بوياپ ئاپتۇ. ئۇنىڭ بەدىنىدىن ئادەمنى مەستخۇش قىلىدىغان ئەژايىپ بىر خۇشبۇي پۇراق گۈپۈلدەپ كېلىپ تۇراتتى. 
بۇ گۆزەل،نازىنىن چوكاننىڭ كۆزلىرىدىن مەستانىلىق،ئاشىقلىق نۇرلىرىنى كۆرگەندەك بولدۇم. كۆرگەندەك بولدۇمدە،ئۇنىڭ مۈرىسىدە يېيىلىپ تۇرغان دولقۇنسىمان چاچلىرىدىن،بىردە كۆتۈرىلىپ،بىردە چۈشۈپ تۇرغان يېرىم ئوچۇق كۆكرەكلىرىدىن،قىزغۇچ رەڭ ئالغان ئۈزلىرى بىلەن قالىغاچ قانىتىدەك قىيىلغان قاشلىرى ھەم ئۇزۇن كىرپىكلىرى ئاستىدىكى شەھلا كۆزلىرىدىن،ئالىچىدەك لەۋلىرى يوشۇرۇپ تۇرغان سەدەپتەك ئاق،ئۇششاق چىشلىرىدىن شەھۋانىي ھەۋەسىم بىردىن قوزغۇلۇپ،ئۇنى قاتتىق قۇچاغلاپ،سۆيگۈم تېخىمۇ كېلىپ كەتتى...
مەن خېلىلا ژۈرьئەتلىك ئېدىم. ھېچ نەرسىنى ئويلىماس ئېدىم. رازىيە خېنىم ئاستا ئاڭلىنىۋاتقان يېقىملىق ناخشا-مۇزыكىغا تەڭكەش قىلغاندەك،مېنىڭ قۇچۇغىم ئىچىدە مىدىرلاپ،تولغۇناتتى. مەن ئۇنى بارغانسىرى ئۆزەمگە تارتاتتىم. ئۇنىڭ "مانا مەن!"دەپ تۇرغان ئەمچەكلىرى مەيدەمگە تېگىپ،چاپلاشقانلىرىدا، تومۇرلىرىمدىكى قانلىرىم تېخىمۇ قىزىپ،پۈتۈن بەدىنىمگە ئوت تۇتاشقاندەك بولاتتى...
بىر چاغدا رازىيە خېنىم ئۈزىنى ئۈزىمگە چاپلاپ؛
-قانداق؟-دەپ پىچىرلىدى.
-ئەژايىپ ياخشى!-دېگەن سۆزنى ئارانلا ئېيتتىم.
-مەن سىزگە ياقىمەنمۇ؟-دېدى ئەركىلەپ.
-ياققاندا قانداق. سىزنى بىر كۆرگەندىلا ياقتۇرۇپ قالغان ئېدىم! ئامما،سىزگە بۇنداق يېقىنلىشىشقا ھېچ پېتىنالماي ژۈرەتتىم؟-دېدىم مەنمۇ ئۇنىڭ قۇلىغىغا پىچىرلاپ.
-نېمىشكە؟
-سىزنىڭ ئېرىڭىز بار!
-بار بولسا نېمە بوپتۇ؟
-ئۇنىڭ سېزىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەيمەن،قورقىمەن!
-ھېچ ئەنسىرىمەڭ،قورىقماڭ. ئۇنىڭغا سەزدۈرمەيمىز،بىلدۈرمەيمىز!
-شۇندىمۇ بەك ئېھتىيات قىلىشىمىز كېرەك،دەپ ئويلايمەن.سەۋەپ،ئۇ ماڭا ئىشىنىدۇ...ئىككىمىزنىڭ بىر-بىرسىمىزنى ياقتۇرۇشىمىزنى،بىر-بىرسىمىزنى ياخشى كۆرۈشىمىزنى ھېچ ئويلىمايدۇ.
-ئۇ قېرى،ماڭا قارىغاندا كوچىدىكى بۇزۇق قىز-خوتۇنلارنى ئەۋزەل كۆرىدۇ!
-سىزگە ئوخشاش گۆزەل،ياش،ئەقىللىق،نازاكەتلىك ئايالى بار تۇرۇپمۇ ئويناش قىلىشىغا ھەيرانمەن؟
-ئۇ قىلغان ئىشنى مەن نېمىشكە قىلمايدېكەنمەن؟
-بۇ سۆزىڭىزگە قوشۇلىمەن.
-ئۇ مېنى خورلاۋاتىدۇ!
-سىزگە بەك ئىچىم ئاغرىيدۇ،سىزنى ئايايمەن.
-مەن ئەندى ئۇنىڭغا ئوخشاش كوچىدىكى بۇزۇقلار،پاسكىنىلار بىلەن ئەمەس،سىزگە ئوخشاش قىران ژىگىت بىلەن،مېنى ياخشى كۆرۈدىغان،سۆيۈدىغان ئاق كۆڭۈل،تازا،پاكىز ژىگىت بىلەن ئويناش قىلىمەن!
-بۇ راست سۆزىڭىزمۇ؟-ئۆز قۇلىغىمغا ئۆزەم ئىشەنمەي قالدىم.
-ئەلۋەتتە،راست سۆزىم! سىز ماڭا ئىشەنمەمسىز؟
-ئىشىنىمەن!
-قەيسەر،ژېنىم،سىز ماڭا تولىمۇ ياقىسىز!-دەپ رازىيە مېنى چوكۇلداپ سۆيۈپ كەتتى...
مەن ئۇنى باغىرىمغا مەككەم باستىم.
-رازىيە،ژېنىم،تاتلىغىم،چىرايلىغىم مېنىڭ!...بۇ مېنىڭ ئوڭىممۇ يە چۈشىممۇ؟-چەكسىز ھاياژاندىن ئاۋازلىرىم تىترەپ چىقىپ كەتتى.
-چۈشىڭىز ئەمەس،ئوڭىڭىز ژېنىم! مېنىڭ شۇڭقارىم!...
-سىز مېنىڭ ھاياتىم،مېنىڭ خوشاللىق-شاتلىغىم،مېنىڭ بەختىم!-دەپ،لەۋلىرىگە لەۋلىرىمنى باستىم...
-قەيسەر،ژېنىم،ياتاق ئۆيگە كىرەيلى؟-دېدى تىترەك ئاۋازدا قۇلىغىمغا.

مەن ئۇنى كىچىك بالىنى كۆتەرگەندەك،لىككىدە كۆتۈرىۋالدىم.رازىيە بوينۇمنى مەككەم قۇچاغلاپ،ئەركىلەپ،نازلىنىپ،قۇلىغىمغا بىر نەرسىلەرنى پىچىرلاپ،شوخ كۈلگەندەك بولدى. ئامما مەن ئۇنىڭ نېمە سۆزلەرنى ئېيتىپ،ئەركىلەۋاتقانلىرىنى چۈشۈنەلمەي قالدىم...
شۇنداق قىلىپ،ژۈرьئەتلىك،ژۈرەكلىك بۇ چىرايلىق خېنىم،شۇ كۈنگىچە ژۈرьئەتسىز،ژۈرەكسىز بولۇپ كەلگەن،ئامما كەينى-كەينىدىن ئىچىلگەن كونьياكنىڭ تەسىر-كۈچىدىن ئىلگەركى ژۈرьئەتسىزلىگىنى،ژۈرەكسىزلىگىنى يوقاتقان مېنى ئۆز ئىلكىگە تامامەن ئېلىۋالغاندى.
رازىيە خېنىمنى ياتاق ئۆي بۆلمىسىدىكى كەڭ كروۋاتقا ئەكىرىپ ياتقۇزدۇم.
ئۇ كۆز ئالدىمدىلا ئۈستىدىكى كىيىملىرىنى تېزلىك بىلەن يېشىپ،ئانا تۇغما يالىڭاچ بولۇۋالدى...مېنى كۈتتى...
ئانا تۇغما ھالەتتىكى رازىيەنىڭ بىر قولىنى بېشىنىڭ ئاستىغا،بىر قولىنى ئوچۇق كۆكسىنىڭ ئۈستىگە قويغان ھالدا كۈلۈمسىرەپ يېتىشىنىڭ ئۆزى ئەژايىپ گۆزەل ئېدى. ئۇنىڭ بۇ كۆرۈنۈشى،ماھىر رەسسامنىڭ سىزغان تەڭداشسىز ئەسەرىنى كۆز ئالدىڭغا كەلتۈرەتتى. دۇنىياغا مەشھۈر رەسساملارنىڭ، قىز-ئاياللارنىڭ يالىڭاچ بەدىنىنىڭ تەڭداشسىز گۆزەللىگىنى نامايىش قىلىش ئىستىگىدە--ئارزۇسىدا سىزغان شۇ كۆرۈنۈشتىكى تالاي رەسىملىرىنى كۆرگەنمەنۇ،ئامما ئەشۇ گۆزەللىكنى تىرىك ھالدا بىرىنچى قېتىم كۆرۈشۈم ئېدى بۇ. مېنىڭ نەزەرىمدە، كۆكتىكى ئاي،ئاسماندىكى قۇياش موشۇ كروۋاتنىڭ ئۈستىگە چۈشكەندەك ئېدى... "پاھ،ئايال كىشىنىڭ شۇ كۆرۈنۈشى بەك گۆزەل ئېكەن؟"دەپ ئويلاپ قالدىم. "ئۇستا رەسسام بولغان بولسام،رازىيەنىڭ شۇ قىياپەتتە يېتىشىنى ئۆز ئەينى بويىچە سىزىشقا بارلىق كۈچىمنى،ماھارىتىمنى،تالانت-قابىلىيىتىمنى سەرىپ قىلغان بولار ئېدىم.تەڭداشسىز بىر ئەسەر يارىتار ئېدىم!"دەپ ئارمانمۇ قىلىپ كەتتىم شۇندا.
ھەر قانداق ئەر كىشىنى لال قىلىپ،ئۇنىڭ شەھۋانىي نەپسىنى بىردىن قوزغاۋېتىدىغان رازىيەنىڭ يالىڭاچ،قېلىپتا قۇيۇپ چىقارغاندەك چىرايلىق بەدىنى،ئالقانغا سىغماس كۆكرەكلىرى بىلەن چىرايلىق يوتا-ساغىرلىرى "مانا مەن،مېنى سىلىمامسەن،مىژىغلىمامسەن،سۆيمەمسەن!"دېگەندەك،كۆزلىرىمگە ئوت بولۇپ كۆرۈندى. كروۋات ئۈستىدە يالىڭاچ ياتقان رازىيەنىڭ گۆزەللىگى،ئۇنىڭ بۇ ژىلۋىدارلىغى بىلەن بىرلىشىپ،مېنى ئاشىقىي-بېقارار قىلىپ،شەھۋانىي ئىستەكلىرىمنى،خاھىشلىرىمنى،ئارمانلىرىمنى،ھىس-تۇيغۇلىرىمنى تېخىمۇ بەتتەر ئويغۇتىۋەتكەندەك بولدى...
رازىيەنىڭ ئۆزلىگىدىنلا مېنىڭ كۆز ئالدىمدا كىيىملىرىنى يېشىپ،كروۋاتتا ئانا تۇغما ھالەتتە يالىڭاچ يېتىشىدىن،بۇ گۆزەل ژۇگاننىڭ مۇھەببەتكە،ئەر كىشىنىڭ ئەركىلىتىشلىرى بىلەن سۆيۈشلىرىگە،قۇچاغلاشلىرىغا،ژىنىسى ئىستەك-ھەۋەسىنى قاندۇرۇشىغا زار،تەشنا بولۇپ ژۈرگەنلىگىنى دەررۇ سەزدىم،بىلدىم. سەزگەنلىگىم،بىلگەنلىگىم ئۈچۈن،بۇ چىرايلىق خېنىمنى ھەقىقەتەنمۇ ياقتۇرىدىغانلىغىمنى،ياخشى كۆرۈدىغانلىغىمنى،سۆيۈدىغانلىغىمنى بىلدۈرۈش مەخسىتىدە ئۇنىڭ مەن ئۈچۈن موشۇ كۈنگىچە يېپىق بولۇپ كەلگەن قەلب دەرۋازىسىنى ئۆزەمگە تېخىمۇ ئۇلۇق ئېچىۋېتىش ئىستىگىدە ئۇنىڭغا مەژنۇنلارچە ئۇزاق تىكلەندىمدە؛
-ئاھ،مېنىڭ چىرايلىغىم،مېنىڭ ئارمىنىم!-دېدىمدە،تېزلىك بىلەن ئۈستى-بېشىمدىكى كىيىملىرىمنى يېشىپ، پېقىرتىپ تاشلاۋەتتىم.
مەنمۇ ئانا تۇغمىدەك يالىڭاچ بولدۇم.
ئۇ ماڭا قىزىقىش بىلەن،ھەۋەس بىلەن باقتى.
-كېلىڭ،ژېنىم؟!-دەپ قۇچۇغىنى ئاچتى.
مەن ئۆزەمنى ئۇنىڭ ئۈستىگە ئاتتىم...
بىز ئىرماش،چىرماش بولۇپ،بىر تەنگە ئايلاندۇق...

راھەت-پاراغەت قۇچۇغىدا،ئارزۇ-ئىستەكلىرى ئەمەلگە ئاشقان، دۇنىيادىكى ئەڭ بەخىتلىك ئايال مىسالى ياتقان رازىيە خېنىم كۆكسۈمگە بېشىنى قويغان ھالدا مەيدەمدىكى ژۇڭ-تۈكلەرنى سىلاپ-تارتىپ ئوينىغاچ،ئۈزلىرىمنى سىيپاپ،چوڭقۇر مېھرى-مۇھەببەت بىلەن؛
-قانداق،ياخشى بولدىمۇ؟-دەپ سورىدى ئەركىلەپ.
-ئەژايىپ! ھاياتىمدا مۇنداق لەززەتنى بىرىنچى قېتىم تېتىشىم،ئېلىشىم!-دېدىم.
-ئىلگىرى قىز-ئاياللار بىلەن مۇنداق ئىشنى قىلمىغان ئېدىڭىزمۇ؟
-ياق،قىلىپ كۆرمىگەن ئېدىم. بۇ بىرىنچى قېتىمقىسى!...
رازىيە قاقاخلاپ كۈلۈپ كەتتى.
-نېمە بولدى،نېمىگە كۈلىسىز؟-سورىدىم ھەيران بولۇپ.
-ئاھ،مەن قانداق بەخىتلىكمەن!...مەن مۇنداق دەپ ھېچ ئويلىمىغان ئېكەنمەن...
-رازىيە،تاتلىغىم،نېمىنى ئويلىغان ئېدىڭىز؟-دەپ ئۇنىڭ ئۈزلىرىنى،چاچلىرىنى سىلاپ-سىيپاپ،ئەركىلىتىپ،چوك-چوك قىلىپ بىر نەچچىنى سۆيدۈم.
-دېمەك،سىزگە ئوخشاش سۇمباتلىق،كۈچ-قۇۋىتى ئورغۇپ تۇرغان،ئەقىللىق ژىگىتنىڭ قىزلىغىنى مەن ئاپتىمەندە؟... بۇنىڭدىن مەن چەكسىز خوشال!-دەپ ئۇ مېنى قاتتىق قۇچاغلاپ ئالدى، چوكۇلداپ سۆيۈشكە باشلىدى.
-رازىيە،ژېنىم،بۇ نېمە دېگىنىڭىز؟-دەپ سورىدىم.
-سىزنىڭ قىزلىغىڭىزنى مەن ئاپتىمەن؟ شۇنىڭ ئۈچۈن خوشالمەن،بەخىتلىكمەن!
-قىزلىق دېگەن قىزلاردىلا بولىدىغان نەرسە ئەمەسمۇ؟
-ژىگىتلەردىمۇ بولىدۇ!
-ئۇ قانداق؟
-ئۇنى بىلمەمسىز؟
-ياق،بىلمەيدېكەنمەن.
-سىز موشۇ ياشقا كىرگىچە قىز-ئاياللار بىلەن بىر ئورۇنغا كىرىپ،موشۇنداق ئىشنى قىلمىغان ئېكەنسىز؟ مانا بۈگۈن مەن بىلەن بىرىنچى قېتىم قىلدىڭىز. دېمەك،سىزنىڭ قىزلىغىڭىزنى تېخى ئەركەك كۆرمىگەن قىز ئەمەس،ماڭا ئوخشاش ژۇگان ئالدى!-دېدى قاقاخلاپ كۈلۈپ.-شۇنىڭ ئۈچۈن خوشالمەن!
-شۇنداقمۇ؟
-ھە،شۇنداق،-دەپ ئۇ بۇرۇنىمنى چىمداپ قويۇپ،كىچىك بالىنى ئەركىلەتكەندەك قىلدى.-شۇنىڭ ئۈچۈنكەندە،بايا ئالدىرىماڭ-ئالدىرىماڭ دېگىنىمگە قارىماي،ئۆزىڭىزنى 	يوقۇتۇپ قويۇشقا تاسلا قالدىڭىز؟...
-توغرا ئېيتىسىز،بىرىنچى قېتىملىق ئىش بولغاندىن كېيىن،شۇنداق بولغاندۇ؟-ئۇنىڭ ئالدىدا سەل ئوڭايسىزلاندىم.
-ھېچ گەپ ئەمەس،بەك ياخشى بولدى!-رازىيە مېنىڭ ئۈستۈمگە چىقتى. دىڭگاراپ تۇرغان بولۇق،يۇمشاق ئەمچەكلىرىنى مەيدەمگە تەككۈزۈپ،ئۇ ياق-بۇ ياققا سۈركىگەندەك قىلدى...ئۈزلىرىمنى ئىككى ئالقىنى بىلەن سىيپاپ،نېپىز لەۋلىرىنى لەۋلىرىمگە باستى...مەن ئۇنى مەككەم قۇچاغلاۋالدىم...
"شۇ كۈنگىچە ساقلاپ كەلگەن "قىزلىغىمنى"رازىيەگە تاپشۇرغىنىم تولىمۇ ياخشى ئىش بوپتىدە؟...بۇ نازىنىن ژانان مېنى تېخىمۇ ياخشى كۆرۈپ كەتتى!... ئۇنى چەكسىز خوشال قىپتىمەن،رازى قىپتىمەن،چەكسىز بەخىتكە بۆلەپتىمەن.بۇنى ئۇنىڭ ئۆزى ئېيتىۋاتىدۇ،ژاننى ئالىدىغان تاتلىق قىلىقلىرى،ئادەمنى ئۆزىگە ھەسەلدەك چاپلاۋالىدىغان ناز-خۇلۇقلىرى، ھەرىكەتلىرى بىلەن بىلدۈرىۋاتىدۇ،كۆرسۈتىۋاتىدۇ!-دېگەن سۆزلەر خىيالىمدىن كەچتى.-توۋۋا،ھاياتتا مۇنداقمۇ ئىشلار بولىدېكەن؟ شۇ ياشقا كىرگىچە مەن "قىز بالىنىڭ قىزلىغى"دېگەننى ئاڭلىغانمەن،ئۇنى بىلىمەن. ئامما، "ئوغۇل بالىنىڭ قىزلىغى"دېگەننى ئاڭلىماپتىمەن،ئۇنى بىلمەيدېكەنمەن؟ ھەر ھالدى، بۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا ئاسمان،يەر پەرىق بار!-شۇندا ئىسمەتژان سولامچىنىڭ داچا ئۆيىدىكى ۋاقىئە گۈپلا قىلىپ كۆز ئالدىمغا كەلدى.-تېخى ئانىسىنىڭ سۈتى ئېغىزىدىن كەتمىگەن ياپ-ياش،گۈلدەك چىرايلىق پاك بىر قىزنىڭ قىزلىغىنى ئەكرەمژان بايۋەچچە ئالدى. ئالغاندىمۇ،ئىپلاسلىق يول بىلەن ئالدى!..."
مېنىڭ "قىزلىغىمنى"ئۇنىڭ خوتۇنى ئالدى!...
بۇ ئىككىسىنى سېلىشتۇرۇش ئەسلە مۈمكىن ئەمەس ئېدى.

مەن ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم ئايال زاتى بىلەن تۇغما يالىڭاچ ھالدا قۇچاغلىشىپ،ئىرماش-چىرماش بولۇپ،بىر تەنگە ئايلانغان ھالدا سۆيۈشۈشنىڭ،شۇ خىل سۆيۈشۈش ئارقىلىق ژۈرەك تەشنالىقلىرى بىلەن ئوتلۇق ھىسسياتلارنى قاندۇرۇشنىڭ،بېسىشنىڭ قانداق بولۇشىنى،سۆيگۈ-مۇھەببەت شارابىدىن ئۇنىڭ تەمىنى،لەززىتىنى قانداق تېتىش كېرەكلىگىنى ئۇبدان بىلگەندەك بولدۇم.
مەن شۇ ياشقا كىرگىچە ھاياتتا موشۇنداق لەززەتنىڭ،ھۆزۈر ھالاۋەتنىڭ،ئارامى بەخىشلىكنىڭ،گۆزەللىكنىڭ بولۇشىنى بىلمەس ئېدىم!...
مەن "قىزلىغىمنى" تاپشۇرۇش ۋاقتىدا ئۆزەمنى تامامەن يوقۇتۇپ قويغان ئېدىم!...
مەن ئەژايىپ شېرىن لەززەتنىڭ،ئارامى بەخىشلىكنىڭ دەرىياسىغا غەرىق بولۇپ، ئۆزەمنى تامامەن ئۇنتۇغان ھالدا ئۆز ئەركىمنى رازىيە خېنىمغا پۈتۈنلەي تاپشۇرىۋەتكەن  ئېدىم!...
ماڭا قارىغاندا،ئازمۇ-كۆپمۇ بىلمەيمەن،ھەر ھالدا ئۆزىگە چۈشلۇق "تەژرىبىگە"ئېگە رازىيە خېنىم ماڭا شۇ بىرىنچى كۈننىڭ ئۆزىدىلا خېلە نەرسىلەرنى ئۈگەتكەندەك بولدى.
ئىرماش-چىرماش بولۇپ،بىر تەنگە ئايلانغان ئىككىمىز كەڭ كروۋاتتا ئۇ يان-بۇ يان ئۆرۈلەتتۇق.رازىيە ئەركىلەپ،نازلىنىپ،ژاننى ئالىدىغان بىر-بىرسىگە ئوخشىماس ئەژايىپ تاتلىق قىلىق،ھەرىكەتلىرى بىلەن بىردە ئۈستۈمگە چىقىۋالسا،بىردە مەن ئۇنىڭ ئۈستىگە چىقىۋالاتتىم. ئۇنى قانچە قاتتىق قۇچاغلىسام،شۇنچە چاپلىشاتتى. تېخىمۇ قاتتىق قۇچاغلىشىمنى،باغرىمغا بارىنچە مەككەم، قاتتىق بېسىشىمنى ئىستەتتى،خالاتتى،تەكرار-تەكرار سوراتتى.ئاپپاق،تولۇق،سىپ-سىلىق ساغىر-قۇيرۇقلىرىنى توختىماي سىلىشىمنى،قاتتىق مىژىشلىرىمنى ئىڭراپ تۇرۇپ،قايتىلاپ-قايتىلاپ تەلەپ قىلاتتى. ئاستىمدا ئىلاندەك تولغۇنۇپ،ئىڭراتتى. تۇرۇپ-تۇرۇپلا؛
-ھە،موشۇنداق...قاتتىق قۇچاغلاڭ،قاتتىق مىژىڭ؟...ماڭا ياخشى،ماڭا ياقىدۇ!...-دەتتى ئىڭراپ تۇرۇپ.
مەن قاتتىق قوللىرىم ئارقىلىق ئۇنىڭ پاختىدەك يۇمشاق،نازۇك،سىلىق بەدەنلىرىنى،قۇيرۇق-ساغىرلىرىنى،تېخى بوۋاقنىڭ ئاغىزى تەگمىگەن ئەمچەكلىرىنى ئاغرىتىپ قويۇشىمدىن ئەنسىرەپ،سىلىق سىيپاپ،مىژىپ-سىقىپ ئويناتتىم. ئۇنىڭ سۆزلىرىدىن،يېنىپ-يېنىپ سوراشلىرىدىن كېيىن،بۇ ھەرىكەتلىرىمنى تېخىمۇ تېزلىتىپ،ئۆزگەرتىپ،قاتتىق-قاتتىق مىژىغلاتتىم. ئۇ كۆزلىرىنى ژۇمۇۋالغان ھالدا تولغىنىپ،نازلىنىپ،ئەركىلەپ،يېقىملىق ئاۋازدا ئىڭراتتى. بىراق،"بولدى قىلىڭ،ئاغىرتىۋەتتىڭىز؟"دېيىشنىڭ ئورنىغا "موشۇنداق،موشۇنداق...ئاھ،قانداق ياخشى،قانداق راھەت!...ياشاڭ،ژىگىت،مەن رازى!..."دەپ ئىڭراتتى...

باياقى شېرىن مىنۇتلار يەنە قايتىلاندى. بۇ قېتىمقىسى،بىرىنچى قېتىمقىدەك تېزلىك بىلەن ئەمەس،ئۆزەمنى تۇتۇۋېلىشىم،ئۇنىڭ ئۈستىگە رازىيەنىڭ "كۆرسەتمىلىرى" بويىچە،ئۇنىڭ ئۆزى بولدى دېگىچە ئۇزاق داۋام قىلدى...
بۇ قېتىمقىسى ئەژايىپ پەيزە بولدى. ھەر ئىككىمىز چىلىق-چىلىق تەرلەپ كېتىشتۇق.
مەن يېپ-يېنىك بولۇپ قالغان ئېدىم...
رازىيە مېنىڭ ئەرلىك ژاسارىتىمگە قايىل قالدى!
-سىز ھەقىقىي ژىگىت ئېكەنسىز،ھەقىقىي ئەر ئېكەنسىز؟...مەن شۇنچىلىك راھەتلەندىم!-دېدى رازىيە قۇلىغىمغا پىچىرلاپ.
-مەنمۇ شۇنداق راھەتلەندىم،ژېنىم!-دېدىم ئۇنىڭ قۇلىغىغا.
-سىز مېنى راستىنلا ياخشى كۆرەمسىز،قەيسەر؟-دېدى بىر چاغدا رازىيە ئەركىلەپ.
-ياخشى كۆرۈمەن!-دېدىم ئۇنىڭ يۇمشاق،سىلىق يەلكىلىرىنى سىلاپ تۇرۇپ.-سىلەر ئەمەتجان ئاكامنىڭ فازېندىسىغا چىققىنىڭلاردا،مەن ئۇنىڭ ئوغۇلىنى مەشىقلەندۈرىۋاتقىنىمدا،بىزنىڭ ئويۇنىمىزنى كۆرۈپ،تاماشە قىلدىڭلار،راستمۇ؟ بىلەمىسىز،شۇ چاغدا سىزنىڭ كۆزىڭىز بىلەن مېنىڭ كۆزىم چېلىقىشقاندا،ژۈرىگىمگە بىر پارچە ئوت تۇتاشقاندەك بولغان ئېدى.
-ئېسىمدا. شۇ چاغدا مەن سىزنىڭ ئەژايىپ سپورچى،كارتېس ژىگىت ئېكەنلىگىڭىزنى كۆرۈپ،سىزنىڭ كېلىشكەن قامىتىڭىز بىلەن سۇمباتىڭىزغا ئاشىق بولۇپ قالغان ئېدىم.
-راستىنلىمۇ؟-ئۇنىڭ ئاھۇ كۆزلىرىگە تىك باقتىم.
-ھە،راست گېپىم.
-بىلەمسىز،رازىيە،ئەشۇنىڭدىن كېيىن سىز خىيالىمدىن چىقماس بولدىڭىز؟ سىزنى كۆرگۈم كېلەتتى،سېغىناتتىم.
-سىزنىڭ ژۈرىگىڭىزگە تۇتاشقان ئوت مېنىڭمۇ قەلبىمدە يانغان ئېدى،-دېدى ئۇ.
-بۇ ھاياتتا ئەژايىپ ئىشلار بولۇدېكەن! سىزنىڭ ئېرىڭىزنىڭ مۇھاپىزەتچىسى ھەم شوفېرى بولۇپ قېلىشىمنى كىم ئويلىغان دەيسىز؟
-غوژايىننىڭ سىزنى ئۆزىگە مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ ئېلىشىنىڭ تەشەببۇسكارى كىم دەپ ئويلايسىز؟
-ئۇ تەرىپى ماڭا نامەلۇم؟
-ئۇنىڭ تەشەبۇسكارى سىزنىڭ قوينىڭىزدا ياتقان رازىيە خېنىمىڭىز!...
-شۇنداقمۇ؟-ھەيران بولۇپ،ئۇنىڭ سۆزىنى بۆلۈۋەتتىم.
-ھە،شۇنداق!-دېدى مەغرۇرلۇق بىلەن رازىيە.
-رەخمەت سىزگە،مېنىڭ ئەقىللىق چىرايلىغىم!-دەپ ئۇنى قاتتىق قۇچاغلاپ،بىر نەچچىنى سۆيدۈم.
-بىر كۈنى غوژايىن ئۆزىگە ئوخشاش بىر پۇلدار بايۋەچچىنى بىرلىرىنىڭ پىچاقلاپ كەتكەنلىگىنى،ئۇ ئادەمنىڭ ئۆلگەنلىگىنى ئېيتىپ قالدى،-دەپ باشلىدى سۆزىنى رازىيە.-بۇ سۆزنى ئاڭلاپ مەن ئۇنىڭغا "ھازىر زامان يامان. ئادەمنىڭ قۇشقاچ قاتارلىق قىممىتى قالمىدى. ئاقچا ئۈچۈن ئادەملەر ھەر بالا ئىشلارغا بارىدۇ. ئاللاھنىڭ ئۆزى "ساقلانساڭ،ساقلايمەن" دېگەن ئېكەن. سىزنىڭ بۇ تاشكەنتتىكى باي،پۇلدار ئادەم ئېكەنلىگىڭىزنى ھەممە بىلىشىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۆزىڭىزنى قورغايدىغان ياخشى بىر مۇھاپىزەتچىنى يېنىڭىزدا تۇتۇشىڭىز كېرەك؟"دېۋىدىم،ئۇ خوشال بولۇپ كەتتى.
-رازىيە،سەن ئەقىللىق خوتۇنسەندە؟ كۆردىڭمۇ،مەن موشۇ تەرىپىنى ئويلىماپتىمەن. بولمىسا،مەن بىلەن ئۈزەڭگە سوقۇشتۇرۇپ ژۈرگەن بىر نەچچە بايۋەچچىلەرنىڭ يېنىدا بىردىن مۇھاپىزەتچىلىرى بار ئېكەنلىگىنى بىلىمەن،كۆرۈپ ژۈرىمەن. شۇنى بىلىپ،كۆرۈپ ژۈرۈپ مەن ئاخماقنىڭ موشۇ كۈنگىچە ئۆزەمنى قورغايدىغان بىر مۇھاپىزەتچى تۇتماي ژۈرگىنىمنى قارا؟ يارايسەن خوتۇن،ئەقىلىڭگە بارىكاللا!-دەپ مېنى ماختىغاندەك قىلدى.
-"ياماننى ئېيتماي،ياخشى يوق"،دېگەن ئېكەن. ئەگەر ھەر قانداق بىر ژايدا ئىككى-ئۈچى سىزنى ئوتتۇرىغا ئېلىۋېلىپ،مونۇ يوغان قارىنىڭىزغا پىچاقنى تەڭلەپ تۇرسۇنچۇ،شۇ چاغدا كۆرۈسىز ئۆزىڭىزنىڭ قانچىلىك بايۋەچچە ئېكەنلىگىڭىزنى؟-دېۋىدىم،چۆچۈپ كەتتى.
-ناھايىتى توغرا گەپ قىلدىڭ،خوتۇن. ئەشۇ پىچاقنى پورسلا قىلىپ تىقىۋەتسە،ئىشنىڭ تۈگىگىنى شۇ دەۋەر.
-ئۇ چاغدا شۇنچە مال-دۇنىيارىڭىزمۇ،ياش،چىرايلىق خوتۇنىڭىزمۇ قالىدۇ!
-ۋاي خوتۇن، ئۇنداق گەپ قىلما؟ ئۇ كۈندىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن؟!-دەپ تېخىمۇ بەتتەر قورقۇپ كەتتى.
-شۇنىڭ ئۈچۈن ئېيتىۋاتىمەن بۇ سۆزلەرنى سىزگە؟ "ساقلىقتا خورلۇق يوق"دېگەن ئېكەن،-دېدىم.
-مۇھاپىزەتچىلىككىمۇ كۆرۈنگەن ئادەم يارىمايدۇ دېگىن؟
-ئەلۋەتتە. سىزنى قورغاش ئۈچۈن ئۆزىنى ئۆلۈمگە تىكىدىغان ژىگىت كېرەك!
-ئۇ دېگىنىڭ توغرا. مۇھاپىزەتچى دېگەننىڭ قانداق بولۇشىنى كىنولاردىن كۆرۈپ ژۈرىمىزغۇ؟ ئۇنداق ژىگىت ھېچ كىمدىن،ھېچ نەرسىدىن،ھەتتا ئۆلۈمدىنمۇ قورىقمايدىغان ژۈرەكلىك بولۇشى كېرەك دېگىنە؟-دېۋىدى،مەن ئۇنىڭغا؛
-ھە،شۇنداق ژىگىتتىن بىرنى تېپىشىڭىز كېرەك! يېنىدا مۇھاپىزەتچىلىرى بار بايۋەچچىلەردىن سوراپ،بىلىپ كۆرمەمسىز؟-دېۋىدىم،ئۇ؛
-ياق،بۇنى ئۇلاردىن سوراشقا قەتьئىي بولمايدۇ.-دېدى.
-ئۇنداق بولسا،ئۆزىڭىز تېپىڭ. مىللىئونلاپ ئاقچا تېپىشنى بىلىسىزۇ،مۇھاپىزەتچى تېپىشنى بىلمەمسىز؟-دېدىم ئەتتەي.
-تېپىش كېرەك،دەررۇ تېپىش كېرەك!-دەپ ئويلىنىشقا باشلىدى.
-ئۇلارنىڭ ستاۋكىلىرىمۇ ژۇقۇرى بولۇشى كېرەك؟-دېدىم.
-گەپ ئاقچىدا ئەمەس،خوتۇن. ستاۋكىسى قانچە بولسا،مەيلىدى،بېرەتتىم. بىراق،سېنىڭ بىلەن مەن ئويلىغاندەك بولسىلا بولاتتى.
-دوست-بۇرادەرلىرىڭىزدىن سوراشتۇرۇپ تاپمامسىز. مېنىڭچە،سىزنىڭ مۇھاپىزەتچىڭىز سپورتتا چىنىققان يەنى بوكسېر،كاراتېس بولۇشى كېرەك.
-بەك ئەقىللىق خوتۇنسەندە،ماڭا بۈگۈن ئەژايىپ ياخشى مەسلىھەت بېرىۋاتىسەن؟
-سىز مېنىڭ ئېرىم بولغىنىڭىزدىن كېيىن،سىزگە مەسلىھەت بەرمەي،كىمگە بېرىشىم كېرەك؟ سىز ئامان بولسىڭىز،مەنمۇ ئامان. سىزنىڭ دۆلىتىڭىزدە باياشايات ياشايمەن دېگەن سۆز...-دېگەنگە ئوخشاش گەپلەرنى قىلدىم.
شۇنىڭ بىلەن ئارىدىن بىر نەچچە كۈن ئۆتۈپ،يەنە موشۇ ھەقتە سورىدىم.
-نەچچە كۈندىن بۇ يانقى ئوي-خىيالىم شۇنىڭدىلا بولۇۋاتىدۇ،خوتۇن.-دېدى ئۇ.-كۆڭلۈمگە ياققىدەك بىرسى تېپىلمايۋاتىدۇ قارا.تونۇش-بىلىشلەر بىر نەچچە سپورتچى ژىگىتلەرنى كۆرسەتتى. بىرسىمۇ كۆڭلۈمگە ياقمىدى. ئۇلارنىڭ سەن ئېيتقان ستاۋكىسىنىمۇ سوراپ،بىلدىم. ئايلىغى مىڭ دوللاردىن ژۇقۇرى ئېكەن. مېنىڭ كۆڭلۈمدىكىدەك ژىگىت بولسا،مېنى قورغىسا،ئائىلەمنى قورغىسا ئايلىغىنى ئىككى ھەسسە ئاشۇرۇپ تۆلەتتىم!-دېگەن گەپنى قىلدى.
شۇنىڭدىن كېيىنلا مەن سىز توغرىلىق سۆز ئاچتىم.
-مەنمۇ نەچچە كۈندىن بېرى شۇنىلا ئويلاپ ژۈرىۋاتىمەن،-دېدىم.-ئېسىڭىزدىمۇ،ئەمەتجاننىڭ فازېندىسىدىكى ھېلىقى ئالمۇتىلىق كاراتېس ئۇيغۇر بالا؟ ئۆزىڭىز نەچچە قېتىم ئېيتتىڭىزغۇ،ئەمەتجاننىڭ ئوغۇلى ئەلىشېرنى چېمپىئون قىلىپ چىقاردا دەپ.
-ھە،توغرا. ئەلىشېرنى چېمپىئون قىلىپ تەربىيىلەپ چىققانلىغىنى ساڭا نەچچە قېتىم ئېيتقانمەن،-دېدى.
-ئەشۇ بالا ھازىر نەدە؟ ئالمۇتىغا كەتتىمۇ ياكى موشۇ تاشكەنتتىمۇ؟-دەپ سورىدىم.
-ئەمەتجاننىڭ فازېندىسىدا ئېكەن. ئۆتكەندە فازېندىغا چىققاندا شۇ يەردە كۆرگەنمەن. ئۇ بالا مۇھەمەت ئاكىنىڭ ئالمۇتىدىكى تۇققۇنىنىڭ بالىسى ئېكەنغۇ؟ ئۆزى ماشىنىمۇ ھايدايدېكەن. ئەمەتجاننىڭ فازېندىسىدىكى بارلىق ئىشلىرىنى دېگىدەك مۇھەمەت ئاكا بىلەن شۇ بالا ئىشلەۋېتىپتۇ ھازىر،دېمەسمۇ...
-قەيسەر،ئىشىنەمسىز،شۇ سۆزنى ئاڭلاپ شۇنچىلىك خوشال بولۇپ كەتتىم. سىزنى كۆرۈدىغان بولدۇم دەپ،ئۈمۈتلەندىم. غوژايىنغا ئېيتتىم؛
-ئەشۇ بالا بولمامدۇ؟
-ۋاھ،بولغاندا قانداق!-دەپ غوژايىن پېشانىسىگە بىرنى ئۇردىدە،ئورنىدىن تۇرۇپ كەتتى.-مەن ئاخماقنى قارا،ئالدىمدا ژۈرگەن تۆگىنى كۆرمەي،تۆگە مىنىۋېلىپ تۆگە ئىزدەپ ژۈرۈپتىمەن. ياشا،خوتۇن،ئەقىلىڭگە بارىكاللا! بولدى،تاپتىم. ماڭا كېرىگىمۇ ئەشۇنداق ژىگىتنىڭ ئۆزى! ئەژايىپ كاراتېس ژىگىت. مەن دېگەن ئۈچ-تۆرتىنى كۆز ژۇمۇپ-ئاچقىچە ئۇرۇپ ياتقۇزىۋېتىدۇ. ئەگەر ئۇ ژىگىتنىلا ئۆزەمگە مۇھاپىزەتچى قىلىۋالسام،ھېچ نەرسىدىن قورىقماي،ئىشەشلىك ژۈرۈۋېرىمەن. ئائىلەمدىنمۇ،سىلەردىنمۇ خاتىرژەم بولۇمەن!...-دەپ سايراپ كەتتى.
-تېخى ئۇ بالا نېمە دەيدۇ؟-دېۋىدىم،ئۇ؛
-ئەمەتجانغا ئەتىلا ئېيتىمەن. ئەمەتجاندىن،مۇھەمەت ئاكىدىن سورايمەن. ئۇلار مېنىڭ سۆزىمنى يەردە قويمايدۇ،دەپ ئويلايمەن.
-كۆپ ئالدىرىمىسىلا،غوژايىن.ئۇ بالا ماقۇل دېسىغۇ ياخشى،ئەگەر ياق دەپ قالسىچۇ؟ شۇ تەرەپلىرىنىمۇ ئويلاش كېرەك؟
-مېنىڭچە ياق دېمەيدۇ. ستاۋكىسىنى ئىككى ھەسسە قىلىپ تۆلەيمەن. بەرىبىر فازېندىدىمۇ ژۈرۈپتىغۇ،مېنىڭچە كېلىشىدۇ؟-دېدى.
-قەيسەر،سىزنى غوژايىن ئۆزىگە مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ يېنىغا ئېلىۋېلىشى شۇنداق بولغان،-دەپ رازىيە ماڭا كۈلۈمسىرەپ باقتى.
-رەخمەت سىزگە،مېنىڭ چىرايلىغىم،مېنىڭ ئەقىللىغىم!-دېدىمدە،ئۇنى باغرىمغا قاتتىق باستىم.
بىز قايتىدىنلا ئىرماش-چىرماش بولۇپ،ياڭلىۋاشتىن يەنە بىر تەنگە ئايلاندۇق...

رازىيە خېنىم ئىككىمىز ئەر-خوتۇنلاردەك بىللە ژۇيۇنۇپ،چايقىنىپ چىقىپ،ئىچ كىيىملىرىمىز بىلەنلا دىۋاندا يانمۇ-يان ئولتىرىپ،چاي ئىچكەچ پاراڭلاشتۇق.
-رازىيە، ژېنىم،مەن سىزدىن بىر نەرسىنى سوراپ، بىلمەكچى ئېدىم؟-دېدىم، مېنى قىزىقتۇرىدىغان نەرسىنى بىلمەكچى بولۇپ.
-سوراڭ،مېنىڭ شۇڭقارىم!
-سىزنى خاپا قىلىپ قويۇمەنمېكىن، دەپ قورقۇمەن.
-سىز ئادەملەر تۈگۈل،چۈمۈلىنى رەنژىتىپ،خاپا قىلىدىغان ژىگىت ئەمەسسىز. سىزنىڭ ئەژايىپ ئىنسان ئېكەنلىگىڭىزنى ھەممە بىلىدۇ. شۇڭا سىزنى ھەممە بەك ھۆرمەتلىشىدۇ. سىزنىڭ ئالىي ژاناپ پەزىلەتلىرىڭىزگە ئۆزەم ھەيران قالىمەن. سىزگە ھەۋەس قىلىمەن،ژېنىم!
-كۆپ ماختاۋەتتىڭىز. ئادەتتىكى بىر ئۇيغۇر ژىگىتىمەن،خالاس.
-ياق،سىز ھېچ كىمگە ئوخشىمايسىز. سىزدە ھېچ كىمگە ئوخشىماس خىسلەتلەر كۆپ. سىز ئارقىلىق مەن ئۇيغۇر خەلقىنىمۇ ياخشى كۆرۈپ قالدىم. ئۇيغۇرلارنىڭ سىزگە ئوخشاش ئەژايىپ زور ژىگىتلىرىنىڭ بارلىغىنى مانا ئەندى تېخىمۇ ياخشى بىلدىم، كۆردۈم!
-رەخمەت،مېنىڭ چىرايلىغىم،مېنىڭ ئەقىللىغىم!-دەپ ئۇنى قاتتىق قۇچاغلىدىم.
-نېمە سورىماقچى ئېدىڭىز،قەدىرلىگىم؟-دەپ كۆزلىرىمگە تەلمۈردى رازىيە.
-دېمەك،كېلىشتۇق،سىز مەندىن رەنژىمەيسىز،خاپا بولمايسىزغۇ؟-دەپ يەنە بىر قېتىم سوراۋالدىم.
-ياق،سىزدىن ھېچ قاچاندا رەنژىمەيمەن،خاپا بولمايمەن،مېنىڭ تاتلىق شۇڭقارىم!-دەپ كۈلۈمسىرىگەن ھالدا مۈرەمگە بېشىنى قويدى.
-سىز گۆزەللىكتە،ئەقىل-پاراسەتتە تەڭدىشى يوق بىر پەرىزات. شۇنداق بىر نازاكەتلىك،لاتاپەتلىك،يېتۈك ئەقىل-ئىدرەكلىك قىزنىڭ ئۆز يېشىدىن ئىككى ھەسسە چوڭ،يوغان قوساق،تاقىر باش،سەت بىر ئادەمنىڭ ئايالى بولۇپ قالغىنىغا،ئۇنىڭ ئۈستىگە ئىككىنچى خوتۇنى بولۇپ قالغىنىغا ھەيرانمەن!...
رازىيە ئۇلۇق-كىچىك ئۇھ دەپ ئېغىر نەپەس ئالدى. شۇئان ئۇنىڭ كۈلۈپ،چاقناپ تۇرغان كۆزلىرىدە لۆممە ياش پەيدا بولدى.
-مەنمۇ سىزگە ئوخشاش ئۆزەمگە ياراشقان سۇمباتلىق،ئەقىل-پاراسەتلىك،ژاسارەتلىك ژىگىتنىڭ ئايالى بولۇشىنى،ئۇنىڭدىن چىرايلىق،ئەقىللىق پەرزەنتلەر كۆرۈشنى ئارزۇ قىلاتتىم،ئارمان قىلاتتىم. ئەپسۇس،بۇ تەڭشەلمىگەن دۇنىيادا كۆپىنچە ۋاقىتتا ئارزۇ-ئارمانلىرىڭىز ئەمەلگە ئاشماي،بۇ ھاياتتىن بىر ئۆمۈر ھەسرەت چېكىپ ئۆتۈدىغان كۈنلەر نۇرغۇن بولىدېكەن...
رازىيەنىڭ بۇ سۆزلىرى شۇ كېچە،شۇ سائات،شۇ مىنۇتلاردا مەن ئۈچۈن تامامەن ئۇنتۇلغان خاتىرىلىرىمنى گۈپلا قىلىپ ئويىمغا كەلتۈردى،كۆز ئالدىمغا كەلتۈردى...
رازىيەنىڭ چەكسىز ھەسىرەت،ئەلەم بىلەن ئېيتقان ھېكايىسىنى دىققەت بىلەن تىڭشىدىم.
ئەكرەمژان بايۋەچچە رازىيەنى بىر كۆرۈپلا، ئۇنىڭغا ئاشىقىي-بېقارار بولغان ئېكەن. بۇنداق ئاشىقىي-بېقارارلىق كۆپىنچە ۋاقىتتا مال-دۇنىيانىڭ،بايلىقنىڭ كۆپلىگىدىن ئۆزىدىن-ئۆزى پەيدا بولۇشىنى ئىككىنىڭ بىرسى يوققا چىقىرالمىسا كېرەك؟ ئۆزىگە ئەمەس،بايلىغىغا ئىشەنگەن ئەكرەمژان بايۋەچچە "ئۆلسەممۇ،تىرىلسەممۇ ئۇنى ئىككىنچى خوتۇنلۇققا ئالىمەن. ئۇنىڭدىن ئاقچا ئايىمايمەن. ئۇنى ماڭا كەلتۈرۈشنىڭ،ماڭا خوتۇن بولۇشىنىڭ يولىنى تېپىڭلار!"دەپ ،ياش ئاغىنىلىرىدىن ئىككىسىگە ئېيتىپتۇ. ئاقچا ئۈچۈن ۋىژدانىنى ساتىدىغان،ھارام نىيىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشى ئۈچۈن ئاللاھدىنمۇ قورىقماي،پەسكەشلىك،ئىپلاسلىق ئىشلارغا بارىدىغان ئەبلەخ ئادەملەرنىڭ ئويلاپ تاپمايدىغىنى يوق ئېكەن. ئەشۇ بۇرادەرلىرى رازىيە بىلەن سۆزلىشىپ كۆرسە،قىز يېقىن كېلەر ئەمەس. ژەرەندەك سەكىرەپ قىچىپتۇ. 
شۇنداق كۈنلەرنىڭ بىرسىدە رازىيە ئۆزىدىن تۆرت-بەش ياش چوڭ ئەكرەمژان ئىسىملىك ئېگىز بويلۇق،سۇمباتلىق ژىگىت بىلەن تونۇشۇپ قالدى. ئۇ ژىگىت ئۆزىنىڭ رازىيەگە ئاشىق ئېكەنلىگىنى،ئۇنى سۆيىدىغانلىغىنى ئېيتىپ،مۇھەببەت ئىزھار قىلدى. رازىيە ئۆزىگە ئاشىقىي-بېقارار بولۇپ ژۈرگەن بۇ ژىگىتنىڭ مۇھەببىتىنى قوبۇل قىلدى. ئۇلار بىر ئايچە ئاشىق-مەشۇقلاردەك ژۈرۈشتى. ئۆزىنى چوڭ بىر رېستوراننىڭ غوژايىنى، دەپ تونۇشتۇرغان ئۇ ژىگىت رازىيەنى ئەشۇ رېستورانغا بىر نەچچە قېتىم ئاپىرىپ،راسا مېھمان قىلدى. رېستوران كۈتكۈچىلىرى ئۇ ژىگىتنى "ۋاي غوژايىن دېسە،ۋاي غوژايىن" دەپ،ئۇنىڭ ئەتىراپىدا پەرۋانە بولۇشاتتى.
ئاشىق  ژىگىت ئەكرەمژان قىزنىڭ ئۇنىمىغىنىغا قارىماي قىممەت باھالىق كىيىم-كېچەكلەرنى،زىبۇ-زىنەتلەرنى سوغا قىلاتتى. رازىيەنىڭ نەزەرىدە، ئەكرەمژان تولىمۇ سىلىق-سىپايە،مەدەنىيەتلىك، گەپ-سۆزلىرى ژايىدا،خۇش چاقچاق ژىگىت ئېدى. "مۇنداق ژىگىتگە ئايال بولساڭ، نېمە ئارمان"دەپ ئويلاتتى رازىيە.
بىر كۈنى ئۇ ژىگىت رازىيەنى ئەشۇ رېستورانغا كەچكە پەيىت ئېلىپ باردى. ئۇلار ئۇزاق ئولتىرىشتى. رازىيەنىڭ ئۇنىمىغىنىغا قويماي،زورلاپ كونьياك ئىچكۈزدى. ھەر ئىككىسى خېلىلا قىزىپ قېلىشتى. سائات ئونلاردا قايتىشتى. ماشىنىدا كېلىۋېتىپ ژىگىت قىزغا شۇنداق دېدى؛
-رازىيە،بۈگۈن مەن سىزنى موشۇ تاپتا ئېلىپ قاچتىم!
-ۋاي ئۆلەي،نېمە دەۋاتىسىز؟-دەپ چۆچۈپ كەتتى رازىيە.
-راست گېپىم.  مەن ھەممە ئىشنى ئورۇنلاشتۇرۇپ قويدۇم. ھازىر بىر تۇققۇنىمىزنىڭ ئۆيىگە بارىمىز. نىكاھ قىلىدىغان موللاممۇ شۇ يەردە!-دېدى ژىگىت قەتьئىي تۈردە.
-ئەگەر مېنى راستىنلا ياخشى كۆرسىڭىز،توي قىلىپ قوشۇلمايمىزمۇ؟-دەپ يېلىنىشقا باشلىدى قىز.
-توينى قىلىمىز. سىز ئويلىغاندىن نەچچە ھەسسە ئاشۇرۇپ توي ئۆتكۈزىمىز. بۈگۈن مېنىڭ ئۆيلۈنىشىم شەرت! بىزنىڭ نېكاھىمىز بۈگۈن قىيىلىشى كېرەك!-دېدى ژىگىت.
-نېمىگە بۇنچىلىك ئالدىراش؟-دېدى قىز ژىگىتنى بۇ قارارىدىن ياندۇرۇشقا تىرىشىپ.
-ئۇنى سىزگە كېيىن ئېيتىپ بېرىمەن.بۈگۈن ۋاقتى ئەمەس!...
خۇللاس،شۇنىڭ بىلەن ئۇ ژىگىت رازىيەنى بىر ئۆيگە ئېلىپ كەلدى. ئۆي ئېگىسى ئايال "قەدىمىڭىز ياراشسۇن،مۇبارەك بولسۇن!"دەپ قىزنىڭ بېشىغا رومال سېلىپ قويدى.
نىكاھ ئوقۇلۇشنىڭ ئالدىدا ژىگىت قىزغا شۇنداق دېدى؛
-رازىيە،موللام سىزنى زورلاپ ئېلىپ كەلگەن بولۇشىڭىز مۈمكىن،دەپ نېھاكنى ئوقۇغىنى ئۇنىمايۋاتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن سىز "ئەكرەمژانغا ئۆز رازىلىغىم بىلەن تەگدىم" دېگەن مەنادا تىل خەت يېزىپ بېرىشىڭىزنى سوراۋاتىدۇ؟-دەپ يالۋۇرۇپ تۇرۇۋالدى.
رازىيە ئۆزىنىڭ ئەكرەمژاننى ياخشى كۆرۈدىغانلىغىنى ۋە ئۇنىڭ ھالال ژۈپتى بولۇشقا رازى ئېكەنلىگىنى بىلدۈرگەن تىل خەت يېزىپ بەردى.
شۇنىڭ بىلەن نېكاھمۇ ئوقۇلدى.ئىش پۈتتى. مېھمانلار بىلەن ئۆي ئېگىلىرىمۇ ئۇلارغا ئۆينى ئوڭچە-چوڭچە قالدۇرۇپ كېتىشتى. ياتاقخانا بۆلمىسىدىكى كروۋاتنىڭ بىر چېتىدە، شەيتاننىڭ ۋەس-ۋەسىگە كىرىپ، قىلىپ قويغان بۇ ئىشىدىن پۇشايمەن قىلىپ،خىيال سۈرۈپ ئورتارغان رازىيە ئېرىنىڭ كىرىشىنى كۈتتى.
بىر چاغدا ياش ئەكرەمژان ئەمەس،قېرى ئەكرەمژان بايۋەچچە خوشال كىرىپ كەلدى. ئۇنى كۆرگەن قىز؛
-ۋاي،ئەكرەمژان ئاكا،بۇ يەرگە نېمىگە كىرىۋاتىسىز؟-دېدىدە،چۆچۈپ-قورقۇپ ئورنىدىن تۇرۇپ كەتتى.
-نېمىگە كىرىۋاتىسىز دېگىنىڭىز نېمىسى؟ ھازىر نېكاھلاپ ئالغان ئايالىم بولغان سىزنىڭ يېنىڭىزغا كىرىۋاتىمەن!...
-نېمە؟!-چانىغىدىن چىقىپ كەتكىدەك چەكچەرەپ كەتتى قىزنىڭ كۆزلىرى.
-ھە،ئەندى سىز مېنىڭ ھالال ژۈپتىم،نېكاھلىق ئايالىم! موللامنىڭ ئوقۇغان نېكاھسىدا "ئەسقەرژاننىڭ ئوغۇلى ئەكرەمژانغا ئىككى دۇنىيا ھالال ژۈپتىلىككە ئۆز رازىلىغىڭىز بىلەن تەگدىڭىزمۇ؟"دەپ سورىغىنىدا، "ھە،تەگدىم!"دەپ ئېيتتىڭىزغۇ؟ ۋەسسالام،ئىش پۈتتى،مېنىڭ چىرايلىغىم!... تېخى "ئەكرەمژانغا ئۆز رازىلىغىم بىلەن تەگدىم!"دەپ يېزىپ بەرگەن تىل خېتىڭىزمۇ بار مېنىڭدە؟...
رازىيە شۇ چاغدىلا ئۆزىنىڭ ئالدانغانلىغىنى،ئالدامچى مەككارنىڭ تورىغا چۈشكەنلىگىنى بىراقلا بىلگەن ئېدى،خالاس.
بۇ خورلۇققا،بۇ ھاقارەتكە،بۇ ئازاپقا چىدىماي بېچارە قىز ھۆكۈرەپ ژىغلاۋەتتى...
شۇنداق قىلىپ،ئەكرەمژان بايۋەچچە ئاقچىنىڭ كۈچى بىلەن قويغان بۇ سەھنە ئويۇنىدىن كېيىن،قولىنى قانچە ئۇزۇتۇپمۇ يەتكۈزەلمىگەن گۈلنى ئاسانلا ئۈزۈپ ئاپتۇ.
شۇنداق قىلىپ،گۆزەللىكتە خېلە-خېلە قىزلارنى ئالدىغا ئۆتكۈزمەيدىغان،ئەقىل-پاراسەتتىمۇ ئۈستۈن تۇرىدىغان ياش،چىرايلىق قىز رازىيە ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ ئىككىنچى خوتۇنى بولۇپ قالغان ئېكەن!...
-سىزگە ئاشىقىي-بېقارار بولۇپ،ئەشۇنداق يوللار بىلەن سىزنى قولغا چۈشۈرىۋالغان بۇ بايۋەچچىنىڭ سىزگە ئوخشاش ياش،گۆزەل،ئەقىللىق ئايالى بار تۇرغۇلۇقمۇ،كوچىغا قاراپ ژۈرگىنىگە ھەيرانمەن؟-دېدىم رازىيەنىڭ ژۇقۇرىدىكى ھېكايىسىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن.
-ئۇ ئەزەلدىن بۇزۇق،خوتۇنغا تويمايدىغان ئادەم،-دېدى رازىيە.-مەن ئۇنىڭ نەلەردە ئوتلاپ،نەلەردە سۇلاپ ژۈرگەنلىرىنى بىلىمەن. بىراق،بۇ ھەقتە سۆز قىلغۇم كەلمەيدۇ. بىلەمسىز،ئۇنىڭ يېنىدا يېتىشتىن ژىرگىنىمەن!...
بۇ دۇنىيادا نېمە دېگەن پەسكەش،ئەبلەخ ئادەملەر بار،ھە؟ ئاللاھ ئەزىز ياراتقان بەندىلەرنىڭ تەغىرى بىلەن ئويناش،ئۇلارنى نابۇت قىلىش،بىر ئۆمۈر ھەسرەت چەكتۈرۈپ،ئاھ ئۇرغۇزۇش بۇنداق ئادەملەر ئۈچۈن ھېچ گەپ ئەمەس ئېكەندە؟ ياق،بۇ بەرىبىر ھېساپلىق دۇنىيا! ھەممە نەرسىنىڭ سورىغى بار،ھېساۋى بار؟!...
-قەيسەر،ئالتۇنۇم،مەن بۈگۈن قايتىدىن تۇغۇلغاندەك بولدۇم،-رازىيەنىڭ بۇ سۆزلىرى خىياللىرىم ژىپىنى ئۈزۈۋەتتى.-مەن سىزگە ئوخشاش ژىگىتنىڭ مۇھەببىتىگە ئېرىشكەنلىگىمدىن بەخىتلىكمەن،چەكسىز خوشالمەن!...
شۇندا مەن ئۇنىڭ ئويناق كۆزلىرىدىن مۇھەببەت ئۇچقۇنلىرىنى،يالقۇنلىرىنى ئوچۇق-ئاشكارە كۆرگەندەك بولدۇم. ئۇنىڭ مۇھەببەتكە زار قەلبىدىكى ئۇچقۇننى يالقۇنغا ئايلاندۇرغانلىغىمدىن،ئۇنىڭ ئەر كىشىنىڭ ئەركىلىتىشلىرى بىلەن سۆيۈشلىرىگە خۇمارلىغىنى باستۇرغانلىغىمدىن،ئۇنىڭ ژىنىسى ئىستىگىنى،خاھىشىنى،شەھۋانىي ھەۋەس،تەشنالىغىنى قاندۇرغانلىغىمدىن رازى ئېدىم،خوشال ئېدىم.
قايسى بىر كىتاپتىن ئوقۇغان تۆۋەندىكى مونۇ بىر مىسرالار قۇلىغىم تۈۋىدە قوڭغۇراقتەك ژىرىڭلىغاندەك بولدى؛
                          ئەر-ئاياللاردا باردۇر ئىككى نەپىس،
                          بىرسى ئۈستىدە،بىرسى ئاستىدادۇر.
                          ئۇنى قانائەتلەندۈرۈپ تۇرماسلىق،
                          بىلىڭكى،ھەر كىم ئۈچۈن گۇناھتۇر.
شۇڭا مەن،شۇ سائات،شۇ مىنۇتلاردا مۇھەببەتكە زار رازىيە ئىككىمىزنىڭ ئارزۇ-تىلەكلىرىمىز ئەمەلگە ئاشقان شۇ ئىشنى قىلغانلىغىمىز، ئاللاھنىڭ ئالدىدا چوڭ گۇناھ دەپ ھېساپلىمىدىم. سەۋەپ،مۇھەببەتتە ئالدانغان،ئالدىنىپ خورلانغان،خورلىنىش شۇ كۈنگىچە داۋاملىشىۋاتقان،سۆيگۈ-مۇھەببەتتىن كۆڭلى سۇ ئىچمىگەن،قانچە پاراۋەن تۇرمۇشتا ياشىشىدىن قەتьئىي نەزەر،كۈنلىرى ھەسرەت چېكىش،ئاھ ئۇرۇش بىلەن ئۆتۈۋاتقان ئاللاھنىڭ بىر ئاژىز بەندىسىنىڭ يېرىم،سۇنۇق كۆڭلىنى ئېلىۋاتقانلىغىم،ئۇنىڭ ئىستەك-خاھىشلىرىنى ئورۇنلاپ،رازى قىلىۋاتقانلىغىم،ئۇنى خوشاللىققا چۆمدۈرىۋاتقانلىغىم مەن ئۈچۈن ھېچ گۇناھ دەپ ئويلىمىدىم. شۇڭا مەن بۇ يولغا قەدەم باسقان ئېدىم...
رازىيەنىڭ ژۇقۇرىدىكى ھېكايىسىدىن كېيىن،مەۋلۇدە توغىرىسىدا سائۇنادىكى ئىشلارنى ئېيتىپ بېرىۋېدىم،رازىيە ئۈچۈن مەن تېخىمۇ قەدىرلىك،ئەزىز،پەرىشتە سۈپەت ژىگىتكە ئايلاندىم.
-ھازىرغىچە ئۇ قىزغا ياردەم بېرىۋاتامسىز؟-دەپ سورىدى مېنىڭ ھېكايەمدىن قاتتىق تەسىرلەنگەن رازىيە.
-ھە،ئەلۋەتتە. ئەر كىشى دېگەن بىر سۆزلەش كېرەك،ۋەدىدە تۇرۇش كېرەك! ئۇ قىزنىڭ ئوقۇشىنى پۈتۈرىشىگە ئاز قالدى. قولىغا دىپلومىنى ئالغاندىن كېيىن،ئۆزەم ئۇنى ئەنژانغا،ئاتا-ئانىسىنىڭ يېنىغا ئەۋەتىۋېتىمەن!
-ۋاي،قەيسەر ژېنىم! نېمە دېگەن ئېسىل،بېباھا ژىگىتسىز؟ بۇ دۇنىيادا سىزگە ئوخشاش ئالىيژاناپ ئىنسانلارنىڭمۇ بولۇشىغا ھەيرانمەن؟
-ياخشى ئىنسانلارمۇ كۆپ،يامان ئىنسانلارمۇ كۆپ،مېنىڭ چىرايلىغىم!
-مەن سىزگە قايىلمەن،ياشاڭ! مەن سىزنى بىر كۆرۈشتىلا ئاشىق بولغانلىغىم بېكار ئەمەس ئېكەن؟-دەپ ئۇ مېنىڭ بوينۇمغا ئېسىلدى...
مەن رازىيەنىڭ ئەقىلنى لال قىلىدىغان ئاھۇ كۆزلىرىدىكى چاقنىغان چەكسىز مۇھەببەتنىڭ نۇرلىرىنى،پۈتۈن ۋۇژۇدىدىن تۆكۈلۈپ تۇرغان سەمىمىيلىك بىلەن مېھرىۋانلىقنى،مۇلايىملىق ھەم لاتاپەتنى ئوچۇق كۆرگەچ،ئۇنىڭغا تېخىمۇ ئىمراقلىغىم كېلىپ،باغرىمغا مەككەم باستىم...
ئۇ ئەركىلەتتى،نازلىناتتى،پىچىرلاتتى،ئىڭراتتى،شوخ كۈلەتتى.مەن ئۆز ئىشقى-مۇھەببىتىمنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئۇنى چىڭ قۇچاغلاپ،ئوتتەك قىزىق،نېپىز لەۋلىرىگە لەۋلىرىمنى باساتتىم. بىر-بىرسىگە چۈپلەشكەن لەۋلەرنى بىردە ئۇ،بىردە مەن ئۇزاق شوراتتۇق...
مەن رازىيەنىڭ ماڭا بولغان،شۇ كۈنگىچە پىنھانىي،بۈگۈن ئوچۇق-ئاشكارە بولغان ئوتلۇق مۇھەببىتىدىن ھۆزۈرلىنىپ،لەززەت دەرىياسىغا شۇڭغۇپ كىرىپ كېتەتتىم!
مەن ئۆز غوژايىنىمنىڭ ئايالى بولغان رازىيە خېنىم بىلەن ئەمەس،مېنىڭ بىرىنچى مۇھەببىتىم،ئەزىزىم،قىممەتلىگىم،ھازىر مەندىن تولىمۇ ژىراقتىكى رىزۋانگۈل بىلەن مۇھەببەت دەرىياسىدا ئۈزۈپ ژۈرگەندەك ھېس قىلاتتىم ئۆزەمنى...
رازىيە بەزەن ماڭا رىزۋانگۈل بولۇپ كۆرۈنەتتى...رىزۋانگۈلنىڭ ژۇقارقى لېۋىنىڭ ئۈستىدىكى ئۆزىگە بەك ياراشقان چىرايلىق،قاپ-قارا مېڭىغا سۆيۈپ تويماتتىم!
ئۇ ماڭا ئەركىلەتتى. مەن ئۇنى ئەركىلىتەتتىم...بۇ خان سارايلىرىدەك كەڭ-تاشا،قىممەت باھالىق ژىھازلار بىلەن تولغان ئۆيلەردە بىز ئىككىمىزدىن باشقا ھېچ كىم بولمىسىمۇ،بىر-بىرسىمىزنىڭ قۇلىغىغا پىچىرلاپ سۆزلىشەتتۇق.بىر-بىرسىمىزنى سۆيۈپ تويماتتۇق.
بۇ كېچىنى رازىيە ئىككىمىز قىپ-يالىڭاچ بولۇۋېلىپ،ئىرمىشىپ-چىرمىشىپ،ئوت بولۇپ يانغان ژىنىسى ئىستىگىمىزنى،شەھۋانىي نەپسىمىزنى بولۇشىچە قاندۇرۇپ،بۇ ھاياتنىڭ لەززىتىدىن راھەتلىنىپ ئاتقۇزدۇق.تاڭ ئاتقىچە ئۇخلىماي،ئىشقىي-مەھەببەتنىڭ پەيزىنى سۈردۇق.

شۇنىڭ بىلەن كۈنلەر خوشال،خوراملىقتا ئۆتۈشكە باشلىدى.
شۇ كۈنگىچە ئالتۇن قەپەز ئىچىدىكى سايرىماي،سايرىغۇسى كەلمەي،دايىم بېشىنى ساڭگىلىتىپ تۇرىدىغان بۇلبۇل ئەشۇ قەپەزدىن بىر ياخشىنىڭ سەۋەۋى بىلەن ئۇچۇپ چىقىپ كەتتى!...
شۇ كۈنگىچە دەرت-ئەلىمىنى سىرتىغا چىقىرالماي ھەسرەت چېكىپ،ئىچىدىن ئاھ ئۇرۇپ،قەلبەن ئازاپلىنىپ ژۈرگەن رازىيەنىڭ تاشقى قىياپىتىدە،ئىچكى دۇنىياسىدا چوڭ ئۆزگۈرۈش يۈز بەردى!...
شۇ كۈنگىچە رازىيە قانچە ھۆسنى-ژاماللىق بولسىمۇ،بەرىبىر چىرايى سولغۇن ئېدى...
شۇ كۈنگىچە رازىيەنىڭ كىشىلەر بىلەن ئوچۇق-يورۇق سۆزلىشىپ،مۇڭداشقۇسى،قاقاخلاپ كۈلگۈسى كەلمەتتى. كام گەپ ئېدى...
بۈگۈنكى رازىيەنىڭ تۈنۈگۈنكى رازىيەگە ئوخشىماس كۆپ تەرەپلىرىنى بىردىن بايقىدىم.
رازىيەنىڭ سولغۇن چىرايى كۈندىن-كۈنگە گۈلدەك ئېچىلىپ،ھۆسنىگە ھۆسۈن قوشۇلغاندەك بولدى. كام گەپ،دايىم خىيال سۈرۈپ ژۈرىدىغان رازىيە توختىماي سۆزلەيدىغان،شاراخلاپ كۈلۈپ،ئۆزىنى بەختىيار ھىس قىلىشقا باشلىدى.
مەن رازىيەنى،رازىيە مېنى كۆرۈشى بىلەن،ھەر ئىككىمىزدە شۇ زامان بىردىن ئويغىنىدىغان،ئويغىنىش بىلەن تەڭ چاك-چاك بولۇپ كېتىدىغان شەھۋانى نەپسىمىزنى قاندۇرۇشقا ئالدىرايدىغان بولۇپ قالدۇق.
بىز ھەر كۈنى بولمىسىمۇ،ئىككى-ئۈچ كۈندە بىر قېتىم كېچىلىك ژەننەتنىڭ ھۆزۈرىنى كۆرۈپ،پەيزىسىنى سۈرۈشكە ئۈگۈنىپ قالغان ئېدۇق...
ھەر قانداق ئەر كىشىنىڭ قىزىقىشىنى قوزغاپ،ھەۋەسىنى كەلتۈرۈپ،شەھۋانىي نەپسىنى ئويغىتىدىغان رازىيەنىڭ گۆزەللىگىگە گۆزەللىك قوشۇلغاندەك،ئۇنىڭ سىلىق،يېقىملىق ئاۋازى تېخىمۇ مۇنايىملىشىپ كەتكەندەك،ئەركىلەپ،نازلانغاندەك قىلغان ھەرىكەتلىرى،سىرلىق بېقىشلىرى ئىلگەركىدىنمۇ تاتلىق بولۇپ كەتكەندەك سېزىلەتتى ماڭا.
كېسەلچان بولۇپ،ئوپېراцئىيا قىلىنغان ئەكرەمژان بايۋەچچىنىڭ پات-پاتلا ئاغىرىقخانىلاردا ئايلاپ يېتىشلىرى بىلەن ئاغىرىقخانىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ كىچىك خوتۇنىنىڭ ئۆيىدە ئەمەس،چوڭ خوتۇنىنىڭ،بالا-ژاقىلىرىنىڭ يېنىدا كۆپىرەك بولۇشى رازىيە ئۈچۈنمۇ،مەن ئۈچۈنمۇ بەك ياخشى ئېدى.
بايۋەچچىنىڭ ياش،چىرايلىق كىچىك خوتۇنىنىڭ ئەڭ مۇھىم ھاژىتىدىن ئۇنىڭ خىزمەتكارى تولۇپ-تاشقان كۈچ-غەيرىتىنى ئايىماي چىقىپ كەلمەكتە ئېدى!...
شۇنداق قىلىپ،خېلە-خېلىسىنىڭ قولى يەتمەي،قوينىغا سېلىشى ئارمانغا ئايلانغان رازىيە خېنىم ئارمانى بارۇ،بىراق دەرمانى يوق غوژايىننىڭ كۆرۈنۈشتىكى ھەقىقىي ھالال ژۈپتى بولغىنى بىلەن،ئارمانىمۇ بار،دەرمانىمۇ بار خىزمەتكارنىڭ ھۆزۈرىنى كۆرىدىغان،پەيزىسىنى سۈرىدىغان،ئۇزاق كېچىلەرنى راھەت قۇچۇغىدا ئاتقۇزىدىغان يوتقان ئىچىدىكى ئايالىغا ئايلىنىپ قالغان ئېدى.
رازىيە خېنىم ئۈچۈن نېكاھلىق قېرى،ھېچ نەرسىگە يارىماس بولۇپ قالغان كېسەلچان ئېرىدىن كۆرە،نېكاھسىز ياش خىزمەتكار ئارتۇق ئېدى،قەدىرلىك ئېدى،ئەزىز ئېدى!...
شۇ كۈنلەردە،كۆرۈنۈشتە مەندەك بەخىتلىك ژىگىت يوق ئېدى. لېكىن،مەن ئارامىمنى يوقاتتىم،قەلبەن ئازاپقا ئۇچىرىغان ئېدىم.
ئۆزەمنى بەخىتلىك ھېس قىلىشىم،تۇغۇلۇپ ئۆسكەن ئانا ۋەتىنى ژىراقتا قالغان،ياقا ژۇتلاردا سەرسان-سەرگەندانلىقتا مۇساپىر بولۇپ ژۈرگەن بىر ژىتىمەكنىڭ تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردىكى بىرسى ئىشەنسە،بىرسى ئىشەنمەيدىغان شاھ ھاياتىم ئېدى!
ئارامىمنى يوقىتىپ،قەلبەن ئازاپقا ئۇچىرغانلىغىم،تۇز كورلىغىم،ئاش ئاتقانغا مۇش ئاتقانلىغىم،ئۆزەم تۇز-دەم تارتىپ كېلىۋاتقان ئاق دەستىخانغا تۈكۈرگەنلىگىم ئېدى!...
مەن ئىشنىڭ مۇنداق بولۇپ كېتىشىنى ھېچ ئويلىمىغان،تەسەۋۇرمۇ قىلالماس  ئېدىم. رازىيە خېنىمنى ياخشى كۆرۈپ قالغانلىغىم بىر ئۆزەمگىلا مەلۇم بولغانلىقتىن،بۇ ياخشى كۆرۈش،ياقتۇرۇپ قېلىش مەڭگۈ سىر بويىچە ژۈرىگىمدىلا قالىدۇ،ئۇنى ئاشكارىلاش ھېچ مۈمكىن ئەمەس،دەپ ئويلاتتىم ھەم شۇنداق دەپ ھېساپلاتتىم.
ئامما،ئويلاش باشقا ئېكەنۇ،ئەمەلگە ئاشىدىغان،ئاشمايدىغان ئىش باشقا ئېكەن!
پۈتۈن ۋۇژۇدىمدا تولۇپ-تاشقان ياشلىقنىڭ ئوتلۇق ھارارىتى بىلەن كۈچ-قۇدرىتىگە،ژىنىسى ئىستەككە تولغان شەھۋانىي نەپىسنى قاندۇرۇشقا رازىيە خېنىم زورلاپ ئىچكۈزگەن،ھاياتىمدا بىرىنچى قېتىم ئېغىزىمغا ئالغان ئەشۇ بىر نەچچە قەدەھ كونьياك بىر پارچە ئوت بولۇپ تۇتاشقاندەك بولدىدە،ئۇنىڭدىن كېيىن ئۆزەمگە-ئۆزەم ئېگە بولالماي قالغان ئېدىم...
ئەكرەمژان ئاكا مېنى بەك ياخشى كۆرەتتى،ئىززەتلەتتى،قەدىرلەتتى. ماڭا تولىمۇ ئىشىنەتتى. مەۋلۇدە قىزنى مەن بىلەن كۆرگىنىدە، "ياشاڭ ئۇكام،گۆزەل،ئەقىللىق قىزنى تېپىپسىز. ئۇ قىز سىزنى بەك ياخشى كۆرۈدېكەن!...مەن سىزگە قايىل. مەۋلۇدە ئوقۇشنى تامام قىلسۇن. شۇنىڭدىن كېيىن تويۇڭلارنى ئۆزەم ئۆتكۈزۈپ بېرىمەن. تويۇڭلاردا سىلەرگە ئىككى ياكى بولمىسا ئۈچ خانىلىق ئۆينىڭ ئاچقۇچىنى سوغا قىلىمەن!"دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەرنى دايىم قىلاتتى. مەۋلۇدە قىزنى مەن ئۇنىڭغا "ژۈرۈۋاتقان قىزىم"، دەپ يالغان ئېيتقان ئېدىم.
ئەكرەمژان ئاكا ھالال بىلەن ھارامنى،ئەخلاق بىلەن ئەخلاقسىزلىقنى،ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنى،ئىزگۈلىك بىلەن رەزىللىكنى،سادىقلىق بىلەن ساختىلىقنى،ۋاپادارلىق بىلەن خىيانەتكارلىقنى ياخشى پەرىق قىلالايدىغان مېنى،ئۆزىنىڭ كىچىك خوتۇنىغا كۆز قىسىپ،قانات سۆرەيدۇ دەپ،ھەرگىز ئويلىماتتى. ئويلاش بۇ ياقتا تۇرسۇن،تەسەۋۇرمۇ قىلالماتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ ئاخىرقى ۋاقىتلاردا ماڭا پات-پاتلا؛ "ھەدىڭىز يالغۇز قالدى. بۈگۈن شۇ ئۆيگە بېرىڭ،يالغۇز قورقىدۇ"دەپ،مېنى كىچىك خوتۇنىنىڭ ئۆيىگە ئەۋەتىۋېتەتتى.قوتاندىكى يالغۇز قوزىنىڭ يېنىغا بۆرىنى سولاپ قويغانلىغىنى بىلمەس ئېدى!
ھازىر نېمە بولدى؟
مەن ئۇ ئادەمگە خىيانەت قىلدىم!...
"غۇنژۇن كۆز قىسمىسا،بۇقا زەنژىرنى ئۈزمەيدۇ"دەپ قويۇشىدېكەن ئادەملەر! ئەگەر ئەشۇ غۇنژۇن كۆز قىسمىغان بولسا،باغلاقتىكى بۇقا زەنژىرنى ھېچ قاچاندا ئۈزمىگەن بولار ئېدى!... بۇ يەردە كىم ئەيىپلىك؟ غۇنژۇن ئەيىپلىكمۇ ياكى بۇقا ئەيىپلىكمۇ؟ ياكى بولمىسا،ئەشۇ غۇنژۇننىڭ ئېگىسى ئەيىپلىكمۇ؟
مېنىڭچە، غۇنژۇنمۇ ئەيىپلىك ئەمەس،بۇقىمۇ ئەيپلىك ئەمەس! ئەيىپنىڭ ھەممىسى غۇنژۇننىڭ ئېگىسىدە؟!
ئەگەر ئۇ ئاشىقىي-بېقارار بولۇپ،ناھايىتى ئۇستىلىق،مەككارلىق بىلەن،ئۇنىڭ كۆز يېشىدىنمۇ،ئاھۇ-زارىدىنمۇ قورىقماي قولغا چۈشەرگەن ئەشۇ غۇنژۇننى بۇ قەدەر خورلىمىغان بولسا،ئۆيدىكى بۇ پاك،تازا،ھالال غۇنژىندىن تالا-تۈزدىكى "ئوتنىڭ ئۇچىنى يەپ،سۇنىڭ سۈزۈگىنى ئىچىپ" ژۈرگەن،كۆرۈنگەن ئادەم مىنىپ،يېغىر قىلىۋەتكەن غۇنژۇنلارنى ئەزىز كۆرمىگەن بولسا،ئۆيدىكى غۇنژۇننىڭ ھاژىتىدىن ۋاقتى-ۋاقتىدا چىقىپ تۇرغان بولسا،غۇنژۇن بۇقىغا كۆز قىسمىغان،بۇ ئىشلار بولمىغان بولار ئېدى، دەپ ئويلايمەن...
ھاياتىدا ياخشى كۆرگەن ئادىمى ئارمان بولۇپ قالغان،دوستلىرىغا ئوخشاش ئۆز خىلى،ئۆز تەڭتۇشى بىلەن بىللە بولالمىغان،بىر ياستۇققا باش قويالمىغان،ھەم باياشايات ھاياتتا ھەم خورلۇق ۋە ھاقارەتتە ياشاۋاتقان،ئەركىن ژۈرۈشتىن،يېرىم،سۇنۇق كۆڭلىنى خوشال-خوراملىقتا،ئازادىلىكتە كۆتۈرۈشتىن مەھرۇم قەپەزدىكى قۇشقا ئايلانغان،ياشلىغى،ياشلىقتىكى ئىستەك-ئارزۇلىرى ئەمەلگە ئاشماي،كۇمپەي-كۇم بولغان،بەزى كېچىلەردە ژىنىسى ئىستەك-تەشنالىغى چاكىلداپ كېتىپ،ئۇزاق كېچىلەرنى ئارامسىزلىقتا،ئۇيقۇسىزلىقتا ئاھ ئۇرۇش،ھەسرەت چېكىشلەر بىلەن ئاتقۇزۇپ كېلىۋاتقان شۇ غۇنژۇن ياخشى كۆرۈپ قالغان،ياقتۇرۇپ قالغان بۇقىغا كۆز قىسماي،كىم كۆز قىسسۇن؟!
بوتۇلكىنىڭ ئىچىدە تىنىچ تۇرغىنى بىلەن،ئۇنىڭ ئىچىدىن چىققاندان كېيىن كۈچىنى كۆرسۈتىدىغان، قورقانچاقنى باتۇر،ژۈرьئەتسىزنى ژۈرьئەتلىك قىلىۋېتىدىغان،قارغۇنىڭ كۆزىنى ئېچىۋېتىدىغان،گاداينى باي،ژۇگاچ-مۆمۈننى شوخ،ئۇيالچاقنى خىر قىلىۋېتىدىغان،قىسقىسى، ئىنساننىڭ ئىنسانىيلىغىنى يوقىتىدىغان ئەشۇ نەرسىنىڭ ئۆزى ئاچچىق بولغىنى بىلەن "كۈچ-قۇدرىتى" تاتلىق بولغانلىقتىن بولسا كېرەك، ئۆز كارامىتىنى كۆرسەتتى!...
باغلاقتا تۇرغان بۇقا بىر سىلكىنىش بىلەن،ئۆزىنى ئۇنتۇغان ھالدا،زەنژىرنى ئۈزۈپ تاشلىدى!...
خوش،شۇنىڭ بىلەن بۇ يەردە كىم ئەيىپلىك؟
غۇنژۇن ئەيىپلىكمۇ،بۇقا ئەيىپلىكمۇ ياكى غۇنژۇننىڭ ئېگىسى ئەيىپلىكمۇ؟
بۇنىڭدىن ئۆزىڭىز خۇلاسە چىقىرىڭ؟!
كىمنى ئەيىپلەيسىز؛غۇنژۇننىمۇ،بۇقىنىمۇ ياكى غۇنژۇننىڭ ئېگىسىنىمۇ؟ ئىختىيار ئۆزىڭىزدە!

بىر كۈنى رازىيە ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا شۇنداق سۆز باشلىنىپ قالدى.
-قەيسەر ژېنىم،سىزنىڭ ھېچ نەرسىدىن،ھېچ كىمدىن قورىقماس باتۇر ژىگىت ئېكەنلىگىڭىزنى،سىزنىڭ ئۆتكەندە ئادىلجاننىڭ قارىنىغا پىچاق تەڭلەپ،ئۇ بالىنى قورقۇتۇپ،ئاقچا تەلەپ قىلغان ئۈچ خۇلىگاننىڭ كۆز ژۇمۇپ ئاچقىچە ئاغزى-بۇرۇنىنى قانغا بۇلغاۋەتكەنلىگىڭىزنى،ئۇنىڭدىن كېيىن ئادىلجاننىڭ بازاردىكى ئىدارىسىگە كىرگەن باش كېسەر ئىككى رېكېتېرنىڭ قانداق ژاژىسىنى بەرگەنلىگىڭىزنى خوژايىن ماڭا ئاغزى-ئاغزىغا تەگمەي سۆزلەپ بەرگەن ئېدى،-دەپ باشلىدى سۆزىنى رازىيە.-ئەشۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ مەن سىزگە تېخىمۇ ئاشىق بولۇپ كەتكەن ئېدىم. سىزنىڭ مۇھەببىتىڭىزگە ئېرىشىشنى ئارمان قىلىپ،موشۇ كۈنلەرنى كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن تىلىگەن ئېدىم!
-ئەشۇ تىلەكلىرىڭىز،ئارزۇ-ئارمانلىرىڭىز ئاللاھنىڭ قۇلىغىغا يېتىپتۇ مانا! ئىككىمىز ئەر-خوتۇنلاردەك بىر ياستۇققا باش قويدۇق.مەنمۇ موشۇ كۈنلەرنى ئارمان قىلغان ئېدىم،-دېدىم.
-قەيسەر،سىز ئەژايىپ ژىگىتسىز! سىزنىڭ مۇھەببىتىڭىزگە ئېرىشكەنلىگىمدىن چەكسىز بەخىتلىكمەن!...بىلەمسىز،مەن سىزنىڭ ئۆزىڭىزگە قانچىلىك ئاشىق بولسام،سىزنىڭ ئادەمنى ئېرىتىۋېتىدىغان شېرىن سۆزلىرىڭىزگە شۇنچىلىك تەشنامەن؟ سىز يازغۇچى بولىدىغان ژىگىت ئېكەنسىز؟ ئۆتكەندە ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى ھەققىدە ئېيتىپ بەرگەنلىرىڭىزنى ئاڭلاپ ھەيران قالدىم. ئۇنداق سۆزلەرنى مەن بىرىنچى قېتىم ئاڭلىشىم ئېدى. ئەگەر سىز ئىشقىي-مۇھەببەت ھەققىدە كىتاپ يازسىڭىز،مۇھەببەتكە زار ياشلار ئىزدەپ ژۈرۈپ ئوقۇيدىغان كىتاپ بولاتتى؟
-سىز شۇنداق ئويلامسىز،مېنىڭ ئەقىللىغىم؟
-ئەلۋەتتە!
-ئۇنداق بولسا،سىز ھەققىدە،ئۆزەم ھەققىدە،ئىككىمىزنىڭ پىنھانىي سۆيگۈ- مۇھەببىتىمىز ھەققىدە رومان يېزىشىم كېرەك ئېكەن؟!-دېدىم كۈلۈپ.
-ئەشۇنداق بىر رومان يېزىڭا،ژېنىم!
-ئۇ روماننىڭ ئاخىرسى پاژىيە بولۇپ كېتەمدېكىن،دەپ ئەنسىرەيمەن؟
-ھېچ ئەنسىرىمەڭ،ياخشى باشلانغان روماننىڭ ئاخىرسىمۇ ياخشى تامام بولىدۇ!
-ھەر ھالدا، ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدىكى بۇ روماننىڭ ئاخىرسىنىڭ پاژىيەلىك  ئاياقلىشىشىدىن ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلىسۇن دەڭ!-دېدىم كۆڭلىمدىكى ھەر خىل ياخشى-يامان ئويلاردىن سۆز ئېچىپ.
رازىيە مېنىڭ نېمە دېمەكچى بولۇۋاتقانلىغىمنى بىردىن چۈشەندى.
-نېمىدىن ئەنسىرەيسىز،نېمىدىن قورقۇسىز؟-دېدى ژىددىي قىياپەتتە.
-سىز بىرەۋنىڭ ئىلكىدىكى،نېكاھسىدىكى،ئۇنىڭ ئۈستىگە غوژايىنىمنىڭ ئايالىسىز! ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدىكى بۇ مەخپىي،يوشۇرۇن ئىشلار بىر كۈنى پاش بولۇپ قالسا،ئاللاھنىڭ ئۇرغىنى شۇ دەۋېرىڭ؟!-دېدىم تەشۋىش،ئەندىشىلىرىمنى يوشۇرماي ئوچۇق ئېيتىپ.
-كۆپ ۋايىم قىلماڭ،ژېنىم،-دېدى رازىيە.-ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدىكى بۇ ئىشلارنى ئىككىمىزدىن باشقا ھېچ كىم بىلمەيدۇ. بىلگۈزمەيمىز ھەم. بىر-بىرسىمىزگە ئىلگىرى قانداق مۇناسىۋەتتە ژۈرسەك،كۆرۈنۈشتە شۇ مۇناسىۋەت داۋاملىشىۋېرىدىغان بولىدۇ؟!
-بۇ ئېيتقانلىرىڭىزغا يۈز پائىز قوشۇلىمەن،مېنىڭ ئەقىللىغىم!-ئۇنى قاتتىق قۇچاغلىدىم...
شۇنداق قىلىپ،رازىيە مېنى خېلىلا خاتىرژەم،ژۈرەكلىك قىلىپ قويدى.

                       ئاللاھتىن تىلىگەن تىلەك

كۈنلەر شادۇ-خوراملىق ئىچىدىكى راھەت پاراغەتتە ئۆتۈشكە باشلىدى. 
بىر كۈنى چەت ئەل رادىئولىرىدىن يەنى ئامېرىكىنىڭ پايتەختى ۋاشىنگتوندىن ئۇيغۇرچە بېرىلىدىغان "ئەركىن ئازىيا" رادىئوسى بىلەن "ئازاتلىق"، "بى-بى-سى" رادىئو ستانцئىيالىرىدىن مېنىڭ ھايات-تەغدىرىمگە مۇناسىۋەتلىك دەھشەتلىك بىر خەۋەرنى ئاڭلىدىمدە،ئارامىمنى يوقاتتىم. ئاتام رەمىتىنىڭ؛"ئوغلۇم، شۇنى ياخشى بىل،سېنىڭ ھاياتىڭ تولىمۇ مۇرەككەپ،چىگىچ!...ئەقىل-پاراسەت بىلەن ئىش تۇتمىساڭ،نابۇت بولۇپ كېتىسەن؟!..."دېگەن غايىبانە ئاگاھلاندۇرۇشى قۇلىغىم تۈۋىدە كېچە-كۈندىز قوڭغۇراقتەك ژىرىڭلاپ تۇرۇۋالدى.
ژۇقۇرىدىكى چەت ئەل رادىئولىرى تەكرار-تەكرار ئاڭلاتقان ئۇ خەۋەرلەردە ۋەتەن دەپ ۋەتەندىن ئايرىلغان،ياقا ژۇتلاردا سەرسان-سەرگاندانلىق ھاياتنى بېشىدىن كەچۈرگەن،قايسى ئەلدە بولمىسۇن،ئۇ ئەلنىڭ ساقچىلىرى بىلەن شۇ ژايلاردا مەخپىي ژۈرگەن خىتاي ئەنچۋەنتۇڭى /دۆلەت خەۋىپسىزلىغى ئىدارىسى/ ئادەملىرىنىڭ قولىغا چۈشۈپ قېلىشتىن ئەنسىرەپ،قورقۇپ،مۆكۈپ-قېچىپ ژۈرۈپ،ئاخىرى مىڭ بىر ماشاقەتلەر بىلەن كانادىغا چىقىپ كەتكەن ۋە شۇ ئەلدە سىياسىي پانالىق ئېلىپ،كانادا پۇخراسى ئاتالغان ھۈسەيىن ژېلىل دېگەن ئۇيغۇرنىڭ قولغا ئېلىنغانلىغى خەۋەر قىلىنغان ئېدى. كانادا پۇخراسى ھۈسەيىن ژېلىل ئائىلىسى بىلەن ئۆزبەكستاننىڭ تاشكەنت شەھىرىگە كەلگەن ئېكەن. ئۇنى ئۆزبەكستان پولىцئېيلىرى بىلەن مىللىي بېخەتەرلىك كومىتېتىنىڭ ئادەملىرى قولغا ئاپتۇ. ھۈسەيىن ژېلىلنىڭ؛
-مەن ئۆزبەكستان قانۇنىغا خىلاپلىق كېلىدىغان،قانۇننى بۇزۇدىغان ھېچ قانداق گۇناھ ئۆتكۈزگىنىم،تەرتىپ بۇزغۇنىم يوق. مەن كانادا پۇخراسى!...ئۆزبەكستانغا ئائىلەمنى ئېلىپ، تۇققان يوقلاش مۇناسىۋىتى بىلەن كەلگەن ئېدۇق. مانا ھۆژژەتلىرىم!...-دېگىنىگە قارىماي تۈرمىگە سولاپتۇ.
رادىئولاردا بېرىلگەن خەۋەرلەر بويىچە، ئۆزبەكستان تەرەپ كانادا پۇخراسى ھۈسەيىن ژېلىلنى؛"ئۆزبەكستان ئۆكتىچى ئىسلام پارتىياسى ھەم تېررولۇق تەشكىلاتلارغا باغلاپ،ئۆزبەكستاندا يۈز بەرگەن تېررورۇق ھەرىكەتلەرگە قاتناشقانلىغىدا" ئەيىپلەپ،خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىۋېتىپتۇ. كانادا ھۆكۈمىتى قانچە قىلىپمۇ،ئۆز پۇخراسى بولغان ھۈسەيىن ژېلىلنى كانادىغا قايتۇرۇپ ئېلىپ كېلەلمەپتۇ. ھۈسەيىن ژېلىل خىتايدا مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىپتۇ...
مانا ساڭا،بېچارە ئۇيغۇر!
ئۆز قېرىندىشىڭ سېنى ئوتقا-دوزاققا تاشلاۋاتسا،دۈشمىنىڭدىن نېمە كۈتۈش مۈمكىن؟!...
"كوزا كۈندە سۇنمايدۇ،كۈنىدە سۇنىدۇ"دېگەن ئېكەن. ۋەتەندىشىم ھۈسەيىن ژېلىلنىڭ بېشىغا كەلگەن بۇ قارا كۈن،ئەتە مېنىڭ بېشىمغا كېلىشى تۇرغان گەپ؟!...
-نېمە قىلىشىم كېرەك؟-دەپ ئويلايمەن بېشىمنىڭ ئىچىمۇ قېتىپ، تىشىمۇ قېتىپ.-ئەگەر مېنىڭ خىتايدىن قېچىپ كەلگەن سىياسىي مەھبۇس ئېكەنلىگىمنى بىلىپ قالىدىغان بولسا،ئۇ چاغدا مېنىڭ ھالىمغا ۋاي!...
ماڭا باش پاناھلىق قىلغان مۇھەمەت تاغام بىلەن،ماڭا ئۆزبەكستان پۇخراسى دېگەن ژا پاسپورت ھەم ماشىنا ژۈرگۈزۈش گۇۋانامىسىنى سېتىپ ئېلىپ بەرگەن ئەمەتجان ئاكام بىلەن،مېنى ئۆزىگە مۇھاپىزەتچى ھەم شوفېر قىلىپ يېنىدا ئېلىپ ژۈرگەن،خىتاي ئۈچۈن چوڭ ژىنايەتچى يەنى ئۆلۈم ژازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان مەن ئۇيغۇرنى يوشۇرۇپ ژۈرگەنلىگى ئۈچۈن ئەكرەمژان ئاكىمۇ ژاۋاپقا تارتىلىپ،ژازالىنىشى مۈمكىن!
ئۇ چاغدا،بۇ كىشىلەر ئۈچۈن ئۆز پەرزەنتىدەك ئەزىز بولۇپ كەلگەن مەن،شۇ زامان بۇلارنىڭ دۈشمىنىگە ئايلىنىمەن دېگەن سۆز. ئۇلارنىڭ مېنىڭ ئۈزلىرىمگە تۈكۈرىشى تۇرغان گەپ؟ چوقۇم تۈكۈرىدۇ! بۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلارنى ئەيىپلەشكە بولمايدۇ،ھەققىممۇ يوق. ئۇلار ھەقلىق. سەۋەپ،مەن ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئالداپ كەلدىم،ئۇلارنىڭ ئالدىدا يالغان گەپ قىلىپ كەلدىم.
-ھەي ھارامزەدە،ئاتاڭدەك ئادەمنى ئالدىغىچە،راست گەپ قىلساڭ بولماتتىمۇ؟-دېسە، مۇھەمەت تاغامغا نېمە دەيمەن. ئۇنىڭ ئۈزىگە قانداق قارايمەن؟ 
-ھەي  ئۇكام،مەن سىزگە ئۆز قېرىندىشىمغا ئىشەنگەندەك ئىشەنگەن ئېكەنمەن. سىزگە ئىشەنگەنلىگىمدىن دۆلەت قانۇنىغا خىلاپلىق ئىش قىلدىم...بۇ ژىنايىتىم ئۈچۈن مېنى تۈرمىگە ئولتارغۇزۇشى مۈمكىن،-دېسە،ئەمەتجان ئاكامغا نېمە دەپ ژاۋاپ بېرىشىم مۈمكىن؟
-سەن دۈشمەن ئېكەنسەن! خىتاي دۆلىتىنىڭ دۈشمىنى ئېكەنسەن؟...سېنى دەپ،سەن ئالدامچىنى دەپ،مانا ئەندى تۈگۈمەس بالاغا قالدىم!...بۇ بالادىن قانداقمۇ قۇتۇلارمەن ئەندى؟-دەپ ئەكرەمژان بايۋەچچە كۆزلىرىنى ئالايتسا،ئۇنىڭ كۆزلىرىگە قانداقمۇ قارايمەن؟
-قەيسەر،سىز ئۆزىڭىزنى باشقىچە تونۇشتۇرغان ئېدىڭىزغۇ؟...سىزمۇ يالغان گەپ قىلىپ،شۇنچە ئادەملەرنى ئاخماق قىلىپ كەلگىنىڭىز نېمىسى؟ باشتىلا ھەممىنى ئوچۇق ئېيتقان بولسىڭىز بولماتتىمۇ؟ ئاخىر سىز،چوڭ بىر ژىنايەت ئۆتكۈزگەن ياكى ئادەم ئۆلتۈرگەن قاتىل ئەمەس ئېكەنسىزغۇ؟ سىز ۋەتەن دەپ ۋەتىنىڭىزدىن ئايرىلغان ژىگىت ئېكەنسىز! مەن سىزنى ئەيىپلەشتىن ژىراقمەن. ھاياتىڭىزنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن يالغان گەپ قىلىشقا،شۇ يولغا قەدەم بېسىشقا مەژبۇر بوپسىز. مەن سىزنى ئەيىپلەشتىن ژىراقمەن. سىزنىڭ شۇنچە ئېغىر كۈنلەرنى بېشىڭىزدىن ئۆتكۈزۈپمۇ،ئۆزىڭىزنى يوقاتماي،نابۇت قىلماي كېلىۋاتقىنىڭىزغا ئاپىرىن!...
رازىيەدىن باشقىلىرى ئاچچىق ھەسرىتىدە مۇنداق سۆزلەرنى ئېيتماسلىغىغىمۇ ئىشەنچىم كامىل ئېدى.
-يا ئاللاھ،ئۆزەڭ ساقلىغايسەن،ئۇ قارا كۈنلەردىن؟!-دەپ ئاللاھدىن نىژاتلىق تىلەيمەن.-ئېھ،ئاللاھ،ئوتنىڭ ئىچىدە پاختىنى ساقلىغاندەك،موشۇ كۈنگىچە ساقلاپ كەلدىڭ مېنى؟ ئەندى يەنىمۇ ساقلىغايسەن؟ سېنىڭدىن باشقا پانارىم يوق،مەن بېچارە ژىتىمنىڭ؟!
"تاغارنىڭ ئىچىدە بېگىزنى قانچە قىلىپمۇ يوشۇرالمايسەن!"، "قىڭغىر ئىشنىڭ قىيسىغى قىرىق ژىلدىن كېيىن بولسىمۇ،بەرىبىر بىر كۈنى چىقىدۇ!"دېگەن ھاياتىي،ئەقىلانە-دانا سۆزلەرنى يەنە بىر قېتىم ئېسىمغا ئالدىم. سەۋەپ،شۇ كۈنلەردىكى شاھ ھاياتىمنى مەن چەكسىز قۇملۇق چۆلدىكى ژىراقتىن دېڭىز بولۇپ،پاقىراپ كۆرۈنىدىغان،قانچە ماڭساڭمۇ يېتەلمەيدىغان سەرراپقا قىياس قىلاتتىم. قىياس قىلغانلىغىم ئۈچۈن، چەكسىز بارخاندا تامچە سۇغا تەشنا،زار بولۇپ ژىراقتىن كۆرۈنگەن ئەشۇ "دېڭىزغا"يېتىشنى ئارمان قىلىپ،بىراق يېتەلمەي قۇملۇق چۆل ئىچىدە بۈگۈنمۇ،ئەتىمۇ نابۇت بولۇپ كېتىدىغان يولۇۋچىدەك،ھىس قىلاتتىم ئۆزەمنى...
"بۇ دۇنىيا سىناق ۋە ئىمتىھان دۇنىياسى!"دەپ قويۇشىدېكەن؟
مەن ئويلايمەن،ئىنسان بالىسىنىڭ بېشىغا كۈلپەت چۈشكەندە،قارا كۈن كەلگەندە،ئويلىمىغان،كۈتمىگەن يەردىن كېسەلگە ئۇچىراپ،بېشى ياستۇققا يەتكەندە،ئۆتكەن كۈنلىرىنى،بۇ ھاياتتا قىلغان ياخشى-يامان ئىشلىرىنى،ئىنسانچىلىقتا ئۆتكۈزگەن خاتالىقلىرىنى،سەۋەنلىكلىرىنى بىر-بىرلەپ كۆز ئالدىدىن ئۆتكۈزۈشى تۇرغان گەپ. ھۈسەيىن ژېلىل ھەققىدە ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن،مەنمۇ شۇنداق بولدۇم.
ئويلاپ قارىسام، شۇ كۈنگىچە يامان ئىش،يامان ئەمەللەرنى قىلماپتىمەن. بىراق،رازىيە بىلەن بولغان،ھېلىمۇ داۋاملىشىۋاتقان ئىشلاردىن ۋىژدانىم ئازاپلىناتتى،قەلبەن ئازاپلىناتتىم.ئامما لېكىن،شۇنىڭ ئۆزىدىمۇ؛"بۇ ئىش گۇناھ ئەمەسقۇ؟ خورلانغان،خورلىنىۋاتقان،مېنىڭ مۇھەببىتىمگە زار،تەشنا ئاللاھنىڭ بىر ئاژىز بەندىسىنىڭ ھاژىتىدىن چىقىۋاتقانلىغىم،ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئېلىۋاتقانلىغىم،ئۇنى رازى قىلىۋاتقانلىغىم،خوشال-شاتلىققا بۆلەۋاتقانلىغىم گۇناھ بولمىسا كېرەك؟"دەپ ئويلاتتىم.ئويلىغىنىم ئۈچۈن بۇ يولدىن ئايىغىمنى تارتماي كېلىۋاتاتتىم.
"بۇ سىناق،ئىمتىھان دۇنىياسىدا" ژانابىي ئاللاھ مېنى سىناپ،مېنىڭدىن ئىمتىھان ئېلىۋاتقان بولۇشى مۈمكىن؟-دەپ ئويلىدىم.
"ئېسىڭنىڭ بارىدا،ئېلىڭنى تاپ!"دەپ بېكار ئېيتمىغان!
مۈمكىن، "بۇ سىناق،ئىمتىھان دۇنىياسىدا" خاتالىققا يول قويدۇم،ئەشۇ ۋەتەندىشىمنىڭ قارا تەغدىرى،بۇ ماڭا ئاللاھنىڭ بىر بەشارىتىدۇر؟...ئەندى مەن ئۈچۈن تاشكەنتتە تۇرۇش خەتەرلىك!...كۆڭلىم بىر نەرسىدىن ئەنسىرىگەندەك قىلاتتى.مەن ئۇنى رازىيە ئىككىمىزنىڭ ئارىسىدا بولغان،بولۇۋاتقان ئىشتىن دەپ ئويلىغان بولساممۇ،ئۇنى ئۆزەمچە چوڭ گۇناھ دەپ ھېساپلىغىم كەلمەتتى. ھەر ھالدا مەن ياخشى ئىش قىلمىغان ئوخشايمەن؟ "بۇ سىناق،ئىمتىھان دۇنىياسىدىن" ئۆتەلمىگەن،خاتا ئىش قىلغاندەك سېزىۋاتىمەن ئۆزەمنى! بۇ ئۆتكۈزگەن خاتالىغىم ئۈچۈن،ئاللاھ، سېنىڭ ئالدىڭدا گۇناھكارمەن! ئەشۇ خاتالىغىمنى،گۇناھىمنى ئۆزەڭ كەچۈرگەيسەن،ئاللاھ؟!... ئەندى مەن ئۈچۈن بۇ شەھەردىن دەررۇ كېتىشتىن باشقا يول يوق. بېغەملىك قىلىپ،بېپەرۋالىق قىلىپ،كېيىن پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي قالماي يەنە؟!
بۇ قېتىم ماڭا يەنە يالغان سۆزلەشكە،يالغان ھېكايە توقۇشقا توغرا كەلدى. باشقا ئامال يوق. ھازىرچە راست گەپنى ئېيتىش ئەسلا مۈمكىن ئەمەس ئېدى.
يالغان گەپ قىلىش ئاللاھنىڭ ئالدىدا چوڭ گۇناھ ئېكەنلىگىنى ياخشى بىلىمەن. بىراق،ھاياتىم خەتەر ئاستىدا تۇرىۋاتىدۇ،ئۆزەم نابۇت بولۇش ئالدىدا تۇرىۋاتىمەن!...موشۇ يەردىكى مەن ئۈچۈن ئەزىز ئىنسانلارغا يالغان ئېيتماي راست گەپ قىلسام،كىم بىلىدۇ،خام سۈت ئەمگەن ئىنسانمىز،مېنىڭ قاچقۇن ئېكەنلىگىم،خىتايدىن قېچىپ چىققان،ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان  سىياسىي مەھبۇس ئېكەنلىگىم بىر يەردە بولمىسا، بىر يەردە بىرەرسىنىڭ ئېغىزىدىن چىقىپ كەتسە،ئۇ سۆز ئېغىزدىن ئېغىزغا ئۆتۈپ،يېتىدىغان يەرگە يېتىپ قالسا،ئىشنىڭ پۈتكىنى شۇ؟!...ئۇنداق بولمايدۇ،بولۇشى مۈمكىن ئەمەس،دەپ ھېچ كىم ھۆددىسىگە ئالالمىسا كېرەك؟ سەۋەپ،بۈگۈنكى كۈندە،بۈگۈنكى زاماندا ياخشى،يامان بولسۇن،كۆپچىلىك ئادەملەر ئايىغىدا ئەمەس،ئېغىزىدا ماڭىدىغان،ماڭغاندىمۇ ژۈگۈرەپ ماڭىدىغان ھالغا كېلىشكەن.بۇنى ھەممە ياخشى بىلىشىدۇ.
ژانابىي ئاللاھنىڭ ئۆزى مۇقەددەس قۇرьئانۇ كەرىمدە؛ "ھۇببۇل ۋەتەن مىنەل ئىمان!" /ۋەتەننى سۆيۈش ئىماننىڭ ژۈملىسىدىن!/دەپ ئېيتقان. مەن ۋەتەننى سۆيگەنلىگىم ئۈچۈن ۋەتەن دەپ ۋەتەندىن ئايرىلغان مىڭلارنىڭ بىرسىمەن،خالاس! شۇنىڭ ئۈچۈن يالغان سۆزلىسەم ئاللاھنىڭ ئالدىدا گۇناھ بولماس، دەپ ئويلىدىم ۋە بۇ يالغان سۆزلىگىنىم ئۈچۈن ئاللاھدىن كېچە-كۈندۈز كەچۈرۈم سورىدىم. ئىشلىرمنىڭ ئوڭۇشلۇق بولۇشى ئۈچۈن،يوللىرىمنى ئوچۇق،كەڭ بولۇشى ئۈچۈن ئاللاھدىن نىژاتلىق تىلىدىم. 
بۇ ئىشنى مەن كۆپ كېچىكتۈرگۈم كەلمىدى. فازېندىغا-ژاڭزىغا چىقىپ،مۇھەمەت تاغام بىلەن زىبىنىسا ئانامغا،ئاندىن شەھەردىكى ئەمەتجان ئاكامغا،ئۇلاردىن كېيىن، ئۆيىدە كېسەل بولۇپ ياتقان ئەكرەمژان ئاكىغا كۆڭلۈمنىڭ بېئارام بولۇپ ژۈرگەنلىگىنى ئېيتتىم.
مەن ئۇلارغا،ئالمۇتىدىن تېلېفون كەلگەنلىگىنى،ئاتامنىڭ تۇيۇقسىز قاتتىق ئاغىرىپ يېتىپ قالغانلىغىنى،مېنىڭ تېز يېتىپ كېلىشىم كېرەكلىگىنى  سورىغانلىغىنى ئېيتىۋېدىم،ئۇلارنىڭ ھەممىسىلا بىر كىشىدەك؛ "ئۇنداق بولسا،كېچىكمەي تېز بېرىڭ؟... تەلىيىڭلارغا ئاتاڭلار ياخشى بولۇپ قالسۇن. ئاللاھنىڭ ئۆزى شىپالىق بەرسۇن! ئاتىڭىزنى دەررۇ  داۋالىتىڭ؟..."دېيىشىپ،ئۇلارنىڭ ھەر بىرسى بىر كاللەكتىن ئاقچا سۇنۇشتى. "مەندە ژىغىپ تۇرۇۋاتقان خېلە ئاقچا بار. رەخمەت سىلەرگە،ھاژىتى يوق"دېسەم،زادى ئۇنۇشمىدى...
ئۆزبەكستاندا ياشاش مەن ئۈچۈن ئەندى خەتەرلىك بولغانلىقتىن،قازاقستانغا دەررۇ كېتىشىم كېرەك! مېنىڭ نەچچە ۋاقىتتىن بۇ يان بۇ يەردىن كۆرگۈنىم، بايقىغىنىم،سەزگىنىم ئۆزبەكستانغا قارىغاندا،قازاقستان دېموكراتىك دۆلەت ئېكەن. قازاقستاننىڭ ئالمۇتا شەھىرىدە ئوئوننىڭ /بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى/ قاچاقلار مەسىللىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتى پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقانلىغىنى بىلگەنلىگىمدىن،ۋە بۇ ھەقتە چەت ئەل رادىئولىرىدىن خەۋەرلەرنى ئاڭلاپ تۇرغانلىغىمدىن ئالمۇتىغا بېرىپلا ئوئون نىڭ ئەشۇ ئىدارىسىگە بېرىپ،ئۇلارغا ئۆزەمنىڭ نېمە ئۈچۈن ۋەتەندىن ئايرىلغانلىغىمنى ئېيتىمەن،ئۈچىنچى بىر دۆلەتتىن ماڭا سىياسىي باش پانالىق بېرىشىنى تەلەپ قىلىمەن!...
مېنىڭ قارارىم ئەينە شۇ ئېدى. بۇنىڭدىن باشقا مەن ئۈچۈن نىژاتلىقنىڭ  ھېچ قانداق يولى يوق ئېدى.
ئۆزبەكستاندىكى شاھ ھاياتىم تاماملىنىپ،تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردىن بىر يولىلا خوشلىشىپ،ئالمۇتىغا مېڭىشنىڭ ئالدىدا رازىيە خېنىم بىلەن ئانا تۇغما يالىڭاچ بولۇۋېلىپ،ھەر ئىككىمىز ئىشقىي-مۇھەببەتنىڭ مەستانىسىغا ئايلانغان ھالدا،كېچىلىك ژەننەتنىڭ پەيزىسىنى تاڭ ئاتقىچە ئاخىرقى قېتىم سۈرۈشۈپ،ژىنىسى ئىستەكلەرنىڭ خاھىشلىرىنى راسا قاندۇرغاندەك بولۇشتۇق.
شەھۋانىي نەپسى،ئىشقىي-مۇھەببىتى چەكسىز رازىيە مېنىڭ ژۇڭلۇق مەيدەمگە ئۈزىنى يېقىۋېلىپ،يۇمشاق،ئىسسىق،نازۇك بارماقلىرى-ئالقانلىرى بىلەن قوساقلىرىمنى سىلىغان ھالدا؛
-ئەندى قاچان كېلىسىز،ژېنىم؟-دېدى ئەژايىپ بىر مېھرىبانلىق بىلەن.
-ئاتامنى داۋالىتىمەن. ياخشى بولۇپ قالغاندىن كېيىن قايتىپ كېلىمەن!-دېدىم ئۇنىڭ سىلىق،ئاپپاق دۈمبىلىرىنى سىلاپ تۇرۇپ.
-ئاتىڭىز تېزرەك ياخشى بولۇپ،سەللىمازا ساقىپ كەتسۇن،ئىلاھىم! بۇنى مەن كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن سورايمەن!
-ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن،چىرايلىغىم مېنىڭ!
-مەن ئاللاھدىن چىن ئېتىقادىم بىلەن سورىسام،سورىغىنىم ئىژابەت بولىدۇ،-دېدى ئۇ ئەركىلەپ.-سىزنى كېچە-كۈندۈز ئويلاتتىم. بەزى كېچىلەردە تاڭ ئاتقىچە ژىغلاپ چىقاتتىم. سىزنىڭ ژۈرىگىڭىزدىمۇ مېنى ئازاپلاپ كېلىۋاتقان ئىشقىي-مۇھەببەت ئوتىنىڭ يېنىشىنى،سىزنىڭ مۇھەببىتىڭىزگە ئېرىشىشنى ئارمان قىلاتتى،ئاللاھدىن سوراتتىم!...قۇدىرىتى ئۇلۇق ياراتقان ئېگەم مېنىڭ تىلىگىمنى ئىژابەت قىلدى!...بۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھغا مىڭ-مىڭ رەخمەت ئېيتىمەن،شۈكرى كەلتۈرىمەن! ئەندى مەن سىزنىڭ ئاتىڭىزنىڭ تېزىرەك ئورنىدىن تۇرۇپ،ياخشى بولۇپ كېتىشىنى كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن سورايمەن؟!...
"ئېھ،رازىيە! مېنىڭ ئاتام ئاللىقاچان قارا يەرنىڭ ئاستىغا كىرىپ كەتكەن! ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئاناممۇ ئۇ دۇنىيالىق بولۇپ كەتكەن! مەن، ژان كۆيەر ھېچ كىمى--قاياشى يوق تىكەندەك يالغۇز ژىتىم،مۇساپىرمەن!... 
مەن قازاقستانلىقمۇ ئەمەس،ئالمۇتىلىقمۇ ئەمەس! مېنىڭ ۋەتىنىم چېگارىنىڭ ئۇ قېتىدىكى ئۇيغۇر ۋەتىنىنىڭ گۆزەل غۇلژا شەھىرى. مەن كىندىك قېنىم تامغان ئەشۇ ئەزىز دىيارىمدىنمۇ ئايرىلغان بىر بېچارىمەن!...
مەن شۇنچە كەڭ،باي، گۆھەر زىمىنىمغا پاتماي،ياقا ژۇتلاردا مۇساپىر بولۇپ ژۈرگەن بىر غېرىپمەن!...
سىز بۇلارنىڭ بىرسىنىمۇ بىلمەيسىز؟ مېنىڭ دوزاقتىن بەتتەر خىتاينىڭ تۈرمە-زىندانلىرىدا تارتقان ئازاپ-ئوقۇبەتلىرىمدىن تامامەن بېخەۋەرسىز؟ مەيلى،ھازىرچە مېنىڭ بېشىمدىن ئۆتكەن ئېغىر قىسمەتلەرنى بىلمەي قويغىنىڭىزمۇ ياخشى! سىزگە ۋەدە قىلغان،كېلەچەكتە يازماقچى بولغان رومانىمدىن مېنىڭ كىملىگىمنى ئوقۇپ بىلەرسىز؟ مەن ئامان بولساملا،ئەشۇ رومانىمنى بىر كۈنى يازىمەن!...".
-قەيسەر،سىز مېنى ياخشى كۆرەمسىز؟-دەپ كىيىك بالىسىدەك مۆلدۈرلەپ باققان رازىيە خىللىرىمنى بۆلۈۋەتتى.
-سىزنى بىرىنچى قېتىم كۆرگەندىلا ياخشى كۆرۈپ قالغان ئېدىم،دەپ ئېيتتىمغۇ سىزگە،ژېنىم! 
-مەن سىزگە تاڭ ئاتقىچە ئۇيقا بەرمەي،زېرىكتۈرۈپ قويمايدىغانمەن؟
-ياق،ئەسلا! مەنمۇ سىزگە تويمايمەن!
-بۇ راست سۆزىڭىزمۇ؟
-ئەلۋەتتە،راست سۆزىم. ئۇنداق بولغىنى، سىز مېنىڭ "قىزلىغىمنى" ئالدىڭىز، "قىزلىغىمنى" سىزگە تاپشۇرغانمەن!-دېدىم چاقچاق ئارىلاش.
-ۋاي،ژېنىم قەيسەر،سىز ئەژايىپ ژىگىتسىز؟!-دەپ رازىيە ماڭا يېنىپ-يېنىپ ئالەمچە سۆيگۈ بىلەن تىكلەندى.-مەن سىزنى ھېچ كىمگە تەڭ قىلمايمەن،ژېنىمدىن ئارتۇق ياخشى كۆرۈمەن!...سىز مېنى نېمە قىلىپ قويدىڭىزكېنتاڭ،بىلمەيمەن؟ سىزنى بىر كۈن كۆرمىسەم كۆرگۈم كېلىدىغان،سېغىنىدىغان بولۇپ قالدىم! كېچە-كۈندۈز كۆز ئالدىمدىن نېرى كەتمەيسىز،خىيالىمدىن چىقمايسىز! موشۇ كۈنگىچە مەن بىرەر ئادەمنى سىزنى ياخشى كۆرگەندەك كۆرمىگەن،سىزنى سۆيگەندەك سۆيمىگەن ئېدىم؟ ئىشقىي-مۇھەببەت دېگەن نەرسىنىڭ قانداق بولىدىغانلىغىنى سىزدىن كۆرۈپ،بىلىۋاتىمەن؟ سىزگە ئوخشاش ئەژايىپ ژىگىتنىڭ ئاشنىسى بولغانلىغىمدىن ئۆزەمنى بەخىتلىك ھېس قىلىمەن!
سىز،مېنى ئۆزىڭىزگە ئۈگىتىپ قويۇپ،مېنى تاشلاپ كېتىۋاتىسىز. مەن ئەندى سىزنىڭ كېلىشىڭىزنى تاقەتسىزلىك بىلەن،تەشنالىق بىلەن كۈتىدىغان بولدۇم!
-مېنىڭمۇ ژۈرىگىمدىكى ئىشقىي-مۇھەببەت ئوتى يالقۇنغا ئايلاندى. ئۆزىڭىز چۈشىنىسىز،مەن بارمىسام بولمايدۇ؟...
-ئەلۋەتتە،ژېنىم!-دەپ سۆزىمنى كېسىۋەتتى رازىيە.-دەررۇ بېرىشىڭىز كېرەك. كېسەل بولۇپ قالغان ئاتىڭىزنى داۋالىتىپ، ساقايتىشىڭىز لازىم. بۇ سىزنىڭ پەرزەنتلىك بورچىڭىز،پەرىزىڭىز ھەم قەرىزىڭىز! بۇ دۇنىيادا ئاتا-ئانىدىن ئۇلۇق،ئاتا-ئانىدىن ئەزىز ھېچ نەرسە يوق ھەم بولۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەس؟! ئاتا-ئانىنىڭ قەدىر-قىممىتىنى،ئۇلار تىرىك ۋاقتىدا بىلىش كېرەك،دەپ ئويلايمەن. سىزنىڭ تەلىيىڭىزگە،مېنىڭ تەلىيىمگە ئاتىڭىز تېزرەك ياخشى بولۇپ،ئورنىدىن تۇرۇپ كەتسۇن،ئىلاھىم!...
تاشقى كۆرۈنۈشىدە سەرۋىقامەتلىك،ھۆسنى-ژاماللىق،گەپ-سۆزلىرىدە ئەقىلۇ-پاراسەتلىك،مۇھەببەتتە ساڭا ئاشىقۇ-بېقارارلىغىنى بىلدۈرۈپ تۇرغان،كۆرسۈتۈپ تۇرغان مۇنداق ژۇگاننى ياخشى كۆرمەي،سۆيمەي،ئۆزەڭگە ئويناش قىلىۋالماي قانداق چىدايسەن؟!...
"خوتۇن كىشى دېگەن ئۆشكە يېغى،بىر پەستە شۇررىدە ئېرىيدۇ،بىر پەستە دەررۇ قاتىدۇ"دەپ قويۇشىدېكەن!
خوتۇن كىشى قوينىڭدا ياتقاندا،سەن ئۇنىڭ شەھۋانىي نەپسىنى بولدى دېگىچە قاندۇرساڭ،ئۇ شۇررىدە ئېرىپ،ئۇنىڭ ئىنچىكە تىللىرى چىقىپ كېتىدېكەن...شۇندا ئىشقىي-مۇھەببەتنىڭ ئەژايىپ شېرىن سۆزلىرى بىلەن،ئەركىلەش-نازلىرى بىلەن،ژاننى راھەتلەندۈرىدىغان خىلمۇ-خىل ھەرىكەتلىرى بىلەن سېنى ئۆزىگە ژىگدىنىڭ ھېلىمىدەك چاپلاپ ئالغۇسى كېلىدېكەن... شۇندا سەن ئۇنىڭ ئۆزى ئۈچۈن،ئۆزى پەقەت سەن ئۈچۈن يارالغاندەك مەزمۇندا قۇلۇغىڭغا پىچىرلاشلىرىدىن كېيىن،ئۆزەڭنى تامامەن ئۇنتۇيسەن،ھەتتا ئۆزەڭمۇ ئۆشكە يېغى مىسالى شۇررىدە ئېرىپ كېتىسەن!...
ھاياتتا بەزەن شۇنداق قىز-چوكانلارمۇ بولىدېكەن. ئەگەر سەن ئەرزىمىگەن نەرسە بىلەن ئۇنى خاپا قىلىپ قويساڭ،تامام،ئۆشكە يېغى بىر پەستە دەررۇ قاتىدۇ. قاتتىمۇ،بولدى،ۋەسسالام! ئۇنىڭ سېنى كۆرۈدىغان كۆزى قالماي قالىدۇ. سەن ئۇنىڭ ئۈچۈن يات ئادەمگە ئايلىنىسەن. ھەتتا سېنى كۆرمىگەن،تونۇمايدۇ!...ئۇمۇمەن،سېنى تامامەن ئۇنتۇيدۇ،ئەستىن چىقىرىدۇ.
كېيىن نېمە بولىدۇ؟ باشقا بىر ئەر كىشىنىڭ قوينىغا كىرگىنىدە،ساڭا ئەركىلىگەندەك، ئۇنىڭغا ئەركىلەيدۇ،نازلىنىدۇ،چىرايلىق ھەرىكەتلەرنى قىلىدۇ. ژۈرەكنى ئېرىتىۋېتىدىغان شېرىن-شەكەر سۆزلەرنى ئېيتىدۇ!...
بۇنى مەن قايسى بىر روماندىن ئوقۇغانمەن.
بىراق،مەن رازىيە خېنىمنى ئۇ خىلدىكى ئاياللارغا ئوخشاتقۇم،ئۇلارنىڭ قاتارىغا قوشقۇم كەلمەيدۇ. ئۇ ئۆزىنىڭ شۇ قەدەر ژىلۋىدار،ھۆسنىدار،مەپتۇنكار ژۇگان بولغىنىغا قارىماي،كۆز ئېچىپ كۆرگەن قېرى ئېرىدىن باشقا ئەر كىشىنىڭ قوينىغا كىرمىگەنلىگىنى،ئەشۇ قېرى ئېرىغا ئامالسىزدىن خوتۇن بولۇپ ژۈرگەنلىكتىن،ئەر-ئايال ئارىسىدا بولىدىغان ھەقىقىي ئىشقىي-مۇھەببەتنىڭ لەززىتىنى پەقەت مېنىڭدىنلا سۈرۈۋاتقانلىغىنى ھەر قېتىم قۇلىغىمغا پىچىرلاپ،قەسەم ئىچەتتى...
ئەشۇ بىرىنچى كېچىدە رازىيەنىڭ ماڭا بولغان پىنھانى سۆيگۈ-مۇھەببىتى،ئاشىقۇ-بېقارارلىغى بىردىنلا لاپ قىلىپ يانغان يالقۇنغا ئايلانغان ئېدى!...
ئەشۇ يالقۇن ئەندى قاچان ئۆچەركىن؟
ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۇ يالقۇن بەرىبىر بىر كۈنى بولمىسا،بىر كۈنى ئۆچىدۇ! ئۆچكەندىمۇ تامامەن ئۆچۈپ كەتمەسلىگى مۈمكىن؟ ھەر ھالدا،بىر چاغلاردىكىدەك پىنھانىيلىغى بىلەن پىلدىرلاپ  يېنىپ،كۆيدۈرۈپ تۇرىشى تۇرغان گەپ!...
بۇ، ئىككىنىڭ بىرسىدە بولۇپ تۇرىدىغان ئەھۋال!
كۈننىڭ ھەددىن تاشقىرى ئىسسىشى نەتىژىسىدە يۈز بەرگەن قۇرغاقچىلىقنىڭ ئاقىۋېتىدىن ئورمانلاقنىڭ بىر چېتىگە ئوت كەتتى! ئوت شۇ كۆيگىنىچە كۆيگەن بولسا،مۈمكىن پۈتۈن ئورمان كۈلگە ئايلىنىپ كېتىشىمۇ تۇرغان گەپ ئېدى. ئامما،ئاسماندا تۇيۇقسىزدىن قارا بۇلۇت پەيدا بولدىدە،قاتتىق چاقماق چېقىپ،يامغۇر چېلەكلەپ قۇيغاندەك قۇيۇۋەتتى. ئەتراپنى قاپساپ كېلىۋاتقان ئوت ئۆچتى. ئۆچمەي ئامال يوق،قانداق قىلسۇن!...
ئورمانلىققا تۇتاشقان بۇ ئوت، رازىيە ئىككىمىزنىڭ قەلبىگە تۇتاشقان سۆيگۈ-مۇھەببەت ئوتى ئېدى!
ئەشۇ ئوتنىڭ ئۆچۈشىنى ياخشى بىلگەنلىگىمدىن،بۇ ئاخىرقى كېچىدە رازىيەنىڭ كۆڭلىنى تېخىمۇ كۆپىرەك ئېلىشقا تىرىشاتتىم. مەن رازىيە ئۈچۈن قانچىلىك ئەزىز ئىنسانغا ئايلانغان بولسام،رازىيەمۇ مەن ئۈچۈن شۇنچىلىك قىممەتلىك ئېدى. سەۋەپ،ئەركەك بىلەن ئۇرغاچىنىڭ-ئىككى تەننىڭ،ئىككى ژاننىڭ بىر-بىرسىگە بولغان مۇھەببىتىدىن پەيدا بولىدىغان ھۆزۈر-ھالاۋەتنىڭ،شېرىن-شېكەر لەززەتنىڭ تەمىنى بىرىنچى بولۇپ تاتقۇزغانلىغىدىنمۇ،بىلمەيمەن،رازىيە مەن ئۈچۈن بەك ئەزىز ئېدى!...
شۇڭا ھەر ئىككىمىز ئىرماش-چىرماش بولۇۋېلىپ،يوشۇرۇن،مەخپىي ئويناشنىڭ ئەژايىپ پەيزىسىنى راسا سۈرۈپ،راھەتلىنىپ، تاڭنى ئاتقۇزدۇق.
بۇ ئەژايىپ كېچىنىڭ ئاخىرقى كېچە ئېكەنلىگىنى مەن بىلگىنىم بىلەن رازىيە خېنىم بىلمەس ئېدى!...

شۇنىڭ بىلەن مەن،ئەزىمى تاشكەنت شەھىرىدىكى شاھ ھاياتىم بىلەن بىر يولىلا خوشلىشىپ،ئالمۇتىغا ئامان-ئېسەن قايتىپ كېلىۋالدىم.
شاۋكەت ئاكام بىلەن ئايالى مېنى ئۆز قېرىندىشىدەك قۇچاق ئېچىپ قارىشى ئالدى.
مەن موشۇنىڭدىن نەچچە ژىل ئىلگىرى تۇداخۇن ئاكام بىلەن بۇ ئۆيدىن تاشكەنتكە كەتكىنىمدىن تارتىپ،بۈگۈنكى كۈنگىچە بولغان ئىشلارنى سۆزلەپ بېرىۋېدىم،شاۋكەت ئاكام؛
-ئالمۇتىغا قايتىپ كەلگىنىڭىز بەك توغرا بوپتۇ،ئۇكام. ھېلىمۇ موشۇ كۈنگىچە ئاللاھنىڭ ئۆزى ساقلاپ كېلىۋېتىپتۇ سىزنى!
-"ئېسىڭنىڭ بارىدا ئېلىڭنى تاپ!"دېگەن ئېكەن،-دېدىم مەنمۇ شاۋكەت ئاكامنىڭ سۆزىگە قوشۇمچە قىلىپ.-ئۈچىنچى بىر ئەلدىن سىياسىي پانالىق ئالماي،شۇ ئەلگە كېتىۋالماي ماڭا خاتىرژەملىك يوق ئېكەن ،ئاكا؟
-توغرا ئېيتىسىز،ئۇكام،-دەپ سۆزگە ئارىلاشتى ھەدىمىز.-ئۆزىڭىز كۆرگەن ھاشىم ئائىلىسى بىلەن گوللاندىياگە تىنىچ-ئامان كېتىۋالدى. سىزنىڭ يولىڭىز ئوچۇق ژىگىت ئېكەنسىز،ئاللاھ بۇيرىسا،سىزمۇ ئۆزىڭىز ئارمان قىلغان ئامېرىكىغا كېتىۋالىسىز،ئۇكام!
-ئىلاھىم،ئېيتقىنىڭىز كەلسۇن،ھەدە،-دېدىم.-مېنىڭ ئارمىنىممۇ شۇ.ئۇنىڭدىن باشقا  يول يوق ماڭا؟
-ئەندى بىز بىلەن موشۇ ئۆيدە تۇرۇۋېرىڭ،ئۇكام؟-دەپ مېنىڭ ئويۇمدىكى گەپنى قىلدى شاۋكەت ئاكام.-ھاشىم ئولتارغان ئەۋۇ ئۆيمۇ بوش تۇرۇپتۇ.خالىسىڭىز شۇ ئۆيدە،بولمىسا چوڭ ئۆيدە بىز بىلەن تۇرۇۋېرىڭ!
-ماڭا باش پانا بولۇۋاتقىنىڭلار ئۈچۈن سىلەرگە مىڭلارچە رەخمەت،ئاكا،ھەدە!-دەپ مىننەتدارلىغىمنى بىلدۈردىم.
-تاشكەنتكە كېتىش ئالدىدا تاشلاپ كەتكەن ئۈچ مىڭ دوللار ئاقچىڭىزمۇ تۇرۇپتۇ. ھەدىڭىز ساقلاپ قويغان،-دېدى شاۋكەت ئاكام.
شاۋكەت ئاكام ئېيتىۋاتقان ئۇ ئاقچا،مېنىڭ تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىن،تۈرمىدە تونۇشۇپ،دوستلاشقان ۋاڭ جۈن ئاغىنەم بىلەن غۇلژىدىكى ئۇلارنىڭ شىركىتىدە ئىشلەپ تاپقان ھەم ۋاڭ جۈن ئاغىنەم؛ "ساڭا كۆپ ئاقچا كېرەك بولىدۇ"دەپ، بەرگەن ئاقچىلار ئېدى.
-تۇرىۋەرسۇن. ھازىرچە ماڭا ئاقچا ھاژەت ئەمەس. تاشكەنتتىكى بايۋەچچە ئاكىمىزنىڭ قولىدا ئىشلەپ،خېلە ئاقچا تېپىپ كەلدىم.ئاللاھ ئەشۇ ئاقچىلارنى خەشلەشكە بۇيرىسۇن،ئاكا،ھەدە!...

شۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئالمۇتىدىكى ھاياتىم باشلاندى.
ئوئوننىڭ ئالمۇتىدىكى قاچاقلار مەسىللىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتىغا باردىم. ئۇ ئىدارىنىڭ مەسьئۇللىرى مېنى قوبۇل قىلدى. مەن بىلەن سۆھبەت ئېلىپ باردى. مەن،مېنى غۇلژىدا قايسى ۋاقىتتا قولغا ئالغانلىغىنى،توغرا بىر ژىل خىتاي تۈرمىلىرىدە قانداق ئۇسۇللار بىلەن قىيناپ،ئازاپلىغانلىغىنى،تۈرمىدىن قويۇپ بېرىلگەندىن كېيىن،ئارىدىن كۆپ ئۆتمەي مېنى قايتىدىن قولغا ئېلىش بۇيرۇغى چۈشۈرىلگەنلىگىنى،ھەتتا مېنى ئىزدەش،تۇتۇش ئېلان قەغەزلىرى ھەممە ژايلارغا چاپلانغانلىغىنى ئۆز ئەينى بويىچە،بىر ئېغىزمۇ يالغان ئارىلاشتۇرماي ئېيتتىم. مېنىڭ ھەقىقەتەنمۇ سىياسىي مەھبۇس،قاچقۇن ئېكەنلىگىمنى ئىسپاتلايدىغان،مېنى تۇتۇش،قارشىلىق كۆرسەتسە،ژۇڭگونىڭ ھەر قانداق يېرىدە ئېتىپ تاشلاش بويىچە چۈشۈرىلگەن بۇيرۇق يېزىلغان تۇتۇش ئېلان قەغىزىنى كۆرسەتتىم. ژاي-ژايلارغا چاپلانغان بۇ قەغەزنى ماڭا تۇداخۇن ئاكام يوشۇرۇن ئېلىپ چىقىپ؛ "ساڭا كېرەك بولۇپ قالىدۇ. بۇ ناھايىتى مۇھىم ھۆژژەت" دەپ بەرگەن ئېدى. مەن ئۇ قەغەزنى ھېچ كىمگە كۆرسەتمەي، ژۈرىگىمگە يوشۇرغاندەك ساقلاپ كەلگەن ئېدىم.
شۇنىڭدىن كېيىن مەن ھەر خىل يوللار بىلەن يوشۇرۇن ھالدا قېچىپ،قازاقستانغا چىققانلىغىمنى،ئامما،بۇ يەردە تۇرۇش مۈمكىن بولمىغانلىقتىن،سەۋەۋى، خىتاي ئەنچۋەنتۇڭنىڭ ئادەملىرى مېنى ئىزدەپ ئالمۇتىغا چىققانلىغىدىن خەۋەر تېپىپ،شۇ زامان ئۆزبەكستانغا قېچىپ كەتكەنلىگىمنى،ئۆزبەكستاننىڭ ژىراق بىر قىشلىغىدا،كىشىلەرنىڭ قولىدا ئىشلەپ،ئېغىر ھايات كەچۈرۈپ ژۈرگەنلىگىمنى،كېيىن ئۆزبەكستان پولىцئېيلىرى بىلەن مىللىي  بېخەتەرلىك كومىتېتى خادىملىرى تاشكەنتكە تۇققان يوقلاش بىلەن كەلگەن ئەسلى شەرقىي تۇركستانلىق كانادا پۇخراسى ھۈسەيىن ژېلىلنى قولغا ئالغانلىغىنى،كېيىن ئۇنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بەرگەنلىگىنى،خىتاي ھۆكۈمىتى ھۈسەيىن ژېلىلنى مۇددەتسىز تۈرمە ژازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىغىنى ئاڭلىغىنىمدىن كېيىن،ئۆزەمنىڭمۇ قولغا چۈشۈپ قېلىشىمدىن قورقۇپ،ئالمۇتىغا قېچىپ كەلگەنلىگىمنى،ھازىر ھاياتىم خەتەر ئاستىدا ئېكەنلىگىنى،قولۇمدا ھېچ قانداق ھۆژژەتنىڭ يوقلىغىنى ئېيتىپ،ئازىراق يالغان ئارىلاشتۇرۇپ سۆزلەشكە مەژبۇر بولدۇم. بۇنىڭسىز ھېچ مۈمكىن ئەمەس ئېدى. بۇنى مەن ياخشى بىلىۋالغان ئېدىم. شۇنىڭ ئۈچۈن ماڭا ئۈچىنچى بىر ئەلگە چىقىپ كېتىشكە سىياسىي پانالىق بېرىشىنى ئۆتۈنۈپ سورىدىم.
ئۇلار مېنىڭ ئېيتقانلىرىمنى قەغەزگە چۈشۈرىپ،ئوئوننىڭ قاچاقلار مەسىللىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتى نامىغا ئەرىزە يېزىشىمنى ئېيتتى. مەن شۇ يەردىلا ئەرىزىنى يېزىپ بەردىم.
شۇنىڭدىن كېيىن كۆپ ئۆتمەي ئۇلار ماڭا ئوئوننىڭ نامىدىن "پانا ئىزدىگۈچى شەخىس" دېگەن قەغەز يېزىپ بەردى. بۇ ھۆژژەتنى ئايدا بىر قېتىم بېرىپ،ئۇزارتىپ تۇرۇش كېرەك ئېكەن.
بۇ ئىدارىنىڭ قانۇنى بويىچە قاچاقنى ئۇ يەردىكىلەر رەسمىي تۆرت قېتىم قوبۇل قىلىدېكەن. بىرنچى قېتىمقىسىدا ئەرىزەمنى قوبۇل قىلدى. ئارىدىن ئىككى ئاي ئۆتۈپ،ئىككىنچى قېتىم باردىم. بۇ قېتىم ئۇ ئىدارىنىڭ مەسьئۇللىرى بىلەن ئۈزمۇ-ئۈز سۆزلىشىشنى ئۇلار ئىنتېرьۋىيۇ دەپ قويۇدېكەن. مەندىن بىر نەچچە قېتىم ئىنتېرьۋيۇ ئالغاندىن كېيىنلا قاچاقنىڭ ئىشىنى --دېلوسىنى ئاچىدېكەن.
ئارىدىن بىر نەچچە ئاي ئۆتكەندىن كېيىن،ئۈچىنچى قېتىملىق قوبۇل قىلىشتا ئۇلار قاچاقنىڭ ئىشىنى--دېلوسىنى ياپىدېكەندە،ئۇ دېلونى ئوئوننىڭ شتاب كۋارتىرىسى ئورۇنلاشقان ژېنېۋادىكى خەلىق ئارا قاچاقلار باشقارمىسى مەركىزىگە يوللايدېكەن.
تۆرتىنچى قېتىملىق قوبۇل قىلىشتا بولسا،بىر بىلەن ئۈچ ژىلنىڭ ئارىسىدا ژېنېۋادىن كېلىدىغان قارارنى ئۇقتۇرىدېكەن. قارار ئىككى تۈرلۈك بولۇدېكەن. بىرىنچىسى،مۇساپىرنىڭ ھەقىقىي قاچاق ئېكەنلىگىنى ئىخرار قىلىش. ئىككىنچىسى،ئىنكار قىلىش!
بەختى ئوڭدىن كەلگەن مۇساپىر قاچاق ستاتۇسىنى--گۇۋانامىسىنى ئالغاندىن كېيىن،ئىلتىماسىغا بولا ئۇنىڭغا ئۈچ تۈرلۈك يول كۆرسۈتىلىدېكەن. بىرىنچىسى،ئۆز ۋەتىنىگە قايتىپ كېتىش. ئىككىنچىسى،قازاقستاندا قېلىش. ئۈچىنچىسى،ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە چىقىپ كېتىش. قاچاق موشۇ ئۈچ يولنىڭ قايسىنى تاللىغانلىغى ھەققىدە ئەرىزە يېزىشى كېرەك ئېكەن.
شۇنىڭ بىلەن قاچاقنىڭ كىم ئېكەنلىگىنى تونۇشتۇرىدىغان بارلىق ھۆژژەتلەر ئوئوننىڭ قاچاقلارنى قوبۇل قىلىش دۆلەتلىرىگە ئەۋەتىلىدېكەن. شۇ دۆلەتلەرنىڭ بىرسىدىن ۋەكىللەر كېلىدېكەن. ئۇ ۋەكىل قاچاقتىن ئىنتېرьۋيۇ ئالىدېكەن. ۋەكىل ئۇ قاچاقنى ئۆز دۆلىتىگە قوبۇل قىلىشنى لايىق كۆرسە،بولدى،ئارمىنىڭغا يەتتىم دەۋەرگىن!
قاچاق دوختۇرلارنىڭ تەكشۈرۈشىدىن ئۆتكەندىن كېيىن؛ "ئېھ،ئاللاھ،يولۇمنى ئوچۇق قىلغانلىغىڭ ئۈچۈن مىڭلارچە شۈكرى! بۇ ئوڭىممۇ ياكى چۈشۈممۇ؟"دەپ كۆزلىرىگە ياش ئالىدېكەن. قانچە ۋاقىتتىن بۇيان مۆكۈپ-قېچىپ،ئىشتنىڭ كۈنىنى كۆرۈپ ياشىغان دوزاق كۈنلىرىنى،ئازاپ-ئوقۇبەتلىرىنى شۇ زامان ئۇنتۇيدېكەن. ئۆزىگە سىياسىي باش پانالىق بەرگەن ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە كېتىشكە ئالدىرايدېكەن!...

ئاللاھ ئەزىز ياراتقان بەندىسىنى، خار قىلالامس ھېچ كىشى!
بۇنى مەن ئۆز ھاياتىمدىن ئوچۇق كۆردۈم. ئاتا-ئانامنىڭ مېھرى-مۇھەببىتىگە تويۇپ ئۆتمەي،ئۇ ئەزىزلىرىمدىن مەڭگۈگە ژۇدا بولغىنىمنى ئاز كۆرگەندەك،ئانا ۋەتىنىدىن،تۇغۇلۇپ-ئۆسكەن ئەزىز ژۇتىدىن ئايرىلغان،ياقا ژۇتلارغا قاڭقىپ چىقىپ كەتكەن مەن ژىتىم،مۇساپىرنىڭ يولىنى ياراتقان ئېگەم ئاللاھ ھەر قاچان ئوچۇق قىلىپ كەلگەنلىگىدىن،ياخشى ئىنسانلار بىلەن يولۇقتۇرۇپ،ئۇلارنىڭ غەمخورلۇغىغا،مۇھەببىتىگە ئېرىشتۈرگەنلىگىدىن ئاللاھغا مىڭ-مىڭ شۈكرى ئېيتىمەن!
مېنىڭ خىتاي تۈرمىلىرىدە تارتقان ئازاپلىرىمنى،ئۇ دوزاقلاردىكى قارا كۈنلىرىمنى ئېيتمىغاننىڭ ئۆزىدە،ياقا ژۇتلاردا مىڭلىغان ۋەتەنداشلىرىم تارتقان ئېغىر كۈنلەرنى كۆرگىنىم يوق!
نەچچە ژىل تاشكەنتتەك ئەزىمى شەھەردە شاھ ھاياتتا ياشىدىم. تاشكەنتتىن قايتىپ كېلىپمۇ،ئالمۇتىدا كوچىدا قالغان بەندە ئەمەسمەن. مۇساپىر بېچارىدەك بوينۇمنى قىسىپ قالغىنىم،بەش تەڭگىگە زار بولغىنىم يوق!
شاۋكەت ئاكامنىڭ ئۆيىدە ئۆز ئۆيىمدىكىدەك ياشىدىم.
قۇدرىتى ئۇلۇق ئاللاھ يولۇمنى ئوچۇق قىلىپ،توپ-توغرا بىر يېرىم ژىل بولدى دېگەندە،كېچە-كۈندۈز ئاللاھدىن سوراپ كەلگەن،ئارمان قىلىپ كەلگەن،دۇنىيادىكى ئەڭ دېموكراتىك ھۈر دۆلەت بولغان ئامېرىكا دۆلىتى ماڭا سىياسىي باش پانالىق بېرىشتى!...
خوشاللىقتىن ژىغلاۋېتىشكە تاس قالدىم.
بۇ مېنىڭ ھاياتىمدىكى مەڭگۈ ئۇنتۇلماس كۈن بولدى!...

بىر يېرىم ژىل ۋاقتىمنى بوشقا ئۆتكۈزگىنىم يوق. بۈگۈنكى زاماندا دۇنىيا تىلى ھېساپلانغان ئىنگلىز تىلىنى ياخشى ئۈگىنىش مەخسىتىدە بەش-ئالتە ئاي ئىنگلىز تىلى كۇرسىدا ئوقۇدىم. ئاندىن بىر ئىنگلىز تىلى مۇئەللىمىنى تېپىپ،دېگەن ئاقچىسىنى تۆلەپ،ئۇنىڭدىن دەرىس ئالدىم. كېچە-كۈندۈز تىرىشىپ ئۈگەندىم. شاۋكەت ئاكامنىڭ ئامېرىكا-قازاقستان بىرلەشمە شېركىتىدە ئىشلەيدىغان ئوغۇلى ھەم ئىنگلىز تىلىنى ياخشى بىلىدىغان كەنژە قىزىمۇ ماڭا كۆپ ياردەم قىلدى. بارا-بارا مەن ئۇلار بىلەن ئىنگلىزچە سۆزلىشىدىغان دەرىژىگە يەتتىم.
ئوئوننىڭ قاچاقلار مەسىللىرى بويىچە ئالىي كومىسسارىئاتىدىكى ئاخىرقى قوبۇل قىلىشتا ئامېرىكا دۆلىتىدىن كەلگەن ۋەكىل بىلەن بولغان ئىنتېرьۋيۇ ۋاقتىدا،مەن ئامېرىكىلىق ئۇ كىشى بىلەن ئىنگلىز تىلىدا سۆزلەشتىم. ئۇ كىشى مېنىڭ ئىنگلىز تىلىدا ئەركىن سۆزلەۋاتقىنىمنى كۆرۈپ؛
-ئىنگلىز تىلىنى قاچان ئۈگەندىڭىز؟-دەپ سورىدى.
مەن ئىنگلىز تىلىنى غۇلژىدا ۋاقىتلىرىمدا ئاز-ماز بىلسەممۇ،ئاخىرقى بىر يېرىم ژىلنىڭ ئىچىدە ئوقۇپ،ئۈگەنگەنلىگىمنى ئېيتقىنىمدا،ئۇ ۋەكىل؛
-يارايسىز. ھەممىلا قاچاقلار سىزگە ئوخشاش تىرىشچان بولسا،قانداق ياخشى ئېدى!-دەپ مېنىڭ قولۇمنى قىستى ۋە شۇنداق دېدى.-بىزنىڭ دۆلەتكە سىزگە ئوخشاش ژىگىتلەر كېرەك! ئامېرىكا دۆلىتى سىزنى قوبۇل قىلىپ خاتالاشمىغان ئېكەن!
-مېنىڭ ئارزۇ-ئارمىنىم ئامېرىكىغا چىقىپ ئوقۇش ئېدى؟-دېۋىدىم،ئۇ كىشى؛
-سىز ئامېرىكىدا چوقۇم ئوقۇيسىز! سىزنىڭ بۇ ئارمىنىڭىزنىڭ ئەمەلگە ئېشىشىغا ئۆزەم ياردەمدە بولۇمەن!-دەپ قولۇمنى قاتتىق قىستى...

مەن سۈرۈشتۈرۈپ ژۈرۈپ،ياپونىيادە ئوقۇۋاتقان رىزۋانگۈلنىڭ موشۇنىڭدىن بىر-ئىككى ئاي ئىلگىرىلا ئامېرىكىغا ئوقۇشقا چىقىپ كەتكەنلىگىنى بىلگەن ئېدىم. "رىزۋانگۈل،ئىككىمىزنىڭ ئارزۇ-ئارمانلىرىمىز ئەمەلگە ئاشىدىغان كۈنلەر ئاز قېلىۋاتىدۇ. ئاللاھ بۇيرىسا،ئاز كۈنلەردىن كېيىن مەنمۇ ئامېرىكىدا بولۇمەن! سىزنى ئىزدەپ تاپىمەن! ئېھ،ئاللاھ، ئەشۇ كۈنلەرگە تېزرەك،ساق-سالامەت يەتكۈزەرسەن؟!"دەپ ئاللاھدىن شۇنى سوراشقا باشلىدىم.

تاشكەنتتىن قايىپ كەلگەندىن كېيىن،ئەمەتجان ئاكامغا،ئەكرەمژان ئاكىغا ۋە رازىيەگە بىر نەچچە قېتىم تېلېفون قىلدىم. "كېسەل ئاتامنى" داۋالىتىۋاتقانلىغىمنى،ئۇنىڭ بىر ئاز ياخشى بولۇۋاتقانلىغىنى،ھازىرچە تاشكەنتكە بارالماسلىغىمنى ئېيتتىم. رازىيە مېنى بەك سېغىنغانلىغىنى،مېنى ھېچ ئۇنتالمايۋاتقانلىغىنى زارلاپ ئېيتاتتى. بايۋەچچە ئاكىمىز مۈمكىن قەدەر مېنىڭ تېزىرەك تاشكەنتكە قايتىپ كېلىشىمنى،مېنىڭ يوقلىغىمدىن پايدىلانغان ھېلىقى مۇتەھەملەرنىڭ ئادىلجاننى تولىمۇ بوزەك قىلىپ كېتىۋاتقانلىغىنى،مېنىڭ يوقلىغىم ئۆزلىرىگە بەك بىلىنىۋاتقانلىغىنى ئېيتىپ،نەچچە قېتىم ئۆزى تېلېفون قىلىپ،يېلىنىپ يالۋۇردى.مەن ئەكرەمژان بايۋەچچىنى خاتىرژەم قىلىپ قويۇش ئۈچۈن تاشكەنتكە چوقۇم بارىدىغانلىغىمنى،بارغاندىن كېيىن ئۇ نوچى،گاڭگۇڭلارنىڭ ژاژىسىنى بېرىدىغانلىغىمنى ئېيتىپ قوياتتىم،خالاس.

                                    *               *                 *

تاقەتسىزلىك بىلەن ئارزۇلاپ كۈتكەن كۈنمۇ كەلدى!...
ئالمۇتا-فرانكفورت-ۋاشىنگتون مارشرۇتى بويىچە ئۇچىدىغان چوڭ سامولېتنىڭ ئىچىدە ئولتىرىمەن."بۇ چۈشۈممۇ ياكى ئوڭىممۇ؟"دەيمەن ئۆزەمگە-ئۆزەم. خوشاللىغىمنىڭ چېكى يوق ئېدى. شۇ چاغدىكى خوشاللىق ھېسياتلىرىمنى يەتكۈزۈشكە تىلىم ئاژىزلىق قىلىدۇ. ئۆزەمنى دۇنىياغا  يېڭىدىن كۆز ئاچقاندەك،دۇنىيادىكى ئەڭ بەخىتلىك ئادەمدەك ھىس قىلاتتىم...
سامولېت موتورى گۈكۈرەپ ئوت ئالدى.
دېرىزىدىن سىرتقا قارايمەن. ئاسمان بىلەن بوي تالاشقاندەك تۇرغان ئالىتاغنىڭ چوققىلىرىدىكى ئاق قارلارنى سۆيۈپ ئۆتۈۋاتقان پارچە-پارچە  بۇلۇتلار شەرىققە قاراپ ئۈزۈپ كېتىۋاتقاندەك كۆرۈنەتتى. ئاسماندىكى تولۇن ئاي بۇلۇتلار ئارىسىغا بىردە كىرىپ،بىردە چىقىپ تۇراتتى.
مېنىڭ ۋەتىنىم تەرەپكە بىر-بىرسىنى قوغلاشقاندەك ئۈزۈپ كېتىۋاتقان ئەشۇ پارچە-پارچە بۇلۇتلارغا قاراپ،ئىچىمدىن خىتاپ قىلىمەن؛
-ئېي،ئەركىن بۇلۇتلار! ۋەتىنىمگە مېنىڭدىن سالام ئېيتىڭلار؟! سېنىڭ ئوغۇلىڭ ئوكېئاننىڭ ئۇ تەرىپىدىكى ھۈر دۆلەت-ئامېرىكىغا ئۇچۇپ كېتىۋاتىدۇ، دەپ ئېيتىڭلار؟!... 

ۋەتەن! مەن سېنىڭ قوينۇڭغا قايتىمەن!...بىز قايتىمىز،غالىبىيەت بىلەن قايتىمىز،مۇستەقىللىق بايرىقىنى كۆتۈرۈپ قايتىمىز!...
ئاھ،ۋەتەن! مەن سېنى شۇنچىلىك سېغىندىم!
كىچىكىنە خالتىغا سېلىۋالغان،ئەڭگۈشتەدەك ساقلاپ كېلىۋاتقان ۋەتەننىڭ بىر ئوچۇم توپىسىنى يانچۇغىمدىن ئالدىمدە،تويماي پۇرىدىم. مەن ۋەتەننى سېغىنغاندا دايىم شۇنداق قىلاتتىم.
ئاھ،ۋەتىنىم،خاسىيەتلىك گۆھەر زېمىنىم! سەن قانچە ئەزىز بولساڭ،ئۇلۇق بولساڭ،مۇقەددەس بولساڭ،توپاڭمۇ خۇددى شۇنداق؟!
نېمە دېگەن يېقىملىق پۇرايسەن؟ بۇ دۇنىيادا سېنىڭدەك خۇش ھىد بېرىدىغان ھېچ نەرسە بولمىسا كېرەك؟ بولمايدۇ ھەم!...
مەن بىلىمەن،ئوكېئاننىڭ ئۇ تەرىپىدىكى سېنىڭ ئوغۇل،قىزلىرىڭ سېنى بىر ھىدلاپ-پۇراشقا زار،تەشنا!
ئۇلار ژۈرەك تەشنالىقلىرىنى كىچىكىنە بولسىمۇ قاندۇرسۇن،باسسۇن دەپ،ژۈرىگىمنىڭ قېتىدا ساقلاپ كېلىۋاتقان سېنى ئېلىپ كېتىۋاتىمەن!...

سامولېت كۆككە كۆتۈرۈلدى.
-خەيىر خوش،ئانا ۋەتەن،ئەزىز ۋەتەن!...
ئۆپكەم ئۆرلەپ كەتتى. ئىچ-ئىچىمدىن ھۆپۈلدەپ چىققان ئاچچىق پۇخاندىن ۋاقىراپ يىغلاۋېتىشكە ئازلا قالدىم...

                                                                           2008 ‏- ژىل، ئالماتا.